Printable Version of Topic

Click here to view this topic in its original format

ELITA.GE _ საქართველო და გარესამყარო _ ქართული მითოსი, ხალხური თქმულებები

Posted by: tmt Nov 14 2009, 09:51 PM

"ქართული მითების პერსონაჟები"
და ხალხური თქმულებები

ქართველების წარმართობა - ი.ჯავახიშვილი - გვ.1
ანტიკური ხანის ქართული წარმართული პანთეონი - გვ. 1
კავკასიურ-იბერიული ხალხების მითოლოგია - გვ.1
ასტრალური კულტები - გვ. 1
სამყაროს სურათი არქაულ საქართველოში
(მითოლოგიური გაგება) - გვ.13

ფუსტი - გვ. 2

ძველეგვიპტურ ღვთაებათა ანარეკლი ქართულში
ავტორი: კობა ჭუმბურიძე - გვ. 2

ჭიაკოკონობა წარმართული ტრადიციაა
(ლევან მათეშვილი, „კარიბჭე“, აპრილი, 2004 წ) - გვ.11

ნინო ახუაშვილი
ხეთური დაკრძალვის რიტუალი და პარალელები ქართულ სამყაროსთან - გვ. 12

ხევსურეთის რწმენა (სერგი მაკალათია)
"მკვდრის დაკრეფა",
"სულის სახლი", "მწერელთ ნაძახინა" - გვ.12

ნაწყვეტი პროფესორ კახა კაციტაძის ლექციიდან.
რას ნიშნავდა გზა მითოსში? - გვ. 12
ლეგენდა "დამღვინებელ კაცებზე". - გვ.13






ქართული მითების პერსონაჟები


ადგილის დედა - გვ. 1
ალი (მითოლოგია) - გვ. 1; გვ. 2
ამბრი - გვ. 4
ამირანი (მითოლოგია)
არმაზი (ღვთაება) - გვ. 4



ბარბალე - გვ. 1
ბატონები
ბაყბაყ- დევი
ბედის მწერლები
ბერი-ბერა
ბერიკა
ბოსელი (ღვთაება)
ბოჩი - გვ. 1



გაცი და გაიმი - გვ. 3
გველისფერი
გიორგი (მითოლოგია)




დალი (მითოლოგია) - გვ. 1; გვ. 2
დამღვინებელი - გვ.13
დედაბერი - გვ. 1
დევი - გვ. 4
დობილნი




ვეშაპი (მითოლოგია)


ზადენი - გვ. 4


თევდორე (ღვთაება)


იახსარი


კვირია - გვ. 1
კოპალა - გვ. 3; გვ.2
კუდიანი
- გვ. 1



ლომისა - გვ.2; გვ.3


მამბერი
მაცილი - გვ. 2
მესეფები
მზეთუნახავი - გვ. 1
მირსა - მითრა - გვ.3
მინდორთ ბატონი
მიჭპა



ნაწილიანი


ოჩოკოჩი - გვ.1, გვ. 2
ოჩოპინტრე
- გვ.1


პირქუში



რაში
როკაპი - გვ. 1
თურქეთში მცხოვრები ჩვენებურის მოყოლილი როკაპზე - გვ.12



სამძიმარი - გვ. 1
სახლის ანგელოზი



ტყაშმაფა - გვ. 1, გვ. 2



ფასკუნჯი


ქაჯი



ღმერთი (ქართული მითოლოგია)


ყამარი - გვ. 1


წყარიშდიდა - გვ.1


ხვთისშვილი


ჯვარი
(ღვთაება)
ჯეგე --- გვ.3 -------


ჰარალე - გვ. 1



ხალხური თქმულებები:
"ოჩოკოჩი და მეთევზე " გვ.1
"წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი " - გვ.1
"ლეგენდა ციხეგოჯზე" - გვ. 2
" შვილი მსხვერპლად " - გვ. 2
თქმულებები მესეფეებზე - გვ. 2
გახუა მეგრელაური - გვ. 2
ლეგენდა ბულბულის ციხეზე - გვ. 2
თქმულება ალვერდის ტაძარზე - გვ. 2
თქმულება მუცოზე - გვ. 2
უშიშა ლიქოკელის ამბავი - გვ. 2
"დევენაანთხევის ლეგენდა - გვ.2
"რატომ არის საქრთველოში ბევრი ლამაზი" - გვ .3
"ბებრისციხის ლეგენდა " - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურის ტბებზე და როშკის ლოდზე" - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურზე და დევებზე II " - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურის ტბების და დევების შესახებ III
(ავტორი - ბაბუა ალუდაური) - გვ.3

"დალი და მონადირე ალმასგილი" - გვ.3
"ლეგენდა კუდიგორის მთაზე" -გვ. 3
"თიანეთის შექმნის შესახებ " გვ. 3
"კისტანი "
(კვირია ჭინჭარაულის ნაამბობი) გვ. 3
"როგორ გაჩნდა ქვეყანაზე მთები და ხევები" - გვ. 4
"დალი და მონადირე მეფისა" - გვ. 4
"უშგულის ლამარიას " ამბავი - გვ. 4
სალამურის წარმოშობის მიზეზი - გვ. 4
კართანა - გვ. 11
" იამბე ციხის ნაშალო" - გვ. 12
"საკვირაო" - გვ. 12
"უფალანი" - გვ. 12
თიაქრის ლოცვა,
ქარის ლოცვა,
წარმართის ლოცვა - გვ. 12
მეგრული შელოცვა რომელიც გველს აშეშებს - გვ. 12
ჭვალის შელოცვა, გულის შელოცვა - გვ. 12
ელიას, ლაზარესა და ციური ეტლის ამბავი - გვ. 12


ბარდაველიძე ვ., ქართველთა უძველესი სარწმუნოების ისტორიიდან (ღვთაება ბარბარ-ბაბარ), თბ., 1941;
მისივე, ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ., 1953, თ. 2;
დონინი ა., ადამიანები. კერპები და ღმერთები, თბ., 1965
მაკალათია ს., ჯეგე-მისარიონის კულტი ძველ საქართველოში, თბ., 1938;
ჯავახიშვილი ივ., ქართული ერის ისტორია, წგნ., I, თბ., 1960, თ. 2
Boll F., Steraglaube und Sterndeutung, Lpz., 1918

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:01 PM

ლომისა,
წინაქრისტიანული ღვთაება მთიულეთში. მისი სახელობის სალოცავებიდან ერთი ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფ ქედზეა, მეორე — სოფ. მლეთაში. ლომისას დღესასწაული იმართებოდა აღდგომის მე-7 კვირას.

ამ დღეს მლეთაში მლოცველები იკრიბებოდნენ მთელი აღმოსავლეთი საქართველოდან. დეკანოზები გამოასვენებდნენ დროშას და „ფერხისას“ სიმღერით აიტანდნენ მთაზე, სადაც იმართებოდა დღეობა შესაწირავით. ლეგენდების თანახმად, ლომისა გზოვანის წმ. გიორგია, რომელსაც ხორასნიდან 7 ათასი ტყვე დაუხსნია და ხარის რქებზე დაბრძანებული დამკვიდრებულა მლეთის მთაზე. მას ევედრებოდნენ შვილიერებას, თვალის სინათლეს, მიწისა და საქონლის ნაყოფიერებას. ლომისასსახით თაყვანს სცემდნენ საწინამძღვრო ჯვარს, რომელიც ტარზე იყო დამაგრებული და ოთხსავე ბოლოზე სოლარული სიმბოლოები — ბურთები ჰქონდა მიმაგრებული. მისი კულტის ამსახველი ლეგენდებისა და რიტუალების თანახმად, ლომისა მეომარია, ალისფერ ცხენზე ზის და ხელში მათრახი უჭირავს, რომლის დაკვრითაც წვავს ბოროტს. ლომისა გენეტიკურად უკავშირდება მონადირე, მხედარ ღვთაებას, რომელთა კულტი ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში ჩანს გავრცელებული საქართველოში. ლომისას კულტს სინკრეტიზაციის რთული გზა აქვს გავლილი და ქრისტიანობის ხანაში წმ. გიორგის სახელს დაუკავშირდა
.


აი კიდევ ინფორმაცია ლომისაზე -

ლომისა
თათარს რომ გაუტეხია საქართველო, ჯვარ - ხატები წაუღია და შვიდი ათასი ტყვე წაუსხია ხორასანს, იქ მთიულთა ერთი ჯვარიც ყოფილა, ლომისის ჯვარი...
ხორასანში შვიდ წელიწადს მოსავალი აღარ მოდიოდა, აღარცა ბავშვი ჩნდებოდა, აღარცა საქონელი, არც წვიმა მოდიოდა...
ბოლოს შეწუხდა ხალხი, წავიდნენ მოლასთან. მან უთხრა: ეს ტყვეებია და ეს ჯვარი თუ არ დააბრუნეთ, სულ გაწყდებითო.
ადგნენ და რომელიც მძლე ხარი ჰყავდათ, იმას დააკრეს შუბლზე ლომისის ჯვარი, შეკრიბეს ხალხი - შვიდი ათასი ტყვე და უთხრეს თავისუფლები ხართო...
უნდა გაუძღეს წინ ხარი, მაგრამ არ მიდის.. ტრიალებს ხარი.
თურე ერთი კოჭლი ქალი აკლდა ტყვეებში და სანამ ის არ მოვიდა, არ დაიძრა...
მოვიდა საიდანღაც კოჭლობით ქალი და ხარიც გაუძღვა ტყვეებს სამშობლოსაკენ. იარა ხარმა და სადაც კი დაისვენა ყველგან ნიში ააშენეს, წვერზე რომ ამოვიდა, იქ მოკვდა ხარი, გასკდა.
ამ ადგილზე ააშენეს ეკლესია და ლოცულობენ. ამიტომ ამბობენ: ლომისის წმინდა გიორგის გაუმარჯოს, ხორასანს შვიდი ათასი ტყვეს მხსნელსაო!

(მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის -
ზ. კიკნაძე -თბილისი 2004)

ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია

http://enews.ge/2009/06/10/lomisis-wminda-giorgis-eklesia/



მეცამეტე საუკუნეში ჩვენს სამშობლოს საშინელი განსაცდელი დაატყდა თავს. ერთიანი და ძლიერი თამარის საქართველო დაკნინდა და გაპარტახდა. ხვარაზმელებიც მოგვევლინნენ ღვთის რისხვად. მათი ლაშქარი, რომელსაც სულთანი ჯალალ-ედ-დინი სარდლობდა, ორგზის შემოესია ქვეყანას. მტერი „აღაოხრებდეს საქართველოსა, არბევდეს და ტყვე-ჰყოფდეს და სრულად ხოცდეს და არავინ იყო ნუგეშინისმცემელი მათი… გაგრძელდა ესევითარი ჭირი და ზეგარდამომავალი რისხვა ხუთისა წლისა ჟამთა“. მტერმა მაშინ არაგვის ხეობაც დაარბია და 7000 არაგველი ტყვედ წაასხა.ტყვეებს თან მთიულეთის მთავარი სიწმინდე – გზოვანის წმინდა გიორგის ხატი – წაუღიათ. გადმოცემით, ამ ძლიერ ხატს ხვარაზმელთა (ხორასნელთა) მხარე „შეუკრავს“ – დედამიწას ნაყოფი აღარ გამოუღია, ადამიანი და საქონელი გაბერწებულა… ერთი სიტყვით, ქვეყანა დაღუპვის პირას მისულა.

თავზარდაცემულ სულთანს მკითხავები უხმია. მათ მოუხსენებიათ, უბედურების მიზეზი გურჯისტანის ხატიაო. საკირეში ჩააგდეთო, მყისვე უბრძანებია სულთანს. ასეც მოქცეულან, მაგრამ უვნებელი ხატი საკირიდან ამოფრენილა და იქვე მოვლენილი თეთრი ხარის რქაზე დაბრძანებულა. ხარი და ხატი მანამ არ დაძრულან ადგილიდან, სანამ სულთანს ყველა ტყვე არ გაუთავისუფლებია. მაინც დაჰკლებიათ ერთი კოჭლი დედაკაცი, რომელიც ვიღაც ხორასნელს მოახლედ წაუყვანია. ის ქალიც სასწრაფოდ მოუძებნიათ და ხატიანი ხარიც 7000 ტყვეყოფილის თანხლებით საქართველოსკენ დაძრულა. გზად, სადაც კი ხარს შეუსვენია, ხალხს ყველგან ნიში აუგია.

შინ დაბრუნებული ხარი, ყველას გასაკვირად, გზოვანის მთაზე კი არ ასულა, ერთ ციცაბო ბილიკს შესდგომია, ქსნისა და არაგვის ხეობათა წყალგამყოფ ქედამდე მიუღწევია და იქ უსულოდ დაცემულა. ხატიც იქვე დაფრენილა. ამ მთის წვერიდან არაგვამდე ხალხი ჯაჭვად გაბმულა და ტაძარი აუშენებია. რაკი ხარს ლომა ერქვა, სალოცავსაც ლომისას წმინდა გიორგი უწოდეს. ამის შემდგომ ტყვეყოფილები არაგვის ხეობაში გაფანტულან და მადლიერების ნიშნად წმინდა გიორგის სახელზე საყდრები აუშენებიათ. იქიდან მოყოლებული, უკვე რვა საუკუნეა, სულთმოფენობის შემდგომ ოთხშაბათს მლოცველებით, ლომისას უნჯი ანუ ძირძველი ყმებით, ივსება ძველი საყდარი. „ღმერთო, გაუმარჯვე დიდ ლომისას წმინდა გიორგის, ხორეშანით მობრძანებულს, შვიდი ათასი ტყვის მხსნელს, ქსნისა და არაგვის თავდამყუდებელს“, – ილოცებიან მთიულნი.

საინტერესოა, რომ ამ თქმულებას იმეორებს გურიის სოფელ ძიმითის წმინდა გიორგის ხატის კუბოს წარწერა, სადაც ნათქვამია: ეჰა შენ, დიდო მხნეო მხედარო და ღვაწლით შემოსილო და ხვარასანთა ტყვეთა მხსნელო, სასწაულთმოქმედო ახოვანო და წმინდაო მოწამეო გიორგი“.


† † †
ვახუშტი ბაგრატიონი წერს: „ლომისის მთის თხემსა არს ეკლესია წმინდა გიორგისა, წოდებული ლომისა (და ამის გამო ეწოდება მთასა ამას სახელი ესე), უგუნბათო. არნ მრავალნი ხატნი და ჯვარნი ოქრო-ვერცხლისანი დახიზნულობით. უჭვრეტს სამხრით ქსანსა, ჩრდილოეთით – მთიულეთს. მთა ესე უტყეო არს და ბალახ-ყვავილიანი, კალთათა ტყიანი“. ლომისის ტაძრის ტრაპეზი ორსაფეხურიანია. მასზე შეწირული ხატებია დასვენებული. არავინ იცის, სად არის ლომისის სასწაულთმოქმედი ხატი. აქაურთა თქმით, შიშიანობის დროს დეკანოზებს იგი გადაუმალავთ და სანაცვლოდ მისი მსგავსი ვერცხლის ხატი მოუჭედინებიათ. გადამალული ხატი ვეღარ უპოვიათ. ასლი ახლა მლეთის ეკლესიაშია დაბრძანებული. ეკლესიაშივე ინახება ლომისას ძველი ხატები (ჯვრები), ვერცხლით მოჭედილი და უბრალო ფერადი ქვებით შემკული (ორ მათგანს XVII საუკუნის ხუცური წარწერა აქვს, სადაც ბურდულის გვარია მოხსენიებული). ლომისას ერთი ბავრაყი (საეკლესიო დროშა) და ალამიც აქვს. ბავრაყი წითელია და ზედ ზანზალაკები ჰკიდია, ალამი კი სამფეროვანია (წითელი, თეთრი და ლურჯი). ალამს წვერზე შუბიანი თითბრის ბურთი უკეთია.
† † †
ლომისის მუხის კარს რკინა აქვს გადაკრული, რომელზეც თვრამეტსტრიქონიანი ხუცური წარწერა ამოუჭრიათ. ამ წარწერიდან ირკვევა კარის შემჭედი ოსტატების, პურისა და რკინის შემომწირველთა ვინაობა. წარწერა XVI-XVII საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს. კარს ოთხ მწკრივად რგოლები დაუყვება. ღამის დარაჯი, ეკლესიაში ქურდი რომ არ შეპარულიყო, ამ რგოლებს ფეხზე აყენებდა. თუ კარს ვინმე მიადგებოდა და წვალებას დაუწყებდა, რგოლები ცვიოდა და ხმაური დაძინებულ დარაჯს აღვიძებდა. თუკი მცველი დღისით დატოვებდა ეკლესიას, რგოლებს ისე აწყობდა, რომ უკან დაბრუნებულს შეემჩნია, ვინმე ხომ არ მიჰკარებოდა ტაძრის კარს. ლომისის კარის შესახებ ასეთ ამბავს ჰყვებიან: ერთხელ მთაზე მეფის ჯარს შეუსვენია. მოშიებულ მოლაშქრეებს კერძის მოსახარშად შეშა ვერ უპოვიათ, მეთაურის ბრძანებით ლომისის კარი ჩამოუხსნიათ, დაუპიათ და იმით დაუნთიათ ცეცხლი. უჭამიათ თუ არა, ყველა დაბრმავებულა. მეთაური ლომისას შევედრებია, თვალის ჩინი დაგვიბრუნე და ტაძარს რკინის კარს შევაბამო. ჯარს თვალი ახელია და სარდალს მადლობის ნიშნად ეს კარი შეუბამს.

ტაძარში ახლაც ინახება საყელურიანი დიდი რკინის ჯაჭვი. ვისაც აღთქმა აქვს დადებული ან აღთქმის დადება უნდა, ანდა რაიმეს ევედრება წმინდანს, ამ ჯაჭვს კისერზე იდებს და ტაძარს სამგზის შემოუვლის ლოცვით. ზოგს ეს წარმართობის გადმონაშთი ჰგონია, მაგრამ ეს ასე არ არის. ჯაჭვის კისერზე დადებით წმინდა გიორგისთვის ყმობის გამოცხადების ტრადიცია საქართველოში სხვაგანაც ყოფილა გავრცელებული (მაგალითად, აწყურში). საინტერესოა, რომ პალესტინაში წმინდა გიორგის ტაძრის მოლოცვისას თანამედროვე პილიგრიმებს სწორედ ასეთი საყელურიანი რკინის ჯაჭვი უნახავთ.

ხალხური გადმოცემით, ლომისის ჯაჭვი ბარიდან კისრით ამოუტანია დიდად ცოდვილ დადიანის ქალს. სხვა ვარიანტით, წმინდა გიორგის სასწაულებრივად უხსნია ერთი ქართველი ტყვე და მასაც მადლობის ნიშნად ჯაჭვი, რომელიც ტყვეობაში კისერზე ედო, ლომისის მთაზე ამოუტანია.

მეხატენი ამ ჯაჭვს ასე უმღეროდნენ:

„ლომისას ჯაჭვი ჰკიდია, არავინ იცის ვისია;
მოვიდა, ქალმა შესტირა: ეგ ჯაჭვი ჩემი ძმისია,
ლაშქრიდან გამოტანილი, შავგრემანაის ყმისია.
დეეხსენ, ჟანგმა შეჭამოს, ლომისას საკადრისია“.


† † †
მთიულებს დიდი რწმენა ჰქონდათ ალისფერ ცხენზე მჯდარი ლომისის წმინდა გიორგისა:

„წმინდა გიორგი ცხენზე ზის, ფეხთ უქრის ნიავქარია,
მხარზე ჰკიდია მათრახი სამოცდასამი მხარია,
ვისაც დაუქნევს, დაამჩნევს; მაგის დაკრული ცხარია“.


ლომისის მთავარმოწამეს შესთხოვდნენ ადამიანისა და საქონლის გამრავლებას, უშვილონი – წილიანობას (შვილიერებას); ვისაც ძუძუში რძე არ ედგა, დეკანოზი (ასე უწოდებენ მთიულეთში ხევისბერს) ტაძრის კედლიდან კირს ჩამოფხვნიდა, წყალში გახსნიდა და მაწოვარ დედაკაცს შეასმევდა. ბავშვსაც თმას პირველად აქ შეკრეჭდა დეკანოზი.

„დიდება დიდ ლომისასაო“, – დაილოცებიან ხოლმე სალოცავში ღამის სათევად მისული მლოცველები. დამხვდურთ ასე მიესალმებიან: „ხალხო, წყალობა ხატისაო“. „თქვენი მწყალობელიც იქნებაო“, – უპასუხებენ ისინი… შუაღამისას კი, როცა რძისფერი ნისლი დაჰფარავს ქსნისა და არაგვის ხეობას, ერთი მთიული ვერ მოითმენს და, თითქოს ნისლის გაფანტვა სურსო, ცისა და მიწის გასაგონად შესძახებს:

„საქართველოვ, ჩემო სამშობლოვ, წყალობა ხატისა! შეგეწიოს საქრისტიანოს გამჩენი“.

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:02 PM

ანტიკური ხანის ქართული წარმართული პანთეონი

ქართველი ტომების უძველეს რწმენათა მიმოხილვისას გაირკვა, რომ ბუნების ძალებისა და მოვლენებისადმი თაყვანისცემისა თუ მათი გაღმერთების მხრივ ქართველებშიც სხვა ტომთათვის დამახასიათებელ სურათს ვხვდებით. როგორც ირკვევა, “თავისი წილი” ღმერთები ჰყავდათ ცალკე თემებსა და საგვარეულოებს, მთას, ხევს, მინდორს, ადგილს, ხეებს, სახლს, ფუძესა და ა. შ. ამასთანავე, ხალხური გადმოცემები და მდიდარი ეთნოგრაფიული მასალები გვიჩვენებენ, რომ ქართველებს ჰყავდათ საერთო დიდი (უფროსი) ღმერთებიცა და სატომო ან სატომთაშორისო ღვთაებებიც


ასე მაგალითად ადრე კლასობრივი საზოგადოების დროსაც ქართველთა წინაპრები ყველაზე დიდ პატივსა და თაყვანს ცის მნათობებს სცემდნენ – მთვარეს, მზესა და ვარსკვლავებს – ვითარცა საერთო ქართულ ღვთაებებს.

ახლა, შეიძლება ითქვას, კარგად არის გამორკვეული, რომ იმ დროის ქართულ ასტრალურ პანთეონს სამეული მეთაურობდა. პირველი მათგანი უფროსად მიჩნეული უზენაესი ღმერთი იყო; მეორე – ქალღმერთი მზე ან მზექალი, ხოლო მესამე – კვირია. უზენაესი ღმერთი ან მორიგე ღმერთი პანთეონსაც ედგა სათავეში და ცხადია – სამეულსაც.

იერარქიის მომდევნო საფეხურზე იდგნენ შესაბამისად: ჯვარი ან ხატი, ღვთისშვილები (ღვთისსანახი, ღვთისნაბადები) და ა. შ. უკვე იმ დროისათვის ქართველთა ყველა ღვთაება ანთროპომორფულ არსებებად არის წარმოდგენილი. ამასთანავე ირკვევა, რომ უზენაესი ღმერთი – მთვარე-ღმერთია, ე. ი. მამა-ღმერთია.

ისიც კარგად არის გამორკვეული, რომ ოდესღაც ქართველ ტომებს სათავისთავო სათემო ღვთაების გარდა ყველასათვის საერთო რწმენა ჰქონიათ და საერთო ქართული წარმართობაც ყოფილა.

ივ. ჯავახიშვილმა კარგა ხანია გამოარკვია, რომ მაგალითად, კვირიას თაყვანისცემასთან დაკავშირებულ სვანურ წესებს წმინდა ქართული წარმართული რწმენის ანარეკლი აქვთ დაცული და თვით სათანადო ფერხულის სიტყვებს მეფერხულე სვანები ქართულად წარმოთქვამენ. ამ წესების ძველქართულ სახელებთან ერთად ფერხულის ქართულად წარმოთქმის ჩვეულება უეჭველია თავდაპირველი, საერთო ქართული წესის ნაშთი უნდა იყოს.

ივ. ჯავახიშვილს სათანადოდ დამტკიცებული აქვს, რომ ახალწლის დღესასწაულის ჩვეულებების თანახმად, მეგრელი მეკვლეც თავის წარმოსათქმელ სიტყვებს მეგრულად კი არა, სწორედ ქართულად ამბობს ხოლმე, მითითებული და კიდევ ბევრი სხვა მონაცემი საფუძველს აძლევდა ავტორს დაესკვნა შემდეგი: “ცხადი ხდება, რომ არამც თუ საზოგადო ქართული, ყველა ქართველ ტომთათვის, მათ შორის მეგრელთა და სვანთათვისაც, საერთო წარმართობა არსებობდა, არამედ რომ წარმართობას საერთო ტერმინოლოგიაც, საერთო ენაც ქართული ჰქონდა

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:03 PM

კარგად არის გამორკვეული, რომ იმ დროის ქართულ ასტრალურ პანთეონს სამეული მეთაურობდა. პირველი მათგანი უფროსად მიჩნეული უზენაესი ღმერთი იყო; მეორე – ქალღმერთი მზე ან მზექალი, ხოლო მესამე – კვირია

კვირია
— ქართულ მითოლოგიაში ღვთაება. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით კვირია ლოკალური სათემო ღვთაებების - ხვთისშვილთა წინამძღოლია, უზენაეს ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავალი და სამართლის შემოქმედი. მისი ეპითეტებია კარავიანი და ხმელთმოურავი. კვირიას საპატივცემულოდ ეწყობოდა დღესასწაულები კვირიცხოვლობა, ხალარჯობა ღამისთევით, მსხვერპლის შეწირვით და საკულტო ნადიმებით. დღესასწაულების დროს მწვანე ტოტებით ქოხებს აშენებდნენ. დასავლეთ საქართველოს მთიელებში კვირია ბუნების ნაყოფიერების მამაკაცური ღვთაებაა. მას ეძღვნებოდა ადრეული საგაზაფხულო დღესასწაულები, რომლებიც რვა ცალკეულ რიტუალს შეიცავდა. დღესასწაულთა დროს აშენებდნენ თოვლის კოშკს, აწყობდნენ მეზობელ სოფლებს შორის შეჯიბრებებს, მღეროდნენ ჰიმნებს, თამაშდებოდა სცენები, რომლებშიც თვალნათლივ მოსჩანდა ღვთაების ფალოსური ბუნება. დასავლეთ საქართველოს მთიელთა ცალკეულ სიმღერებში კვირია აგრეთვე უზენაეს ღვთაებად გვევლინება, რომელიც ზეცას და ზეციურ წყალს განაგებს. კვირიას ჰიმნს გვალვის დროს მღეროდნენ, რომ წვიმა მოსულიყო.

კვირია (ქართული) ძველი წარმართული ღვთაების სახელია. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით, კვირია ღვთისშვილთა წინამდგომია; სვანეთში ის ითვლებოდა ამინდის, მიწის ნაყოფიერებისა და შვილთა სიმრავლის ღვთაებად. ქრისტიანობის დამკვიდრების შემდეგ ის გაიგივეული იქნა წმინდა კვირიკესთან, რომლის სახელობის ტაძარი (ლაგურკა – ზემო სვანეთის სოფელ კალაში) დღესაც განსაკუთრებული პატივით არის გარემოსილი.
ი.ჯავახიშვილის მტკიცებით, კვირია შეიძლება წარმომდგარი იყოს კვირადღის სახელწოდებისაგან, ან ძველ საბერძნეთში გავრცელებული ვაჟის სახელისაგან კვირია ( " უფალი "), ან კიდევ კვირინე ღვთაების სახელისაგან. გიორგი მელიქიშვილის აზრით, იგი უკავშირდება ურარტულ ღვთაებას კუერას, ანდრო ლეკიაშვილის აზრით კი ქართველ მთიელებს კვირიას სახით იესო ქრისტე ჰყავდათ წარმოდგენილი.

სავარაუდოდ კვირიასთან არის დაკავშირებული სახელი კვირიკეც -

კვირიკე (ბერძნული) " უფლისა ". ქართულში ადრიდანვე გვხვდება არაერთი ისტორიული პირის სახელად. მისგან ნაწარმოებია გვარები: კვირიკაძე, კვირიკაშვილი, კვირიკიძე, კვირიკეიშვილი, კვირკვაია, კვირკვეია. კვირიკეს ქართული შესატყვისია უფლისა (აქედან გვარი – უფლისაშვილი). სომხურში ეს სახელი დაცულია კირაკოს-ის ფორმით. საერთოდ უნდა აღინიშნოს, რომ ბერძნული სიტყვა კვირიოს ( " უფალი ", " ბატონი "), საიდანაც ნაწარმოებია კვირიკე, საფუძვლად უძევს აგრეთვე არაერთ სახელსაც, როგორიცაა, მაგალითად, კაცის სახელები: კვირიონ (კირიონ), კვიროსი (კიროსი), კირიაკ, კირიან და ამათგან წამოქმნილი ქალის სახელები: კირა, კირიაკა, კირიანა, და სხვანი
.


http://www.geogen.ge/index.php?id_menu=52&...id_let=10&abc=1

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:05 PM

ოჩოკოჩი

— ქართულ მითოლოგიაში ტყის ღვთაება. გადმოცემით, ოჩოკოჩს მეტყველება არ შეუძლია, მაგრამ მისი ხმა ადამიანებს თავზარს სცემს. ოჩოკოჩს სხეული ჟანგისფერი თმით აქვს დაფარული. მას გრძელი და ბასრი ბრჭყალები აქვს, მკერდზე კი ნაჯახის მსგავსი წანაზარდი, რომლითაც იგი მის მოწინააღმდეგეს შუაზე სჭრის. ადამიანის მიერ მოკლული ოჩოკოჩი მეორე გასროლის შემდეგ ცოცხლდება. გავრცელებული სიუჟეტების თანახმად ოჩოკოჩი ელტვის ტყის დედოფლის ტყაში-მაფას სიყვარულს.

ხალხური ნაამბობი
ოჩოკოჩი დიდია და ბანჯგვლიანი, მკერდზე ორი რქა აქვს გამოშვერილი. ტყეში მიუვალ ადგილებში ცხოვრობს. ღამით თუ ტყეში ძლიერი "ვოო!!" ღრიალი გაისმა - ეს ოჩოკოჩია ნამდვილად.

ოჩოკოჩი მწყემსთან მიდის, ცეცხლზე თბება
(მთქმელი მ.სიჭინავა 70 წლის, სოფ. ლესიჭინე, ჩხოროწყუს რაიონი)

ერთხელ ძროხებს ვმწყემსავდი. ღამით ჩემი ამხანაგები დაკარგული ძროხის საძებნელად წავიდნენ და მარტო დავრჩი კარავში. უცბად რაღაცნაირი - "ვოოს" ძახილი მომესმა. მივხვდი ოჩოკოჩი რომ იყო. შევშინდი და კუთხებში ძროხებთან დავიმალე. კარი გაიღო და ოჩოკოჩი შემოვიდა. საჭმელი შეჭამა და წავიდა. ცოტა ხნის შემდეგ ვიღაცამ დამიძახა: "ცეცხლი გინთიაო!" და ოჩოკოჩი ისევ შემოვიდა. ისიც მიუჯდა ცეცხლს, გაითბო ტანი და წავიდა.



ოჩოკოჩის ეშვები აქვს (მთქმელი ბ.მალანია 70 წლის, სოფ. ჩხოროწყუს )

მე არ მინახავს, მაგრამ ბევრჯერ გამიგია: ოჩოკოჩი კაცისნაირიაო, დაბღავისო, მთიან და ტყიან ადგილებში ცხოვრობსო. კაცს არ ერჩისო, მაგრამ თუ გააჯავრა, მაშინ შეებრძოლებაო. ოჩოკოჩი ახმახიაო, იტყოდნენმ ფეხშიშველა დადის და ეშვები აქვსო. მკერდზე საფეთელის მსგავსი რქები აქვს წამოზრდილიო. როცა დადის, ყვირის და მიხარხარებს. სადაც კაცი ცხოვრობს, იმ ადგილებში არ დადის. უმეტესად მონადირეები და მეჯოგეები ხვდებიან მას.


ოჩოკოჩი და მეთევზე (მთქმელი ა. კვარაცხელია 70 წლის, სოფ. ნაკიფუ)

ჩემს სახლში ერთხელ მუშაობდა მარტვილის რაიონიდან მოსული კაცი გრიშა ჯგერენაია. მან ასეთი ამბავი მოყვა: თურმე, გრიშას მეზობელი, ღამით, მდინარეზე დაგებულ ფაცერს დარაჯობდა. ცეცხლი ენთო და ღამეს ათევდა, ეშინოდა თევზი არავინ მომპაროსო. მდინარიდან მოესმა საშინელი ხმაური და წყლის დგაფუნი. წყლის შხეფები შორს იფანტებოდნენ, კაცმა ნახა, რომ აუარებელი თევზი დაცვენილა ფაცერზე. დაჭერილი თევზები ცეცხლის პირას დაუყრია. ცოტახანში თურმე ამ კაცთან მოსულა ოჩოკოჩი: კაცის ფორმის, დაბალი ტანის, ჩაფსკვნილი, ტანი ბალნით ჰქონდა დაფარული.

ოჩოკოჩს უთქვამს ამ კაცისათვის: - ეს თევზი ნახევარი ჩემიაო. მეც ბევრი ვიშრომეო, დანარებიდან გამოვდენე ისინი ხელებით, ფეხებითა და ჯოხითაო. ამდენი თევზიო ოდესმე თუ დაგიჭერიაო შენი ფაცერით? შენც ხომ გესმოდა ცემი ხმაურიო. კაცმა არაფერი უპასუხა. საერთოდ ოჩოკოჩთან საუბარი არ შეიძლება. მერე ოჩოკოჩს თვითონ გაუყვია შუაზე ეს თევზი. თავისი წილიდან ცეცხლზე შეუწვია სამყოფი თევზი და შეუჭამია. მერე დარჩენილი თევზი თან წაუღია და წასულა



ოჩოკოჩის მკერდი

მეგრული მითოლოგიის თანახმად,

უსიერ ტყეში, სადაც მზის სხივს სტუმრადაც არ მიესვლება, ცხოვრობს ოჩოკოჩი _ საკვირველი გოლიათი და ტყაშმაფას ქმარი.

მას მკერდზე, თმასთან ერთად, აქვს გრძელი ძვლისებური წანაზარდები, ბასრი რქის მსგავსი, ან საჩეჩელას მსგავსი გრძელი, რკინის კბილანებით, რომლითაც მტერს იოლად ამარცხებს.

ოჩოკოჩი გარეული ტახების მბრძანებელია. ტყეში თუ ვინმე შეხვდება, მძლავრი ხელებით თავის საშინელ მკერდზე მიიკრავს და ასე კლავს.

ოჩოკოჩს ერთხელ უნდა ესროლო, დაჭრილმა ოჩოკოჩმა რაც არ უნდა გეხვეწოთ, მეორე ტყვიაც გაიმეტეთ და სიცოცხლე სწრაფად დამამთავრებინეო, არ დაუჯეროთ. მეორე ტყვიის შემდეგ ოჩოკოჩს ჭრილობა გაუმრთელდება და მსროლელი თავად ხვდება მსხვერპლი
.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1700285&start=100&st=100#entry1700285



ოჩოკოჩს წააგავს ოჩოპინტრეც და ბოჩი -

ოჩოპინტრე
ქართულ მითოლოგიაში გარეულ ცხოველთა წინამძღოლი და მფარველი. მისი სახელის პირველი ნაწილი (ოჩო), ქართული პანთეონის სხვა ღვთაებას - ბოჩის უკავშირდება, ხოლო მეორე ნაწილი (პინტე, პინტრე) - ბერძნულ პანს. ოჩოპინტრე თითოეული ცხოველის სულს ფლობს. მონადირე სანადიროდ წასვლამდე (და ნადირობისას) ოჩოპინტრეს ევედრება იღბალს და ნადირის მოკვლის ნებართვას.


ბოჩი -
ქართველთა ძველი წარმართული ღვთაება. პირველად წერილობით ძეგლებში ექვთიმე მთაწმინდელთან გვხვდება. ი. ჯავახიშვილის აზრით, სახელი ბოჩი ოჩს და ვოჩს (მამალ თხას - ვაცს) უკავშირდება და ნადირთ მფარველი ან მისი მსგავსი ღვთაების სახელია. ვ. ბარდაველიძეს ოჩი||, ბოჩი მესაქონლეობის მფარველ ღვთაებად მიაჩნდა. ახალი ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით, ბოჩი მოსავლიანობის მფარველი ღვთაებაც უნდა ყოფილიყო.


სამივე კი (ტყის კაცი) გარკვეულწილად ჰგვანან პანს -



Пан ("понравившийся всем"), в греческой мифологии божество стад, лесов и полей, сын вестника богов Гермеса и нимфы Дриопы. Этот покровитель горных лесов и пастбищ, коз и овец был козлоног и рогат. Дриопа ужаснулась, увидев новорожденного сына, заросшего волосами и бородатого. Однако Гермес и боги-олимпийцы лишь рассмеялись и нарекли младенца Паном. Вместе с сатирами и силенами, демонами стихийных плодоносных сил земли, Пан входил в свиту Диониса. Игривый и жизнерадостный, он был известен своим пристрастием к вину и веселью, пылкой влюбленностью и преследованием нимф. Одна из них, Сиринга, в страхе перед козлоногим богом превратилась в тростник, из которого Пан сделал свирель. Непременный судья пастушеских музыкальных состязаний, он вызвал на соревнование Аполлона и, по мнению судьи, царя Мидаса, победил его. В отместку бог наградил судью ослиными ушами. Как божество стихийных сил природы, звуком своей свирели Пан наводил на людей беспричинный, так называемый панический страх, особенно в знойный летний полдень, когда замирали леса и поля. Пан помогал в битвах, наводя ужас на врагов; он помог Зевсу в борьбе с титанами. Культ Пана был особенно распространен в Аркадии, именно там расположена священная гора, названная его именем. В римской мифологии Пану соответствуют Фавн и сильван.

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:08 PM

კავკასიურ-იბერიული ხალხების მითოლოგიური წარმოდგენებისთვის დამახასიათებელია მზის, მთვარის და სხვა მნათობების პერსონიფიკაცია. ქართულ მითებში მთვარე მამაკაცია, მზე - ქალი; ისინი ხან და-ძმანი არიან, ხან - ცოლ-ქმარი, ხან კი - დედა-შვილი. დაღესტნის მთიელები მთვარეს და მზეს ქალიშვილის და ჭაბუკის იერით გამოსახავდნენ, ამასთანავე ზოგიერთ მითში ისინი და-ძმად გვევლინებიან, ზოგში კი - შეყვარებულებად. აფხაზთა პანთეონში თავდაპირველად შედიოდა მზის ამოსვლის და ჩასვლის ღვთაება ხაიტი, რომელიც დაკავშირებული იყო ცოცხალთა სამყაროსთან, გარდაცვლილთა სამყაროსთან, ზღვასთან. ძველი წარმოდგენებით, ხაიტის საზღვაო სამეფოში მთებიდან უზარმაზარი ხვრელით ჩაედინება ყველა მდინარე. ხაიტის ქალური შესატყვისი - კოდოში, რომლის კულტიც გავრცელებული იყო აფხაზეთის სანაპირო ზოლში და ზოგიერთ მოსაზღვრე ადიღეურ ტომში (მაგ. შაფსუღებში), გამოისახებოდა მისადმი მიძღვნილი ტყეებისა და ცალკეული ხის თაყვანისცემით. მოგვიანებით აფხაზურ პანთეონში შევიდნენ ამრა (მზის პერსონიფიკაცია) და ამზა (მთვარის პერსონიფიკაცია). მთვარის ფაზების წარმოშობის შესახებ მითის მიხედვით, ამრა (მზე) - მშვენიერი ქალია, ხოლო ამზა - მისი ქმარი. ამზას მოსდევს მისი და - ეშმაკი. როდესაც დაეწევა გაქცეულ ძმას, იგი იწყებს მის ჭამას. ამ დროს ჩნდება ამრა, რომელსაც გაუგია უბედურების შესახებ. ის თავისკენ ექაჩება ამზას, ხოლო და - თავისკენ. კამათს ღვთაება გადაჭრის: 15 დღით იგი ამზას ეშმაკს აძლევს (რომელიც ამ პერიოდში თითქმის მთლიანად შთანთქავს მთვარეს), ხოლო 15 დღით - მის ცოლს ამრას. იგი ახერხებს მიუსწროს ამზას სიცოცხლის ბოლოს (როდესაც მთვარე ილევა) და ალერსით და ზრუნვით კვლავ შთაბეროს სიცოცხლე. სავსემთვარეობისას კვლავ ეშმაკი აღიდგენს უფლებებს. არსებობს მთვარეზე ლაქების ახსნის სხვადასხვა ვარიანტი: მეცხვარის მიერ ზევით ასროლილი და მთვარეზე გაბნეული ძროხის ნაკელი; ნართ სასრიყვას ჯოგი, რომელიც მთვარეზე ძოვს. ქართველთა წარმოდგენით ლაქები მთვარეზე დედის მიერ ცომში მოსვრილი ხელით შვილისთვის სილის გაწვნის კვალია. მრავალი კავკასიური ხალხის რწმენით მთვარის დაბნელება ხდება იმის გამო, რომ მას თავს ესხმის ურჩხული (დრაკონი), რომელიც მის შეჭმას ლამობს; არსებობდა ტრადიცია მთვარის დაბნელების დროს მისი მიმართულებით სროლისა, რათა ეხსნათ იგი.

ინგუშების და ჩეჩნების მითოლოგიაში ციური მნათობებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე სიუჟეტი არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, პერსონიფიცირებული მზე (ან მზის ღმერთი) გელა დილით ზღვიდან ამოდის, ხოლო საღამოს კვლავ ზღვაში ჩადის. როდესაც იგი ჰორიზონტზე ამოდის, მისგან ზღვის ქაფი წვეთავს. წელიწადში ორჯერ (ბუნიობის დროს) დედამისს - აზას სტუმრობს (ზოგიერთი მითის მიხედვით, აზა მზის შვილია, ყოველივე ცოცხალის მფარველი; დაიბადა მზის სხივისგან და წარმოადგენს მზის სხივების მაცოცხლებელ ძალას). ერთ-ერთი მითის თანახმად, მზე და მთვარე ძმები არიან (თუმცა სხვადასხვა დედის შვილები), რომელთაც მუდმივად დევნის მათი ბოროტი და მოჟი, რომელსაც ცაზე თავისი ნათესავები შეუჭამია; როცა იგი მათ დაეწევა, ხდება დაბნელება. სხვა მითი მოგვითხრობს მზისა და სხვა მნათობების წარმოშობის შესახებ. მშვენიერ ქალიშვილს მისდევდა მასზე შეყვარებული სახელგანთქმული ოსტატი-მჭედელი, რომელმაც არ იცოდა, რომ ეს ქალიშვილი მისი და იყო: იგი მას გავარვარებული ოქროს კომბლით მისდევდა მანამდე, ვიდრე ორივენი არ მოკვდნენ. კომბლის ნაპერწკლები ვარსკვლავებად გადაიქცნენ, ჭაბუკი - მზედ, ხოლო ქალიშვილი - მთვარედ. დღემდე ჭაბუკი (მზე) ცდილობს დაეწიოს ცაზე მის შეყვარებულს (მთვარეს).

http://geomythology.gol.ge/Iber-CaucasMythology.htm

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:08 PM

ბარბალე
ქართულ მითოლოგიაში მზის განმასახიერებელი ქალღმერთი. ძირითადად თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალის ნაყოფიერების საწყისის მფარველ ღვთაებას. ხალხური წარმოდგენით, ბარბალე განაპირობებს მიწათმოქმედების და მესაქონლეობის პროდუქტების სიუხვეს, ხელს უწყობს როგორც მსხვილი რქოსანი საქონლის და შინაური ფრინველის, ისე ადამიანის განაყოფიერებას. ბარბალესადმი იყო მიძღვნილი სხვადასხვა დღესასწაული, რომელთაგან მთავარი ზამთრის მზებუდობას ემთხვეოდა. ბარბალესადმი მიძღვნილ რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებში გამოიყენებოდა საგნები, რომლებიც მზის სიმბოლოებს წარმოადგენდნენ. თვით ბარბალეს სახელიც (ცნობილია აგრეთვე მისი სხვა ვარიანტები - საერთო ქართული - ბარბარე/ბაბალე და სვანური - ბაბარი/ბარბალი/ბარბოლი) ჰპოვებს ლინგვისტურ პარალელებს წრის, ბორბლის, მოელვარე ალის ქართულ დასახელებებში; ბარბალეს სახელში ვლინდება აგრეთვე ფორმალური და სემანტიკური მსგავსება შუმერულ-აქადურ ეპითეტთან bibbirru - მოელვარე სხივი, ბრწყინვალება.

ბარბალეს თაყვანს სცემდნენ, როგორც მკურნალს, რომელიც ადამიანებს თვალს უხელს და განკურნავს თავის ტკივილის, ყვავილის და სხვა დაავადებებისგან. ბარბალეს შეეძლო აგრეთვე ადამიანებზე უბედურებები, გასაჭირი და სიკვდილიც მოეწია
.


მე პირადად ხშირად მინახავა ბორბლის გამოსახულება სხვადასხვა ისტორიულ ძეგლებზე.

აი ეს დედაბოძი - გადაღებულია ახალგორის მუზეომში -



ზედა გამოსახულია ბორბალი -
ანუ იგივე ბირჯღალო.
ანუ ეს იგივა მზეა.

აი კიდევ ცნობა ბარბალეზე
აკაკი გელოვანის მითოლოგიური ლექსიკონიდან


ბარბალე
- ბაბარი, (შუმერულ ქართული ბარბარ - ბარბარე)
- ერთ ერთი უძველესი წარმართული ქალღმერთი - ქართულ (ძირითადად სვანურ) მითებში, მზის მოქცევის ადგილობრივი ღვთაება, დედობისა და ფურობის ასტრალური სახე. ეს ძალზე პოპულარული ქალღვთაება ნათლისა და ბნელის ბრძოლაში პირველს ემსახურება, ჩაბმულია კოსმოგონიურ მოვლენების რკალში, რადგან ზეგავლენას ახდენს მზის ბუნიობაზე, ებრძვის ციურ გველეშაპს, რომელიც ლამობს მზისა და მთვარი ჩაყლაპვას (კიდეც ყლაპავს ხოლმე მთვარეს და ამ დროს მთვარე სისხლისფრად ჩანს - ესაა მთვარის დაბნელების ახსნა სვანურ მითებში. შემდეგ მზე გველეშაპს ფატრავს სხივებით და ათავისუფლებს მნათობს).
უძველეს წარსულში მისი სახელობის თვე იყო დაალოებით იანვარი.
შუმერთა მზის ღვთაების ბაბბარის კავშირი ქართულ წარმართულ ბარბარესთან მზის ღმერთტან და ქალღმერთთან - უდავოა. სახელთა სხვადასხვაობის მიუხედავად მათი ფუნქცია და ხასიათი მთლიანობით ხასიათდება: ბარბარ - ბაბალე - ბარბარე - შამაში,
ენლილი - ლილე - და უთუ შეიძლება იწოდონ შუმერულ ქართული პანთეონის მზის ღვთებად. სვანეთში ბარბალეს სახე ღრმად დამკვიდრდა, შემდეგ შეცვალა ტარ-ღვთაებამ (" ტარ-ბედნიერმა"), ცხვრის მფარვლმა ღვთაებამ. კულტი მაინც დარჩა (ი .ჯავახიშვილი, ვ. ბარდაველიძე)

ბარბალეს საკულტო "გირგედს", მარმარილოს მრგვალ გამოსახულებას, "ხაჭაპურის გულს" უშგულის ღვთისმშობლის ეკლესიაში დღემდე ინახავენ უთუოდ მზის სიმბოლოს მნშვნელობა ჰქონდა, სენთან ბრძოლა ევალებოდა, ამიტომ უკლავდნენ ძროხას ან ხარს. მისი დღესასწაული ბარბალობა მზის მობრუნებასთან იყო დაკავშირებული. დიდ წმინდა სალოცავზე ბარბალ - დოლაშა ეძრვნებოდა სიმღერა, რაც მსხვერპლშეწირვის წინ სრულდებოდა და უდავოდ მზისა და ხარის კულტის შერწყმას გულისხმობდა:
"მზე შემოაქვთ რქებით ხარებს!! მზე შენია, ბარბალ - დოლაშ!!"
საკულტო ლოცვა სრულდებოდა ბარბალობას - სვანურად ბარბლობ, ბარბლაშ.
სარიტუალო შესაწირავი იყო რძის ფაფა, დიდი მრგვალი ხაჭაპურები (სვანურად მურგვალ ქუთ), ტაბლა (ლეჩხუმში) მრგვალი საგნები,
რომელნიც მზის დისკოს ემსგავსებიან: ნედლი წკნელის და მწვანე რტოების რგოლი, გვერგვი, გახვრეტილი კვირისტავი და სხვ...


მწვანე გრეხილის წკნელის რგოლები - "კირკვტაილები" სვანეთში განცხდაბ დღეს - ნათლიღებასაც იცოდნენ: სახლში ჰკიდებდნენ მრავლად. ეს სულ სოლარული (მზის) ატრიბუტებია. ღამით გამოცხობილ ხაჭაპურებს ბოსელში წაიღებდნენ,ან ფარეხში, იქვე ლოცულობდნენ და ჭამდნენ შინაურები, უცხოს არ უნდა ენახა.
თუ ამ რიტუალს რამე დააკლდებოდა, იმ წელს საქონელს ზიანი არ ასცდებოდა და "სულ უკუღმა მიდიოდა" პირუტყვი.


ანუ ჩვენ რომ ვიცით ლობიანების ცხობა ბარბარობაზე -
ეს წარმართული კულტის გადმონაშთია.

თან საინტერესოა კიდევ ერთი დეტალი
დეკემბერში ანუ 22 დეკემბერს ყველაზე მოკლე დღეა -
ანუ ამ დღის მერე ხდება "მზის შემობრუნება"
ანუ დღის ზრდა....
გარკვეულ წილად ეს სვანური რიტუალი ამასაც ასახავს
..

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:08 PM

ასტრალური კულტები (ბერძნ. astēr - ვარსკვლავი),
ციურ მნათობთა თაყვანისცემა. ფართოდ იყო გავრცელებული მსოფლიოს ხალხებში, უმეტესად ძველ აღმოსავლეთში. ასტრალური კულტების აღმოცენებასა და გავრცელებას ხელს უწყობდა მიწათმოქმედების, განსაკუთრებით ირიგაციის განვითარება. შუამდინარეთსა და ეგვიპტეში ადრევე დაიწყეს დაკვირვება ციურ მოვლენებზე, რომელთა მიხედვით ადგენდნენ მდინარეების (ტიგრი, ევფრატი, ნილოსი) ადიდების დროსა და ხანგრძლივობას. ამ ნიადაგზე შემუშავდა ძვ. შუმერების, ბაბილონელების, ეგვიპტელებისა და სხვა. განვითარებული ასტრალური კულტები მაგ., ბაბილონელების ღვთაებათა პანთეონში შედიოდა უზენაეს ღვთაებათა შვიდეული: სინი (მთვარე), შამაში (მზე), მარდუქი (იუპიტერი), იშთარი (ვენერა), ნერგალი (მარსი), ნაბუ (მერკური) და ნინურტა (სატურნი). მათგან უდიდეს ღვტაებებად ითვკებოდნენ მთვარე და მზე. წინა აზიის უძველესი მოსახლეობის ღვთაებათა პანთეონში მზე უმთავრესად ქალღვთაების სახით იყო წარმოდგენილი. ბერძნები მას მამაკაცად წარმოადგენდნენ, მამაკაცად იყო მიჩნეული სემიტების მზის ღვთაებაც.

საქართველოში ასტრალური კულტებმა ძველთაგანვე განვითარების მაღალ საფეხურს მიაღწია და სხვადასხვა წეს-ჩვეულებათა სახით გვიანობამდე შემორჩა. აქაც ასტრალურ ღვთაებათა პანთეონში პირველი ადგილი მზეს და მთვარეს ეკავა. ამასთან, მზე წარმოდგენილი ჰყავდათ ქალღვთაების სახით (მზექალი, ბარბალე), ხოლო მთვარე - მამაკაცის სახით.

ქართველები დიდ ყურადღებას აქცევდნენ მზის მოქცევასთან დაკავშირებულ მოვლენებს და ამ მნათობის მოძრაობასთან (ნაბუნიობა) აკავშირებდნენ ბარბარობას ანუ მზის დაბადების დღეობას და თვის კალენდარს. ამავე დღეობის მიხედვით იქმნებოდა წარმოდგენა მომავალი წლის ავკარგიანობაზე. ძვ. საქართველოში მზის კულტთან ერთად არსებობდა განვითარებული მთვარის კულტი. მთვარის ღვთაებას, ზოგიერთი შეხედულებით,პირველი ადგილი ეკავა ასტრალურ ღვთაებათა პანთეონში. მისი ერთ-ერთი ტაძარი აღმართული იყო იბერიისა და ალბანეთის საზღვარზე. მთვარის კულტს ძველ საქართველოში ბევრი რამ ანათესავებს იმ ხალხთა (ასურელები, ბაბილონელები, საბიელები, ძვ. არაბები და სხვა) რელიგიის წარმოდგენებთან, რომელთაც მთვარე უმთავრეს ღვთაებად და მამაკაცად მიაჩნდათ. ივ. ჯავახიშვილმა დაამტკიცა, რომ ქართული ლამპრობა და საბიელების მთვარის დაბადების დღესასწაული ერთი და იგივეა. ორივე 24 იანვარს აღინიშნებოდა, ოღონდ ქართველები მთვარის სადიდებლად არყის ხის ტოტებს ანთებდნენ, საბიელები კი - პალმის ტოტებს.

საქართველოში, ისევე, როგორც სხვა ძველ კულტურულ ხალხებში, თაყვანს სცემდნენ აგრეთვე ცისკრის ვარსკვლავს. ხალხის რწმენით მზის ამოსვლის წინამორბედი ეს მნათობი სხვა ვარსკვლავებზე მეტად ჰგავდა მზეს. სვანეთი ეთნოგრაფიული მონაცემებით ირკვევა, რომ ქართველები ცისკრის ვარსკვლავის სადიდებელ რიტუალს სხვადასხვა დღეობებში ასრულებდნენ.

ქართველთა ასტრალურ რელიგიაში ასახულულია ქართველი ხალხის ისტორიულ წარსულის, ყოფა-ცხოვრების, მეურნეობისა და ბუნებრივი გარემოს თავისებურებანი. მაგ., დაწინაურებელი მელითონეობის საფუძველზე ქართველ ტომებში აღმოცენდა რწმენა-წარმოდგენები, რომელთა მიხედვით, რკინის ჭედვა ხალხს ასწავლა ცისკრის ვარსკვლავთან დაკავშირებული ქალღმერთის, "ოქროსნაწნავიანი" დალის (ნადირთ პატრონის) შვილმა, "ოქროსკბილიანმა" ამირანმა. ოქრო და ოქროსფერი მზეს უკავშირდებოდა. ხალხს სწამდა, რომ მზე ოქროს ბურთია და ქვეყანას ოქროს სხივებს ჰფენს. სვანური თქმულების "მზე და მთვარის" მიხედვით, საღამოს ზღვაში ჩასვენების დროს მზე ოქროს აბნევს და თუ კაცმა ამ დროს კვერნის ტყავი ზღვაში ჩადო, ტყავი ოქროთი დაიფარება.

ქართული ასტრალური კულტების ერთ-ერთი თავისებური ელემენტთა საახალწლო ჩიჩილაკი და მასთან დაკავშირებული წარმოდგენები. ჩიჩილაკის ერთ-ერთ სახეობას რაჭა-ლეჩხუმში გვერგვი ეწოდებოდა. მას შიგნით ჯვრის სახით ჰქონდა დატანებული თხილის ორი კანჩათლილი ჯოხი, ე. წ. "პაპაჯვარი". გვერგვი მზეს, სხივოსნობას განასახიერებდა და მას მზის ღვთაების ემბლემის მნიშვნელობა ენიჭებოდა. ქართული პანთეონი თავდაპირველად სამ დიდ ღვთაებას აერთიანებდა, მაგ., აღმოსავლეთ საქართველოში მთიელთა რელიგ. პანთეონის სათავეში იდგა მთვარის ღვთაება, ანუ მორიგე, მეორე ადგილი მზე ქალად წოდებულ მზის ქალღვთაებას ეკავა, ხოლო მესამე კვირიას, რომელიც შუამავლის როლს ასრულებდა ადგილობრივი ანუ მიწიერ ღვთაებებსა და მორიგეს შორის.


ძველ ქართულ ასტრალურ პანთეონში უზენაეს ღვთაებათა შვიდეულის სახელები ეწოდებოდა კვირის დღეებს. მეგრულში კვირა დღეა ჟაშხა, რაც მზის დღეს ნიშნავს; ორშაბათი - თუთაშხა - მთვარის დღე; სამშაბათი - თახაშხა - თახას დღე; ოთხშაბათი - ჯუმაშხა - ჯუხას დღე; ხუთშაბათი - ცაშხა - ცის დღე; პარასკევი - ობიშხა - ვობის დღე. ამ სახელებში "ხა" არის ფონეტიკური სახეცვლილი მეგრული დღა (დღე). ჟა (ბჟა) მეგრულად ნიშნავს მზეს, თუთა - მთვარეს. ივ. ჯავახიშვილის მოსაზრებით, სამშაბათი (მეგრ. თაშხა - თახაშხა) ქართველებისათვის მარსის და მისი ღვთების, თახას დღე უნდა ყოფილიყო. ოთხშაბათის მეგრულ-ჭანურ-სვანურ სახელში შემავალი "ჯუმა" შეიძლება იყოს მერკურის ძველი ქართული სახელი. ხუთშაბათის მეგრული სახელი ცაშხა ივ. ჯავახიშვილს მიაჩნდა ცისკრის ვარსკვლავის, ხოლო პარასკევისა - ობიშხა - იუპიტერის დღის შესატყვისად. შაბათ დღის ქართული სახელი არ ჩანს არც სვანურში და არც მეგრულ-ჭანურში. ს. ორბელიანის ლექსიკონში გვხვდება შვიდეულის დღეთა სახელები, რომლებიც დაცული ყოფილა ძველ სამწერლობო ქართულში. ეს სახელები შესაძლებლობას გვაძლევს გავიგოთ, თუ რომელი დღე რომელ მნათობთა და ღვთაებასთან იყო დაკავშირებული ქართულ წარმართულ კალენდარში. მართალია, მწკრივში ხუთი დღე დასახელებულია ბერძნულად, რაც მოწმობს, რომ ბერძნულ სახელებს განუდევნია სამწერლობო ქართული ენიდან შვიდეულია დღეთა ძველი ქართული სახელები, მაგრამ აქ დღეთა და მნათობთა სახელების დალაგების წესი ბერძნულს არ უდგება. ქართულში კვირა - მზის დღეა, ორშაბათი - მთვარისა, სამშაბათი - არიასი (მარსისა), ოთხშაბათი - ერმისა ანუ ჰერმესისა (მერკურისა), ხუთშაბათი - აფრიდიტესი ანუ ვენუსისა (ცისკრისა), პარასკევი - დიოსისა (იუპოტერისა), შაბათი - კრონოსისა.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=0

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:21 PM

ვნახოთ კიდევ ქართული მითოლოგიის ქალი პერსონაჟები

ადგილის დედა
ქართულ მითოლოგიაში ცალკეული ადგილის (სოფლის, მთის, ხეობის, კლდის, ველის და სხვ.) მფარველი ქალღმერთი. ხევსურებს წარმოდგენილი ჰყავდათ ვერცხლის სამკაულებიანი ლამაზი ქალის სახით, რომელიც ზრუნავდა სოფლის მშვიდობიან ცხოვრებაზე და მისი მფარველობის ქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე მოხვედრილ უცხოებზე. შესაძლებელია, წარსულში ადგილის დედა ნაყოფიერების ქალღმერთიც იყო და მისი კულტი მთელ საქართველოში იყო გავრცელებული. ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად მისი კულტი ღვთისმშობლის კულტს შეერწყა, აქედანაა მისი სახელებიც - ადგილის ღვთისმშობელი ან ღვთისმშობელი. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელები თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალების, ბავშვების, მონადირეთა და საქონლის მფარველს



ადგილის დედა წააგავს ბერძნულ ქალღმერთ დემეტრას...




Деметра была сестрой Посейдона, Зевса и Аида. В ее владении находилась земля, и ее имя означало "Мать-Земля", Древнейшее доолимпийское божество.. Одно из самых почитаемых олимпийских божеств. Древнее хтоническое происхождение Д. засвидетельствовано её именем (буквально «земля-мать»; греч. δα, δη-γη, «земля»). Культовые обращения к Д.: Хлоя («зелень», «посев»), Карпофора («дарительница плодов»), Фесмофора («законодательница», «устроительница»), Сито («хлеб», «мука») указывают на функции Д. как богини плодородия.

დემეტრა (ბერძნ. Δημήτηρ Dēmētēr), ნაყოფიერებისა და მიწათმოქმედების მფარველი ღვთაება ბერძნულ მითოლოგიაში. მოგვიანებით კანონმდებლობის, ოჯახისა და ქორწინების მფარველიც. კრონოსისა და რეას ასული.

დემეტრას მითში აისახა ძველისძველი წარმოდგენა დედამიწაზე მცენარეულობის პერიოდული კვდომისა და აყვავების შესახებ. დემეტრასა და ზევსის ასული პერსეფონე ზევსისავე ნებართვით მოიტაცა ქვესკნელის ღვთაება ჰადესმა. განრისხებულმა დემეტრამ დედამიწას ნაყოფიერება დაუკარგა. ქვეყანაზე შიმშილმა დაისადგურა და ადამიანები ღმერთებს მსხვერპლს აღარ სწირავდნენ. ზევსმა პერსეფონეს უბრძანა, წელიწადის ორი მესამედი დედამიწაზე - დედასთან გაეტარებინა, დანარჩენი კი - მიცვალებულთა სამეფოში. დემეტრას საკულტო ცენტრი იყო ელევსინი, სადაც იმართებოდა ელევსინის მისტერიები - დემეტრასა და პერსეფონესადმი მიძღვნილი აგრარული დღესასწაულები. დემეტრას კულტი გავრცელებული იყო მთელ საბერძნეთსა და სიცილიაში. ძველი რომაელები დემეტრას კულტს აიგივებდნენ თავიანთ ღვთაება ცერერას კულტთან.

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:22 PM

ალი
ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები, რომლებიც ვნებენ მშობიარეებს, ახალშობილებს, მარტოხელა მგზავრებს და სხვებს. ალები შეიძლება როგორც მამრობითი, ასევე მდედრობითი სქესის ყოფილიყვნენ. მათ საშინელი შესახედაობა ჰქონდათ (სპილენძის კბილები, შუშის კვალი, დასვრილი თმები). გადმოცემის თანახმად, ალები ცხოვრობენ ტყეში, კლდეებში, ნანგრევებში, შედიან თავლებში, ზოგჯერ მსხვერპლს, რომელსაც ახლო ნათესავის სახით ეცხადებიან, წყალში იტყუებენ. ქალ ალებს (ალქალებს) იგივე ფუნქციები აქვთ, თუმცა ნაკლები ფიზიკური ძალა გააჩნიათ. ზოგჯერ მათ ქალღმერთ დალის ფუნქციები მიეწერებათ და მის მსგავსად, მშვენიერი ოქროსთმიანი ქალის სახით ეცხადებიან თეთრ კაბაში. ალი ერთგული მსახური ხდება ადამიანის, რომელიც მას თმას და ბრჭყალებს დააჭრის. ალის ბოროტ ძალას წინ აღუდგება მის წინააღმდეგ შელოცვა ან წმინდა გიორგის სახელი.

ტყაში-მაფა
ქართულ მითოლოგიაში ტყის დედოფალი, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი. ხალხური წარმოდგენებით ტყაში-მაფა ოქროსთმიანი (ზოგჯერ შავთმიანი) მშვენიერი ქალია, რომელიც ტყეში ცხოვრობს. მასზეა დამოკიდებული მონადირის იღბალი. ტყაში-მაფა მონადირესთან საიდუმლო სასიყვარულო კავშირს ამყარებს; საიდუმლოს გაცემის შემთხვევაში იგი მის რჩეულს სიკვდილს მოუვლენს (ზოგჯერ ქვად აქცევს), ხოლო მის ოჯახს გააღატაკებს. ტყაში-მაფას სიყვარულს ეძიებს ოჩოკოჩი, რომლის ძალადობის გამო ტყაში-მაფა კვდება (ან მონადირის ხელშეწყობით შველის თავს). ზოგი მკვლევარი ტყაში-მაფას დალისთან და უსახელო “ტყის ქალის” სახელთან აკავშირებს, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა რაიონებში გავრცელებულ გადმოცემებსა და რიტუალურ სიმღერებში გვხვდება

წყარიშდიდა (მთქმელი ნ. სიგუა, ) წყარიშდიდა (წყარიშმაფა) ცხოვრობს ღელეში, ჭონჭყო ადგილებში, ტეხურში ის არ ცხოვრობს. ნახევარი (ქვევითა ნაწილი) თევზის ფორმისაა, ნახევარი (ზედა ნაწილი) ქალისა. წყარიშმაფამ თუ წინ გაგიარა და შენ მისი ნაკვალევი გადაკვეთე. უსათუოდ უჟმური შეგეყრება. ტყაშმაფა ქალია და ტყეში ცხოვრობს. წყარიშმაფა წყალში ცხოვრობს და უფრო თევზსა და ბაყაყს ჰგავს. ადამიანს ავადმყოფობას შეყრის ხოლმე

წყარიშმაფას მოჭრილი თმა (მთქმელი ჟ. ბოკუჩავა, სოფ. ლესიჭინე) ერთ ბიჭს უნახავს წყარიშმაფა. წყარიშმაფას სახელი დაუძახია - ხუტუ, ხუტუო! ამ ბიჭს მათრახი მოუქნევია წყარიშმაფასთვის . მას კივილი დაუწყია და ამ ბიჭის ოჯახი დაუწყევლია: "სახლში არც ერთი ცოცხალი არ დაგხვედროდესო." მართლაც ყველა ამოწყვეტილა. წყარიშმაფა ერთ ღამეს განუწყვეტლივ კიოდა თურმე. ამ ბიჭს გაუგონია კივილი და მისულა. წყარიშმაფას უთქვია: "სავარცხელი მომაძებნინეო." ამ ბიჭს უთქვამს: შენ რატომ დაწყევლე ჩემებიო და მაკრატლით თმა მოუჭრია და ცეცხლში დაუწვავს. წყარიშმაფას ძალა დაუკარგავს და ჩვეულებრივ ქალად ქცეულა.

წყლის დედა კივილით გაურბის დადევნებულ მგლებს (მთქმელი გ. ქობალია, გალის რაიონი) იტყოდნენ: წყალში ცხოვრობს (ზის) წყლის დედაო. იგი წინათ უნახავთ საკუთარი თვალით ერთ ღამეს, ქურდი კაცი მიდიოდა გზაზე და ნაქურდალ საქონელს მოდენიდა. გზა წყლის პირს მიჰყვებოდა. უცბად საშინელი კივილი შემოესმა. იფიქრა, ალბათ ქალიშვილი მოიტაცა ვიღაცამ და ის ქალია, რომ კივისო (მიჰკივისო). შეშინდა ქურდი და ტყის სიღრმეში შევიდა. ისევ გაისმა კივილი. ახლა უფრო ახლოს ისმოდა კივილის ხმა. დაინტერესდა ეს კაცი. ნახა, რომ წყალს მოაპობს წყლის დედოფალი (წყარიშმაფა), აქეთ-იქით ნაპირზე მგლები მისდევენ.ახლოს რომ მივიდა, ნახა, რომ ქალს არაფერი აცვია, ძალიან თეთრი ტანი და გრძელი თეთრი თმა აქვს. ამ თმით მთელი ტანი აქვს დაფარული. მდინარის ნაპირთან ყოფილა ღრმა დინება, ჩასაყვინთი მორევი. აქ რომ მისულა ეს ქალი, უცბათ გამქრალა, დაკარგულა. ალბათ, მგლებს გაექცა, თავის სამყოფში მიიტანა თავი.


სამძიმარი
ქართულ მითოლოგიაში ქაჯეთიდან მოტაცებული ქალი-ქაჯი. სამძიმარის მოტაცება ხახმატის გიორგის სახელს უკავშირდება. ამ წარმოდგენაში, ისევე, როგორც სამძიმარის შემდგომი ნათლობის სიუჟეტში აისახა წმინდა გიორგის მიერ წარმართი მეფის მოქცევის გავრცელებული მოტივი. სამძიმარი შეიძლება უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, შემდეგ კი პატარძლად შედის ოჯახში და დოვლათი და იღბალი შეაქვს. როდესაც გაირკვევა, რომ იგი მოკვდავი ქალი არ არის, სამძიმარი ტოვებს სახლს

დალი
ქართულ მითოლოგიაში ნადირობის ქალღმერთი, ველური ცხოველების მფარველი. საქართველოს მთიანეთში (უმეტესად სვანეთში) გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, დალის გარეგნობა მზეთუნახავის გარეგნობას წააგავს. დალი მიუვალ კლდეებზე ცხოვრობს, საიდანაც ეშვება მისი ოქროს თმები. დალი მაქციაა, მას შეუძლია ადამიანს გამოეცხადოს ცხოველის ან ფრინველის სახით. მის რჩეულ მონადირეს, რომელიც მასთან სიყვარულს გაიზიარებს, დალი ეხმარება ნადირობაში მანამ, სანამ მონადირე მათი სიყვარულის საიდუმლოს ინახავს. ამ პირობის დამრღვევი მონადირე აუცილებლად იღუპება. დალის და უცნობი მონადირის შვილად ითვლება ამირანი. ზემოთ

დედაბერი
ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში მოხუცი ქალები. ზოგი მათგანი კაცთმოყვარეა, კეთილგანწყობილი და ეხმარება გმირებს, ზოგი კი პირიქით, ადამიანთა მიმართ მტრულად არის განწყობილი. ამ უკანასკნელთ ემორჩილებიან ბუნებრივი სტიქიები, რომელთაც ისინი იყენებენ, რათა ხელი შეუშალონ გმირს მიზნის განხორციელებაში. ზემოთ

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:23 PM

კუდიანი
ქართველთა მითოლოგიურ წარმოდგენებსა და ფოლკლორში გრძნეული ქალები. კუდიანები მახინჯები და კუზიანები არიან, დიდი კბილები და ეშვები აქვთ, მიწამდე სიგრძის თმები და მხრებზე გადაკიდებული ძუძუები. კუდიანებს ნებისმიერი სახის მიღება და ადამიანის მოჯადოება შეუძლიათ. ისინი ბნელ გამოქვაბულებში ცხოვრობენ და გადაადგილდებიან კატაზე, მამალზე, მგელზე ან სხვა ცხოველებზე ამხედრებულები ან გადაადგილებისთვის საყოფაცხოვრებო საგნებს იყენებენ - ქოთანს, როდინს, ცოცხს და სხვ. მათი წინამძღოლის - როკაპის დაძახებაზე კუდიანები ტაბაკონის მთაზე იკრიბებიან



როკაპი
ქართულ მითოლოგიაში კუდიანების მეთაური, რომლებსაც მისთვის ადამიანთა გულები მოაქვთ. ღმერთის მიერ დასჯილი როკაპი მიწაში ღრმად ჩასობილ რკინის ბოძზეა მიბმული. როკაპი ყოველ წელს ცდილობს ბოძის ამოგლეჯას და განთავისუფლებას, მაგრამ როდესაც თითქმის ახერხებს ამას, ბოძზე ჩიტი ჯდება; როკაპი მას ჯოხს მოუქნევს, ჩიტი გაფრინდება, ხოლო ბოძი კვლავ ღრმად ჩადის მიწაში

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:24 PM

მზეთუნახავი
ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში ოქროსთმიანი მშვენიერი ქალი, რომელიც სასწაულებრივად იბადება მცენარეებიდან. მზეთუნახავი ჩაკეტილია ცხრა მთას იქით მიუვალ ციხე-კოშკში; გმირმა, რომ მოიპოვოს იგი, უნდა შეასრულოს ურთულესი დავალება ან გამოიცნოს მისი გამოცანები. ხშირად მზეთუნახავი მოჯადოებულია და გადაქცეულია ირმად, მტრედად, გველად. მისი მომაჯადოებელი ბოროტი არსების განადგურების შემდეგ მზეთუნახავი, ჯადოსნური სიტყვის ან მოქმედების შედეგად, თავის პირვანდელ სახეს იბრუნებს. მზეთუნახავი კეთილია და გამჭრიახი. ჯადოსნური საგნების მეშვეობით იგი ეხმარება გმირს, რომელსაც მიჰყვება ცოლად



ყამარი
ქართულ მითოლოგიაში ციური ქალწული, ამირანის შესახებ თქმულებების პერსონაჟი. ყამარის გარეგნობა და ხასიათი მზეთუნახავისას წააგავს. ყამარი კეთილი არსებაა, ერთგულად უყვარს ამირანი, რომელიც იტაცებს მას ზღვისიქითა ქვეყნიდან, ამარცხებს რა მამამისს - ამინდის და საავდრო ღრუბლების მეუფეს და ქაჯების მბრძანებელს. ყამარი მას შემდეგაც ელის თავის შეყვარებულს, რაც მას კლდეზე მიაჯაჭვავენ. ზოგი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ყამარის მოტაცება ზეციური ცეცხლის მოტაცებას განასახიერებს (აქედან სიუჟეტის დაკავშირება ბერძნულ პრომეთესთან).

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:24 PM

ჰარალე

— ქართულ მითოლოგიაში მოსავლისა და ნაყოფიერების ღმერთი. ამ სახელიდან მომდინარეობს სიმღერის ტექსტი „ჰარი, ჰარალე“.


იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითები[/color]

[b]იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითოლოგია ჩრდილოეთ კავკასიაში და ამიერკავკასიის ნაწილში მცხოვრებ იმ ხალხთა მითოლოგიური წარმოდგენების ერთობლიობას წარმოადგენს, რომლებიც საუბრობენ კავკასიური ენების ოჯახში შემავალ ენებზე. ამ ხალხთა ჯგუფს განეკუთვნებიან: ქართველები, ადიღები (ყაბარდოელები, ადიღები, ჩერქეზები), აფხაზები, აბაზები, ჩეჩნები და ინგუშები (ვაინახები), დაღესტნელები (ავარელები, ლეკები, დარგუელები, ლაკები, ლეზგები და სხვ.) და სხვ.

წარმოშობის ისტორია
ეს მითოლოგიური სისტემები წარმოიშვა უხსოვარ წარსულში იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა წინაპარ ტომებს შორის. განვითარების პროცესში ეს სისტემები სხვადასხვა ზეგავლენას განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ზეგავლენა მათზე ქრისტიანობამ და ისლამმა იქონია. კავკასიურ-იბერიული მითების ცალკეული ციკლები თითქმის არ შემონახულა, რადგან დიდ ეპოსებს (მაგ. ქართული ეპოსი ამირანის შესახებ, კავკასიური ნართების ეპოსი) შეერწყა თითქმის ყველა მითოლოგიური სიუჟეტი და მოტივი. მრავალი წარმოდგენის და სიუჟეტის აღდგენა ხდება ენობრივი მონაცემებში და სიმღერებში, ცეკვებში, ზეპირ გადმოცემებსა და რიტუალებში გაბნეული მოტივების მიხედვით. ეს მოტივები, რომლებიც კარგავდნენ პირვანდელ კონტექსტს, ზოგჯერ ერწყმოდნენ გვიანდელ რელიგიურ სისტემებს და ქრისტიანული და მუსულმანური კულტის ელემენტებად იქცეოდნენ.

კავკასიურ-იბერიული მითოლოგიის უძველეს პლასტებზე წარმოდგენას იძლევა არქეოლოგია. ენეოლითისა და ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან ჩვენამდე მოაღწია საყოფაცხოვრებო და საკულტო დანიშნულების საგნების ფრაგმენტებმა, რომლებზეც გამოსახულია ასტრალური ნიშნები, ჯვრები, ოთხკუთხედები, ადამიანთა და ცხოველთა ფიგურები. სხვადასხვა ტიპის სამარხების არსებობა გვაფიქრებინებს უკვე ამ ეპოქაში სიკვდილისშემდგომი სამყაროს შესახებ კომპლექსური წარმოდგენების არსებობაზე. კავკასიელ ხალხთა კოსმოგონიური წარმოდგენების მიხედვით, ხმელეთს მრგვალი ფორმა ჰქონდა და გარშემორტყმული იყო ზღვით ან მთებით. სამყაროს კიდეზე იდგა ცხოვრების ხე, რომელიც ვერტიკალურად აერთებდა ცას, დედამიწასა და მიწისქწვეშა სამყაროს. ჩეჩნების და ინგუშების წარმოდგენების თანახმად, მიწისქვეშა სამყარო ვერტიკალურად შვიდ სხვა სამყაროდ იყოფოდა, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო თითოეული სამყაროს კიდეზე არსებული სოროებითა თუ საიდუმლო გამოქვაბულებით (მოგვიანებით ჩეჩნებსა და ინგუშებში წარმოიშვა ერთიანი მიწისქვეშა სამყაროს გაგება).

კოსმოგონიური წარმოდგენების შემდგომ განვითარებაზე თვალის გადევნება კარგად შეიძლება ენობრივი მონაცემების საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც სამყარო გადამკვეთ კოორდინატებზე განლაგებული ცალკეული სამყაროებისგან შედგება (შდრ. ქართული სკნელი); ვერტიკალურად განლაგდება ზედა სამყარო (ზესკნელი), მიწიერი სამყარო (სკნელი) და მიწისქვეშა სამყარო (ქვესკნელი); ჰორიზონტალურად სამყაროს ცენტრის (სკნელის) წინ მოთავსებულია წინა სამყარო (წინასკნელი), ხოლო უკან - უკანა სამყარო (უკანასკნელი). ზედა სამყარო დასახლებულია ღვთაებებით, ფრინველებით და ფანტასტიური არსებებით, შუა - ადამიანებით, ცხოველებითა და მცენარეებით. ქვედა სამყარო ბოროტი ქტონური არსებების - დევების, დრაკონების, აგრეთვე სიღრმისეული წ...ბის სამყაროა. სამ ვერტიკალურ სამყაროს (ქართულ მითოლოგიაში) შეესაბამება თეთრი, წითელი და შავი ფერი. წინა სამყაროს - ნათელს და კეთილგანწყობილს, შეესაბამება გაგება “აქ”, ხოლო მის საპირისპირო უკანა სამყაროს - ბნელს, იდუმალს, ხიფათით და მოულოდნელობებით აღსავსეს - გაგება “იქ”. ბოროტი უკანა სამყაროს გამო მრავალი ჩვეულებით იკრძალებოდა უკან მოხედვა. ვერტიკალურად და ჰორიზონტალურად განლაგებულ სამყაროთა მთელი ეს სისტემა გარშემორტყმულია ბნელი გარეთა სამყაროთი - გარესკნელით, რომლის იქით არაფერი არ არსებობს და რომელიც მოიაზრება, როგორც გაყინული სიბნელე და უცვლელი მარადისობა. ვერტიკალურად განლაგებული სამყაროები ერთმანეთისგან ჰაერის სისქით და ხმელეთით გამოიყოფა, ხოლო ჰორიზონტალური - შვიდი (ცხრა) მთით და ზღვით.

ერთი სამყაროდან მეორეში გადასვლა შესაძლებელია მხოლოდ ღვთაებების და ღმერთკაცებისთვის, ხოლო ადამიანს ასეთი გადასვლა შეუძლია მხოლოდ ღვთაების ნებართვით “იერის ცვლის” ანუ სიკვდილის გზით (შდრ. ქართული “გარდაცვალება”), როდესაც სული დროებით ტოვებს სხეულს, “მოგზაურობს” ღვთაებებთან ერთად ერთი სამყაროდან მეორეში, ხოლო დაბრუნების შემდეგ კვლავ შესახლდება მის სხეულში (ქართ. გახუა მეგრელაური, ინგუშური ბოტკი შირტკა). მოგვიანებით ჩნდება (ალბათ, ქრისტიანობის და მუსულმანობის გავლენით) სამოთხის და ჯოჯოხეთის ცნებები, ფორმდება სიუჟეტები, რომლებიც აღწერს სულის გადასვლას გარდაცვლილთა სამეფოში და ცოდვილთა სასჯელებს. ყველა სამყაროს ერთმანეთთან აერთიანებს სამყაროს კიდეზე მდგარი მსოფლიო ხე (მისი ვარიანტებია - სვეტი, რომელსაც ეყრდნობა ცარგვალი; კოშკი; ციდან დაშვებული ჯაჭვი; ირემი უზარმაზარი დატოტვილი რქებით, რომლებიც ცამდე აღწევს) მასზე მიბმული ცხოველით (აფხაზთა წარმოდგენით, როდესაც ცხოველი იღვიძებს და განთავისუფლებას ლამობს, ხდება მიწისძვრები). სამყაროთა შორის კავშირი მყარდება აგრეთვე ჯადოსნური ცხოველების, ფრინველების, ფანტასტიური არსებების (გმირთა რაშები, არწივები, თეთრი და შავი ცხვრები, დევები, ქაჯები და ა. შ.) მეშვეობით. ამ წარმოდგენებს უკავშირდება რწმენა ხის და ტყეების ზებუნებრივი ძალის შესახებ. მრავალი ტომი (აფხაზები, ადიღები, დაღესტნელები) თაყვანს სცემდა ხეებს და სწირავდა მსხვერპლს. ქართულ მითებში ღვთაებები ხშირად ევლინებიან ურჩ ქვეშევრდომებს ხეების სახით.

ჩეჩნების და ინგუშების კოსმოგონიური წარმოდგენა სიცოცხლის წარმოშობას უკავშირებს დედამიწაზე დაშვებულ უზარმაზარ თეთრ ფრინველს. დედამიწა მაშინ წარმოადგენდა ბრტყელ, უწყლო ხმელეთს, მცენარეებისა და ცხოველების გარეშე. ფრინველის უკან გაფრენის შემდეგ მისი ექსკრემენტებისგან წარმოიქმნა წყალი და თესლი, დაღვრილი წყლისგან წარმოიქმნა ზღვები, ტბები, მდინარეები; ქარით გაფანტული თესლით წარმოიშვა სხვადასხვა მცენარე. სხვა ვაინახური მითების მიხედვით მთები, ცხოველები და ადამიანები შექმნა დემიურგმა დიალამ. კავკასიურ-იბერიულ მითებში შემონახულია ძველი წინაქრისტიანული და წინაისლამური ღვთაებების პანთეონები უზენაესი ღვთაებით სათავეში. თუმცა მითებში უზენაესი ღვთაების გავლენა სხვა ღვთაებებზე ხშირად არ ვლინდება (ისევე, როგორც უზენაეს ღვთაებებს ხშირად უფრო არქაული მითოლოგიური პერსონაჟების ნიშან-თვისებები აქვს შემორჩენილი), რაც ამ წარმოდგენების შედარებით გვიანდელ წარმოშობაზე მიუთითებს. ამასთანავე, უზენაესი ღვთაების ცნებამ მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაცია განიცადა ქრისტიანობის და ისლამის გავლენით.

ქართული პანთეონის სათავეში დგას უზენაესი ღვთაება - ღმერთი, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ინაწილებს ზოგიერთ ფუნქციას სხვა ღვთაებებთან, არსებითად წარმოადგენს მსოფლიო წესრიგის ერთადერთ დამფუძნებელს და დამცველს, ყოველივე არსებულის მბრძანებელს. იგი იმყოფება მეცხრე ცაზე და მისი ნების გარეშე არაფერი არ ხდება არც მზისქვეშეთში, არც გარდაცვლილთა საუფლოში (ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ღმერთი ასოცირდებოდა ბიბლიურ მამა - ღმერთთან). დანარჩენ ღვთაებებს - ხვთისშვილებს (ღმერთის შვილებს) ლოკალური ღვთაებების - მფარველების და ადამიანთა და უზენაეს ღმერთს შორის შუამავლების ფუნქცია აქვთ. ხვთისშვილთა მეთაურად ითვლებოდა კვირია - ხმელეთის მმართველი, რომელსაც საკუთარი კარავი ანუ სახლეული ჰქონდა. ზოგიერთი მითის მიხედვით, კვირია ითვლებოდა შუამავლად ღმერთსა და დანარჩენ ხვთისშვილებს შორის, რომლებიც მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში იკრიბებოდნენ უზენაესი ღმერთის კართან (დასავლეთ საქართველოს მთის ხალხთა მითებში კვირია ნაყოფიერების ფალოსური ღვთაებაა).

აფხაზური პანთეონის სათავეში დგას ანცვა, რომელსაც შერწყმული აქვს ჭექა-ქუხილის და ნადირობის ძველი ღვთაებების, დედა-ღვთაების და სხვათა ნიშან-თვისებები. ადიღეურ მითოლოგიაში პანთეონის მეთაური, დემიურგი და შემოქმედი არის ტხა (სიტყვის წარმოშობა ადიღეური “დიგე”, “ტიგე” - მზე, საშუალებას იძლევა ვიფიქროთ, რომ თავდაპირველად შემოქმედის როლი ეკუთვნოდა მზის ღვთაებას); მოგვიანებით ტხას ფუნქციებმა გადაინაცვლა ტხაშხოსთან. ტხაშხოს კულტმა მიიღო ქრისტიანობის ზოგიერთი ელემენტი, ხოლო ჩრდილოეთ კავკასიაში ისლამის გავრცელების შემდეგ ალაჰის კულტს შეერწყა.

ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაში უზენაესი ღვთაება, დემიურგი არის დიალა. დაღესტანში ერთი და იმავე ფუნქციის მქონე მითოლოგიურ პერსონაჟებს არა აქვთ საერთო სახელი, თითქმის ყველა ხალხს თავისი ღმერთები ჰყავს. პანთეონის სათავეში დგას ზალი (ლეკებთან), ბეჩედი (ავარელებთან), გინიში (წახურებთან), იინიში (რუთულებთან) და სხვ.


Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:25 PM

ისტორიულმა შესწავლამ დაგვარწმუნა,რომ ქართველების საწარმართო სარწმუნოების მთავარ ღვთაებად მთვარე, [b]ღმერთი მამაკაცი ითვლებოდა.

ყურადღების ღირსია ის გარემოება, რომ მთავარ ღვთაებად მზე კი არ ითვლება, როგორც ჩვეულებრივ არის ხოლმე, არამედ მთვარე. ეს ცხადი, დამახასიათებელი თვისებაა სარწმუნოებისა. შემდეგ განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია აგრეთვე ის გარემოება, რომ მთვარე ქართველი ხალხის შეხედულებისამებრ მამაკაცია და არა დედაკაცი, როგორც ჩვეულებრივ არის
მიღებული. ესეც საგულისხმიერო დამახასიათებელი თვისებაა სარწმუნოებისა.
მთვარე მთავარ ღვთაებად ასურელებისა და ქარანელების ანუ საბიელთა სარწმუნოებაში ითვლებოდა, მას "სინ"-ს ეძახდნენ და ქვეყნიერების მბრძანებელადა სთვლიდნენ. საყურადღებოა მეტადრე ის, რომ ამ ორივე ხალხის შეხედულებითაც მთვარე მამაკაცად ითვლებოდა.


ეგვიპტელები, ებრაელები, ბერძნები, რომაელები, არაბები და ფინიკიელები მთვარეს ჩვეულებრივ დედაკაცადა სთვლიდნენ ხოლმე.

მაშასადამე, მხოლოდ ასურელებს, ქარანელთ და ქართველებს მიაჩნდათ მთვარე მთავარ ღვთაებად და ამასთანავე მამაკაცად. შედარებითი შესწავლა გვიჩვენებს, რომ ქარანელების, ანუ საბიელთა და ქართველების უძველეს სარწმუნოებათა შორის სხვა მხრივაც დიდი მსგავსება არსებობს.

ავიღოთ მაგალითად ჩვენი "ლამპრობა" (სვანური "ლიმპჲარი"). ზემოთ გამორკვეული იყო, რომ ეს ჩვეულება მთვარის დიდებისა და მსახურების ნაშთია, როცა ხალხი ანთებულ არყის ხეებით ხელში ამ ღვთაებას დიდებას უგალობდა ხოლმე. ჩვენ დავინახეთ, რომ ეს დღესასწაული ზამთარში იცის უეჭველად, რამდენიმე კვირით დიდმარხვის წინ. საბიელებსაც ჰქონდათ სწორედ ზამთარში, სახელდობრ იანვარში, დიდი უქმე, როდესაც ღვთაების სადიდებლად ნაძვის ტოტებს აანთებდნენ ხოლმე. საყურადღებო ისაა, რომ სწორედ ამ დროს, 24 იანვარს, მთვარის დაბადების დღესასწაული იყო დაწესებული. რასაკვირველია, ჩვენი "ლამპრობა" და ქარანელების მთვარის დაბადების დღესასწაული ერთი და იგივეა. საყურადღებოა, რომ თეთრი-გიორგობა ზამთარშიაც იცის, სახელდობრ 24 ― 25 დეკემბერს, ესე იგი ქრისტეს შობის დღეს; მაშასადამე, აქ მთვარის დაბადების დღე ქრისტეს დაბადების დღეს მიუზიდნია. ქარანელებსაც მთვარის დღესასწაული თვეში ოთხჯერ ჰქონდათ: ახალ მთვარეს, პირველ მეოთხედს, გავსებულის და მცხრალი მთვარის დროს. ქართველებსავით ქარანელებსაც მაისშივე ერთი რაღაც დღესასწაული ჰქონიათ, როდესაც ვარდსა სუნავდნენ ხოლმე. დასასრულ, ქარანელებსაც ადამიანის მსხვერპლად შეწირვის ჩვეულება სცოდნიათ და დიდი ყურადღების ღირსია, რომ სწორედ ის სიტყვა, რომელიც შესაწირავ მსხვერპლსა ნიშნავს ― "ზებარიხ", არაბული სიტყვა არ არის, არამედ ქართულსა და სომხურში ჩვეულებრივს სახელს "ზვარაკს" წარმოადგენს. ვინ ვისგან შეითვისა მთვარის თაყვანისცემა, ამ საკითხის გადაწყვეტა ჯერ შეუძლებელია: ზოგი მეცნიერები, როგორც მაგ. ჰომმელი და ნილსენი, არაბებისკენ იწევენ, ზოგი ასურელებისკენ, ზოგი სუმერისა და აკკადისაკენ. ამიერიდან ამ საკითხის გადაწყვეტის დროს მეცნიერებას ქართველების მთვარის თაყვანისცემაც უნდა გათვალისწინებული ჰქონდეს.

როგორც ზემოთ აღნიშნული იყო, მთვარის თაყვანისცემის დროს, თავდაპირველად ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვა მიღებული ყოფილა; მერე ეს წესი ამოიკვეთა და ადამიანის მაგიერ პირუტყვს სწირავდნენ ღვთაებას. ეს იცოდა ჩვენმა ისტორიკოსმა ლ. მროველმაც, რომელსაც ამ სათნო ცვლილების მოთავედ მეფე რევი მიაჩნია; მან "მეფობასა შინა მისსა აღარავის უტევა ქართლსა შინა ყრმათა "შეწირვად", რომელსა იგი ამისსა უწინარეს და პირველ შესწირვიდეს მსხვერპლად ყრმათა, არამედ ცხვრისა და ძროხისა შეწირვა განუწესა და ამისთჳს ეწოდა მას რევ მართალი"-ო, ამბობს ისტორიკოსი (ცხ. მეფეთა * 169 ― 170, გვ. 43).

რასაკვირველია, ქართველთა წარმართ ღვთაებათა სასუფეველში მარტო მთვარე არ იქნებოდა. უკვე ზემომოყვანილ თქმულებებში მთვარის გარდა ორი კიდევ სხვა იყო მოხსენებული, ღმერთი შემოქმედი და ღრუბელთა ბატონი. ხოლო მრავალი სხვა თქმულებებიდან და წყაროებიდან კიდევ დანარჩენ ღვთაებათა სახელებისა და თვისებების გამორკვევა შეიძლება. რაკი წყაროები სხვადასხვაგვარია, ამიტომ თვით ცნობებიცა და დასკვნა, რომელსაც ჩვენ მასალების კვლევაძიება შეგვძენს, ერთნაირი არ არის და, თუმცა თითოეული ღვთაების სახელისა და თვისებათა გამორკვევა თანაბარი სიცხადით შეუძლებელია, მაგრამ მაინც საგულისხმიერო სურათი გვეშლება თვალწინ.


ივანე ჯავახიშვილი
ქართველი ერის ისტორია
პირველი ტომი
თავი მეორე

ქართველების წარმართობა
http://www.amsi.ge/istoria/ij/qei1/T2.html

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:35 PM

ეს არის სვანური ხალხური ამბავი (თქმულება), რომელიც ბატონმა ვარლამმა და ბაბუაჩემმა ერმენტო კვიციანმა ჩაიწერეს სოფელ დოლში (ბეჩოს თემი) 1940 წელს
http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=135&sid=519490c7cf7d2b7909020cf904ec29b0

აი ისიც:

XXXV. წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი

არის ერთი მოხუცი ქალი, შვილი არ უჩნდება. ღმერთს და კაცს ყველას შვილის
გაჩენას ევედრება. წავიდა ერთ დღეს სარეცხის გასარეცხად. [რომ] რეცხავს,
ასე გობზე ორი ვაშლი მოიტანა წყალმა. ეს ვაშლები მოხუცმა შეჭამა.
გავიდა ხანი (და), დრო და მოხუცი დაფეხმძიმდა. გაუჩნდა გოგო და ვაჟი.
ვაჟი იყო ფოლადის და გოგო წელსზემოთ /შუის ზევით/ ოქროსი და წელსქვემოთ ვერცხლის.
ეს გოგო და ვაჟი დღითიდღე /დღე მეორე/იზრდებიან. ვაჟს
ჰქვია შამშიათილი. მიდის ყოველდღე სანადიროდ. თავისი დედა და და
ნანადირევის ხორცით მარტო ჰყავს. და კოშკზე ჰყავს და
ნანადირევის ტვინსღა აჭმევს.
ერთ დღეს მიდის [ვაჟი] სანადიროდ და მიადგა ერთ სოფელს (და). ამ
სოფელში დიდი და პატარა ყველა ტირის და იხოკავს. ჰკითხა:
-- რატომ(ო) ტირიხართ თქვენ ასე?
ამათ უთხრეს: -- ერთი(ო) დევი დაეპატრონა ამ სოფელს და ყოველ
დღე საქონლის /სულდგმულის/ ჯოგი მიჰყავს.
წავიდა [ვაჟი] მეორე სოფელში და აქაც ასე ტირიან და იხოკებიან.
ამათ უთხრეს, რომ ერთი წითელი დევიო დაგვეპატრონა და
ყოველ დღე ცხენის ჯოგს გვართმევს.
არაფერი და, მიადგა მესამე სოფელს. აქაც ასე ტიროდნენ და იხოკავდნენ.
ჰკითხა ამათ და ამათაც ასე უპასუხეს:
-- ერთი თეთრი დევი(ო) მოდის ყოველდღე ამ სოფელში და
კაცის(ო) ჯოგი მიჰყავს.
ამათ გამოჰკითხა: -- რა გზით(ო) /რითო/ მიაქვს დევს ეს ბაჟი?
უთხრეს, რომ: -- ერთ ხიდზეღა(ო) აქვს გასაყვანი ყოველთვის.
წავიდა შამშიათილი ამ ხიდისკენ და დაუდარაჯდა. ხანი და
დრო გავიდა (და), ხიდზე საქონლის ჯოგი მოდის და უკან მოსდევს შავი დევი, შავ
ცხენს აზის, ისე. შუა ხიდზე გამოვიდა და აქ [რაში] გაუშეშდა.
დევმა უთხრა: -- ა, მსუნაგო რაშო, რისი(ო) გეშინია? ჩემიო შიშით
წყალში თევზი ვერ ჩერდება და მიწაზე სულდგმული, მეტი რისი(ო)
გეშინია? წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი ჯერ
დაუბადებელი იქნება; დაბადებული თუ იქნება, გაზრდილი არ იქნება [და]
აქ რა ენდომება?
-- ა, ცუდო მსუნაგო დევო, წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი
დაბადებულიც არის, გაზრდილიც არის და აქაც არის!
მივიდა დევთან და თავი მოაჭრა, ტანი მდინარეში ჩააგდო,
თავი თავისსავე რაშს მიამაგრა და გაუშვა ისე.
გავიდა ცოტა დრო და ხიდზე მოდის ცხენის ჯოგი. ჯოგს უკან
მოსდევს წითელი დევი, წითელ რაშს აზის, ისე. შუა ხიდამდე
მოვიდა და აქ რაში გაუშეშდა. [დევმა] უთხრა: -- რისი(ო) გეშინია?
ჩემი შიშითო წყალში თევზი ვერ ინძრევა, ცაზე ფრინველი.
წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი დაუბადებელი იქნება. დაბადებული თუ იქნება, გაზრდილი არ იქნება;
გაზრდილი თუ იქნება, აქ რა ენდომება?
-- ა, ცუდო მსუნაგო დევო, შამშიათილი დაბადებულიც არის, გაზრდილიც
არის და აქაც არის!
გადახტა და კისერი მოაჭრა. ტანი მდინარეში ჩააგდო, თავი
მიამაგრა რაშს და გაუშვა ისე.
საღამოსკენ /მხარისკენ/ ხიდზე მოდის ადამიანთა ჯოგი. ჯოგს მოსდევს
თეთრი დევი, თეთრ რაშს აზის, ისე. შუა ხიდამდე როგორც
მოვიდა, აქ რაში გაუშეშდა. ამ
დევმაც ისე უთხრა რაშს, როგორც
სხვა დევებმა. გადმოხტა შამშიათილი და დაჰკრა დაშნა, მაგრამ
დაშნა, როგორც ნამსხვრევი, ისე იქცა. თურმე ეს დევი ტოლისა
ყოფილა. ახლა უთხრა შამშიათილმა: -- მეჭიდავეო.
დევი ყაბულს მოვიდა. ჭიდაობენ, ჭიდაობენ, მაგრამ ვერცერთი ვერ ერევა.
ახლა უთხრა შამშიათილმა ხალხს: -- თქვენ(ო) მსუნაგებო მართლაც,
თორემ თქვენი გულისთვის(ო) ვაკეთებ /მაქვს/ ამას რატომ(ო) არ მეხმარებით?
მიესია ყველა (და), წააქციეს დევი, შებორკეს და შამშიათილმა
სახლში წაიყვანა. აქ გათხარა დიდი ორმო და ამაში
ჩასვა დევი, ზემოდან დიდი დოლაბი დაახურა.
არაფერი და არიან ასე. შამშიათილი ყოველდღე სანადიროდ
მიდის და საღამოს მოაქვს ნანადირევის ხორცი.
ერთ დღეს შამშიათილი არ არის სახლში, ისე თავის დედას
მიწიდან ღუღუნი მოესმა. მიაწვა დოლაბს და ჩასახედი გააკეთა
ორმოში. ორმოდან დევმა უთხრა:
-- მადლიმც გექნება, საჭმელიო მომიტანე რამე.
ასე დედაბერი ყოველდღე უზიდავს საჭმელს.
(ერთს) შემდგომ დევმა უთხრა: -- ბაგირიო დაგრიხე და
ამომიყვანე.
დედაბერმა უთხრა: -- რისიო აჯობებს დასაგრეხად?
დევმა უთხრა: -- შენს შვილსო ცხენები ჰყავს, იმათ კუდები
და ფაფრები მოაჭერი და იმისი(ო) დაგრიხე.
დედაბერმა ეს ასე გააკეთა. ორმოში ჩაუშვა ბაგირი, მაგრამ ვერ
ჩასწვდა დევამდე. დევმა უთხრა: შენიო ნაწნავი მიამატე. დედაბერმა
ასე გააკეთა და დევი ამოიყვანა. არიან ასე. დევი დღისით მასთან
ჰყავს და ღამით მალავს. ამ დევსა და დედაბერს ერთმანეთი შეუყვარდათ.
ახლა დედაბერს უნდა, რომ თავის შვილს რამე მოუხერხოს.
ერთ დღეს ნადირობიდან [რომ] დაბრუნდა, მაშინ შამშიათილმა თავის დედას
უთხრა: -- დედა, კარგა ვარგისი ხომ ვარ?
-- კარგიო, დედა გენაცვალოს, მაგრამ შენი მამისთანა
ვარგისი ვერ ხარ.
-- რას(ო) შვრებოდა იმისთანას ჩემი მამა, რომ მე ვერ გავაკეთო?
-- შენი მამაო ამ კოშკს ზემოდან დოლაბს გადააგდებდა
და მეორე მხარეს იჭერდა.
ამას მეც(ო) ვიზამ.
გადააგდო დოლაბი კოშკს ზემოდან და მეორე მხარეს დაიჭირა.
ახლა თავისმა დედამ უთხრა: -- შენი მამაო ძალიან ვიწრო პაჭიჭების
ჩაცმისას იღლებოდაო [და] ისე კოშკზე გადაგდებულ დოლაბს
მეორე მხარეზე იჭერდაო.
-- აბა მეცო შემიკერე ვიწრო პაჭიჭები.
მეორე დღეს თავისმა დედამ მისცა ძალიან ვიწრო პაჭიჭები
და ამათ ჩაცმაში ძალიან დაიღალა, ისე, რომ ოფლი წურწურით
სდიოდა. გადააგდო დოლაბი კოშკს ზემოდან, დახვდა მეორე მხარეს,
მაგრამ ვერ დაიჭირა და როგორც ნამსხვრევი, ასე გადაიქცა.

ხანი და დრო გავიდა და თავისი და, კოშკზე რომ იყო, არის
გაკვირვებული თავისი ძმის მოუსვლელობით. ერთ დღეს გამოიხედა კარში და
კოშკის გვერდით ნახა თავისი ძმა ნამსხვრევებად ქცეული.
დაიწყო კივილი, მაგრამ მკვდარს რას უშველიდა. ჩამოვიდა კოშკიდან,
ჩაიცვა თავისი ძმის სამოსი, დამტვრეული ტანი შეახვია
და ისე (ხელთ) დაიჭირა.

მიდის, მიდის (და), ერთ ტყეში შევიდა და აქ ვერხვის ფუღუროში
გახვეული თავისი ძმის ტანი შეინახა.
თვითონ დაიწყო სვლა. გადააწყდა ერთ სახელმწიფოს და აქ ხელმწიფე
ქალიშვილს ათხოვებს. კოშკზე ცხვირსახოცი ჰკიდია, და ვინც
ამ ცხვირსახოცს მშვილდ-ისარს მოარტყამს, იმასო მივცემ ჩემს ქალიშვილს.
ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ ვერ ახვედრებს /არტყამს/. სთხოვა ახლა ამ გოგომ
(ეს გოგო მამაკაცურად ჩაცმული არის): მეო მასროლინეთ.

ხელმწიფემ ნება მისცა. ესროლა ამ გოგომ და შუაში მოახვედრა.
ხელმწიფემ თავისი ქალიშვილი ამას დაულოცა ცოლად. აქ ქორწილი
გადაიხადეს და გოგომ უთხრა: -- მეო სხვა ადგილზე ვარ /მაქვს/ წასასვლელი და აქეთობისასო
გამოგივლი.

წავიდა მეორე სახელმწიფოში და აქაც ათხოვებს ხელმწიფე თავის
გოგოს, კოშკზე ბეჭედი ჰკდია და ვინც მოახვედრებს მშვილდს
იმისი არის გოგო. ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ ახვედრებს. სთხოვა ამ
გოგომ სროლის ნება. მისცეს ნება და ბეჭედს შუაში მოახვედრა.
ხელმწიფემ თავისი გოგო ამას მისცა.
აქაც ქორწილის შემდეგ წავიდა კვლავ მესამე სახელმწიფოში. აქ
ხელმწიფეს კოშკზე ნემსი უკიდია: ვინც კი ამ ნემსს
მოახვედრებს, იმასო ჩემს ქალიშვილს მივცემ. ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ
ვერ ახვედრებს. ესროლა ამ გოგომ და ნემსი შუაზე გადაჭრა.
ხელმწიფემ თავისი ქალიშვილი მისცა, კარგი ქორწილი გადაუხადა,
ბევრი ქონება მისცა და ისე გაუშვა თავისი გოგო და სიძე.
გამოუარეს მეორე ცოლის სახლს. აქ ხელმწიფემ მრავალი ქონება
მისცა, ისე ამანაც გაუშვა ესენი. გამოუარეს პირველად [რომ] დაინიშნა,
იმ ცოლის სახლს. აქედანაც მრავალი ქონება წაიღო და ისე მოდის თავისი
სახლისკენ. გზაზე, სადაც თავისი ძმის ტანი შეინახა, იქამდე ცოტაღა
უკლიათ, ისე ამ გოგომ უთხრა [ამათ]: -- მეო წინ წავალ,
სახლეულებს გავაგებინებო და მზადო დაგვხვდებიან.
ადგა /მოვიდა/ ეს გოგო და თავისი ძმის ტანი გამოიტანა ფუღუროდან,
ჩააცვა სამოსი და დადო შუა გზაში. თვითონ კურდღლად გადაიქცა და
გაქრა.
გამოუარეს მექორწილეებმა და ცოლებმა შამშიათილს.
ეს მათი ქმარი ჰგონიათ. დაიწყეს კივილი.
უფროსმა ცოლმა უთხრა: -- კივილი არაფერს(ო) უშველის, ვისაცო
რა შეგიძლიათ, ის(ო) გააკეთეთ.
ერთმა თქვა: -- მეო გამრთელება შემიძლია.
მეორემ თქვა: -- მეო სისხლის ჩაყენება შემიძლია.
მესამემ თქვა: -- მეო სულის ჩადგმა შემიძლია.
ასე მოიქცა ყველა და გააცოცხლეს თავიანთი ქმარი. შამშიათილი
მიხვდა, რომ ეს თავისი დის მოწყობილი არის. ამან უთხრა: -- გამიშვითო წინ და სახლში(ო)
მოვემზადებით. -- წავიდა სახლში და სახლში
თავისი დედა და დევი ორთავე მოკლა. ამათ დარჩენიათ ვაჟიშვილი.
ეს შამშიათილს ძალიან უყვარს. მოაღწიეს თავისმა ცოლებმა და კარგი
ქორწილი გადაუხადა. არიან ასე.
ერთ დღეს შამშიათილი ცუდ გუნებაზე დადგა. თავისი
ცოლები ეკითხებიან: -- რატომ(ო) ხარ ცუდ გუნებაზე?
-- ჩემისთანაო და არავის ჰყოლია და ისო დამეკარგა.
წავალო იმის საძებრად.
თავის ცოლებს უჭირთ, მაგრამ უარს მაინც ვერ ეუბნებიან: -- ჩვენო
[რომ] გორგალი მოგცეთ, იმასო გაჰყევი.
დააგდო გორგალი გზაში და მიდის გორვით. ეს გორგალი ჩავარდა
მიწის ხვრელში. ჩაჰყვა შამშიათილი აქ და წააწყდა დიდ
მინდორს. ამ მინდორში ბავშვები რიკტაფელას თამაშობენ. ერთი ვაჟი
ურევიათ იმისთანა, რომ თავისი ტოლები ყველას მტვრად
აქცევს /მიაქვს/: ყველას სჯაბნის. შეხედა ამ ბავშვმა შამშიათილს და მოკურცხლა სახლში. აქ თავის
დედას უთხრა, რომ: -- დედა, შენო შენს ძმას [რომ] ახსენებდი, იმის
მსგავსიო წევს მინდორში.
-- აბაო, დედა გენაცვალოს, გადიო და შემოიყვანე.
წავიდა ეს ბიჭი და შემოიყვანა შამშიათილი. ამან თავისი და
იცნო და ძალიან გაუხარდათ ერთმანეთის ნახვა. არიან ასე ერთ
ალაგად. (ერთს) შემდეგ ბრუნდებიან თავიანთ სახლში. გზაზე ხვდებათ ოთხი
ცხენოსანი ვაჟკაცი. ერთმა უთხრა ამათ: -- განზე გადექითო,
თორემ, ჩემს ძმა შამშიათილს გეფიცებით, ცუდ დღესო
დაგაყრით.
შამშიათილმა უთხრა: -- რატომო ახსენებთ თქვენ შამშიათილს?
ერთმა უთხრა: -- შამშიათილი ჩემიო ძმა იყო.
სამმა უთხრა, რომ: -- ჩვენიო მამა იყო.
ეს შამშიათილს ძალიან გაუხარდა და უთხრა: -- აბა მეო ვარ
შამშიათილი.
ეს ამათაც ძალიან გაუხარდათ და ყველანი მოდიან სახლში. თურმე
შამშიათილი თავისი დის საძებნელად [რომ] წავიდა, მაშინ ცოლები ყველა
ფეხმძიმედ დარჩენია და ყველას ვაჟიშვილები შეძენია. ესენი ყველა შეიყარა
და კარგი ცხოვრება განვლეს.
ვიდრე ისინი მოვიდოდნენ, მანამდემც ვყოფილიყავით.

(ერმენტო კვიციანი. დოლი. ვარლამ თოფურია 2.V.1940.)

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:41 PM

სენაკთან ახლოს მდინარე ტეხურის სანაპიროზე მდებარეობს ციხეგოჯი (ნოქალაქევი, ძვ.წ. მესამე საუკუნე). ისტორიული წყაროებით იგი ეგრისისა და სვანეთის ერისთავს ქუჯის აუგია. ეს ძეგლი ბერძნულ წყაროებში ’’არქეოპოლისად’’ მოიხსენება.

ლეგენდა, რომელზეც გიამბობთ, ამ ადგილს უკავშირდება


ნოქალაქევის ტერიტორია თათრებისაგან ყოფილა დაკავებული,დაუნგრევიათ, აუოხრებიათ ციხე-ქალაქი, ხალხიც გაუჟლეტიათ,მოსახლეობა საშინელ დღეში ყოფილა ჩავარდნილი. ერთხელ, ერთი ფეხმძიმე ქალი წყლის მოსატანად მდინარე ტეხურზე ჩასულა. გამოკიდებია ვიღაცა თათარი. ქალი გაქცეულა, მაგრამ მტერი ფეხდაფეხ მისდევდა, დაეწია კიდეც. ის იყო უნდა დაეჭირა,რომ ქალი შევედრებია ღმერთს, ღვთისმშობელს:

დედა მოკა,მოკა,მოკა,
სითი მოკა, მათი მოკა,
წორო ქიქივდგათი ბოგა.

(დედა ორსული,ორსული, ორსული,
შენც ორსული, მეც ორსული,
ორივემ თანაბრად გავიდგათ ხიდი.)

ამ სიტყვებით გადამხტარა წყალში, ნაპირები შევიწროვებულა და ქალი მეორე ნაპირზე გასულა უვნებლად.

იმ ადგილს, რომელიც ახლაც ვიწრო ხეობადაა დარჩენილი, დედამოკას ეძახიან.



http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=120

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:43 PM

http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=120

ერთ-ერტ საინფორმაციო (ტურისტულ) ბუკლეტში ამოვიკითხე ფუსტების (თუ ფრუსტების) შესახებ, იმ ბუკლეტში ბილიკზეც იყო საუბარი რომელიც თუ სწორედ მახსოვს ლეჩხუმიდან-0სვანეთამდე გრძელდება ....
ეს ფუსტები რაღაც განძისმცველებივითააა..... ის ბუკლეტი თუ ჩამივარდა დავასკანერებ და დავდებ...
ეხლა ეს მცირედი რაც ინტერნეტში ვნახე:

ფუსტი

ფუსტელთა სამხედრო-სარწმუნოებრივ საიდუმლო ორდენს ჯერ კიდევ მახლობელი აღმოსავლეთის, მსოფლიო ცივილიზაციის აკვნად ცნობილ ძველ ქვეყნებში - ძველ ეგვიპტეში, შუამდინარეთში, ბაბილონში და ა.შ. იცნობდნენ. მოგვიანებით როგორც ჩანს მას გაეცნენ ევროპელებიც. ამ ორდენს გავლენა ინდა მოეხდინა ტამპლიერთა ორდენის ჩამოყალიბებაზეც.
ევროპელი რაინდის უმთავრესი ტიტულატურული მაჩვენებელი რომელიც კურთხევის დროს გადეცემოდა იყო მომცრო ხმალი რომელსაც ფუსტაკი ეწოდებოდა.
სვანეთში დღემდე გვაქვს ქრისტიანული კანონიკით აგებული და უძველესიქრისტიანული ხატებით, ჯვრებითა და ფრესკებით შემკული ფუსტის ტაძრები. სვანეთში ტერმინი "ფუსტი" უფლის სინონიმად მოიაზრება. მეუფლეობა, ფუსტელობა, იყო სამხედრო-სარწმუნოებრივ რაინდთა თუ გვარდიელთა კასტა, რომელთაც სატაძრო ქონების დაცვა ევალებოდათ. სვანურ სინამდვილეში აშკარად იკვეთება ფუსტელთა, როგოც ქრისტიანულ სიწმინდეთა დამცველთა ტრადიცია. მეორე ნიშანდობიობა, რაც სვანურ ყოფას დრემდე შემორჩენია, არის ის, რომ ფუსტელთა წარმართულიდან ქრისტიანულ მრწამსზე გადასვლა აშკარად შემოუნახავს აქაურ ყოფას. ამ ზღვრის წყალგამყოფად უნდა მივიჩნიოტ ვახტანგ გორგასლის ეპოქა. ვახტანგ გორგასალი როგორც დიდი სახელმწიფო რეფორმატორი და დამოუკიდებელი, ქართული ავტოკეფალიის შემქმნელი, ფუსტელთა ამხედრო-სარწმუნოებრივ ორდენს აყალიბებს, როგორ ქრისტიანული ეკლესიისა და მონასტრების დამცველ გვარდიას. ამის თქმის საფუძველს გვაძლევს ის, რომ ქრისტიან ფუსტელთა წარმართული დათვისგამოსახულებიანი დროშა (დათვი იყო მნათობთა ტოტემი) იცვლება ლომით (ლემი), რომელიც იერუსალიმისა და თვით ქრისტეს სიმბოლოც იყო. ლომის (ლემის) შუბლზე გამოსახულია ორი ჯვარი, აგრეთვე თითოეულ თათზეც ჯვრებია ამოტვიფრული. ამ საეკლესიო დროშის, ანუ ბავრაყის (ბავრაყი - სულხან-საბას განმარტებით საეკლესიო დროშას ერქვა) ბუნიკს ამშვენებს სამი წმინდა ქრისტიანული სიმბოლო: მთავარანგელოზი მიქაელი - ზეციური მხედრობის სარდაილ; წმ. გიორგი - მხედართა მფარველი; წმ. იონა - ვეშაპის მუცელში სამი დღე დატყვევებული და შემდეგ იქიდან გამოღწეული. ეს წმინდანებიც არიან ფუსტელთა სამხედრო-სარწმუნოებრივი ორდენის მფარველნიც. ვინაიდან ბუნიკზე მათი ტროპარებიც არის ამოტვიფრული საყურადღებოა, რომ ამ საბრძოლო-საეკლესიო დროშის მედროშე მემკვიდრეობით იყო ვახტანგიანთა გვარი, რაც ვახტანგ მეფის სახელთან გვაკავშირებს

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:46 PM

ძალიან საინტერესო თქმულებაა, ფშავში ჩაწერილი, რომელიც ძალიან წააგავს აბრაამის ისტორიას, კერძოდ მის მიერ ისააკის მსხვერპლად მიყვანის ამბავს...

საინტერესოა ქართული ფოლკლორი
http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=120

მთხრობელი: ლუკა კობრეშვილი,
ჩამწერი: ტრისტან მახაური, ლაფანყური, 1985.


შვილი მსხვერპლად

...ერთ ბებერ კაცმა გველაპარაკა ჩემ ბალღობაში. ილაპარაკა, ჰოდა, დამახსონდა (ბალღობინდელი ყველა მახსონ): წინათაო პირველეებით ბალღებ უკლავო, ბალღიო. კანინ ეგრე ყოფილა, წესი, რა. არ შეიძლებოდა გადახვევა... მერე თურმე დანასა ლესავს, შვილი უნდა დაკლას და წამოზრდილა და ვერა ბედავს კაცი, კაცო, იმის დაკლვასა. კაცო, ერთი ჰყავ და როგორ უნდა დაკლას ბიჭი! უთქვია მერე, რო (ბალღს უთქვია): დამკალ, მამავ, რაღას ელი, სამსახურიო... რო ვერა ბედავს, ვერა ბედავს და ქრისტე ღმერთსაო ჭედილა წამაუყენებავ იმ ბალღთანაო და ის დაუკლავ და ბალღი დამრჩალა. მერე გადასულა ამ ცხვრის ჭედილეებზე და ბალღს აღარა ჰკლავდნენ.

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:54 PM

მეგრული მითების პერსონაჟები

მესეფენი -
ქართული მითოლოგიური პანთეონის გმირები, რომლებიც შავი ზღვის სანაპიროზე მცხოვრებ ქართველ ტომთა წარმოდგენით, მესეფობის პერიოდში (28 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე ძველი სტილით) ამოდიან ზღვიდან. მათზეა დამოკიდებული თევზისა და ნადირთ სიმრავლე, ამინდის ცვალებადობა და სხვა. ნადირი მფარველი მესეფენი მართავენ ღრეობებს, ჭამენ და კვლავ აცოცხლებენ ნადირს. მონადირეებს მხოლოდ მათ მიერ შეჭმული და გაცოცხლებული ნადირი ერგება. ტერმინი „მესეფე“ გამრიგებელს, მეუფეს უნდა ნიშნავდეს.

ვირსალაძე ე., ქართული სამონადირო ეპოსი, თბ., 1964;
ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 1, თბ., 1960;
ვირსალაძე ე., ქსე, ტ. 6, გვ. 598, თბ., 1983






მესეფებს მთიდან ფრინველები და ნადირები ჩამოჰყავთ (მთქმელი დ. სორდია , სოფ. კირცხი)

მესეფობა შემოდგომასაა. ერთად ექვსი მესეფიაო. სამი ქალია და სამი კაცი. ისინი ერთად არ ამოვლენ. მესეფებს მთიდან საქონელი და ფრინველები ჩამოჰყავთ ზღვის სანაპიროზე. სამ თბილ დღეს მოდენიან ზღვის ნაპირამდე. ზღვიდან მთისაკენ სამ ცივ დღეს მიდენიან იმ საქონელსა და ფრინველს, რომლებიც სიცივეს იტანენ (უძლებენ). ამიტომაა მესეფობა სამ დღეს. მესეფის ამოსვლით ამინდის გამოცნობა შეიძლება. მესეფობის დროს თუ კარგი ამინდია - საქონელი თეთრად გამოწყობილმა გოგოებმა მოდენესო, იტყოდნენ და ზამთარიც კარგი იქნებაო. ცუდი დღეები თუ იქნა - საქონელი ნაბდიანმა ბიჭებმა მოდენესო და ზამთარიც ძლიერ თოვლიანი იქნებაო. მესეფობაზეა დამოკიდებული (მიბმული) მონადირის ბედი. მესეფი მიუჩენს თავის წილ ნადირს მონადირეს. ნადირს ეტყვის: შენ ამისულუფა (თია) ყოფილიყვე, შენ კი იმისაო. მართლდება ხოლმე ეს. მონადირემ თუ სხვას ესროლა, ტყვია აცდება. მისთვის განკუთვნილს როცა ესვრის, ტყვია არასგზით არ აცდება.


მესეფების სასახლე (მთქმელი ა. ქებურია - ჩხოროწყუ)
მესეფებზე ბაბუაჩემის ნათქვამი ვიცი. მესეფობა ოქტომბრის ბოლო სამ დღესა და ნოემბრის დასაწყის სამ დღეს არის. სულ ექვსი დღე. ჩემი ბაბუას დედის ძმა გვაძი შელია ყოფილა საჩინოში. წალობის დროს წასულა გარეული ტახის მოსაკლავად. ბევრი უვლია ტყეში აქეთ-იქით და ბოლოს დაღლილი ტყეში ერთ წაქცეულ ხეზე ჩამომჯდარა. შორიდან მეჯოგის ყიჟინის მსგავსი ხმა შემოესმა. შემდეგ სტვენის ხმაც გაუგია. ფრიველები და ტყის ნადირები ყველა ერთად მოდენილან, მაგრამ თუ ვინ იყო მათი პატრონი ეს ვერ გაუგია, თვალით ვერაფერს ხედავდა თურმე. ღორი წაბლთან მოსულა და მისი ჭამა დაუწყია. გვაძის თოფი დაუმიზნებია. ამ დროს ვიღაცას დაუძახია: - მე გამექეც, მაგრამ გვაძის ტყვიის ბედი ყოფილიყავიო. გვაძის უსვრია და ღორი წაქცეულა. - გამარჯობა გვაძიო! - უთხრა ვიღაცამ. მიუხედნია გვაძის და პირტიტველა ბიჭი უნახავს, რომელსაც თოფი ეკიდა მხარზე. გვაძი! ეს კერატი მე გაჩუქეო. შენ ამას ვერსად წაიღებ, მე გამომყევი, არ შეგეშინდეს, დამელაპარაკეო, გვაძი ვაჟკაცი იყო, გულიანი, დალაპარაკებია და თან უკან გაჰყოლია. ბევრი რომ უვლიათ, გვაძის უნახავს ერთი ეზო, რომელიც ირმის რქებით შემოღობილი. ჭიშკრად შექლესილი ჯიხვის რქები ეკიდა. გაუღია ამ ბიჭს კარი და ეზოში შესულან. თოფი გამოურთმევია გვაძისთვის და სახლში შეუყვანია. ცოტა ხნის შემდეგ ეს ბიჭი სხვანაირი ტანსაცმლით გამოსულა მეორე ოთახიდან და თხილის წნელით მოწნულ სკამზე დაუჯენია გვაძი. ისიც ისეთივე სკამზე დამჯდარა. შიგნიდან გოგოების სიცილისა და მხიარულების ხმა ისმოდაო. ბიჭი რომ დაიძახებდა "დოიტ-ს" სიცილის ხმა შეწყდებოდაო. იმ ბიჭს უთქვია: ისინი ჩემი დები არიანო. ქრისტიანის სუნს გრძნობენ და შენი ჭკუიდან შეშლა უნდათო, მაგრამ ამის ნებას მე მათ არ მივცემო. გვაძი ამდგარა და ეზოში გადაუხედია. უნახავს ერთი ძვლის მესერზე კაცი და მეორე ძვლის მესერზე ქალი იყო მიბმული. ქალს მოჭრილი კაცის თავი ეკიდა და კაცს კი ქალის მოჭრილი თავი ჰქონდა ჩამოკიდებული თხილის ტკეცისაგან დაგრეხილი თოკით. მიბმულები ერქინებოდნენ ძვლის მესრებს, მესრის ამოგდება სურდათ. ცოტას რომ მოარყევდნენ, მესერზე ბოლოქანქარა ჩიტი ჩამოჯდებოდა და აჯავრებდა ორივეს. იქვე ეგდო ცხენის ფეხის მსხვილი ძვალი. კაცი აიღებდა ამ ძვალს და დაჰკრავდა ჩიტს. ბოლოქანქარაგაფრინდებოდა, მორყეული მესერი კი ისევ გამაგრდებოდა ბოლომდე ჩაესობოდა. ამ ბიჭმა მითხრაო: ესენი ჩემი დედ-მააო. ერთხელ საქონლის გასადენად წავიდნენო. ერთმა კაცი მოიყვანა, მეორემ ქალიო. ორივე წაახდინეს, ჭკუიდან შეშალეს. ამის გამო ასეთი ბედი ვარგუნე ჩემს მშობლებსო. ისევ ჩამოვჯექი სკამზეო. მე თვალით რომ ვერ ვხედავ ისე, ხელი დამაბანინეს, ხელსახოცი მომცეს, საჭმელები წინ დაგვიწყვეს, მაგრამ ვის როგორ მოჰქონდა ამას კი თვალით ვერ ვხედავდიო. ჭამის დროს იცინოდნენ, მაგრამ მე ეს ბიჭი მიცავდა და ხელს ვერ მახლებდნენო. დამიგეს საწოლი და დამაწვინესო. ვიფიქრე: რა დამემართება ვინ იცის და ჯობია არ დავიძინო, მაგრამ დამძინებოდა და მეორე დღეს მზე რომ ამოიწვერა, გამეღვიძაო. საუზმე მაჭამეს. დაღამებამდე ვილაპარაკეთ. როცა დაღამდა, ის ბიჭი ისევ ისე გამოეწყო, როგორც პირველად ვნახე, ჩემი თოფი მომცა და მითხრა: - წავიდეთ ახლა შენ კერატთანო. წასულან. ტყეში გვაძის უცვნია თავისი ნაჯდომი ხე. - გვაძი! შენი კერატი აგერ აგდია. ახლა შენთვის მომიცია ნადირობის ბედიო: ეს ამბავი (რაც შეგემთხვა) არსად არ თქვა, თორემ მოკვდებიო. მეორე დღეს გვაძის ბიჭები წამოუყვანია კერატის წასაღებად. გვაძის უთქვია: წუხელ წაბლის ხეზე გავათენე ღამეო, მოუტყუებია. ბაბუაჩემმა თქვა: ეს ამბავი გვაძის სიბერემდე არ უთქვამსო. ბოლოს თქვა და მერე მოკვდაო. ის ბიჭი მესეფი იყოო. იმ წელს ბიჭები ამოსულან და ზამთარიც ძლიერი (მაგარი) ყოფილა. მესეფობის დღეებში თუ წვიმებია ბიჭი მესეფებია ამოსული და ზამთარიც მაგარი იქნება. თუ წვიმები არ იქნა ქალი მესეფები იქნებიან ამოსული და ზამთარიც კარგი იქნება.


ოჩოკოჩი
[/u]— ქართულ მითოლოგიაში ტყის ღვთაება. გადმოცემით, ოჩოკოჩს მეტყველება არ შეუძლია, მაგრამ მისი ხმა ადამიანებს თავზარს სცემს. ოჩოკოჩს სხეული ჟანგისფერი თმით აქვს დაფარული. მას გრძელი და ბასრი ბრჭყალები აქვს, მკერდზე კი ნაჯახის მსგავსი წანაზარდი, რომლითაც იგი მის მოწინააღმდეგეს შუაზე სჭრის. ადამიანის მიერ მოკლული ოჩოკოჩი მეორე გასროლის შემდეგ ცოცხლდება. გავრცელებული სიუჟეტების თანახმად ოჩოკოჩი ელტვის ტყის დედოფლის ტყაში-მაფას სიყვარულსოჩოკოჩი დიდია და ბანჯგვლიანი, მკერდზე ორი რქა აქვს გამოშვერილი. ტყეში მიუვალ ადგილებში ცხოვრობს. ღამით თუ ტყეში ძლიერი "ვოო!!" ღრიალი გაისმა - ეს ოჩოკოჩია ნამდვილად.

ოჩოკოჩი მწყემსთან მიდის, ცეცხლზე თბება
(მთქმელი მ.სიჭინავა 70 წლის, სოფ. ლესიჭინე, ჩხოროწყუს რაიონი)

ერთხელ ძროხებს ვმწყემსავდი. ღამით ჩემი ამხანაგები დაკარგული ძროხის საძებნელად წავიდნენ და მარტო დავრჩი კარავში. უცბად რაღაცნაირი - "ვოოს" ძახილი მომესმა. მივხვდი ოჩოკოჩი რომ იყო. შევშინდი და კუთხებში ძროხებთან დავიმალე. კარი გაიღო და ოჩოკოჩი შემოვიდა. საჭმელი შეჭამა და წავიდა. ცოტა ხნის შემდეგ ვიღაცამ დამიძახა: "ცეცხლი გინთიაო!" და ოჩოკოჩი ისევ შემოვიდა. ისიც მიუჯდა ცეცხლს, გაითბო ტანი და წავიდა.


ოჩოკოჩის ეშვები აქვს
(მთქმელი ბ.მალანია 70 წლის, სოფ. ჩხოროწყუს )

მე არ მინახავს, მაგრამ ბევრჯერ გამიგია: ოჩოკოჩი კაცისნაირიაო, დაბღავისო, მთიან და ტყიან ადგილებში ცხოვრობსო. კაცს არ ერჩისო, მაგრამ თუ გააჯავრა, მაშინ შეებრძოლებაო. ოჩოკოჩი ახმახიაო, იტყოდნენმ ფეხშიშველა დადის და ეშვები აქვსო. მკერდზე საფეთელის მსგავსი რქები აქვს წამოზრდილიო. როცა დადის, ყვირის და მიხარხარებს. სადაც კაცი ცხოვრობს, იმ ადგილებში არ დადის. უმეტესად მონადირეები და მეჯოგეები ხვდებიან მას.


ოჩოკოჩი და მეთევზე
(მთქმელი ა. კვარაცხელია 70 წლის, სოფ. ნაკიფუ)

ჩემს სახლში ერთხელ მუშაობდა მარტვილის რაიონიდან მოსული კაცი გრიშა ჯგერენაია. მან ასეთი ამბავი მოყვა: თურმე, გრიშას მეზობელი, ღამით, მდინარეზე დაგებულ ფაცერს დარაჯობდა. ცეცხლი ენთო და ღამეს ათევდა, ეშინოდა თევზი არავინ მომპაროსო. მდინარიდან მოესმა საშინელი ხმაური და წყლის დგაფუნი. წყლის შხეფები შორს იფანტებოდნენ, კაცმა ნახა, რომ აუარებელი თევზი დაცვენილა ფაცერზე. დაჭერილი თევზები ცეცხლის პირას დაუყრია. ცოტახანში თურმე ამ კაცთან მოსულა ოჩოკოჩი: კაცის ფორმის, დაბალი ტანის, ჩაფსკვნილი, ტანი ბალნით ჰქონდა დაფარული.

ოჩოკოჩს უთქვამს ამ კაცისათვის: - ეს თევზი ნახევარი ჩემიაო. მეც ბევრი ვიშრომეო, დანარებიდან გამოვდენე ისინი ხელებით, ფეხებითა და ჯოხითაო. ამდენი თევზიო ოდესმე თუ დაგიჭერიაო შენი ფაცერით? შენც ხომ გესმოდა ცემი ხმაურიო. კაცმა არაფერი უპასუხა. საერთოდ ოჩოკოჩთან საუბარი არ შეიძლება. მერე ოჩოკოჩს თვითონ გაუყვია შუაზე ეს თევზი. თავისი წილიდან ცეცხლზე შეუწვია სამყოფი თევზი და შეუჭამია. მერე დარჩენილი თევზი თან წაუღია და წასულა



ტყაშმაფა[u] –
ქართულ მითოლოგიაში ტყის მეფე-ქალია, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი. ხალხური წარმოდგენებით ტყაშმაფა ოქროსთმიანი (ზოგჯერ შავთმიანი) მშვენიერი ქალია, რომელიც ტყეში ცხოვრობს. მასზეა დამოკიდებული მონადირის იღბალი. ტყაშმაფა მონადირესთან საიდუმლო სასიყვარულო კავშირს ამყარებს; საიდუმლოს გაცემის შემთხვევაში იგი მის რჩეულს სიკვდილს მოუვლენს (ზოგჯერ ქვად აქცევს), ხოლო მის ოჯახს გააღატაკებს. ტყაშმაფას სიყვარულს ეძიებს ოჩოკოჩი, რომლის ძალადობის გამო ტყაში-მაფა კვდება (ან მონადირის ხელშეწყობით შველის თავს). ზოგი მკვლევარი ტყაშმაფას დალისთან და უსახელო “ტყის ქალის” სახელთან აკავშირებს, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა რაიონებში გავრცელებულ გადმოცემებსა და რიტუალურ სიმღერებში გვხვდება.

ტყაშმაფას გრძელი თეთრი თმები აქვს, რომელიც შიშველ ტანს უფარავს და კოჭებამდე წვდება. როცა ტყაშმაფა იცინის რძესავით თეთრი კბილები უჩანს. ტყაშმაფა ტყეში ცხოვრობს და ღამეულ მგზავრებს თუ შეხვდება და გამოელაპარაკება. ტყაშმაფას პასუხი არ უნდა გასცე ხელებით უნდა ელაპარაკო, თორემ ჭკუაზე შეგშლის...


წყარიშდიდა[u] (მთქმელი ნ. სიგუა, ) წყარიშდიდა (წყარიშმაფა) ცხოვრობს ღელეში, ჭონჭყო ადგილებში, ტეხურში ის არ ცხოვრობს. ნახევარი (ქვევითა ნაწილი) თევზის ფორმისაა, ნახევარი (ზედა ნაწილი) ქალისა. წყარიშმაფამ თუ წინ გაგიარა და შენ მისი ნაკვალევი გადაკვეთე. უსათუოდ უჟმური შეგეყრება. ტყაშმაფა ქალია და ტყეში ცხოვრობს. წყარიშმაფა წყალში ცხოვრობს და უფრო თევზსა და ბაყაყს ჰგავს. ადამიანს ავადმყოფობას შეყრის ხოლმე

წყარიშმაფას მოჭრილი თმა (მთქმელი ჟ. ბოკუჩავა, სოფ. ლესიჭინე) ერთ ბიჭს უნახავს წყარიშმაფა. წყარიშმაფას სახელი დაუძახია - ხუტუ, ხუტუო! ამ ბიჭს მათრახი მოუქნევია წყარიშმაფასთვის . მას კივილი დაუწყია და ამ ბიჭის ოჯახი დაუწყევლია: "სახლში არც ერთი ცოცხალი არ დაგხვედროდესო." მართლაც ყველა ამოწყვეტილა. წყარიშმაფა ერთ ღამეს განუწყვეტლივ კიოდა თურმე. ამ ბიჭს გაუგონია კივილი და მისულა. წყარიშმაფას უთქვია: "სავარცხელი მომაძებნინეო." ამ ბიჭს უთქვამს: შენ რატომ დაწყევლე ჩემებიო და მაკრატლით თმა მოუჭრია და ცეცხლში დაუწვავს. წყარიშმაფას ძალა დაუკარგავს და ჩვეულებრივ ქალად ქცეულა.

წყლის დედა კივილით გაურბის დადევნებულ მგლებს (მთქმელი გ. ქობალია, გალის რაიონი) იტყოდნენ: წყალში ცხოვრობს (ზის) წყლის დედაო. იგი წინათ უნახავთ საკუთარი თვალით ერთ ღამეს, ქურდი კაცი მიდიოდა გზაზე და ნაქურდალ საქონელს მოდენიდა. გზა წყლის პირს მიჰყვებოდა. უცბად საშინელი კივილი შემოესმა. იფიქრა, ალბათ ქალიშვილი მოიტაცა ვიღაცამ და ის ქალია, რომ კივისო (მიჰკივისო). შეშინდა ქურდი და ტყის სიღრმეში შევიდა. ისევ გაისმა კივილი. ახლა უფრო ახლოს ისმოდა კივილის ხმა. დაინტერესდა ეს კაცი. ნახა, რომ წყალს მოაპობს წყლის დედოფალი (წყარიშმაფა), აქეთ-იქით ნაპირზე მგლები მისდევენ.ახლოს რომ მივიდა, ნახა, რომ ქალს არაფერი აცვია, ძალიან თეთრი ტანი და გრძელი თეთრი თმა აქვს. ამ თმით მთელი ტანი აქვს დაფარული. მდინარის ნაპირთან ყოფილა ღრმა დინება, ჩასაყვინთი მორევი. აქ რომ მისულა ეს ქალი, უცბათ გამქრალა, დაკარგულა. ალბათ, მგლებს გაექცა, თავის სამყოფში მიიტანა თავი
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=0

Posted by: tmt Nov 14 2009, 11:58 PM

დალი
— ქართულ მითოლოგიაში ნადირობის ქალღმერთი, ველური ცხოველების მფარველი. საქართველოს მთიანეთში (უმეტესად სვანეთში) გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, დალის გარეგნობა მზეთუნახავის გარეგნობას წააგავს. დალი მიუვალ კლდეებზე ცხოვრობს, საიდანაც ეშვება მისი ოქროს თმები. დალი მაქციაა, მას შეუძლია ადამიანს გამოეცხადოს ცხოველის ან ფრინველის სახით. მის რჩეულ მონადირეს, რომელიც მასთან სიყვარულს გაიზიარებს, დალი ეხმარება ნადირობაში მანამ, სანამ მონადირე მათი სიყვარულის საიდუმლოს ინახავს. ამ პირობის დამრღვევი მონადირე აუცილებლად იღუპება. დალის და უცნობი მონადირის შვილად ითვლება ამირანი.


მაცილი
— ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები საიქიოდან. აშინებენ მგზავრებს და მონადირეებს, ააცდენენ მათ სწორი გზიდან, კლავენ ბავშვებს, აჯადოებენ ადამიანებს და საქონელს. მაცილებს მოსდევს კოპალა, რომელიც მათ კეტით და მშვილდ-ისრით კლავს. მაცილთა დედა ზოგჯერ დევების დედად მოიხსენიება; მას ეძღვნება სალოცავი სოფელ როშკაში, სადაც ქალები მსხვერპლად სწირავენ ცხოველებს

კოპალა
, წინაქრისტიანული სათემო ღვთაება აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ქართულ მითოლოგიაში ხევსურთა ლოკალური ღვთაება ხვთისშვილთა რიგიდან. ხალხური ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. მისი ძირითადი სამლოცველო იყო ფშავსა (სოფ. უძილაურთა) და ხევსურეთში (ლიქოკის ხეობა, ჭალაისოფელი). სალოცავი ლიკოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას. ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისგან და ზვავში მოყოლისგან, მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ. კოპალას სამლოცველოები იყო აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარსა და ქართლ-კახეთის ჩრდილოეთ ზოლში. მორწმუნეთა წარმოდგენით, კოპალა გაღვთიშვილებულ ხორციელად ითვლებოდა, რისთვისაც იახსართან ერთად მორიგე ღმერთს დაუკისრებია ფშავ-ხევსურეთის (ამ შემთხვევაში კოპალა ხევსურული, ხოლო იახსარი ფშავური ღვთაებაა) ტერიტორიაზე ოდესღაც მობინადრე დევ-კერპების განადგურება. მასვე მიაწერენ ავსულებთან ბრძოლის ფუნქციას, საკუთარი საყმოსა და სხვა ხორციელთა დაცვის ბოროტი ძალებისაგან. იმავე წარმოდგენით, კოპალა, როგორც სათემო ღვთაება, თავის ყმებს მფარველობდა გასაჭირში, თან ახლდა ლაშქრობებში და ხელს უმართავდა. ამ ფუნქციათა დამთხვევის გამო კოპალა და იახსარი მოძმე ღვთიშვილებად მიაჩნდათ. კოპალას ჰქონდა მამულები, სათიბები, ზვრები კახეთში, კურატების ჯოგი, სხვადასხვა დანიშნულების საზოგადოებრივ-საკულტო ნაგებობანი, სამეურნეო ინვენტარი, ფლობდა განძს და ა. შ.


tamuna m
http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 12:00 AM

ქართველებს გაღმერთებული ჰყავდათ სხვადასხვა მცენარეები (მუხა, იფნი, ალვა, ცაცხვი, უთხოვარი, ვაზი, პირიმზე და სხვა), ცხოველები (ხარი, ტახი, მგელი გველი, ვეშაპი).
ქართველები მცენარეთა შორის ყველაზე მეტ პატივს სცემდნენ მუხას, როგორც მზესთან დაკავშირებულ საღვთო ხეს. ხევსურებსა და ფშაველებს სწამდათ მუხის ანგელოზის არსებობაც. მუხას უკავშირდება სალოცავ ადგილთა სახელწოდებანი: ჭყონდიდი ("ჭყონი" მეგრულად ნიშნავს მუხას), რკონი. თავდაპირველად ვაზიც საკულტო მცენარე იყო...ხეთა კულტი უძველესი რწმენის ყველაზე უფრო მტკიცე ფორმას წარმოადგენდა, რომლის ზოგიერთი ელემენტი დღემდეა შემონახული. მაგ. აფხაზებისთვის ქრისტიანობის მიღებამდე, საგვარეულო ტოტემს წარმოადგენდა თხმელა. აფხაზები ფიჭვის თესლს საჭმელად ხმარობდნენ და ბერძნები მათ ამის გამო ფტიროფატებს, ანუ გირჩისმჭამელებსაც უწოდებდნე. ფიჭვს აფხაზურად ეწოდება "აფსა". აქედან "აფსუა" ნიშნავს გირჩის მჭამელს.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 12:17 AM

http://alternativa.ge/2009/07/07/37/

ძველეგვიპტურ ღვთაებათა ანარეკლი ქართულში

ავტორი: კობა ჭუმბურიძე | გამოქვეყნებულია კატეგორიაში: ეთნოლოგია

ერთი ვერსიის თანახმად სამყაროს შეიქმნა ცოლ-ქმრად წარმოდგენილ ღვთაებათა ოთხი წყვილის მიერ თავდაპირველი ქაოსიდან.

ამ ღვთაებათა ჯგუფს ოგდოდი ჰქვია და ისინი არიან პირველსაწყისი ქმნილებანი. მამრი ღვთაებანი გამოისახებიან ბაყაყის თავით მამაკაცის სხეულზე, ხოლო მდედრები – გველის თავით ქალის სხეულზე.
ამ ღვთაებებს თაყვანს სცემდნენ ჰერმოპოლისში.

ღვთაება რა მათ მიერ შექმნილ ტურტლის (მეჰტურტ) გორაში იშვა.

ჰუჰი და ჰუჰეთი უსასრულობის გამგებელნი არიან, ნუნი და ნუნეთი – პირველსაწყის წყალთა, ამუნი და ამუნეთი – დაფარულთა (უხილავთა), კუკი და კუკეთი კი წყვდიადისა.

თუმც ამავე დროს, კუკი (კეკი) და კუკეთი სინათლის შექმნაშიც მონაწილეობდნენ. კუკი, როგორც ღამის ღვთაება, სინათლის მომტანად ითვლებოდა, რაც შესაძლოა იმას ნიშნავს, რომ იგი განაგებდა ღამის მდინარებას და მზის მშობელ ბინდბუნდს.

რას ეძღვნება ჩვენებური როკვა ფარცაკუკუ (კუკილით ხლტომა – საბა). რატომ უნდა ეძახდეს ქართველი წყვდიადს – კუკუნეთსა და კუკუნახს, ხოლო თამაშს - კუკუდამალობანას (კუკუმალულობია).

გავიხსენოთ აგრეთვე თამაში – კეკე, კეკე, მალულა და წარმოვიდგინოთ, რა დროიდან მოდის ჩვენამდე ლექსი:

კეკე, კეკე, მალულა ტყიდან გამოპარულა, დაიჭირა ღამურა, შეწვა, შეახრამუნა.

კუკუნეტი ჩუქჩების ენაზე ჰქვია ბალახს, რომელიც პირველი არღვევს წყვდიადს და მზისკენ მიისწრაფის. ამ ბალახს ჩუქჩის ქალები აგროვებენ, პროცესს კი კაცები უთვალთვალებენ და თავისთვის სასურველ ქალს არჩევენ.

კუკუნა ჰავაიურად მზის სხივია.

კუკუნეთი – უკუნეთი – უკანასკნელი,

კუკი – რაღაცგვარ თოჯინას ქვია, ერთი ახსნით საფრთხობელასაც. იქნებ ეს კუკ-ღვთაების შესახედაობიდან გადმოდის.

ღვთაება შუ ცასა და მიწას შუა შრეა. გარდა ამისა, მისი ერთერთი სახეა შუქი (შეადარე შუმერულ ლილს, რომელიც ერთდროულად შუაშრეა და მასში მოძრავი მზეც და აქვე გაიხსენე სვანური ლილე). ეს ცოდნა გვაფიქრებინებს, რომ იმ დროს გააზრებული ჰქონდათ ატმოსფეროს მიერ სინათლის გარდატეხა და გაფანტვა.
შუ – შუა, შუქი
შუ ბასკურად ცეცხლია

მთვარის მამრი ღვთაება იშვიათია. თოთი ერთი ამათგანია. მან მთვარის ღვთაება ხნუმი (ხმუნი) დაამარცხა და მთვარის შუქის გამოყენებით დღეები დააწესა(?)
თოთი – თუთა (მეგრ. მთვარე)

ნილოსის ყოველწლიურ მოდიდებას ღვთაება ჰაპი განაგებდა.
ჰაპი – ხაპი – ხაპვა

დედაღვთაება მუტი კომენტარსაც არ საჭიროებს.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 12:26 AM

ალი

ერთხელ ერთ კაცს ღამე გზაზე შეხვედრია ალი.
-თუხი, ცხენს შემიჯინეო!
-არ შეგიჯენო!
-თუხი, შემიჯინეო...-არ მოეშვა ალი.
-შეჯექი და თან გადაჰყევიო!-უთხრა ბოლოს კაცმა.შეისვა, ბაშლაყით შემოიკრა წელზე და მიიყვნა შინ. ალს ალს ფრჩხილები ჰქონდა გრძელი, დააჭრეს, ვეღარსად წავიდა. დარჩა და როგორც ოჯახის წევრი, ისე მუშაობდა სახლში.
ერთხელ ლიტანიობას წასულა ყველა და ბავშვი იქვე დაუტოვებიათ აკვანში. დააწვა თურმე გულზე ამ ბავშვს დედაკაცი: მითხარი, ჩემი ფრჩხილები სად არისო?
ბავშმა რა იცის. კიდევ და კიდევ აწვება თურმე. ბავშვს სული ხდება. ამ ქალმა იფიქრა, მაღლა რომ იყურება, ალბათ იქ არის ჩემი ფრჩხილებიო. ავიდა ერდოში, იპოვა ფრჩხილები, ჩამივიდა დაბლა, ეს ბავშვი ქვაბში ჩაგდო, ცეცხლზე დადგა და წავიდა. გზად გაუვლია ეკლესისთან და აიმ კაცისათვის დაუძახია.
-თუკი, ხორც ჩაგექლამაო!
მოვიდნენ სახლში და რაღას ნახავდნენ!
ჩახარშულია ბავშვი ქვაბში.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 12:30 AM

გახუა მეგრელაური

გახუა იყო ჭორმეშიონი, გვარად გოგოჭური. მისი ნასახლარი ჭორმეშავის უბანში, რომელსაც ფიცრული ჰქვია, დღემდე არის შემორჩენილი.
იგი გუდანის ჯვარის მკადრე იყო, მაგრამ უფრო ხახმატის ჯვართან ყოფილა დაახლოებული, სადაც კი წავიდოდა ჯვარი, გახუას თან წაიყოლებდა ხოლმე. გახუას ჯვარი ხელზე მოუდიოდა; როცა იგრძნობდა ჯვარის მოახლოებას, სამკადრეოს გადაიფარებდა ხელზე, რათა ჯვარი ზედ დაბრძანებულიყო. გახუას პირს გვერდზე გაწევდა, რომ თავისი სუნთქვით ღვთისშვილი არ შეეწუხებინა და ასე ისმენდა მის ნებას. გახუა ხანდახან დაიკარგებოდა. ერთ- ორ თვეს არ გამოჩნდებოდა, საფარველდადებული დაჰყავდა თურმე ხახმატის ჯვარს.
სხვა ღვთისშვილებს არ მოსწონდათ რომ ხახმატის ჯვარი ასე იახლოებდა გახუას, ხორციელის სუნი არ ეამებოდათ და საყვედურობდნენ თავიანთ მოძმეს ჯვარს, ხახმატის წმინდა გიორგის: რა არის, ეს დედაკაცის ნამშობი ჩვენში გარიეო? ერთ დღეს, როცა გახუა თავის ფიცრულში იყო, ხახმატის გიორგი გამოეცხადა და აცნობა, რომ ღვთისშვილები მისი წინამძღოლობით ქაჯავეთის დასალაშქრავად მიდიოდნენ და მათ შორის საყმოს წარმომადგენელი უსათუოდ უნდა ყოფილიყო, რათა თავისი თვალით ენახა ქაჯავეთის სამჭედლოს საიდუმლო. ოღონდ რაკი სხვა ღვთისშვილები ადამინის ადამიანის სუნს ვერ იტანდნენ, ხახმატის გიორგიმ უბრძანა გახუას, სამ დღეს ემარხულა. ორ დღეს იმარხულა გახუამ, მაგრამ მესამე დღეს სულმოკლეობა გამოიჩინა და პური და ყველი შეჭამა, და ისევ აუვიდა გახუას ადამიანის სუნი. რა ექნა ხახმატის გიორგის? გხუა თავად ყვებოდა ხოლმე:წამიყვანეს ღვთისშვილებმა და ველკეთილზე ეხში დამაწვინეს და სული ამომიძვრინეს, გვამი კი იქვე მიწაში ჩამარხესო. ასე გაიყოლიეს ღვთისშვილებმა გახუას სული, აიარეს ველკეთილი, გადავიდნენ დათვისჯვრის უღელტეხილი და უჩინრად გასწიეს ქაჯავეთსიკენ ქაჯავეთის დალაშქვრის შემდეგ უკანა გზაზე მივიდნენ იმ ეხთან, სადაც გახუას გვამი იყო ჩაფლული. მისი სული ისევ სხეულში უნდა ჩაებრუნებინათ, მაგრამ გვამს თურმე მატლი ეხვეოდა და ისე ყარდა, რომ გახუას შეზიზღებია თავის იგვამი, აღარ მოუნდომებია ამყრალებულ გვამში შესვლა და გაქცევა დაუპირებია, სად გარბიხარ, მეპურყველე გახუაო, უთქვამთ ღვთისშვილებს, ჩაძვერი შენს გვამშიო - და "ძალით ცამაძვრინეს პირიდანო და ავდექი ხორციელი კაციო".
გახუას, - ამბობდნენ, - თაგვის ამონაჭამი აჩნდა მხარზეო. თავად ყვებოდა თურმე:ქვიშაში ტაგვს ჩემ მხარზე ხორცი ამოეამ და, რომ გავცოცხლდი, თაგვისაგან ამოჭმული მტკიოდაო. მერე წამალი მასწავლეს ღვთისშვილებმა და, როცა შინ დავბრუნდი, ნასწავლები წამალი მოვისვი და მომირჩაო.
ტავდაპირველად გახუა არაფერს ამბობდა თვთისშვილებთან თავისი სიარულის შეასხებ. ღვთისშვილებისგან არ ჰქონია ლაპარაკის ნება. ბოლოს. ხამში რომ შესულა, ნებაც მისცემია და საუბარიც დაუწყია თავის თავგადასავალზე და ღვთისშვილთა საიდუმლო ამბებზე. ამ დროს აღარც ხელზე მოუდიოდა ჯვარი.
გახუას ცოლის მოყვანის უფლება არჰქონია ჯვარისჰან, მაგრამ მაინც უთხოვია ცოლი. ბავშვს რომელიც შეეძინა, თან ოქროს ჯაჭვი ფაყვა დედის მუცლიდან:იზრდებოდა ბავშვი , იზრდებოდა ჯაჭვიც, მაგრამ ბოლოს ჯაჭვი აღარ გაიზარდა და მოახრჩო ბავშვი. ამბობდნენ, ჯვარის ნებას რომ არ გაემორჩილა, ამიტომ უძეოდ გადაეგო გახუაო.
ზ. კიკნაზე
მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ25

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:24 PM

ლეგენდა

ქვიშხეთიდან 4კმ - ში არის სოფელი ბულბულის ციხე,მისი ისტორია ასეთია:სოფელში ოდესგაც ცხოვრობდა ულამაზესი ქალი,რომელიც საოცრად მგეროდა.ომიანობის დროს ციხეში შეფარებულ ხალხს ატკბობდა თაცვისი საოცარი ხმით,რის გამოც შეარქვეს ბულბუია და სოფლის სახელიც მომდინარეობს მანდედან.სოფელში არის ძველი ციხის ნანგრევი.საოცარი ბუნებაა.ერთერთი მთაწმინდაც მანდაა

კიდევ ერთი თქმულება.
კახეთში დედოფლის წყაროში არის ესეთი მთა, ელია. ილია წინასწარმეტყველის დღეს იქ აღნიშნავენ ყოველწლიურად.. მაგრამ საქმე სხვაშია.. ამ მთას შორიდან რომ შეხედო, გეგონება ქალი წევს, გულხელდაკრეფილი...
ლეგენდა ასეთია:სოფელში ძალიან ლამაზი ქალი ცხოვრობდა, რომელიც ყაჩაღებმა მოიტაცეს. ღამით დასასვენებლად ერთ ადგილას გაჩერდნენ.. ქალი ძალიან განიცდიდა თურმე და სულ ტიროდა.. მეორე დილით გაღვიძებულ ყაჩაღებს ქალი აღარ დახვდათ.. თვითონ კი მთაზე აღმოჩნდნენ.. ისე, ვისაც ნანახი არ გაქვთ, მართლა ისე მეშინია ხოლმე რომ ვუყურებ.. კონტურები, ყველაფერი ისეთი ზუსტია...
ელიას მთა ქალს გავსო, ამას სიამაყით ყველა დედოფლისწყაროელი გეტყვის და იმასაც დაამატებს (პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით )
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t=523&start=0

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:28 PM

თქმულება ალვერდის ტაძარზე

ყველამ იცით ალავერდის ტაძარი, მაგრამ ყველამ იცით მისი აშენების ისტორია, უფრო სწორედ ლეგენდა?
მოკლედ,
კახეთში, ალავერდის ჭალაში ცხოვრობდა ერთი წმინდა ბერი, იოსებ ალავერდელი. იმ დროსვე ცხრაკარში (წოვა და ჩაღმათუშების საძღვარზე) ერთი მთის ქედზე სასახლე ჰქონია ნაღარა-ხანს.
ეს ნაღარა-ხანი ერთხელ გამოსულა სანადოროდ, გაუშვია მიმინო. მიმინო ხოგამოეკიდა ერთ ხოხობს, რომელიც გაექანა და ალავერდელ; ბერს შეჰფარივია კალთაში. მიმინო შემოჯდა ხეზე და იქიდან დაუწყო ლოდინი თავის მსხვერპლს. ნაღარა-ხანი მივიდა ბართან და, როგორ თუ გაბედე ხოხბის შეფარებაო, უშიშვლია ხმალი მოსაკლავად, მაგრამ მოღერებული ხელი იმ წამსვე გაუშეშდა. ხანმა, რომ ეს სასწაული დაინახა, შეევედრა, ხელი განმიკურნე და რასაც მთხოვ იმას შეგისრულებო. ბერმა პატარა ფოცრის ეკლესიის აშენება სთხოვა და ხანმაც აუსრულა, ასე ჩაეყარა საფუძველი ალავერდის ეკლესიას, მაგრამ დღევანდელი სახის მიღებაზე კიდევ სხვა თქმულებაა,

ეკლესიაში ხშირად ჭიდაობდნენ, თამაშობდნენ და ძიძგილაობდნენ ბავშვები. ერთი მათგანი ყოველთვის დამარცხებული გამოდიოდა და, რომ ვერას გზით ვერ გაიმარჯვა, ასეთი ხერხი მოიგონა: შეწვა ერბო-კვერცხი და მიიტანა ეკლესიის კარებთან, წმინდა გიორგის მიართვა ძღვნად: ღონე მომეცი და გამამარჯვებინეო. . . ამ დროს ეკლესიაზე მდიდარმა ბერძენმა ვაჭრებმა ჩამოიარეს და რომ დაინახეს ერბო-კვერცხი, ჩამოსხდნენ ცხენებიდან და შეექცნენ . ჭამა რომ მოათავეს გაააგრძელეს გზა. გზაში ყველა ცუდად გახდა , ამიტომაც დაბრუნდნენ უკან და ყველაფერი ბერს მოუყვნენ. ბერმა მათი ავადმყოფობა წმინდა გიორგის წყენას მიაწერა. ვაჭრები შევირდნენ, რომ თუ მორჩნებოდნენ, დიდი ტაძარს ააშენებდნენ და აღასრულეს კიდეც. ააშენეს ისეთივე, როგორც დღეს გამოიყურება.
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t=523&start=0

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:30 PM

ნახევრად ლეგენდა, ნახევრად ნამდვილი ამბავი, რადგან მეოცე საუკუნის ბოლოსკენაა მომხდარი და თანაც, მის გმირს, ეხლაც სოფელში იგონებენ, როგორც კარგ მონადირეს...

დალი გაგონილი გექნებათ ნადირობის ქალღმერთი და ისიც, თუ რა მტკიცე რიტუალი და ტრადიციაა, სვანეთში, ნადირობისთვის მზადება და წასვლა...

სვანეთში ოქროს მოპოვებასაც შეგახსენებთ, ცხვრის ტყავით მთიდან მომავალ მდინარეში როგორ პოულობენ ოქროს ნამცეცებს ქვიშიან სილაში...

ეს მონადირე, გვარით ქურდიანი, ცხრა დედმამიშვილიდან ერთი დარჩენოდა დედამისს. ერთ ღამეს დალი დასიზმრებია და უბრძანებია მის მიერ მითითებული მარშრუტით წასულიყო სანადიროდ. ბევრი უვლია მონადირეს. საშინლად დაქანცულა. მოსაღამოვებულზე მისი მზერა არაბუნებრივად მბრწყინავმა ლოდმა მიიპყრო. მიუახლოვდა ქურდიანი და ოქროს ლოდი შერჩა. ლოდი კი არა სადღაც მთასავით ყოფილა, სავარაუდოდ ალბათ საიდანაც მდინარეს მიჰქონდა მცირე ნაწილაკებად დაშლილი წყალთან ერთად.
დალის უმკაცრესად გაუფრთხილებია მონადირე ამის შესახებ არავისთვის ეამბნა, თუმცა უფლება მისცა ლოდის ნატეხი თან წაეღო.
შინ დაბრუნებულ მონადირეს დიდხანს არაფერი არავისთვის უთქვამს. მაგრამ ადამიანის სისუსტე მაინც თავისას აკეთებს და თბილისში გეოლოგიის ინსტიტუტში წამოუღია ეს ქვის ნატეხი, შესამოწმებლად. რაღაც დროის შენდეგ ინსტიტუტის თანამშრომლებმა, მიხვდნენ ალბათ რომ მართლა ოქრო ეჭირათ ხელში, სურვილი კი არადა, გიჟური ნდომა გამოთქვეს სვანეთში წასულიყვნენ და საკუთარი თვალით ენახათ ამ ოქროს ნატეხის ადგილი.
მონადირე, რომელსაც ასე თუ ისე, ისევ ახსოვდა დალის მკაცრი გაფრთხილება, მხოლოდ ერთი პირობით დათანხმდა გეოლოგებს. მას თვალახვეული უნდა მიეყვანა ისინი ოქროს საბადომდე. ნუ, გეოლოგები დათანხმებულად. 2 დღე ატარაო მონადირემ თვალახვეული გეოლოგები და მიიყვანა საბადოსთან. იქ გეოლოგებმა თავისი საქმე გააკეთეს, აიღეს სინჯები, მცირე ნატეხებიც თან წამოიღეს და ისევ თვალახვეული ატარა მონადირემ 2 დღე. გეოლოგები თბილისში დაბრუნდნენ. რაღაც დროის მერე ისევ ჩავიდნენ სვანეთში. მონადირე მოიკითხეს. სამწუხარო ამბავი კი დახვდათ - მონადირე, რომელიც ერთადერთი ადამიანი იყო, ვისაც მათი გამდიდრება შეეძლო, და რომელმაც თავისი პირობა დაარღვია, დალისგან დასჯილი, ნადირობის დროს კლდიდან გადაჩეხილა...

ასე დარჩა ეს ამბავი გაუხსნელი...არავინ იცის მართლა იყო ის კლდე თუ არა მდინარის სათავეში, და რომც იყოს, არავინ იცის გზა იმ ადგილებისკენ...
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=15


არის ერთი ამბავი (ალბათ ნამდვილი)
კოსტა ჯაჭვლიანი ერთ-ერთი ბილო მახვში და მღვდელი იყო მესტიის რაიონში. ბოლო კომუნისტებისგან საქართველოს "გაწითლების "გამო.
არის წმინდა გიორგის ეკლესია მარლა მთაში და ხატი ამ ეკლესიაში. ამ ხატზე აფიცებენ ვინმეს თუ დასაფიცებელი გახდება. და ამბობენ, რომ თუ ფიცი გატეხა ან იცრუა - ამ ადამიანს ხატი ხარის მეშვეობით სჯისო.
თვითონ ხატს იშვიათად აწუხემენ და ამიტომ. წყალს (ამ ხატით ნაკურთხს) ხმარობენ. რომელსაც იგივე ძალა აქვს.
60-იან წლებში რაღაცაზე დაფიცება დასჭირდათ და 2 კაცი გაუშვეს წყლისთვის. ასეთი წესია. და არავითარ შემთხვევაში გზიდან გადახვევა არ შეუძლიათ, როცა წყლით მოდიან.
სანამ მესტიის ხიდზე გადავიდიდნენ, ერთმა ზუსტად ორიოდე ნაბიჯი გადმოდგა ნათესავის სანახავად და გაესაუბრა.
ხიდზე არ იყვნენ გადასულები. რომ საპირისპირო მხრიდან გაცოფებული ხარი გამოექანა და რქებზე წამოაცვა/
დასაჯერებელია. რადგანაც ამ კაცის სახელი და გვარი ახსოვთ და ის კაციც ცოცხალია ვინც მასთან ერთად მოდიოდა.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:50 PM

მუცოს ზედა ნაწილში დღემდეა შემორჩენილი ოდნავ გვერდზე გადახრილი და კუთხეჩამონგრეული შეთეკაურთ (ჩოლოხათ) ციხე, რომელიც თავიდანვე გადახრილი აუგიათ. ამ ციხეს ერთი ლეგენდა უკავშირდება:

მუცოში ცხოვრობდა ხუთი ძმა შეთეკაურები. მათ შორის ერთი კოჭლი ყოფილა და შეიძლება, ამიტომ მას ჩოლოხას ეძახდნენ. აუშენებიათ ძმებს ციხე, მაგრამ მრუდი გამოსვლიათ. დაუბრალებიათ ჩოლოხასთვის და გაუგდიათ. წასულა ის კახეთში და იქ ერთ მემამულესთან 12 წლის განმავლობაში პატიოსნად უმსახურია. გასამრჯელოდ კი ერთი ჯორი უთხოვია – მთაში აქაური მაინც არაფერი გამომადგებაო. მიუცია მემამულეს ჯორი, შემჯდარა ჩოლოხა მასზე უკუღმა და გზას გასდგომია. გაბრაზებულა მემამულე, ასე რატომ მოიქეცი, რა გაწყენინეო? არაო, უთქვამს ჩოლოხას, უბრალოდ, აქ იმდენი ვიშრომე, სანამ ეს მიწა მოსჩანს, ზურგს როგორ შევაქცევო. ძალიან მოსწონებია მემამულეს ჩოლოხას პასუხი და იმ მიწის პატარა ნაკვეთიც უჩუქებია. დარჩენილა ჩოლოხა ახმეტაში და აქედან წამოსულა ჩოლოხაშვილების გვარიც. არსებობს ვარაუდი, რომ ჩოლოხასგან წარმოიშვა ჩოლოყაშვილების გვარიც.


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=30

მუცო, იგივე მიცუ მდებარეობს პირიქითა ხევსურეთში, მუცო-არდოტის ხეობაში, მდინარე ანდაქისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1880 მეტრზე. არავინ იცის და არც არავის ახსოვს, როგორ გაჩნდა ეს სოფელი ხევსურეთში. ის ისეთ მიუდგომელ, კლდოვან მთაზეა განლაგებული, შორიდან ფრიალო კლდეზე შეზრდილი ეგონება ადამიანს. ერთ დროს მუცო დიდი და მჭიდროდ დასახლებული სოფელი ყოფილა, ფიქალის სახლებით ქვებს ერთმანეთზე აწყობდნენ ისე, რომ მათ შორის მზის სხივიც არ ატანდა და რაღაც სასწაულით ყოველგვარი ქვითკირის გარეშე აშენებდნენ. მუცოელნი მთავარანგელოზის ყმაბი იყვნენ. სოფელს ბროლისკალოს მთავარანგელოზის სახელობის სალოცავი იცავდა, რომელსაც თავისი საგანძურიც ჰქონდა და დროშაც.

ხევსურები ყვებიან, მხოლოდ ორმა კაცმა იცოდა საიდუმლო საგანძურის ადგილსამყოფელი. საგანძურიც და დროშაც მხოლოდ ხევსურთა უდიდეს დღესასწაულზე _ `ათენგენობაზე~ გამოჰქონდათ. ჩამოატარებდნენ მედროშენი ზანზალაკეიან დროშას, მუხლს მოიყრიდნენ მის წინაშე ხატის ყმები, გამორჩეულ საკარგყმოს ლუდით სავეს `ხატის თასებს~ ჩამოურიგებდნენ და იმით მოსაგონარს სვამდნენ, ვინც სამშობლოსათვის დასდო თავი. Mერე დაწყებული ჟამიანობა და საიდუმლოს გასანდობად ღირსეული ახალგაზრდის ძიებაში საგანძურისა და დროშის სამალავების მცოდნეებმა საიდუმლო საფლავში თან წაიღეს. ასე დარჩა ლეგენდად მუცოს მიუვალ კლდეებში დამალული განძი და დროშა. მუცოელებს სჯერათ, რომ განძს ვერავინ იპოვის, ვიდრე მუცოს მფარველი ხატი თავად არ ამოარჩევს ღირსეულს და ძილში არ უჩვენებს მის ადგილსამყოფელს.

მუცოს მხოლოდ ორი შესასვლელი ჰქონდა: ქვემოდან – მდინარის მხრიდან და ზემოდან – კლდის ფერდობზე მიმავალი ვიწრო გზა. გადმოცემის მიხედვით, ქვემო მხრიდან სოფელი ქვითკირის გალავნით იყო დაცული, რომელიც შეღამებისას იკეტებოდა და მას მეციხოვნენი სდარაჯობდნენ. დაგვიანებულ მგზავს და მონადირესაც არ შეეძლო ღამით სოფელში შესვლა, თუ გალავნის იქით ისარს არ ისროდნენ და მეციხოვნეებს არ დაარწმუნებდნენ, რომ გალავანს გადმოღმა ნამდვილად მუცოელი იდგა. მუცოელებს თავისებური, გამორჩეული ისრები ჰქონდათ. სხვანაირი იყო მათი მშვილდებიც: ჯიხვის რქის ნაწილებისგან აწყობილი – მოკლე და ძნელად მოსადრეკი. ასეთი მშვილდი გუდანის ჯვარში ინახებოდა და ყველაზე ღონიერ ახალგაზრდებსაც უჭირდათ მისი მოდრეკა.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:52 PM

ესეც ისტორიული ამბავია - თქმულებასავით შემორჩა

არის ერთი ასეთი ქართული გვარი ლიკოკელი- .
ხევსურები არიან.
როდესაც მეფის რუსეთმა საქართველოში ფეხი მოიკიდა მთის მოსახლეობა არაერთხელ აუჯანყდა. აჯანყებულებს ძირითადად ციმბირს იქეთ ასახლებდნენ.
ერთ-ერთი გადასახლებული გვარად ლიკოკელი ყოფილა.
რუსეთ-იაპონიის ომის დროს. ერთ-ერთი, თანამედრომე ენით რომ ვთქვათ, იაპონელების "მედესანტე" რაზმი ამ ლიკოკელის ქოხთან მოხვდა. ეს მთიელი ქართული ორთაბრძოლის წესებს კარგად ფლობდა. მასთან ქოხში ჯერ ერთი ჯარისკაცი შევიდა, ცოტა ხანში მისი თავი გამოუგდია ლიკოკელს.
შემდეგ ორი, შემდეგ უფრიო მეტი, მოკლედ თითქმის მთელი რაზმი გაუწყვიტავს.
რაზმის მეთაურმა სირცხვილის გამო თავი მოიკლა .
თავად ლიკოკელს კი უკვე ასეული მიადგა შეიპყრეს. შემდგომ იაპონიაში გადაიყვანეს და სიკვდილით დასაჯეს როგორც "იაპონიის მტერი".


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=30

gobe -
წლევანდელ "არტგენზე" დასათვალიერებლად გამოფენილ იარაღებთან იყო ხევსურულ ტანისამოსში გამოწყობილი იარაღების ოსტატი, ახალგაზრდა კაცი . სწორედ მისგან მოვისმინე უშიშა ლიქოკელის ამბავი, რომელსაც 20 სამურაი გაუსტუმრებია იმ ქვეყანაზე. მასვე ჰქონდა გამოტანილი უშიშას ხმლის ნაწილი და გახვრეტილი ქარქაში. სწორედ იმ ხმლით ებრძოდა თურმე უშიშა იაპონელებს. მერე, თურმე იაპონელებს რაღაც მომენტით უსარგებლიათ და ლითონისაგან დამზადებული რაღაც სასროლი იარაღი (როგორც იმ კაცმა ამიხსნა, ამ სასროლ იარაღს ჰქონია რქის ფორმა, რომელსაც ისროდნენ "ნინძების სასროლი იარაღის" ვარიანტში) უსვრიათ უშიშასთვის, რომლითაც ქარქაში გახვრეტილა, ხოლო ხმალი კი გადატეხილა (?!).

Posted by: tmt Nov 15 2009, 07:55 PM

ერთი სოფლის ლეგენდა, რომელიც თიანეთშია, სახელად "დევენაანთხევი".

ამ სოფელში ძალიან ხშირად გაიგებთ რაიმე ადგილის სახელს "დევის" მონაწილეობით: "დევის ხვრელი", "დევის წყარო" და ა.შ.
სოფლის წინამძღოლი ქალი ყოფილა, ძალიან მამაცი, ჭკვიანი და ძლიერი აღნაგობის, სახელად ევა რქმევია.
ერთხელაც სოფელზე მტერს მოუწევია დასალაშქრად. ევას რომ შეუხედავს მტრის მრავალრიცხოვანი ლაშქრისათვის, დარწმუნებულა, რომ რამდენიმე ათეული კომლი მოსახლეობით ვერ მოიგერიებდა მომხვდურს და ეშმაკობა უხმარია: მტრის მეთაურთან კაცი წარგზავნა და ათქმევინა: ჩვენი მეთაური ქალია. მას აქვს სურვილი, რომ შეგებრძოლოთ, იმედია, უარს არ იტყვით ამ გამოწვევაზე. დამარცხებული ადგილს დატოვებსო... მტრის მეთაურს გაცინებია და თანხმობა მიუცია... მეორე დღეს მტერმა და მტრის შერცხვენილმა მეთაურმა სოფელი დატოვა და ხალხმა ევას "დევ-ევა" შეარქვა, და სოფელს- "დევევაანთხევი" (დევენაანთხევი)...
ამ სოფლის ერთ მთაზე ვიპოვე თიხის ნატეხი, რომელიც მუზეუმში ჩვენ წ. აღ. მდე 3000-2500 წლით დამითარიღეს. იქვეა რელიეფურად ამობურცული მართკუთხედი, სავარაუდოდ შენობის ფუძე


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=30

Posted by: tmt Nov 15 2009, 08:26 PM

გაცი და გაიმი

ქართულ მითოლოგიაში ღვთაებები, რომლებსაც ქრისტიანობის გავრცელებამდე სცემდნენ თაყვანს. კერპები ქართველებს თავიანთი პირვანდელი სამშობლოდან არიან-ქართლიდან მოუტანიათ. გაცზე და გაიმზე ცნობები მხოლოდ ხელნაწერებშია შემონახული. ამ ხელნაწერების თანახმად, გაცის ოქროს კერპი და გაიმის (გას) ვერცხლის კერპი არმაზის და ქართული წარმართული პანთეონის სხვა ღვთაებების კერპების გვერდით იდგა და ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ განადგურდა. ხელნაწერ ტექსტებში გაცი და გაიმი “ყველაზე იდუმალის გამგეებად” მოიხსენიება.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:40 PM

მირსა - მითრა

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
ქრისტიანობი წინამორბედ ღვთაებათა შორის ძველ მსოფლიოში უპირველესი ადგილი ეჭირა ღვთაება მირსას, ანუ მითრას.
მითრაიზმი წარმართული მოძღვრების უკანასკნელი და უძლიერესი სიტყვა იყო. მისი მკვლევარნი ერთხმად გვარწმუნებდნენ, წარმართულ მსოფლიოს ქრისტიანობა, რომ არ მოვლენოდა, კაცობრიობა მითრას იწამებდაო...
უძველესი ცნობები მითრას შესახებ დაცულია ინდოელტა "რიგვედაში", სადაც ის მოხსენებულია მთავარ რვთაება-ვარუნასთან თითქმის განუყრელად. მას უწოდებდნენ ვარუნამითრას, ან მითრავარუნას, რომელიც ნათელისა და ბრჭყინვალე ცის ღვთაებად იყო აღიარებული და აგრეთვე ყოველგვარი სიკეთისა და სიცოცხლის წყაროდ მიჩნეული ეს ტყუპი ღვთაება ყოვლის მცოდნე და მხილევლია. ორივე ერთ ეტლში სხედან, ერთს ფიქრობენ, ცრუსა და მატყუარას სასტიკად დევნიან. სამყაროსაც ერთად განაგებენ. მზე ვარუნა მითრას თვალად ითვლებოდა და მისი გამოხატულების სიმბოლო იყო...
ძველ სპარსეთში მითრას კულტი განსაკუთრებით აქემენიდების დროს გაძლიერდა: ის მხედართა მფარველ ღვთაებად იყო აღიარებული და მის სახელწოდებას თვით ირანის მეფეები და სარდლებიც ატარებდნენ...ამიერიდან მითრა ირანის მფეების მფარველ ღვთაებად იქცა. მის სახელს ფიცულობდნენ და ცხენებს სწირავდნენ. ირანის სამეფოს წინ მიუძღვოდა მითრასადმი შეწირული ეტლი, რომელშიც 6თეთრი ცხენი იყო შებმული. ამიტომ სადაც ირანის ძლევამოსილი ჯარი შედიოდა, იქ მას თავისი მფარველი ღვთაების მითრას კულტიც თან შეჰქონდა და მაზდეანობასთან ერეთად მითრაიზმსაც ავრცელებდა.
ამიტ აიხსნებოდა ის გარემოებაც, რომ მითრას კულტი ასე სწრაფად ვრცელდებოდა მცირე აზიაში, განსაკუთრებიტ პონტოსა და კაბადოკიაში.სადაც ბატონობდნენ ირანის არისტოკრატები და სადაც მითრას კულტურისა და ადგილობრივი ღვთაებათა ერთგვარი გადაჯვარედინება მოხდა.კსბადოკიიდან მითრას კულტი მთელს მსოფლიოში სწრაფად ვრცელდებოდა.
მითრას კულტი გავრცელებული იყო ძველ სომხეთში და მას "მიჰრს" ეძახდნენ. სომხური მიჰრის ღვთაებრიობის ხილული განსახიერება იყო ორგვარი: "არეგ-აკნ" მზის თვალი-ორმუზდის თვალი ან ხილული მზე.. მეორე "ლუსინ" მთვარე, რომელსაც მოსე ხორენელი "ცეცხლის დას" უწოდებს.
არსებობდა თუ არა წარმართულ საქართველოში მითრას კულტი?მართალია ასეთი სახელწოდები ღვთაება არ იყო, მაგრამ მაინც უნდა ვივარაუდოთ, რომ მითრაიზმის რწმენა საქართველოშიც იყო გავრცელებული, რადგან მჭიდრო კავშირი გვქონა აღმოსავლეთ კულტუროსან ერებთან.
ქართულ უზველეს მატინეში "მოქცევაი ქართლისაი", ქართველ მტავარ ღვთაებად არმაზია მოხსენებული, იგივე "აჰურამაზდა". ღვთაება არმაზისა და ცეცხლის თაყვანისცემის კულტის არსებობა საქართველოში, თავისთავად ჰგულისხმობს, მითრას რწმენის ჩვენში არსებიბას, , რომელიც აჰყრამაზდის მეორე პირად ითვლებოდა...
აჰურამაზდას განუწყვეტელი ბრძოლა ბოროტი ღვათაების არიმანის დასათრგუნად, უმთავრესად დამყარებული იყო იმ კეთილ გენიებზე და სულებზე , რომლებსაც იაზატებს უწოდებდნენ მათ შორის პირველობდა მითრა (სამყაროს გამგებელი და მებრძოლ ლაშქართა სარდალი) და ათარი (უხილავი წმინდა ცეცხლი). ამ ორივე კეთილი გენიის კულტი ქართულ ხალხურ რწმენაში დღემდე იყო დაცული. მა. დიდმარხის აღება ღამეს სამეგრელოში ასრულებდნენ სალოცავ "ჟინი ანთარს" (ზეციერი ანთარი). კერაზე აცხობდნენ ოთხკუთხა მოზრდილ ყველიან კვერს, რომელსაც ჯერ სუროს ფოთლებში შეახვევდნენ და შემდეგ ზედ ნაღვერდალს დააყრიდნენ. ვახშმის წინ ოჯახის უფროსი მამაკაცი კერასთან მივიდოდა, ნამცხვარს ნაცარსა და სუროს მოაცლიდა, კვერს ზედ კერაზე ოთხკუთხედ ნაჭრებად დაჭრიდა და ვედრება წარმოთქვამდა:
ზეციერო ანთარო, ბატონო-გამარჯვებულო!
ჩემი საქონელი შენ გაამრავლე!
ასობით ვიჭერდე და არაფერი
აკლდებოდეს, უშობელსა და
ხბოიანს ვერ ვარჩევდე ისე.

მიტრას კულტის ჩვენში არსებობას მოწმობს დას. საქართველოში დაცული ერთი ფრიად საყურადღებო სალოცავი, რომელსაც მეგრელები "მისრობას", ან "მირსობას" უწოდებენ, სვანები-"მეისარბ"-ს და გურულები "მოისარობას".
მირსობას მეგრელები დიდი მარხვის დაწყებამდე იხდიან. საგანგებოდ ასუქბენ ღორს ("ომირსე"). მირსობა დღეს, ხუთშაბათს (მეგრ.ცაშხა), ოჯახის უფროსი ამ ღორს კერის გარშემო რამდენჯერმე შემოატარებს შემდეგი ლოცვით: დღეს მირსობის მობრძანებავ! მე და ჩემს ცოლსა და შვილს ბედი მიეცი, ბედნიერად ამყოფე, ყოველი ალიანი და ჩალიანი (სიავე) გაუქარვე, ყოველივე ავი ზნისაგან, წყლისაგან შენ დაიცავი, შენ სახელდალოცვილო.
ლოცვის დასასრულს ღორს დაკლავენ. შემდეგ ოჯახის დიასახლისი, ოჯახის თითოეული წევრისთვის ორ-ორ მრგვალ კვერსა და კვერცხს მოხარშავს. სადილის წინ ოჯახის წევრები, უფროს-უმცროსობით კერასთან მდგარ ტაბლასთან მივლენ და სათითოდ თავიანტ კვერცხებსა და კვერებს. თვალებზე მიიფარებენ, თან ატრიალებენ და შემდეგ ლოცვას წარმოსთქვამენ: წმ. მირსა დღეს ვლოცულობ! ჩემი თვალის სიმრთელისათვის, კვერით და კვერცხით, ავი თვალის ტკივილი, ავი თვალის დაწირპლვა შორს გამიქარვე. მთაზე ბუზი მიფრინავდეს ჩემს თვალს დაანახვე, მტაზე წიანჭველა მიცოცავდეს, ღმერთო, ჩემს თვალს დაანახვე, ჩემი თვალის ნაქნარით ცემი გული გაახარე.
ამ ლოცვის დასასრულს კვერსა და კვერცხს იქვე შეწამენ.
მაგრამ მირსობის ეს რიტუალი უფრო კარგად და სრულად დაცულია მთიან სამეგრელოში, ჩხოროწყუს სამ სოფელში: გოდოგანში, გარახაში და ჯუმითში. მირსობა დღეს ამ სამ სოფელში იმართებოდა ხატობა, რომელსაც "ჯეგე" ან "ჯგეგე-მისარონი" ეწოდება.
სოფ. გოდოგანი კურზუს თემშია და აქ ერთ მაღალ გორაკზე აშენებულია პატარა ეკლესია. რომელსაც "ჯეგე-მესარონს" უწოდებენ. დგეობა იმართება თებერვალში, 2კვირით წინ ყველიერამდის და სალოცავათ წინათ დიდძალი მხვეწარი მოდიოდა თურმე, განსაკუთრებით ის გვარები, რომალთა ფუძის ან გვარის (ჯინჯიში ხატი) ხატად იგი ითვლებოდა.: ფიჩხაია, ბერულავა, ჩარგაზია, მიქაია, გოგუა, ლაშხია, ნაჭყებია, აშორდია, ფონია, კვაშილია, გაბედავა, არაჰამია და სხვა. ჩარგაზიასა და ნაჭყებიას გვარიდან ირჩევდნენ ნათეებს, რომლებიც ხატს ამწყალობნებდნენ. მირსობა დღეს გოდოგანში ომირსე ღორს კერის გარშემო სამჯერ შემოატარებდნენ და ჯეგე-მისარონს შესთხოვდნენ ოჯახის კეთილდღეობას. ომირსე ღორის ხორცის ჭამა დაღამებამდის არ შეიძლება. დილით კი მოხარშული კვერცხებითა და კვერებით თვალის საღობაზე ჩვეულებრივი წესით ლოცულობენ და შემდეგ ყველანი მიდიან ჯეგე-მისარონის ეკლესიაში, სადაც წინათ ასრულებდნენ სხადასხვა რიტუალს, ლოცვა-ვედრებას, რომელსაც მოჰყვებოდა ცეკვა-თამაში, სიმღერა და სხვა გართობანი. საღამოს მლოცავი სახლში მიდის. ოჯახის უფროსი ომირსე ღორით დაილოცებოდა, გაშლიდნენ სუფრას და რორის ხორცს სჭამდნენ.
ამ დღეს სალოცავად მოდიოდნენ გამოთხოვილი ქალები, რომელტა ფუძის ხატად ჯეგე-მისარონი ითვლებოდა. მათ ტან მიჰქონდათ სანტელ-საწირი და დაკლული ღორები. აქ გვარის ნატეები ამწყალობლებდნენ და შემდეგ შვილდში გამოატარებდნენ.
ვისაც შეთქმული ჰქონდა, იგი ჯეგე-მისარონს ღამეს უთევდა. მოჰყავდათ სულიტ ავადმყოფნი და თვალით სნეულნი. მათ მისარონის ხატის წინ დააწვენდნენ "ხატიში ითონჯირაფა", ღამეს ათევდნენდა ევედრებოდნენ ავადმყოფის განკურნებას.
თვალის სნეულების საწირში მიჰქონდათ ორი სანთელი, ორი კვერი, ორი კვერცხი და თეთრი ფულები. მუხლმოყრით ეკლეისას სამჯერ შემოუვლიდნენ და ევედრებოდნენ თვალის საღობას.
ასეთივე ხატობა იციან სოფელ გარახაში. თებერვალში, მირსობა დღეს გარახის წმ. გიორგის ეკლესიაში წინათ იმართებოდა ჯეგე-მისარონის დიდი ხატობა. ამ ხატის ყმებია: მაფორია და უბირია. ნათეებსაც ამ გვარიდან ირჩევდნენ. აქც თვალით სნეულნი და სულით ავადმყოფნი მოჰყავდათ. შეხვაწილები ხატს სწირავდნენ თვალის სანთელს, რომლების წარმოადგენდნენ თვალის კაკლისოდენა სანთლის რგოლებს. გარახიდან გათხოვილი ქალები მოდიოდნენ საწირით, დაკლული ღორებით, ლოცულობდნენ და ნათეები შვილდში გაატარებდნენ.
გარახასა და ჩხოროწყუს მახლობლად მდებარეობს სოფ. ჯუმითი. აქაც ასევე იცოდნენ წმ. გიორგის ეკლესიაში დიდი ხატობა
.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:41 PM

სოფ. ჭგვინთთან არის სოფ. ჯიხაშკარი. აქ დღესაც დაცულია სამლოცველო. ადგილი მისარონ-კარი. მას უჭირავას საკმაოდ მოზრდილი და გაშლილი ფართობი., რომელიც დაფარული ცაცხვის და მუხის ხეებით. შუა მოედანზე დგას ხის პატარა სამლოცველო და მას ჯეგე-მისარონს უწოდებენ. ნააღდგომევს ახალკვირის სამშაბათს მისარონ-კარში იმართებოდა ხატობა, სადაც სალოცავად მოდიოდნენ: ზარანდიები, შენგელიები და ჩარგაზიები., რომელთა საგვარეულო ხატად "ჯინჯი ხატად" იგი ითვლებოდა. ხატობა დღეს რიგის მიხედვით ამ საგვარეულოდან ერთ-ერთი ოჯახის უფროსი მისარონ კარზე მიიყვანდა კერატს, დაილოცებოდა გვარის კეთილდღეობაზე., შემდეგ ღორს იქვე დაკლავდა და ხორცს მლოცველებს გაუნაწილებდა. ღორის ტავს კი გადაულოცავდა იმ მეკომურის უფროსს, რომელსაც რიგით მეორე წელიადს ჯეგე-მისარონისათვის კერატი უნდა დაეკლა...
ჯეგე-მისარონის სამლოცველო იყო აგრეთვე სოფ. გეჯეთში. თებერვალში მირსობა დღეს სალოცავად მოდიოდნენ გეგენავები და ალასანიები და შესთხოვდნენ: თვალის სისაღეს, ყურის, თავის და წელის ტკივილისაგან განკურნებას. ხატს სწირავდნენ: მძივებს, ფულს, ნემსებს, ფერად ძაფებს და სხვა...
მირსობას სვანებიც იხდიან, რომლების თავიანთ "მეისარიბს" დიდი ზეიმით ეგებებიან. მეისარობა სვანეთში თითქმის ორ კვირას გრძელდებოდა და ყველიერის ორშაბათს თავდებოდა. მეისარობის პარასკევს ოჯახის უფროსი ამ დღისათვის საგანგებოდ გასუქებულ ღორს ან ხარს ჰკლავს, სულ ერთია რომელი იქნება, რომლის ხორცის ჭამა დალოცვაზე აკრძალულია. შემდეგ ოჯახის თითოეული წევრისათვის თვალის კაკლის ზომის და ფორმის თვალის კვერებს აცხობენ. მეორე დრეს, შაბატს ოჯახის უფროსი სამეისარიობო ღორსა და კვერებს თაბახზე დაალაგებს და შემდეგ ლოცვას წარმოთქვემას.: ხატო მეისარისაო, შენ სეგვეწიე და მოგვეხმარე, თვალების ჭირი მოგვაშორე, კაცების მშვიდობით გაგვახარე, საქონელი გაგვიმრავლე...
მეისარიობის დასასრულს, კვირა საღამოს ოჯახები ერთად შეიკრიბებიან, მიაქვთ თავიანთი სურსათი და, გაშლიან საერთო სუფრას და დაროს მხიარულად ატარებენ გათენებამდის. რაც მეისარიობის ტაბლაზე დარჩება, ყველაფერს გაინაწილებენ და სახლებში წაიღებენ.


მეისარიობის მომდევნო შაბათს ზემო სვანეთში ასრულებენ "ლიღუ-მესარის"-ის რიტუალს: აცხობენ კვერებს და "დარეცხან დედეშ"-ს (ცისას) ევედრებიან შინაური პირუტყვის მფარველობას.
ამ სალოცავს გურიაშიც სცემენ თაყვანს და მას "მოისარიობას" უწოდებენ. უფროსი ცომს მოზელს, შემდეგ მას ორ პატარა გუმდას მოსწყვეტს და ოჯახის წევრებს სათითაოდ გამოიძახებს. თითოეულ მათგანს ამ ცომის გუნდებს ორვიე თვალის გარშემო შემოუტრიალებს და თან მოისარს შესთხოვს მათი თვალის საღობას. შენალოც გუნდებს სუფთა წყალში ცაყრის., ცომის გუნდებიან წყალს კი მდინარეში ჩაღვრის.
კვერცხი, როგორც სიცოცხლის სიმბოლო, მითრას მიმდევართა შორის ღვთაების სიმბოლოდ იყო აღიარებული. ამის შესახებ "ვედაში" ნათქვემია, რომ მითრა მზე თვალი ღვთაებისა, კვერცხისაგან შობილი დიდად ეხმარება "სევითრებს" (კეთილ სულებს) ბოროტების დათრგუნვაში.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:43 PM

მირსობის რიტუალში ფრიად საყურადღებო მოვლენას ღორის მსხვერპლად შეწირვა წარმოადგენს.. წარმართულ საქართველოში ღორი წმ. მუხასთან დაკავშირებულ ტოტემათ ითველობოდა და ის ღვთაებისადმი იყო შეწირული. მითრაც ხომ მზისა და სინათლის ღვთაება იყო, რომლის წმინდა ცხოველთა შორის ღორის ტოტემსაც საპატიო ადგილი ეჭირა.
ამსთან აღსანიშნავია, რომ დას. საქართველოში მირსობას თებერვალში იხდიან, როგორც ეს აღმოსავლეთ ქვეყნებში იყო მიღებული. ძველ ქართულ წარმართულ კალენდარში თებერვალს ეწოდება მიჰრაკნისა, ანუ "მიჰრაკანი", ე. ი. მიჰრას, ანუ მირსას თვე. საგულისხმოა ისიც, რომ თვით ქართველი მეფეებიც მითრას სახელს ატარებდნენ. მაგ. მიჰრდატი ფარსმან მეფის შვილი; მიჰრანი ანუ მირიანი, ქართლის პირველი ქრისტიანი მეფე; მიჰრანი ქართლის პიტიახში.

მითრა, როგორც მეომართა ღვთაება და მზლეობის სიმბოლო, მეტად მიმზიდველი უნდა ყოფილიყო ქართველი მხედრობისათვის. ამას მოწმობს ქართული ხალხური ეპოსი, რომელშიც წითელი ზოლივით გატარებულია კეთილსა და ბოროტ ძალებს შორის დაუსრულებელი ბრძოლები, დევ-გმირთა სახით.
ამგვარე ეპიური ხასიათის ნიმუშს წარმოადგენს ქართული უძველესი სარწ,უნოებრივი თქმულება ამირანზე. პროფ. ივ. ჯავახიშვილმა ამირანის სახელწოდების შესახებ სამართლიანად ღანიშნა, რომ "სომხურ ხალხურ თქმულებაში, რომელიც ქართული ამირანის შესატყვისია, გმირს ჰმერი ჰქვია. ამიტომ შესაძლებელია ქართულ თქმულებაში თავდაპირველად გმირის სახელს ბგერა "ჰაე"-ეც ჰქონდა და იქნებ "ამიჰრანად" გამოითქმოდა, რაც თავის მხრივ "მიჰრას", "ამტრანს", მითრას უდრისო"...
ერთი სიტყვით აქ მოყვანილი რიტულური წესები და ისტორიული ფაქტები, მოწმობენ, რომ წარმართულ საქართველოში არსებობდა ღცთაება მირსას და მითრას კულტი, რომელსაც ხალხი თაყვანს სცემდა... ჩვენთვის საინტერესოა თუ რა ცვალებადობა განიცადა მირსამ ქრისტიანობის პერიოდში და რომელ წმინდანში ჰპოვა მან თავისი ღვათაებრიობის ნაწილობრივი განსახიერება. ამ მხრივ ჩვენ არ დაგვჭირდება სხადასხვა მოსაზრებების წამოყენება. ამაზე გარკვევით მიგვითითებს ხალხში კარგად დაცული სახელწოდება ჯეგე ან ჯგერაგ -მისარონი, რაც ნიშნავ წმინდანს, იმავე დროს გიროგისა და მირსას (მითრას).

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:43 PM

ჯეგე, ჯგეგე, ჯგეჰე, გეგე-

ნიშნავს წმ. გიორგის.სვანურად "ჯგერაგ"-იც წმ. გიორგია. ხალხის შემეცნებაში ჯეგე-მისარონის სახით წარმოდგენილია წ. გიორგი.-მირსა. ნ.მარის აზრით მეგრული ჯგეგე, ჯეგე და სვანური ჯგერაგ თავდაპირველად ნიშნავდა მუხას, მუხის ტყეს, რომელსაც ჩვენში თაყვანს სცემდნენ წარმართობის დროს. შემდეგ მუხის რწმენა წმ. გიორგის დაუკავშირდა.საყურადღებოა, რომ ფშავ-ხევსურეთში წმ. გიორგის ხშირად ლოცვებში "მუხის ანგელოზად" მოიხსენიებენ.
ხეთა მსახურება წარმართულ საქართველოში გავრცელებული იყო და განსაკუთრებიტ თაყვანს სცემდნენ მუხას, რომელიც ითვლებოდა მზის ღვთაების სადგომად და მორწმუნეთ თვალში იგი წარმოადგენდა ერთგვარ ფეტიშს. მუხის ნაყოფით-რკოთი იკვებებოდნენ ღორები და ეს ცხოველიც მუხის ღვთაებისადმი იყო შეწირული.
მოხდა ჯერ მუხისა და მისარონის კულტის შერწყმა. შემდეგ ჯეგე-მისარონი გაქრისტიანებულ საქართველოში იღებს წმ. გიორჰის სახეს. მირსას კულტში მოცემულია ქართული რელიგიური შემეცნების სამი პერიოდ: ხეთმსახურება, მაზდეანობა და ქრისტიანობა
.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:44 PM

ჩვენი მიზანია მითრასა და წმ. გიორგის დაპირისპირებით გავარკვიოთ მათ შორის გენეტიკური კავშირი.
წმ. გიორგი პირველ ქრისტიანთა შორის მეომარ წმინდანად და ქრისტიანთა მფარველად იყო აღიარებული...იგი მითრასავით კეთილსა და ბოროტს შუა დგეს დგას და ბოროტების დასათრგუნად იბრძვის. ამ ბოროტების გამოსახულებაც, სწორედ ის გველეშაპია, რომელსაც წმ. გიორგი თავისი მახვილით ჰგმირავს. ამასთანავე ორივე ღვთაება ერთნაირი, სამხედრო მოკაზმულობით არაინ აღჭურვილნი: თავზე ჩაფხუტით, მუზარადით, ხელში უჭირავთ გრძელი შუბი, წელზე არტყიათ ხმალი და თეთრ ცხენზე სხედან...
მითრასა და წმ. გიორგის შედარებას ვიწყებთ პირველყოვლისა ორივე ამ ღვთაებისადმი შეწირული მასხვერპლისა და რიტუალის მსგავსების მიხედვით. მითუმეტეს ჩვენ ვიცით, რომ ამა თუ იმ მთავარ ღვთაებას მისი ღვთაებრივი ფუნქციონალობის მიხედვით ერთ რომელიმე ცხოველის მსხვერპლს წირავდნენ. მიტრას, როგორც სინათლისა და მძლეობის ღვთაებას, სხვა ცხოველებთან ერთად, უმტავრესად ხარებს სწირავდნენ...
...ასეთი შედარებისათვის, სხვათაშორის, საუკეთესო მასალას წარმოადგენს ილორის წმ. გიორგობაც მთელი თავისი რიტუალებით...ილორის გიორგობაზე არსებობს რამდენიმე აღწერა, მაგრამ ჩვენ აქ მოვიყვანთ ყველაზე უფრო ძველ აღწერას, რომელიც ეკუთვნის ალქანჯერო ლამბერტს.
ნოემბრის 20-ს (ძვ. სტილით) დღესასწაულობ წმ. გიორგის დღეს. ხალხში ის ცრუმორწმუნეობაა გავრცელებული, რომ ამ დღეს ეს დიდებული მოწამე მოიპარავს არემარეში ხარს და ღამით მოიყვანს ილორის ეკლესიაში, რომელიც მის სახელზეა აშენებული. ამ ეკლესიას დიდ პატივსა სცემენ არამც თუ მეგრელები, არამედ მახლობელი ხალხნიც. ამიტომ მდიდარია ეს ეკლესია ოქროთი და ვერცხლით და ძვირფასი თვლებიტ შემკული ხატებით. თვიტ კარები ვერცხლით შემკულია. იმდენად თაყვანს სცემენ ამ ეკლესიას, რომ თუმცა იგი მოშორებულად, ზღვის პირას დგას, მაგრამ ფიქრი არ არის, რომ ვინმემ გაქურდოს იგი. არტამც თუ კარის გატეხვის შიში არა აქვთ, არამედ მისი ძვირფასი ქვები, რომ ახლომახლო გზაში დაააბნიონ, იმას ხელს არავი ახლებს. ამ წმინდანის შიშით მარტო აქაურები კი არა, არამედ თვით აფხაზებსაც, რომლებიც სრულიად მოკლებულნი არიან სარწმუნოების სინათლეს, ეშინიათ მისი და თაყვანს სცემენ მას.
ეს შიში უმთავრესად აი საიდან წარმოსდგება: ამ ეკლესიის კედელზე რამდენიმე ფრიად დიდი შუბია, რომელთაც რკინის დიდი ორპირი მახვილი აქვთ. მღცდელებს ხალხში ის აზრი გაუვრელებიათ, რომ წმ. გიორგი ერთ-ერთი შუბით უსათუოდ მოჰკლავს იმას, ვინც მის მიმართ გამოიჩენს უშიშროებას. ამ ამბით დაშინებუ;ლი, ვერავინ ბედავს ამ ეკლესიის გაქურდვას, ან სხვანაირად შეურაცხყოფას.
20ნოემვერს მთავარი თავისი ჯარისკაცებით, თავად-აზნაურებით და ოდიშის ხალხით მიდის ილორის ეკლესიაში დღესასწაულზე დასასწრებათ და იმის სანახავდ, თუ როგორე მოიყვანს წმ. გიორგი ხარს. მარტო ოდიშელები კი არა, აფხაზები და სვანებიც ბლომად მოდიან. ეკლესიას გარს უვლის გალავანი, რომლის სიმაღლე იქნება ტითქმის 15 მტკაველი.
შესავალთან დიდი კარებია. და ამ კარებზე აგებულია მშვენიერი სამრეკლო, მრავალი ზარით. წინა დღით, როცა დაბნელდემა მთავარი მოვა თავის ამალით და კარტან, რომელშიც არიან ეპისკოპოსები, თავადები და აზნაურები კლიტით დაკეტავს ამ კარებს და გარდა ამისა, კლიტეს დაასვამს თავის ბეჭედს და წავა მოსასვენებლად. მეორე დილას, გათენებამდის,მთავარი ისევ მოვა თავის ამალით.რომ დარწმუნდება მთავარი, რომ ბეჭედი მთელია და არვის ხელი არ უხლია, მოხსნის ბეჭედს და კარს გაღებს. შიგნით გალავანსა და ეკლესიას შუა, დაინახავენ ხარს. ამის დანახვაზე მთელი ხალხი დიდი მოწიწებით მადლობას შესწირავენ წმ. გიორგის ამისთანა ხარის მოყვანისათვის. მაშინვე მოჰყვებიან ზარების რეკვას და ამით აგებინებენ ყველას-ხარი მოყვანილიაო. ყველანი დარწმუნებულები არინ, რომ ხარი თავისი ხელიტ სემოიყვანა წმ. გიორგიმ-ამბობენ კიდევ, რომ წმ. გიორგი სამჯერ მიიყვანს ამ ხარს ზღვიდან მთამდე და მტიდან ზღვამდე და ამ გზით კურთხეულ ქმნილს ეკლესიის გალავანში დააგდებს ხალხის სასარგებლოდ.
ხალხში დიდ ლაპარაკს გამოიწვევს ეს ხარი იმისდა მიხედვით, თუ რა სახით ნახავენ მას. თუ დაჭერის დროს ხარი არ დანებდა, რქებით ირჩოლებს, იტყვიან, რომ წოლეს უსათუოდ ომი იქნებაო. თუ ხარი დაწოლილი და მტვერში ამოსვრილი იპოვეს, იტყვიან ღომის კარგი მოსავალი იქნებაო, ბოსტნეულისა და პურისაო. თუ ხარი ცვარით დანამული იქნა, კარგი მოსავალი იქნება ღვინისო. თუ ფერად ქერაა, ადამიანთა, პირუტყვთა ხშირი სიკვდილი იქნებაო. და თუ თეთრი ან ჭრელია, ფრიად კარგი ნიშანიაო. თუმცა ეს ნიშნები ყოველ წელიწადს მტყუნდება, მაგრამ მაინც სწამთ, როგორც სახარება. ხოლო თუ ეს ერთ-ერთი ნიშანთაგანი გამართლდა, მაშინვე ყოველმხრივ კაცებს გაგზავნიან და ყველას შეატყობინებენ ამ ამბავს.
ხარს გაიყვანენ გალავნის გარეთ და იქ დააკვლევინებენ იქაურ მცხოვრებს, რომლის ოჯახს ძველთგანვე ეკუთვნის ხელობა. ამ ოჯახშივე ძველიდან დარჩენილია ნაჯახი, რომლითაც უკნა დაიკლას ის ხარი და მას ინახავენ, როგორც საღვთო ნივთს და სხვაზე არაფერზე ხმარობენ. ის კაცი ვინც დაკლავს ხარს, გაანაწილებს კიდეც: უმეტესი ნაწილი რქებითურთ ეკუთვნის მთავარს. ამ რქებს მტავარი შეამკობს ოქროთი და ძვირფასი ქებით, და დიდ დღესასწაულზე ღვინოს დალევს წმ გიორგის სადიდებლად. იმერეთის მეფესაც კარგი წილი ეკუთვნის. თუმცა მეფესთან მთავარი მტრად იყო და ომობდა კიდეც, ამან ნაწილი მაინც გაუგზავნა. მეფემ მიმტანი უხვად დაასაჩუქრა და ისე გამოუშვა. ასევე მოიქცა მთავარი გურიელის მიმართაც. სხადასხვა ძველებურ გვარს ოდისში თავისი წილი აქვს მიჩენილი. რაც დარჩება დაჭრიან წვრილ-წვრილად და დაურიგებენ ხალხს. ამ ხორცს გაახმობენ კვამლზე და დიდის საოებით შეინახავენ ავადმყოფობის დროს მოსახმარად. დარწმუნებულნი არიან, რომ ეს ხორცი საუკეთესო წამალია ყოველგვარი ავადმყოფობის, თუმცა ბევრჯერ ბედნიერი შედეგი არ ჰქონია ამ წამალს, მაგრამ მაინც ყველა ავადმყოფობის დროს ის ურჩევნიათ...
ასეთივე სახის რიტუალი სრულდება კახეთშიც, სადაც ცნობილია აწყურის თეთრი გიორგობა. 14 აგვისტოს, როცა მლოცველები დილით გარიჟრაჟზე შეუდგებიან ტაძრის გარშემო ხოხვით და სხვადასხვა რიტუალით ლოცვა-ვედრებას. ამ დროს უცბათ დაიძახებენ: გზა! გზა! თოკით ხარს შემოარბენინებენ , რომელსაც რქაზე ორი ანთებულ სანთელი აქვს მიკრული. მღვდელი ხარს ბალანს შესტრუსავს და შემდეგ დიდი ზეიმით დასაკლავად წაიყვანენ. ხარს მუხრუჭს მოსდებენ და მიწაზე დააგორებენ. ამ დროს ხალხი დაიძახებს: დიდება შენს სასწაულ მოქმედ ძალას, თეთრო გიორგი, ხარმა რომ ასე მალე იგრძნო შენი ძალა. წაქცეულ ზვარაკს ყელში ხანჯალს გაუყრიან და თუ ხარმა ტოკვა წევა დაიწყო, ხალხში ჩოჩქოლი ატყდება, რომ მსხვერპლი წმინდა გულით არ ყოფილა შეწირულიო. შემდეგ ცეცხლს დაანთებენ, თოფებს ისვრიან და ქადაგად ეცემიან...

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:44 PM

საყურადღებოა, რომ წმ. გიორგის ერთ-ერთი უდუდესი სალოცავი ლომისის წმ. გიორგი

http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/lomisa/lomisa.htm

რომელიც მლეთაშია (მთიულეთი), ხარი "ლომას" სახელით არის ცნობილი. ეს ლომისას წმ. გიორგი ხალხური თქმულებით ხორასანიდან (ირანიდან) მოსულა. იგი მჯდარა თეთრი ხარის ლომას რქაზე და საქართველოში ისე შემოსულა. ამ ტქმულებით წმ. გიორგი მითრას სამშობლო ირანთან არის დაკავშირებული და როგორც მითრა წმ. გიორგიც ხარზე მჯდომად არის წარმოდგენილი. შეგვიზლიოა ვიფიქროთ, რომ თავდაპირველოდ ხარ-ლომა დაკავშირებული ყოფილიყოს თვიტ ლომთან, რომელსაც მიტრას კულტში მეოთხე ადგილი ეჭირა. მითრას ბარელიეფზე ლომი, როგორც ცეცხლის სიმბოლო, ხშირად არის გამოხატული და ამიტომ საფიქრებელია, რომ ჩვენშიც ლომი მირსასთან ყოფილიყოს დაკავშირებული, როგორც მისი საკულტო ცხოველი. შემდეგ ის ლომი შესცვალა ხარ-ლომამ და იგი დაუკავშირდა წმ. გიორგის. ამას ისიც მოწმობს, რომ ზემო სვანეთში, მესტიის წმ. გიორგის ეკლესიაში დღემდე ინახება ლომის გამოსახულების დროშა და ნეკრესის წმ. გიორგისადმი შეწირულ კურატს ლომ-ტახტს უწოდებენ. ტახებს ხომ მითრას სწირავდნენ. ამგვარად მითრას საკულტო ცხოველები-ტახი, ლომი და ხარი-ქრისტიანულმა რწმენამ ჩვენში წმ. გიორგის დაუკავშირა.
ძველი ქართული ტაძრების ფასადები მითრეუმების მსგავსად, შემკულია ხარის ქანდაკებით, როგორც მაგალითად ბოლნისი, სვეტიცხოველი, იფარის ეკლესია სვანეთში და სხვა. ფრინველებში კი წმ. გიორგის ვენში მამლებს სწირავენ. გიორგობას თელეთში, აწყურში, გერში, არბოში და სხვა, მლოცველებს მიჰყავთ მამლები და ხატს ღამეს უთევენ. გათენებისას მამალს ხელში დაიჭერენ და ეკლესიას მუხლის მოყრით და ვედრებით სამჯერ შემოუვლიან. შემდეგ ამ მამლებს ააფრენე. მამალი მაზდეანებშეი წმინდა ფრინველად იტვლებოდა და იგი დაკავშირებული იყო მითრას რწმენასთან. ხშირად მითრას ბარელიეფზე მამალია გამოსახული. მაზდეანების რწმენით მამალი თავისი ყივილით აფრთხობდა ბოროტ სულებს და ამგვარად იცავდა კეთილმორწმუნეებს სიავისაგან...

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:45 PM

ფშავ-ხევსურეთში წმ. გიორგი კოპალა განუქყვეტლის ებრძვის და მუსრავს ბოროტ დევებს. ამასთან აღსანიშნავია, რომ ქართული თქმულებით წმ. გიორგი დაკავშირებულია ამირანთან. სოფ. გერგეთში არსებობს ასეთი გადმოცემა, რომ როდესაც ღმერთმა თავხედობისთვის დასაჯა და კლდეზე მიაჯჭვა ამირანი, ამითი უნდოდა მის დაუძინებელ მტერს გველეშაპს ესარგებლა და ამირანი შეეჭეამა, მაგრამ ეს წმ. გიორგიმ გაიგო, იქვე გაჩნდა და გველეშაპი გააქვავა.
ამიტომ განსაცდელის ჟამს, ქართველი ხალხი, როგორც მითრას მითრიელები, მფარველობისათვის მხოლოდ წმ. გიორგის მიმართვავენ. მითრა იყო ძლეობის, გამარჯვების და ლაშქრის ღვთაება, რომელიც მითრიელების წარმოდგენით ლაშქარს წინ მიუძღვოდა და მტერს მუსრავდა. ამიტომ მითრას მოლაშქრენი ატარებდენ "მითრას მოლაშქრეთა" საპატიო ტიტულს. უძლეველი მითრას დროშის წინამძღოლობით იბრძოდა ლიცინიის ლაშქარი კონსტანტინე მეფის წინააღმდეგ.
წმ. გიორგიც ასეთივე მეთაური და უძლეველი მხედარი იყო ჩვენი ხალხის წარმოდგენით. სუჰუნის წმ. გიორგის ხატზე წარწერები ასე იწყება "მხედართმთავარო, შვიდწილუძლეველო მოწამეო წმ. გიორგი:"...; "მხნეო მხედარო ქრისტესო წმ. გიორგი"...; "მძლეო, დიდო მხედარო:" და სხვა. ფშავ-ხევსურთში წმ. გიორგი ლაშარის ჯვარი და გუდანის ჯვარი (წმ. გიორგი) მოლაშქრეთა წინამძღოლად ითვლებოდა.
ლაშარი ფშავის წარმოდგენით გმირი და უძლეველი მხედარია. იგი მტრისაგან იცავს ფშავისხევს და ლაშქრობის დროს წინ უძღვის მათ. იგი მძლეობის მომცემიაო. ეს უძლეველი მხედარი ლურჯაზე ზის და თავის ჰყმათ უხილავად დაჰყვებაო, რომ ისინი განსაცდელისაგან დაიფაროსო. ლაშარშივე წყდებოდა ლაშქრობისა და ზავის საკითხები. აქ იყო დიდი ლაშარის დროშა, რომელიც ლაშქარს წინ მიუძღვოდა.
ასეთივე მებრძოლია ხევსუეთის გუდანის ჯვარი, რომელსაც წმ. გიორგობით ლოცულობენ. ლაშარობის საქმე გუდანს ეკითხებოდა და ხევსურეთის ლაშქარს მუდამ წინ მიუძღვოდა. ხევსურების რწმენით, თუ გუდანისწმ. გიორგის ლაშქრობაში გაუჭირდებოდა, მას მორიგი ღმერთის ბრძანებით შეეშველებოდნენ კოპალა, პირქუში და სხვანი.
საქრთველოს სამეფო ალამზეც წმ. გიორგი იყო მითრასავით გამოსახული, გარშემო შვიდი მნათობით და ეს დროშა სამეფო ლაშქარს მუდამ წინ მიუძღვოდა. ამირომ, როგორც რომაელი იმპერატორები თავიანთ გამარჯვებას მითრას მიაწერდნენ, ასევე ქართველი მეფეებიც თავიანთ გამარჯვებებს წმ. გიორგის განგებას აწერდნენ. გიროგი მესამის სახელმწიფო ბეჭედზე ეწერა: "წმ. გიორგი მოსავი შენი გიორგი ძალითა შენითა ვძლევ მტერთა ჩემთა"...
ერთი სიტყვით წარმართული რწმენისა და რიტუალით ირკვევა, რომ ქართველ წმ. გიორგის თავი ღვბთაებრიობით გენეტიკური კავშირი ჰქონდა წარმართულ მითრასთან, ანუ მირსასთან, რომლის კულტი მითრაიზმის სახით გავრცელებული იყო ძველი აღმოსავლეთის და დასავლეთის ქვეყნებიში...

(სერგი მაკალათია)

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:50 PM

ხალხური თქმულება:
რატომ არის საქრთველოში ბევრი ლამაზი

იყო ინდოეთის მეფე შედათი, კაცი იმდენად გულზვიადი და კადნიერი, რომ გადაწყვიტა ქვეყნად სამოთხე აეშენებინა: ხალხი ღმერთად მიმიჩნევსო.
გააშენებინა ედმი. იგი მართლაც საუცხოო სანახავი იყო და სწორედ სამოთხეს ჰგავდა, მაგრამ...
-რა სამოთხეაო,-კრძალვითა და მოწიწებით მოახსენეს შედათს,-როცა სიგ ანგელოზნი არ არაინო?
მეფემ მაშინვე მნოუწოდა თავის მხლებლებს და უბრძანა: დაიარეთ ქვეყანა და, სადა კი ნახოთ ლამაზი ქალი, მე მომგვარეთო.
მეფეს უნდოდა, რომ ეს ლამაზები სამოთხეში დაესახლებინა.
მხლებლებმა შეასრულეს ბრძანება მეფისა, შეკრიბეს "გურიები" მთელი ქვეყნის პირზე და გაემართნენ ინოდოეთს, კავკასიაში რომ მოვიდნენ, აქ შეიტყვეს უცებ, რომ ღმერთმა უწყალოდ დასაჯა შედათი კადნიერებისათვის, დაახვია უმარავი კოღო, რომელთაც ისე დაჰკბინეს უბედური მეფე, რომ რუმბივით დასივდა და მელე სულაც განუტევა.
ლამაზმანებმა ეს ამბავი რომ მოისმინეს, გადაწყვიტეს, ნუღარც უნდოეთში წავალთ, ნუღარც ჩვენს ქვეყანაში დავბრუნდებითო, დავრჩეთ აქ, ამ ტურფა მხარეში, ყოველგვარ სამოთხეს სჯობიაო.
ეს არის მიზეზი იმისა, რომ საქართველოში ასე ბევრი ლამაზი ქალია
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 10:53 PM

ბებრისციხის ლეგენდა


მცხეთა ყოველი მხრიდან კარგად გამაგრებული და სტრატეგიულად შესანიშნავი დედაქალაქი იყო! ერთერთ ასეთ საიმედო საგუშაგოს ბებრის ციხე წარმოადგენდა!
ის იმდენად ძველია, რომ მისი ნიშებისა და საბრძოლო ხვრელების მიხედვით, ჯერ კიდევ მშვილდ-ისრის მეტი იარაღი არ სცოდნიათ!!!!! თუმცა, როგორც ყველა ციხე-იმდენჯერ აშენდა და გადაკეთდა, რომ ზუსტი თარიღი არ ითქმის ხოლმე!!!
ეს ციხე ვინმე სიმონს აუგია ხეობის ვიწრო ადგილას! გზა გადაუკეტავს და შიგ მეციხოვნეები ჩაუყენებია. მას ორი შვილი ჰყავდა: მოსიყვარულე და სათნო-მაკრინე და გულქვა, მიუკარება მამუკა!
მამის გარდაცვალების შემდეგ მამუკამ დიდი გადასახადი დაუწესა ყმებს. მაკრინემ ხვეწნით თავი მოაბეზრა ძმას, ეს ხალხი შეიბრალეო და მამუკამ დაც არ დაინდო-კოშკში გამოკეტა!!!!
ერთ დღეს, როცა ყმებს წყალ-წყალა საჭმელს უმზადებდნენ, ქვაბში ყვავები ჩაცვივდნენ. ყმებმა წყალი გადაღვარეს და მამუკას რისხვა დაიმსახურეს. ყმების დასასჯელად გაქცეულა, მაგრამ ქვაბიდან გველები ამოსულან და შემოხვევიან. სასიკვდილოდ განწირული მამუკა ღმერთს შევედრებია-ოღონდ გადამარჩინე და ეკლესიას აგიგებო! კოშკის სარკმლიდან მაკრინესაც დაუნახავს და გულმხურვალედ ულოცია-ძმისთვის სიცოცხლე შეენარჩუნებინა უფალს. ღმერთს ვედრება შეუსმენია!

დაღუპვას გადარჩენილ თავადს საკუთარი ქონება ყმებისთვის დაურიგებია! ციხიდან წასულა და ბერად შემდგარა. მაკრინეც მონაზვნად აღკვეცილა მცხეთას!
ამ ამბიდან 70 წლის შემდეგ მაკრინე გარდაცვლილა. დაკრძალვაზე მოსულა გათეთრებული უცნობი მოხუცი, დაჩოქილა, მიცვალებულს შუბლზე მთხვევია და თავდახრილს ასე მიუმართავს მისთვის: "დაო ჩემო,ჩვენ შევასრულეთ ჩვენი აღთქმა." ეს უთქვამს და უსულოდ დაცემულა იქვე! ლეგენდის მიხედვით ამიტომ ეძახიანო ბებრისციხეს!


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=45

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:01 PM

ლეგენდა აბუდელაურის ტბებზე და როშკის ლოდზე



ლეგენდა ლამაზია, როგორც ნამდვილ ლეგენდას შეეფერება

ჭაუხების ძირას სამი ძმა დევი ცხოვრობდაო, ერთხელაც ამ დევებმა ერთ კაი ყმას (სახელი არც მას ახსოვდა) და მოსტაცესო, გამოედევნა ეს კაი ყმაო და "გაჰკვეთა ცხენი და კაცი, წვერიც უწვდინა ქვიშასაო" ხომ გაგიგიათ ასე უქნია იმასაც, შოლტით გადაჭრა ერთი დევიო, დანარენ ძმებს შეეშინდათ, გაათავისუფლეს ქალი და გაიქცნენო...

ეხლა როშკის ლოდი არის ის გადაჭრილი ძმა დევი, ორი ძმა კი აბუდელაურის ტბებში ჩაძვრნენ და დაიმალნენ, ეხლა უძიროებია ეს ტბები, იმიტომ რომ შიგ დევები ცხოვრობენო !!!


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=45

ლეგენდა აბუდელაურზე და დევებზე II
http://publish.dlf.ge/sergimakalatia/khevsureti.htm

ხელხური თქმულებით, ერთხელ ფშავ-ხევსურეთში დევები მოგროვილან და მათ ფშავ-ხევსურეთის არაგვის დაგუბება განუზრახავთ. ეს რომ ფშავის იაჴსარს და ხევსურეთის კოპალას გაუგიათ, მაშინვე ერთმანეთისათვის ძმობა შეუფიცავთ და საომრად ფშავის ჭალაზე ჩასულან. აქ დევები ქვებს აგროვებდნენ თურმე, რომ არაგვი დაეგუბებინათ და ფშავ-ხევსურეთი წაელეკათ. ამტყდარა ბრძოლა და დახოცილი დევებისაგან არაგვის წყალი წითლად შეღებილა. მაგრამ ერთი დიდი დევის მოკვლა გაძნელებულა, მას ზურგზე დიდი ქვა ეკიდა თურმე და ამით წყლის დაგუბებას ცდილობდა. ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ კოპალას დევისათვის ლახტი მაგრა დაუკრავს და იქვე გაუგორებია. მაგრამ მეორე ცალთვალა დევი ხევსურეთისაკენ გაქცეულა და აქ როშკის ხორხის ტბაში, აბუდელაურის ტბაში ჩავარდნილა, იაჴსარი ამ დევს დასდევნებია და იგი შიგ ტბაში მოუკლავს.




ლეგენდა აბუდელაურის ტბების და დევების შესახებ III

(ავტორი - ბაბუა ალუდაური)

,,...სინდაურაის მაღალო ყინულის ზარადიანო...”

აბუდელაურის ტბებს ღვთის შვილთა და დევ-კერპთა ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი უკავშირდება.

მივყვეთ მოვლენათა მსვლელობას და ბოლოს აბუდელაურის ტბებთან მიგვიყვანს დაჭრილ დევს გამოდევნებული იახსარის (ზოგ ვარიანტში - კოპალას) კვალი.

,,გმირი კოპალასა’’ და ,,ლაღი იახსარის’’ ამბები ალექსი ოჩიაურის მიერ უკანაფშავის ცნობილი ხევისბერის ბიჭურ ბადრიშვილისაგან არის ჩაწერილი.

იახსარი თავიდან ყოფილა ხორციელი, წმინდა ბერი. ღვთით ბოძებული დიდი ძალის წყალობით იგი ებრძოდა დევებს და ანადგურებდა. იმ დროს დევ-კერპნი ,,ზეპირად გამოსულნი” ყოფილან, ხოცავდნენ და ჭამდნენ ადამიანებს. ამიტომ ,,მორიგე ღმერთმა’’ იახსარს და კოპალას, ერთურთის მოძმეთ, ორივე წმინდა ბერს, მიულოცა ძალა და შეძლება დევებთან ბრძოლისა და მათი განადგურებისა.

იახსარს სოფელ შუაფხოს მახლობლად ჰქონდა პატარა სამლოცველო, საბერო, საცხოვრებელი და საყარაულო, საიდანაც უთვალთვალებდა ერთ დიდსა და მდიდარ დევს ,,გამხვეურას’’. გამხვეურა იმ დევს იმიტომ ერქვა, რომ ,,გახვივებული’’ ე.ი. გამდიდრებული და გამრავლებული იყო ცხოვრებითა და ცოლ-შვილით.

გამხვერუას დედა იყო ცხრათავიანი და ცხრა ვაჟი ჰყავდა.

ცხრათავა დედა ჰყოლიყო,
ცხრათი გამზრდელი შვილისა,
სალუდე ქვაბი თავს ედგა,
საზარელ იყო სინისა.

გამხვეურა ცხოვრობდა იახსარის საცხოვრებლის მახლობლად. ამ ადგილს ახლა გამხეურთკარი ჰქვია - დევის სახელიდან გამომდინარე.

გამხვეურას საცხოვრებლის მოპირდაპირე მხარეს, იქ სადაც ახლა სოფელი თხილიანია, იყო კიდევ ერთი სოფელი დევებისა. გამხვეურას და იმ სოფლის დევებს ფაცერი ჰქონდათ გაბმული შუაფხოს ჭალაზე და გამვლელ-გამომვლელებს არ უშვებდნენ. დევები გამრავლდნენ და მოინდომეს ,,ავისგორს’’ დასახლება, სადაც ახლა იახსრის სალოცავია, სოფელ შუაფხოში. დაიწყეს სახლის მშენებლობა.

იახსარი ხატის ხევის მხრიდან მიეპარა დევებს იმ დროს, როდესაც ისინი კარის თავზე დასადები ქვის აწევას ცდილობდნენ, მაგრამ ვერ ეწეოდნენ. იახსარმა გადაიწია კალთები და ქვა მარტომ დადო თავის ადგილზე. დევები მიხვდნენ, რომ ის იახსარი იყო, შეეშინდათ და ავიგორიდან გაიქცნენ. იახსარმა თავისი დადებული ქვაც მათ ესროლა და გამხვეურთკარში სახლი დაუნგრია.

ფშავის ხელობაზე მცხოვრები დევების ამოწყვეტის შემდეგ ივრის ხეობაში გადავიდა და იქ დევებისაგან დატყვევებული მჭედელი ,,პირქუში’’ გაათავისუფლა.

პირქუშიც ხორციელი იყო, შემდეგ ხთიშვილი გახდა და დღეს ფშავში ახადელები (ახადი მიხა ხელაშვილის სოფელია), ხოლო ხევსურეთში სოფელ გაცალიგოს მცხოვრებნი ლოცულობენ. ამ ორი სოფლის მკვიდრნი, როგორც ერთი სალოცავის ყმები, ერთი-მეორესთან ახლო ურთიერთობაში არიან.

ივრის ხეობიდან მობრუნებულმა იახსარმა თხილიანაში მცხოვრები დევები დახოცა, მაგრამ ერთი გამორჩეულად დიდი დევი ხევსურეთისკენ გაექცა და იახსარიც კვალზე მიჰყვა.

სოფელ როშკასთან მან დევს ლახტი ესროლა და თვალი დაუზიანა. ლახტი დიდ ლოდსაც მოხვდა და ოთხ ნაწილად გახლიჩა. ეს ლოდი დღესაც იმავე ადგილას დევს როშკის ხეობაში. დაჭრილი დევი ხეობის სათავისკენ გაიქცა, აბუდელაურის ერთ-ერთ ტბამდე მიაღწია და წყალში ჩაძვრა. იახსარი თან ჩაჰყვა დევს და ტბაში მოკლა. დევის სისხლმა ტბის ზედაპირი დაფარა. რაკი უწმინდურის სისხლში ჰქონდა ხელი გარეული, იახსარი ტბიდან ვეღარ ამოვიდა.

სამი წელიწადი დაჰყო ტბის ფსკერზე. ბოლოს ერთმა მკითხავმა იახსარის ყმებს უთხრა - იახსარი მაშინ ამოვა ტბის ძირიდან, როდესაც ოთხრქა და ოთხყურა ცხვარს იშოვით და მის განსაწმინდელად ტბის ნაპირას დაკლავთო. ასეთი ცხვარი იახსრის ყმებმა დიდი ძებნის შემდეგ ერთი ბლოელი კაცისგან იყიდეს, დაკლეს და ტბის ზედაპირიც გაიხსნა. იქიდან თეთრი ბროლის ქვა ამოვიდა, რომელზეც იახსარი იჯდა მტრედის სახით. აქედან გაფრენილი იახსარი (მტრედი) ლიქოკის ხეობის ერთ მაღალ მთაზე - კარატის წვერზე დაჯდა. იქ იახსრის ნიში და საზარე ააშენეს. კარატიდან უბისთავს გადაინაცვლა. იქაც ნიშია. ბოლოს შაუაფხოში დაბრძანდა და იახსრის მთავარი სალოცავიც იქ არის.

კოპალას ყმები ამ დევის მოკვლად თავის სალოცავს მიაწერენ.

კოპალა იახსრის მოძმედ ითვლება. ისიც, იახსრის მსგავსად, ხორციელი ყოფილა. ბავშვობაში დევებს მოუტაციათ, როგორც გამორჩეული ყმაწვილი. დიდი ხნის წვალების შემდეგ დევებს გამოჰპარვია და წმინდა ბერებთან მისულა სალოცავად. გამწარებულ კოპალას დამბადებლისთვის იმდენი ძალა უთხოვია, რამდენიც დევების გასანადგურებლად დასჭირდებოდა. დამბადებლმა მას საჭირო ძალა უბოძა. კოპალა მიადგა დევებისა და მათი ხელმწიფის საცხოვრებელ ადგილს - ციხეგორს (სოფელ აკუშოს მახლობლად) და დევებს იქიდან წსვლა უბრძანა. თანაც, თავისი ძალა რომ ეგრძნობინებინა, რკინის კუნძს ცული დაკრა და შუაზე გააპო.

დევებმა შესთავაზეს - ირემთკალოდან (სოფლის სახელია უძილაურის თავზე) ციხეგორისკენ ქვები გავისროლოთ და ვინც აჯობებს, ციხეგორიც იმას დარჩესო.

დანიშნეს შეხვედრის დღეც. დათქმულ დროს ყველამ ირემთკალოზე მოიყარა თავი, მარტო ხაშრელი (ადგილის სახელია ივრის ხეობაში) დევი ბეღელა არ მოვიდა. მას იახსარმა შეუკრა გზა საპარავის ყელში, დაჰკრა ლახტი (,,აიმაღლა საგმირო’’ - ხევისბერი ბიჭურის სიტყვებით) და იქვე მოკლა.

ამ დროს, ირემთკალოზე კოპალა და დევები თანაბარი წონის ქვებს არჩევენ და შეჯიბრისთვის ემზადებიან. ციხეგორს კვირია (ერთ-ერთი ძლიერი ღვთაება) არის მსაჯული თუ ვისი ნასროლი უფრო შორს დაეცემა. პირველად დევმა გაისროლა ქვა.

კოპალას ნასროლი შეიძლება დევის ნასროლამდე ვერ მისულიყო, მაგრამ კვირიამ წამოარტყა უხილავი მათრახის წვერი და ქვა უფრო შორს დაეცა.

ციხეგორი და დევთა ხელმწიფის საბრძანებელი კოპალას დარჩა, დევები კი აქედან მაღარისკაროს მახლობლად კართანაში გადავიდნენ (კართანის სამაროვანს, რომელიც 80-იან წლებში გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ადგილობრივი მკვიდრნი დღესაც ,,დევების საფლავთ” უწოდებენ).

ერთ დღეს კართანაში დევებმა მოილაპარაკეს - როდესაც კოპალა სახლში არ იქნება, საბრძანებელი ქვა მოვიპაროთო. ასეც მოიქცნენ, მაგრამ მათ კოპალა დაეწია კართანასთან, ორივე დევი მოკლა და ქვაც იქვე დააგდებინა. იმ ადგილას ახლა ,,კოპალას ნიში’’ და სალოცავია. კართანადან წამოსულმა კოპალამ მიგრიაულთაში მცხოვრები დევები ამოხოცა. კოპალას ყმების მონათხრობის მიხედვით, მიგრიაულთიდან გაქცეულ დევს გაჰყვა კოპალა აბუდელაურის ტბამდე და როგორც იახსრისა და დევის ვარიანტში ვთქვით, აქაც ზუსტად იგივე მეორდება, მარტო ღვთისშვილთა სახელებია შეცვლილი.

დევ-კერპებთან კოპალასა და იასხრის ბრძოლის რამდენიმე ლექსი შემოინახა ხალხურმა პოეზიამ.



* * *

როდესაც როშკას და მის სანახებს ხედავ, არ შეიძლება არ გაგახსენდეს ამ სოფლიდან არხილოსკალოში გადასახლებული ცნობილი მელექსე ივანე წიკლაური (მამუკათ ივანე). ის სიკვდილამდე აქაურობას ელაპარაკებოდა და ალბათ არ დარჩენილა ტოპონიმი, რომელიც თავის ლექსებში არ ეხსენებინოს. ბევრისთვის სწორედ ივანე წიკლაურის ლექსებიდან გაეხვია რომანტიკულ ბურუსში იგივე ,,აბუდელაურის ტბა’’, ,,სინდაურაის მაღალი’’, ,,გაღმ როშკა’’, ,,ბეღლისკარი’’, ,,სალათიე’’ და სხვა.

სინდაურაის მაღალო,
ყინულის ზარადიანო,
ეხლა რომ ჩემებ თვალები,
წინავ სხვებ გიცქერდიანო.
ეემის უკან ვითანი
მავლენ და ჩაივლიანო.
ვით დათხოვნილნი მაკვლავნი
უკან არ ბრუნდებიანო.
კაცთ ხელით შაუჩერებო
სოცოცხლის ბორბლის ტრიალო.
აღაროს მაღბრუნდებია,
რამოდენნ მაგნატრიანო.

როშკის წყლის გვერდზე მიმავალ ბილიკს აბუდელაურის ტბებთან ავყავართ. აქედან თვალწინ იშლება პირაქეთი ხევსურეთი და აღმოსავლეთ კავკასიონის პეიზაჟი. ვეებერთელა ლოდებითა და ათასფერადი ყვავილებით მოფენილ აბუდელაურის ვაკეზე სამი ტბაა. ერთ-ერთ მათგანში ეშვება მწვერვალების ,,დავით აღმაშენებელსა’’ (იგივე ,,სინდაურა’’) და ,,ლადო ასათიანს’’ შორის მდებარე მუდმივი ყინულვარდნილის ფართო ზოლი.



Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:02 PM

დალი და მონადირე ალმასგილი

ბეჩოელი მონადირე ყოფილა ალმასგილ. მაგრად ნადირობდა თურმე. ეკითხებოდა მისი რძალი ხშIრად:
-რა ამბავია ალმასგილ, შენსავით რომ ვერავინ ნადირობსო?
-შენსთავს მოუარე, არაფერი გეკითხება. ეგ ჩემი საქმე არისო,-ეტყობა ხოლმე ალმასგილი.
მაინც ყთვალთვალებდა რძალი. მოსვენებას არ აძლევდა. ამხანაგს ჩესჩივლა ალმასგილმა:
-შინ მოსვენება არ მაქვს, სანადიროდ წასვლის წინ რძალი თავს დამტრიალებს სულო.
ამხანაგმა უთხრა:
-თუ ასეა, გარეთ გამოდი, მინდორში, იქ დაიძინე და უთენია გამოაგივლი, წავიდეთ სანადიროთო.
დაუჯერა ალმასგილმა. დაწვა მინდორში და სასთუმლად გუდა დაიდო.
გამოვია შუაღამეს რძალი, ეძენა ვაჟი, ეძება და მონახა მინდორში. მიეპარა, გუდას დაუწყო სინჯვა. უცხო, ლამაზი თავსაფარი ჰქონდა გუდაში. ამოიღო რძალმა, გაშალა, მთელ მინდორს გადაეფარა. რძალს შეეშინდა, კეცავს ამ თავსაფარს, კეცავს, ვერ დაკეცა და გუდაში ვერ ჩაატია ნახევარიც. გაიპარა სახლში. გამოეღვიძა ვაჯს, ნახა ეს თავსაფარი, ეწყინა და იმ დღეს სანადიროდ აღარ წავიდა.
მეორე დღეს ვაჟმა ადგილი ინაცვლა და ისევ გარეთ დაიძინა. მოვიდა რძალია. დაიწყო გუდაში ხელის ფათური. ამოალაგა გუდიდან ვაზნები. აწყობს რძალი ვაზნებს უკან-ნახევარიც არ ჩაეტია.
ცუდ გუნებაზე დადგა დილით ალმასგილი:
-სიცოცხლე აღარ მიწერია დიდი ხნისაო,-ამხანაგს უთხრა.
მაინც წავიდნენ მთაში. ერთი ერთ მხარეზე ავიდა, მერე-მეორეზე. დათქვეს: რომ ავიდეთ, რომელიც აუსწრებს, იმან მოძებნოს დაგვიანებულიო.
აუსწრო ამხანაგმა. არსად სჩანს ალმასგილი: ჩაჰტვა ღელეს მეორე მხარეს, ბახა, ზვავი ჩამოწოლილიყო, ზვავის გვერდით ალმასგილის ქუდი ეგდო. მოძებნა და ამოიყვანა მკვდარი. წამოიღო სახლში და მეორე დღეს ისევ ტყეში გაბრუნდა სანადიროდ.
დაანთო ცეცხლი ღამე. მწვადი შეწვა. უცბად ვიღაცამ ჩამოსძახა მთიდან. ეს ყოფილა ნადირთ პატრონი დალი. თურმე თავის დას ეძახოდა: ის ვაჟი გუშინ რად დაღუპე, ზვავი რატომ ჩამოუშალეო?
-ჩემს ნაჩუქარ ვაზნებს და თავსაფარს კარგად ვერ მოურა, თავის რზალს ჩაუგდო ხელშიო.
-ახლა რა ეშველება იმ ბიჭს, არ ვიტიროთო?
-მონადირეა მანდ, მისი ამხანაგი, ის გვიშველისო.
გამოეცხადა დალი მონადირეს და სთხოვა, მოგვიხერხე, რომ შევიდეთ და ჩემი სატრფო დავიტიროთო.
მოვიდა ტრილის დღე. მკვდარი მონადირის ამხანაგმა დაამზადა სასმელი და სატირალი მოაწყო. გაშალა ეზოში და ყველა მოტირალი სუფრასთან მიიპატიჟა. მხოლოდ მკვდრის დედა დაიმალა ოთახში. თავისი მკვდარი ვაჟი ვერ დატოვა. შევიდნენ მკვდართან დალები, გახადეს ტანთ, ახალი აბრეშუმის ტანისამოსი ჩააცვეს. ამ დროს ვერ მოითმინა თურმე დედამ და ამოიხვნეშა. დაფრთხნენ დალები და გაუჩინარდნენ.
ამბობენ დალი მონადირეს შეიყვარებსო და იღბალს მისცემსო, მაგრამ თუ მონადირე ამის შემდეგ სხვა ქალს გაეკარა ან დალის სიყვარულის ამბავი გაანდო, დალი შურს იძიებს და ვაჟს სიცოცხლეს მოუსწრაფებსო. მოკლავს. მერე კი მოვა საფლავზე და აკივლდება, იტირებს და მკვდარ მონადირეს საფლავიდანაც კი ამოიღებსო.
ამიტომ სვანეთში სამი ღამის განმავლობაში დარაჯობენ მონადირის საფლავს-დალმა არ დაიტიროსო.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:04 PM

ყვარლის რაიონში მდებარე კუდიგორის მთა ალბათ ყველას გაგიგონიათ, ილია ჭავჭავაძეს აქვს ნახსენები. მის გვერდით ერთი მთაა, ქალი აყვანის მთას უძახიან ადგილობრივები. მასთან ერთი სევდიანი ამბავია დაკავშირებული.

ერთ მწყემს შეყვარებია ბატონის ქალი, ნამეტნავად შეყვარებია. არადა ჩვეულებრივ მწყემს ვინ მისცემდა ბატონის ქალს. ასეთი პირობა დაუდიათ მისთვის, თუ ქალს მთაზე აიყვან, სალამურის დაკვრის გაუჩერებლად, ქალს გაგატანთო.

ამ ჩვენს მწყემსაც აუკიდებია ქალი, დაუწყია სალამურზე დაკვრა და ასე ასულა მთის წვერზე.

სალამურის დაკვრით დაქანცულს მთაზე ასულს სული განიტევებია. ასეთი სევდიანი ისტორია აქვს ამ მთას. ხალხურმა ლეგენდამ ბატონის ქალი მაინც არ გააყოლა მწყემს, მაგრამ მთის წვერზე მაინც აიყვანა, ქალი მისი გახადა. დედულეთში როდესაც მივდივარ, ამ მთას უნდა გავუაროთ გვერდზე, ყოველთვის რაღაცა სევდას იწვევს ეს მთა, მთა დიდი სიყვარულის, სიყვარულის მიღწევის და ვერმიღწევის სიმბოლოსავითაა.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:09 PM

თიანეთის შექმნის შესახებ რამდენიმე ლეგენდა არსებობს.. მათ შორის ასეთიც არის..

ძველად, თურმე თიანეთში ერთი გამორჩეული ოჯახი ცხოვრობდა, ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი და ორი შვილი.. ერთს თინათინი ერქვა -- ასულს და ყრმა ვაჟს -- იორამი.. მაშინ მსხვერპლთშეწირვა ხშირი იყო და ქმარს განუცადებია ერთ დღეს ცოლისათვის, შვილები უნდა შევწირო ღმერთსო.. უბრძანებიათ თურმე მისათვის..

ახალგაზრდა დედას არ დაუნებებია შვილები, ვერ გაუმეტებია, რის გამოც თურმე მძიმედ აწამეს..

მსხერპლთშეწირვის დღეს, ჩვეულებრივ, გავსებულა ეზო-მიდამო, კარი, გარეულითა და შინაურებით, ღმერთის მიმართ მთხოვნებლებით, მსხერპლთშეწირვის ოსტატებით თუ აღმასრულებებითა და უბრალო ადამიანებით, ბევრის ბედი ყოფილა ამ ამბავზე დამოკიდებული...

საბრალო დედა დილეგში ჩაესვათ და ისე მიეყვანათ სარიტუალო ადგილზე... გაწამებული კიოდა და უხმობდა საშველად, მაგრამ... უშედეგოდ და უთანადგომოდ...

მზიანი იყო ამინდი თურმე, ამას კი თავიანთი ღმერთის მოთხოვნად მიიჩნევდნენ მაცხოვრებლები.. მამა მოშორებით იდგა და ელოდებოდა აღსრულებას..

და..

და იმ დროს, როდესაც მზეც მწველად აჭერდა და ჩახუთულსა და გაბრუებულ გარემოს ცეცხლის ალი კიდევ უფრო მწველსა და ულმობელს ხდიდა.. როდესაც შესაწირი ბავშვების მამა მოშორებით იდგა და არაფერს ამბობდა.. როდესაც კივილგანგმირული დედა უიმედოდ ცდილობდა მშველელის მოხმობას.. როდესაც ბავშვებიც გამოიყვანეს, გაურკვევლად და მიუხვედრელად ატირებულ-შემცბარები.. როდესაც მოამზადეს კველაფერი იმ საბოლოო წუთებისათვის, რომ მსხვერპლის შეწირვა დაეწყოთ... როდესაც წამები ითვლებოდა.. დანის პირი უკვე კარგად გალესილი სისხლის მოლოდინში ზის მორზე განისვენებდა.. და ცეცხლი მძლავრ ტალღად იტრიალებდა მორევივით ცეცხლის ტალღებს.. ბავშვებს კი უახლოვდებოდა მსხვერპლშემწირავი...

როდესაც ხელი მოჰკიდა და ძალით დააშორა, თითქოსდა გაგლიჯა ერთმანეთისაგან და-ძმა, ხელში ატოტებული წაიყვანა.. მიუახლოვდა მსხვერპლშეწირვის ადგილს... ამ დროს.. ამ დროს.. ამ დროს წამი წუთად გაიწელა.. წუთი - საათად.. საათი - დღედ და დღე-საუკუნედ.. მოიღრუბლა და მიმოშავდა იქაურობა.. მოქუფრულმა ცამ დაამთქნარა და ისე გაიზმორა, ხეებმა ჭახა-ჭუხი დაიწყეს, აკანკალდნენ.. ფოთლებშიშიშსევარდნილი ბებერი მუხებიც კი გალერწმებას ნატრულობდნენ, რომ იქიდან როგორმე ქარს გაჰყოლოდნენ და ფეხაკრეფილები გაქცეულიყვნენ.. აგრუხუნდა მიწა და აიზილა ცასთან და აქუფრდა.. და.. სწორედ ამ დროს ცა გაიხსნა.. ნათელი შემოიჭრა და ხელი დაეშვა მიწაზე.. მზიური ხელი... შემოევლო თინათინს, იორამსა და დედას მათს და წაიყვანა ზეცად... ზეცამ კი უდანაშაულო დედის ცრემლები დააწვიმ-დააწყალა სოფელს.. აზილა დიდი და პატარა ერთმანეთში და ააფორიაქა.. ააწარღვნა და დაიმშვიდობა..

გავიდა დიდი თუ ცოტა დრო.. ეს ამბავი მახლობელმა სოფლებმაც გაიგეს და უდანაშაულო შვილების შეწირვას თავი დაანებეს.. იმ ადგილას კი ახალი სოფელი გააშენეს...

წარღვნის შედეგად გაჩენილ მდინარეს იორამის სასახელოდ იორი დაარქვეს, ხოლო სოფელს თინათინის სახელად - თიანეთი..

დღესაც ხშირად ახსენებს ხოლმე ბუნება იქაურ მოსახლეებს, რომ სამართლიანები იყვნენ და უყვარდეთ ერთმანეთი, ტორემ იორმა ადიდება იცის..


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:12 PM

კისტანი






ეს ისტორია განთავსებულია აქ
http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=45

კისტანი
(კვირია ჭინჭარაულის ნაამბობი)

კისტნის ისტორია იწყება იჯის კარიდან. გადმოცემის მიხედვით სამი ძმათაბგან ერთი კოჭლი ყოფილა, თუმცა ამის მიუხედავად მოუსვენარი იყო და ვერაფრით შეურჩევია საცხოვრებელი ადგილი. ბოლოს მოსულა დღევანდელი კისტნის ადგილას, მოსწონებია იქაურობა და ჩამომჯდარა. ამის გამო ამ ადგილს იჯის კარი შეერქვა. ეს ადგილი დღევანდელი კისტნის ოდნავ ზემოთაა და იქ დღესაც არის შემორჩენილი დიდი ლოდებით ნაშენები ნანგრევი.

კისტანზე ანდრეზებში ორი დიდი ბრძოლის ისტორიაა შემორჩენილი. პირველი მაშინ მომხდარა, როდესაც კისტნის ციხე ჯერ კიდევ ბოლომდე არ ყოფილა აშენებული, ციხეს ხოლიგა აშენებდა (კისტნის ორი ციხიდან, რომლებიც ზემოთ მთაზე დგას, ერთი ათანდილაანთ მამიშვილობას ეკუთვნის, მეორე - აბულეთაურთ). კისტნის მოპირდაპირე მხარეს არის მთა, რომელსაც ჭეჭყეთს ეძახიან, ამ მთიდან გადმოსულა ქისტებისა და ლეკების ლაშქარი. ლეკებს გადმოუხედიათ და უთქვამთ – ჩავიდეთ იქ, კარგი ქალები ჰყავთო, რაზედაც ქისტებმა უპასუხეს: ,,კარგ ქალებს კარგი ვაჟებიც ეყოლებიანო” და ურჩიეს ლეკებს სოფელს არ დასხმოდნენ თავს. თუმცა ლეკებმა რჩევა არ გაითვალისწინეს და სოფელს შეუტიეს, ქისტები კი უკან გაბრუნდნენ. ბრძოლა მოხდა სულიან წყალთან (სულიანი ხევსურულად სუნიანს ნიშნავს). ამ ბრძოლის დროს იმდენი ლეკი დაუხოციათ, რომ წყალთან დარჩენილი გვამებისგან სუნი დამდგარა, ამიტომაც დაერქვა ამ წყალს სუნიანი. გადარჩენილმა მომხდურებმა გაქცევით უშველეს თავს. მაგრამ გიორწმინდაში მათ შატილივნები დაუხვდნენ და მუსრი გაავლეს. ერთ-ერთი ლეკი გამორჩეულად დიდი ტანისა იყო, რომელსაც ბრძლის დროს ორი კისტნელი მოუკლავს. გიორწმინდაში ის-------ბუჩქის უკან იმალებოდა, სადაც ის ბულომ მოკლა. ამაზე ლექსიც არის შემორჩენილი:

"ლეკო ორ ორის მოკლავო
დედა გაგიწყრა ხვთისაო,
გელიათ ბულომ მაგაბა
წვერთეთრი სიათისაო."

მოკლული ლეკი შატილში დაასვენს. დასატირებლად ამოსულმა დედამ იკითხა – რა მოხდა, როგორ მოკვდაო. შატილივნებმა უთხრეს ორი კაცი მოგვიკლა და მოვკალითო. ამის გამგონე დედამ თქვა – ისე გავზარდე იფქლის ქვის ნაცემი პურის მეტი მაგისთვის არაფერი მიჭმევიაო და რახან ორი კაცის მეტი ვერ მოკლა, ნეხვის გროვაზე გადააგდეთო.

ამ ბრძოლას ხელმძღვანელობდა შამილის ნაიბი ახვედის ვახვედი.

მეორე ლაშქრობა უფრო მასშტაბური იყო. მომხდურთა ჯარი იმხელა ყოფილა, მთელი ჭალა დაუფარავს. კისტანში ათენგენობას ზეიმობდნენ. ამ დროს ხატში ყოფილა მოხუცი დეკანოზი, რომელიც იქვე დარჩენილა მტრის შესაკავებლად, სანამ ხალხი ციხეებს შეაფარებდა თავს. ხატის განძი მაშინ ათანდილაანთ მამიშვილობის კაცს ებარა, მაგრამ ის ისე შეშინებულა, განძი დაუტოვებია და ციხეებისკნ გაქცეულა. სამაგიეროდ, ამ დროს ხატში გუროდან ამოსულმა ბათიკაანთ მამიშვილობის კაცმა განძი არ დატოვა და ციხეებისკენ წაიღო. მოხუცმა ხუცესმა რამდენი ხნითაც შეძლო შეაკავა მტერი და საშუალება მისცა ამ კაცს აესწრო სამშვიდობოს, თუმცა მერე უნახავთ, რომ მას 9 ნატყვიარი ჰქონდა ჩოხაზე.

გადმოცემით განძის გადამრჩენელი ბათიკაანთ მამიშვილობაში კაცები მომრავლებულან, ხოლო ათანდილაანთ მამიშვილობის მამაკაცები პირიქით თითქმის გაწყვწტილან.

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:13 PM

როგორ გაჩნდა ქვეყანაზე მთები და ხევები

ღმერთმა თურმე დედამიწა, ცაზე უფრო დიდი გააჩინა, არ მოერგო ცა დედამიწას, ვერ ესარქვლებოდა.
მაშინ ეშმაკმა ურჩია თურმე ღმერთს: მოუჭირე მიწას შენი ძლიერი მკლავები და ცა ზარფუშივით დაეხურებაო.
მართლაც ღმერთმა დაუჯერა ეშმაკს, მოუჭირა დედამიწაზე მკლავები..ცა დაესარქველა, მაგრამ მიწა კი შეიზნიქა და აქა-იქ ამოიბურცა გორებად
.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:13 PM

დალი და მონადირე მეფისა

-დედავ გენაცვა, საგზალი მომიმზადე, არჩვ-ჯიხვი მომენატრაო-უთხრა მონადირე მეფისამ თავის დედას.
გამოუცხო დედამ ხმაიდები თავის საყვარელ შვილს და სანადიროდ გაისტუმრა.გარიჟრაჟზე აბიდა მთაზე მონადირე. ის-ის იყო საუზმე უნდა ეჭამა, რომ კივილი მოესმა, მონადირეს მისთვის ყური არ უთხოვებია. ახლა მეორედ შემოესმა კივილი.
"წყეული ვიყო, თუ არ გავიგო, ვის უჭირს ასეო,"-გაიფიქრა მონადირემ. აიხედა მაღლა, ხედავს ცას სწვდება თეთრი კლდე.
კლდის წვერზე ოქროსნაწნავებიანი დალი გადმომდგარა და კივის
-დიდება შენდა, ვინც არ უნდა იყო, მითხარ, რა გაგჭირვებიაო,-მიმართა დალს მონადირემ.
-მე ვარ კლდის დალი, შვილი მგელმა მომტაცაო. ბავშვი კლიდიდან გადმომიგორდა, ქვევით მსუქანი მგელი ყოფილა დადარაჯებული და გორს იქით გაუყენაო.
-ნუ შეწუხდები, ცბიერ მგელს მე გავეკიდებიო, ბავშვს გადავარჩენო!-შესძახა მონადირემ.
მგელი ქედ-ქედ მიძუნძულებდა, დალის შვილი პირში ეჭირა. შეურჩია დრო მეფისამ, სტყორცნა ისარი და იქვე გააგორა. პირი ღია დარჩენო მგელს. მეფისამ იგი გაატყავა, ტყავი წელზე შმოიკრა, ბავშვი მხარზე შმოისვა და ისე მიჰგვარა დედამისს-კლდის დალს.
-დედაჩემო, ნაწნავი გადმომიგდეო,-შესძახა ბავშმა.
-ისემც დედის მადლი გქონია, მე დედის მთქმელი აღარავინ დამრჩა. დედის მთქმელი ნადირმა მომტაცაო!
-მე ვარ შენი შვილი, მონადირემ მიხსნა მგლის პირიდანო!
დალმა კლდიდან გადმოიხედა, კლდის ძირში შვილი დაინახა, გადმოუგდო ოქროს ნაწვავი და შვილი ზევით აიყვანა.
-მონადირევ ჩემო,-უთხრა დალმა,-რითი გადაგიხადო სამაგიოერო? გინდა, ყოველდღე თითო სუნს მოგაკვლევინებ? არად, თუ გინდა, ყოველ სექტემბერს ცხრა ჯიხვს მოგცემ, წვრილ არჩვს ყოველ კვირაში! თუ არადა, ის მირჩევნია, შენს ლამაზ დანიშნულზე უარი თქვა, ჩემთან დარჩე სამუდამოდო!
-არა, დედოფალო, სიყვარუის როგორ გაკადრებ?! ვერც ჩემს დანიშნულზე ვიტყვი უარს. ისევ ისე მირჩევნია, ყოველ სექტემბერს ცხრა ჯიხვი მომაკვლევინო,-უთხრა მოკრძალებით ყმაწვილმა.
სხავ გზა არ იყო. დედოფალმა აასრულა დანაპირები, მაგრამ ვაჟის უარი გულს მწარე ხინჯად ჩაესო. ვერ აპატია, რომ მოკვდავი დანიშნული არჩია, კლდის პატრონის, დალის, სიყვარულს.
ერთ დღეს მონადირე ტყეში დანაპირები ცხრა ჯიხვი შემოეყარა. ერთი მათგანი ოქროს რქიანი იყო. დაუმიზნა მონადირემ ისარი ოქროს რქიან ჯიხვს და ოქროს რქას მოხვდა. არ მიიკარა ისარი რქამ და მონადირეს შიგ შუბლში შეუბრუნა
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:17 PM

ერთხელ უშგულის ლამარიას ხატს (ღვთისშობლის სალოცავს) ერთმა დევმა ხელი სთხოვა (მეტაფორულად მისი წაბილწვა მოინდომა), რაზეც ხატის კატეგორიული უარი მიიღო. დევი განრისხდა და ლამარიას წყალში დახრჩობა-დაღუპვა გადაწყვიტა. მოიტანა მთის ზომის ქვები და ენგური გადაკეტა. მდინარე დაგუბდა და სულ მალე ხატს მიწვდებოდა. ხატმა ლაგურკის კვირიკეს სთხოვა შველა. მისი დახმარებით გაირღვა კედელი და მდინარე კალაპოტს დაუბრუნდა. დევს 2 ქვა ჰქონდა მოსატანი და დასადები და წყალი ლამარიამდე მიაღწევდა.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1983380&start=200&st=200#entry1983380

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:20 PM

დევი

-ბოხეენი ყოფილან გვარად, ღებელები: თაზი, თემირა და მამუკო.
წასულა სანადიროდ თაზი. შვილი წაუყვანია. დაუნთიათ ღამე ცეცხლი ტყეში. შუაღამისას მოსულა ბანჯგვლიანი დევი და ჩამომჯდარა ცეცხლის პირას. თაზის თოფი მუხლთშუა ედგა. მოუმართა თოფი და ესროლა. გადავარდა თოფი და გადავარდა დევი ბექზე.
-ერთხელაც მესროლეო,-ეუბნება დევი თაზი. არაო, მამაჩემს ერთის მეტი არ დაუბარებიაო.
-აი შენ დედასაო!
თურმე მეორეს რომ ესროლოს გამრთელდება. მეორე დღეს ჩასულა ხევში, ყურებუ დაუჭრია. იმ დევს დაუწყევლია:
-ბოხენი არც აშენდეთ და არც გადაშენდეთო...
-მართლაც, სანამ იმ სოფელში ცხოვრობდნენ, არა მრავლდებოდნენ.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 15 2009, 11:20 PM

სალამურის წარმოშობის მიზეზი ადამიანის ჭირ-ვარამი ყოფილა, ობლის საფლავზე ამოსულა პირველი ლერწამი, ქარს დაუბერავს და გულისმომკვლელ ხმაზე ამოუკვნესია ბედკრულის გულზე ამოსულ მცენარეს. სალამური მშრომელი ადამიანის განუყრელი თანამგზავრი და მეგობარი ყოფილა, მისი ჭირის მოზიარე და ლხინის დამატკბობელი. ხალხის რწმენით სალამურის მოსპობა არავითარ ძალას არ შეუძლია: ცეცხლიც კი ვერაფერს აკლებს თურმე სალამურს. მის ფერფლში მშობლის სახე ისახება და ნატეხები ისევ გამოსცემენ საამო ჰანგსო. სალამურის პოპულარობაზე ისიც მეტყველებს, რომ დაკარგული ბავშვის მოძებნა და გამოცნობაც ამ საკრავს აქვს დაკისრებული ქართულ ფოლკლორში. ზოგიერთი თქმულების მიხედვით, სალამური ადამიანს ღვთაებისაგან მიუღია. ამიტომ იგი ღვთაებრივ საკრავად არის მიჩნეული. ერთ-ერთი თქმულების მიხედვით, ადამიანს სალამური მთავარანგელოზების სასწაულმოქმედი საკრავის მიმსგავსებით შეუქმნია. გადმოცემათა ნაწილი ამ წყალობას ზღაპრულ ხარს - წიქარას მიაწერს. ქართულ ყოფაში სალამური გამოიყენება ჭირშიც და ლხინშიც. აქედან გამომდინარეობს ხალხში გავრცელებული ტერმინები: «საჭირო» და «სალხინო». «სალხინო» ადამიანს სიხარულს ანიჭებს, ცხოველებს ათვინიერებს, ფრინველებს გალობას აწყებინებს. «საჭირო» კი გლოვის, მწუხარების ჰანგს გადმოსცემს, ადამიანს დარდს უმსუბუქებს, ახლომახლო მყოფთ მის დასახმარებლად მოუწოდებს. ერთ-ერთი ზღაპრის მიხედვით, «საჭირო» სალამურს ბალახის ატირებაც კი შეუძლია.
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1919565&start=200&st=200#entry1919565


Posted by: tmt Nov 17 2009, 07:11 PM

არმაზი

ქართლის უზენაესი წარმართული ღვთაება. "ღმერთი ღმერთთა არმაზ..., ...ღმერთნი დიდნი, სოფლის მპყრობელნი, მზისა მომფენელნი, წჳიმისა მომცემელნი და ქუეყნისა ნაშობთა გამომზრდელნი..." (ლეონტი მროველი, ნინოს მიერ ქართლის მოქცევა, წგნ.:ქართლის ცხოვრება, ტ.1, 1955, გვ. 106).


არმაზის შესახებ ცნობები მხოლოდ ძველ ქართულ ხელნაწერებში და არმაზის ტოპონომშია შემორჩენილი. ტრადიციის მიხედვით, არმაზის კულტის შემოღება მეფე ფარნავაზს მიეწერება (ძვ. წ. III ს.), რომელსაც გარედან უსესხია იგი. არმაზის კერპი წარმოადგენდა მეომარს სპილენძის ჯავშნით და ოქროს მუზარადით, შუბით ხელში და ხელნაწერთა თანახმად, მცხეთაში იდგა მთაზე. არმაზი სინკრეტული ღვთაება იყო, რომელიც უზენაესი ღმერთის (ცის, ჭექა-ქუხილის, წვიმის და მცენარეთა მბრძანებელი) და მეომარი ღმერთის ფუნქციებს ითავსებდა. სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბების პერიოდში არმაზის კულტი ეწინააღმედგებოდა ადგილობრივ ტომობრივ ღვთაებათა კულტებს. არმაზის დღესასწაულის დღეებში, რომელიც ჩვეულებრივ ზაფხულში იმართებოდა, ფერადი ნაჭრებითა და ყვავილებით მორთულ მცხეთის ქუჩებში მრავალრიცხოვანი მსვლელობები იმართებოდა სამეფო ოჯახის მონაწილეობით. საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ (IV ს-ის 30-იანი წწ.) არმაზის კულტი გაუქმდა
.


მე პირადად ეს არესს მაგონებს.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 07:12 PM

ამბრი

ქართულ მითოლოგიაში გმირი, რომელიც გამოირჩევა უზარმაზარი ძალით, სიმაღლით და მასით. ამირანის შესახებ თქმულებათა ციკლში ამბრის უკავშირდება “ცოცხლად დამარხვის” მოტივი: ჯერ კიდევ ცოცხალი ამბრი დაკრძალვის ადგილისკენ თორმეტ წყვილ ხარს მიყავს, გზაში ურმიდან ჩამოვარდნილი მისი ფეხი გუთანივით ხნავს მიწას. ეს უკანასკნელი საშუალებას იძლევა ვივარაუდოთ, რომ ამბრის სახე მიწათმოქმედ მოსახლეობაშია წარმოშობილი.


ხარის კულტთან უნდა იყოს კავშირში - 12 ხარი შეიძლება წელიწადის 12 თვე იყოს!


Posted by: tmt Nov 17 2009, 07:33 PM

ზადენი -

ქართულ მითოლოგიაში ერთ-ერთი ღვთაება, რომელსაც თაყვანს სცემდნენ ქრისტიანობის გავრცელებამდე. ხელნაწერთა ტრადიციის მიხედვით ზადენის კულტი მეფე ფარნაჯომმა შემოიღო ძვ. წ. II ს-ის პირველ ნახევარში. ხელნაწერი ზადენის სახელს მცხეთის ახლოს ზადენის ციხის სახელწოდებასთან აკავშირებს. მეცნიერული ტრადიციის თანახმად, ზადენის სახელი კავშირშია ირანულ yazadan-თან (კეთილი სულების რანგი). ზადენს (არმაზთან ერთად) თაყვანს სცემდნენ, როგორც უხვი მოსავლის მომყვან ღმერთს და სამყაროს ერთმპყრობელს. ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ზადენის კულტი გაუქმდა. "ზადენი" სოფლის სახელად გვხვდება სამხრეთ საქართველოშიც (მესხეთში).

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:05 PM

სიცოცხლის ხის შესახებ


პოსტი გადმოტანილია http://forum.ge -დან

ამ „ლეგენდარული ხის“ შესახებ თითქმის ყველა მითოლოგიური გადმოცემა მოგვითხრობს, სადაც შესაქმის პროცესია აღწერილი. მსოფლიო ხე ე.წ. axis mundi ან arbor mundi ან მისი რომელიმე იზოფუნქციური სიმბოლო: მთა, ტაძარი, კიბე, ჯვარი, ჯაჭვი... ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებული სიმბოლოა. ან ამ კონკრეტულ „მითში“ რა დაინახე განსაკუთრებული და ჯერართქმული რომელიც თუნდაც სხვა ქართულ გადმოცემასა და ანდრეზებში არ ყოფილა? თუ სიცოცხლის ხე წმინდა ქართული სიმბოლო გგონია?

***
«ბერი გიორგი მეც ვიყავ, ცას ვები ოქროს შიბითა,
გორაზე მედგა ბერმუხა, ზედ ავდიოდი კიბითა,
ჩემს საყმოთ შემონაწირი ღმერთთან ამქონდა იქითა».

***
«ქრისტიანობის წესზედა კარს ედგეს ალვის ხენია,
ზეციდან გადმოშობილი შიბი ცხრა-კეცი გრძელია,
მაგას ჩამოსდის მირონი, ძირს უდგა დიდი ქვევრია».

მოიცა, გამახსენდება კიდევ
* * *
«ამანდ რო ალვის ხენი დგან, ცას მისწვდენია წვერია,
ციხესა ალვას ხეებსა შიბით ცასა აქვს წვერია».

***
«ჩვენი ხთისშვილის კარზედა
ხე ალვა ამოსულაო,
წვერად მოუსხამ ყურძენი,
საჭმელად ჩამოსულაო,
მისი უჭმელი ქალ-ვაჟი უდროოდ დაშაულაო».

***
«შენ ხარ ვენახი, ახლად აღყუავებული,
მორჩი კეთილი, ედემში დანერგილი,
ალვა სულნნელი, სამოთხით გამოსრული,
ღმერთმან შეგამკო, ვერავინ გჯობს ქებული,
და თავი თვისით მზე ხარ და გაბრწყინვებული».

მდაა. გავგიჟდი უკვე დავიწყე.

კოსმიური საყრდენის, ღერძის (axis mundi) შექმნა დაკავშირებულია შესაქმის მითებთან. კოსმოსის მოწყობის აქტს (ერთიანი სამყაროს ორ პოლარულ ოპოზიციად - ცა-მიწა - განწილვა; სამი კოსმიური ზონის ფორმირება და ა.შ.) მოსდევს მსოფლიო ხის გაჩენა, რომელიც ინარჩუნებს შექმნილ წესრიგს. მსოფლიო ხე მოქცეულია სამყაროს ცენტრში და ვერტიკალური მდგომარეობა უკავია. გადაკვეთს სამ სკნელს - ქვესკნელს, შუასკნელსა და ზესკნელს. ერთის მხრივ, ეს არის ადგილი, სადაც ცა ყველაზე უფრო ახლოა მიწასთან და მოიაზრება როგორც კიბე ზეცაში ასასვლელად თუ ქვესკნელში სამოგზაუროდ, მეორეს მხრივ კი, ეს არის ადგილი, საიდანაც დაიწყო სივრცის განფართება ანუ ცისა და მიწის დაშორიშორება. ვინაიდან, როგორც სივრცე, ისე დრო მითოპოეტურ აზროვნებაში არაჰომოგენურია, შესაბამისად, უმაღლესი ღირებულება გააჩნია იმ წერტილს დროსა და სივრცეში, სადაც შესაქმის აქტი განხორციელდა ე.წ. სამყაროს ცენტრს, დასაბამს.

კოსმიური ხის ყველაზე გავრცელებული სქემის მიხედვით მისი ტოტები ცაშია და მასზე მითიური ფრინველი ბინადრობს (იმდუგუდი, არწივი, ყვავი... ), ტანი - მიწას შეესაბამება. უფრო ხშირად მას უკავშირებენ ჩლიქოსან ცხოველებს, ფუტკარს, სხვადასხვა სულებს (მაგ. შუამდინარულ მითოლოგიაში ამ ხის ტანში ქალწული ლილა ცხოვრობს), უფრო გვიანდელ ტრადიციებში ადამიანს. ხის ფესვები ქვესკნელში ჩადის. ხშირად მის ფესვებში მითიური გველი ბინადრობს (ასევე გვხვდება თაგვები, თევზები, ხანდახან დათვი ან სხვა, ხთონური არსებები). ზოგიერთ ნახატზე, ხის ფესვებს პირდაპირ დაგრაგნილი გველების გამოსახულება ცვლის.

(ამ მხრივ საინტეერსოა ხევსურეთში შუბნურის ხატის დაარსების შესახებ არსებული გადმოცემა: მოშუღლე ხევსურთაგან დაჩაგრულ პირს, რომელიც უცხო რჯულისა ყოფილა და თუშეთიდან ჩამოსახლებულა ხევსურეთში, თავის დამცველად თუშეთიდან წამოუღია ამ ჯვრის საკუთრება ვერცხლის თასი და იმათ სახლში ჩაუმარხავს, ვისაც მტრობდა. ამის შემდეგ იმ ოჯახში კერის შუაში ამოსულა იფნის ხე, რომელიც მოუჭრიათ და გადაუგდიათ. მეორე დილას ხე ისევ ამოსულა, ისევ მოუჭრიათ. მესამე დილით ხეს გველი ამოჰყოლია. ოჯახმა იგრძნო, რომ ეს რაღაც განსაკუთრებულის მომასწავებელი იყო და სახლი მიატოვეს. წასვლისას ოჯახის ერთ-ერთ წევრს სახლისათვის ცეცხლი შეუნთია და ისე გასცლია იქაურობას. კარგა მანძილის გავლის შემდეგ უკან მიუხედავს, ცეცხლიდან დიდი ნაპერწკალი გადმოვარდნილა და მისთვის ცხვირი ამოუწვავს. ამ ამბის შემდეგ, ის ადგილი, სადაც ეს ამბავი მოხდა, იქაურ მაცხოვრებლებს მიუტოვებიათ და იქ შუბნურის ჯვარი დაარსებულა. ლეგენდის თანახმად ხეს ამოყოლილ გველს აქა-იქ ხედავდნენ და ყველა მისი შეურაცხმყოფელი სასტიკად ისჯებოდა. იფნის კერაზე ამოსვლა და გველის ამოყოლების მოტივი სხვა ჯვრების დაარსების თქმულებებშიც იჩენს თავს. მაგ. თქმულება ცაბაურთას მთავარანგელოზის სალოცავზე საღვთო გუდანის ჯვრის დაარსების შესახებ და სხვა. მსგავსი სიუჟეტი აქვს ქართულ ზღაპარს, რომელსაც პირდაპირ ასე ჰქვია „გველის ტყავზე ამოსული ალვის ხე“.)

მითოლოგიაში არსებობს მსოფლიო ხის ინვერტირებული მდგომარეობაც (Arbor Inversa), როცა ხეს ფესვები ცაში აქვს, ტოტები კი, შესაბამისად, მიწაში. წინა გვერდებზე ვიღაცის ნახსენები ბანიანის ხე (აშვათჰა) ვედურ და ინდუისტურ მითოლოგიაში სწორედ ამგვარი ხის მაგალითია. Arbor Inversa–ს ვარიანტია ალვის ხე სლავიანურ მითოლოგიაში, შამანის ხე ევენქებთან და ა.შ. თუმცა, ამას სხვა მნიშვნელობა და დატვირთვა აქვს.

რაც შეეხება მსოფლიო ხის ჰორიზონტალურ სტრუქტურას, იგი წარმოიქმნება ხის ორივე მხარეს სიმეტრიულად განლაგებული ობიექტების მეშვეობით. ამგვარი ტიპის კომპოზიციები ხშირად გვხვდება როგორც ადრინდელ, ისე მოგვიანებით, ქრისტიანულ და ბუდისტურ კულტურებშიც. თუკი ხის ვერტიკალური სტრუქტურა კოსმოლოგიურ დატვირთვას ატარებს და სამყაროს დინამიური ასპექტის აღწერას იძლევა, ჰორიზონტალური დაკავშირებულია სამყაროს სტატიურ ასპექტთან და შეესაბამება ხესთან დაკავშირებულ რიტუალებსა და მის მონაწილეებს.

იმის გამო, რომ ხის ჰორიზონტალური სტრუქტურა რიტუალის მოდელირებას ახდენს, ამის გამო ხშირად გაიგივებულია მსხვერპლთშეწირივს ობიექტთანაც (მაგ. სკანდინავიური მითოლოგის მთავარი ღვთაება ოდინი, რომელმაც თავი ჩამოიხრჩო იგგდრასილზე, ან ქრისტე, რომელიც ჯვარზე გააკრეს). ხშირია შემთხვევებიც, როდესაც გრაფიკულ სქემებზე და ნახატებზე მსოფლიო ხის გამოსახულებებში ჩართულნი არიან სხვადასხვა ღვთიური არსებები და შამანები.

ხის ჰორიზონტალურ სქემის გამოსახვისას ხშირად გამოიყენება ორი ჰორიზონტალური ღერძის გადაკვეთა. წარმოქმნილი ოთხი მხარე ქვეყნიერების ოთხ მხარესთანაა დაკავშირებული. ამგვარი ოთხნაწილიანი სქემა, როგორც ცნობილია, საფუძვლად უდევს სხვადასხვა საკულტო ნაგებობებს (ზიქურათი, პირამიდა, ტაძარი...).

გარდა ამისა, მსოფლიოს ხეს დროითი იპოსტასიც გააჩნია - იგი მოიაზრება როგორც კავშირი მიკრო და მაკროკოსმოსს შორის, როგორც წერტილი დროსა და სივრცეში, სადაც განხორციელდა შესაქმის აქტი. დროით პლანში შესაქმის სტადიების იმიტირება ხდება დღესასწაულის დროს, რაც ნათლად ჩანს ხესთან დაკავშირებულ რიტუალებში.

მითოლოგიური მთა, ტაძარი, კიბე, ჯაჭვი, ჯვარი... მსოფლიო ხის ერთგვარ იზოფუნქციურ სიმბოლოებს წარმოადგენენ. ოღონდ ამაზე სხვა დროს, ზეგე

ისე, ხის კულტის არსებობაზე და მასთან დაკავშირებულ რიტუალებზე საქართველოში ბევრ ქართველ მეცნიერთან შეგიძლიათ ნახოთ ინფორმაცია (ჯავახიშვილი, კოტეტიშვილი, ჩიტაია, ბარდაველიძე, აბაკელია, ოჩიაური, კიკნაძე...)

მითოლოგიური მთა სიცოცხლის ხის ტრანსფორმირებულ ვარიანტს წარმოადგენს. იგი მდებარეობს სამყაროს ცენტრში, იმ ადგილას, რომლის გარშემოც კონცენტრირებულია მთელი სამყარო.
ორი ერთმანეთთან დაკავშირებული მითოლოგემა მთა - ცა და მთა - ქვედა სამყარო, ბევრი მითოლოგიური პარალელის გასაღებს იძლევა. მთა, როგორც ღმერთების სამყოფელი, ბევრ მითოლოგიაშია გავრცელებული (თუნდაც ოლიმპო ბერძნულ მითოლოგიაში). მითიურ მთასთანაა დაკავშირებული ბევრი მნიშვნელოვანი მითოლოგიური მოტივიც. მაგ. წარღვნა: არარატი - ძველ აღთქმაში, პარნასი -ბერძნულ მითოლოგიაში, ნიცირი - შუმერულ მითოლოგიაში...
შუმერულ მითოლოგიაში ღვთაება ენლილს, რომელიც კოსმოგონიური აქტის შემოქმედია და საკუთარი სხეულით განაშორებს ცასა და მიწას ერთმანეთისაგან, ქურ-გალ ეწოდება, რომელიც «დიდ მთას ნიშნავს».[ზ.კიკნაძე «შუამდინარული მითოლოგია»]

(კოსმიური მითის კლასიკური ვარიანტია მთა მერუ ინდუისტურ მითოლოგიასა და კოსმოგრაფიაში. იგი სამყაროს ცენტრში მდებარეობს. სამ მწვერალზე, რომელთაგან ერთი ოქროსია, მეორე ვერცხლის და მესამე რკინის, ცხოვრობენ ბრაჰმა, ვიშნუ და შივა ან, სხვა ვერსიის თანახმად, მწვერვალებზე 33 ღმერთისაგან შემდგარი პანთეონი ცხოვრობს. )

მსოფლიო ხის ერთ-ერთ ტრანსფორმირებულ ვარიანტს წარმოადგენს ტაძარი. ტაძრის შენებაში ყველაზე მეტადაა გამოხატული ცისა და მიწის კავშირის იდეა. ტაძრის შენება შესაქმის საკრალურ აქტთანაა გაიგივებული (ტაძრის მშენებელი იმეორებს დემიურგის შესაქმისეულ მოქმედებას). არსებულ ქაოსში გამოისახება პირველი ვერტიკალი «ცამდე აღმართული», რომლებიც განასახიერებენ მსოფლიო ღერძს და ყოველ კონკრეტულ ადგილს დედამიწის შუაგულად, ცენტრად აქცევენ.
შუმერულ მითოლოგიაში ზიქურათები ერთგვარ მთის ხატს წარმოადგენდნენ, მაგრამ არა შიშველი მთის, არამედ ტყით დაფარულისას. «ზიქურათის აღწერა-დახასიათებისას ფიგურირებს ორგანული ელემენტი ხე, რომელიც დურ-ან-ქის (კავშირი ცისა და მიწისა) ან დიმ-გალის (დიდი ღერძის) ჰელიოტროპიულ გამოვლენას წარმოადგენს... მსოფლიო ხის ვერტიკალური ზრდის უცვლელობა მკაფიოდაა გამოხატული ნინგიშ-ზიდას სახელში, რომელიც «უფალი მტკიცე ან აღმართი ხისად ითარგმნება». [ზ.კიკნაძე «შუამდინარული მითოლოგია» დასკანერება მეზარება, თორემ წიგნში პიქტოგრამებიცაა მოცემული]

კიბის სიმბოლიკა წარმოდგენილია როგორც კოსმიური ზონების შემაკავშირებელი რამ (სიცოცხლის ხეს ევენქები კიბის სახით გამოსახავენ). მიწაზე, შუასკნელში მდებარეობს მის დასაწყისი. იგი ხან ზეცისკენაა მიმართული (კოსმიური ხის ვარჯი), ხან კი ქვესკნელში ჩადის (ფესვები).
ან თუნდაც, იაკობის სიზმარი გაიხსენეთ ძველი აღთქმიდან, როცა ცამდე აღმართული კიბე ესიზმრება, რომელზეც ანგელოზები ადიან და ჩამოდიან.

ჯვარი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სიმბოლოა როგორც უმაღლესი საკრალური ფასეულობის ნიშანი. ხილული ცენტრის კონსტიტუირება მასში დამატებით აქცენტს აკეთებს იმაზე, რაც სისტემის უმაღლეს ღირებულებად ითვლება, რაც იერარქიებად ყოფს სამყაროს და ახდენს მის საკრალიზებას - მასში მიმართულებებისა და მათი ურთიერთკავშირების განსაზღვრა. იგი მსოფლიო ხის გეომეტრიულ ვარიანტს წარმოადგენს, ოღონდ, დამატებით ატარებს ანთროპოცენტრული იდეის დატვირთვას.

კოსმიური ხის ერთ-ერთ ექვივალენტად მიიჩნევა აგრეთვე მეფე, სოციალური კოსმოსის ყველა ელემენტის გამაერთიანებელი, რომელიც კოსმიური და სოციალური სტაბილურობის გარანტად არის მიჩნეული. როგორც კოსმოლოგიური სტრუქტურის ცენტრი და მედიატორი, მეფის ფიგურა გაიგივებულია კოსმიურ ხესთან. შუამდინარულ მითოლოგიაში ურ-ნინურთას მეფედ ხელდასხმისას, პანთეონის ერთ-ერთი მთავარი ღვთაება ამგვარად მიმართავს მას:

«რჩეულო კედარო, ექურის ეზოს სამკაულო!
ურ-ნინურთავ, შუმერის ქვეყანა შენს ჩრდილქვეშ ძრწოდეს,
ქვეყნის ჭეშმარიტი მწყემსი იყავ!»

ხშირად ეს სიმბოლოები ერთმანეთის დანამატს ქმნიან - მთაზე აგებული ტაძარი, პირამიდების საფეხურებიანი კედლები, საკრალურ მთაზე გაშენებული წმინდა ტყე (საქართველოს მთიანეთში გავრცელებული მოვლენა იყო), წმინდა ხეზე მიყუდებული კიბე, ცაზე ჯაჭვით დაკიდებული კოშკი (თუნდაც „ამირანიანი“, ყამარის კოშკიც ჯაჭვითაა ციდან დაკიდებული), მეფე-მებაღე ზღაპრებში და ა.შ.

ქართველ მთიელთა დროშებზე, სიცოცხლისა და ცნობადის ხეებზე მემრე.

«და აჰა, აღმართულიყო კიბე მიწაზე და ცას სწვდებოდა მისი წვერი. აჰა, ანგელოსნი ღვთისანი ადიოდნენ და ჩამოდიოდნენ მასზე. და აჰა, უფალი იდგა ამ ადგილას და მე არ ვიცოდი». [შესაქმე, XXVIII, 11-19]

არსებობს მსოფლიო ხის სხვადასხვა ვარიანტები, რომლებიც ერთმანეთისაგან შედარებით ვიწრო ფუნქციური დატვირთვით გამოირჩევიან: სიცოცხლის ხე, ნაყოფიერების ხე, ცენტრის ხე, აღსავლის ხე, ციური ხე, შამანური ხე, მისტიური ხე, ცნობადის ხე. შედარებით იშვიათად გვხვდება კოსმიური ხის შემდეგი ვარიანტები: ბოროტების ხე, მიწისქვეშა ხე და სხვ
.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:08 PM

"სიცოცხლის ხის" შესახებ ქართული მითიც მოგვითხრობს:

"მთაზე ცხრათვალა, ცასწვერმიბჯენილი ციხე დგას. აქ არის ღვთის კარი: ოქროს ტახტზე, ღმერთი ზის. აქვე დგას ქვესკნელში ფესვგადგმული ალვის "ხე". ალვის რტოებზე, თეთრმხრიანი ღვთისშვილები სხედან, ხოლო მის ფესვებში უკვდავების ვეშა-წყარო სჩქეფს. ციხიდან წყარომდე მიწი-მიწ დარანი ჩადის. (დარანი-კლდეში ანუ მიწის ქვეშ შესავლელი).

არსებობს მსოფლიო ხის სხვადასხვა ვარიანტები, რომლებიც ერთმანეთისაგან შედარებით ვიწრო ფუნქციური დატვირთვით გამოირჩევიან: სიცოცხლის ხე, ნაყოფიერების ხე, ცენტრის ხე, აღსავლის ხე, ციური ხე, შამანური ხე, მისტიური ხე, ცნობადის ხე. შედარებით იშვიათად გვხვდება კოსმიური ხის შემდეგი ვარიანტები: ბოროტების ხე, მიწისქვეშა ხე და სხვ.

კოსმიური ხის ერთ-ერთი ვარიანტია სიცოცხლის ხე. იგი თავის თავში მოიცავს სიცოცხლის მითოლოგიზირებულ წარმოდგენებს და აქედან გამომდინარე, თავისი არსით სიკვდილის, ბოროტების ხის პოლარულად განსხვავებულ მნიშვნელობას ატარებს. ხშირია შემთხვევებიც, როცა სიცოცხლის ხე ამბივალენტური სიდიდეა - ორივე ფუნქციის (სიკვდილ-სიცოცხლის) მატარებელი, რაც უბრალოდ იმითაა გამოწვეული, რომ, რომ სიკვდილის ან ბოროტების ხე ნაკლებად არის გავრცელებული არსებულ მითოლოგიებში.

სიცოცხლის ხის სიმბოლიკის საკრალურ მნიშვნელობას სიცოცხლე და უმაღლესი მიზანი - უკვდავება წარმოადგენს. ბევრ მითოლოგიურ სისტემაში აღწერილია სიცოცხლის მატარებელი ელემენტების ეტაპობრივი წარმოქმნის პროცესი (მცენარეები, ცხოველები, ადამიანები). ამის შემდეგ დგება პერიოდი, როცა პირველ ადგილზე გამოდის «კულტურული» შენაძენები (კულტურული გმირი ან ადამიანთა საზოგადოების სოციალური წყობა). სიცოცხლის ძირითადი ნიშანი თავის მსგავსის წარმოქმნასა და გამრავლებაში მდგომარეობს. ყოველ ცალკეულ სიცოცხლეს ოთხი სტადია ახასიათებს - დაბადება, ზრდა, დეგრადაცია და სიკვდილი . მითოლოგიურ და რელიგიურ სისტემებში განსაკუთრებით ხაზგასმულია სიცოცხლის აღმავალი ხაზი - დაბადებიდან ზრდის მაქსიმალურ სტადიამდე - ყვავილობასა და სიმწიფემდე.

მას შემდეგ, რაც ადამიანმა ხეში ხის სულის სხეული კი არა მხოლოდ მისი სამყოფელი დაინახა, გარკვეული წინსვლა მოხდა რელიგიურ აზროვნებაშიც. იმის მაგივრად, რომ ხე განეხილათ როგორც ცოცხალი და მოაზროვნე არსება, ადამიანი მასში ინერტულ, უსიცოცხლო მასას ხედავდა, რომელშიც სახლდება ღვთაებრივი არსება. გილგამეში ხუმბაბას, «კედარის ურჩხულს», მხოლოდ იმით ძლევს, რომ ზედიზედ მოჭრის შვიდ ჭადარს, რის შემდეგაც გოლიათი სასიცოცხლო ძალას კარგავს. ანალოგიურ ფუნქცია აქვს ჭადარს, რომელშიც ბატა თავის გულს მალავდა, ატისის ფიჭვის და ადონისის ბაღის მსგავსად, საითკენაც მიემართება ღვთაებრივი სიცოცხლე.

თავისთავად, ძალიან საინტერესოა მითი ადონისის დაბადებაზე. ერთ–ერთი ვერსიით, ასირიელი მეფის ტიანტის ასულ მირას (სმირნას), რომელიც აფროდიტემ დასწყევლა, საკუთარი მამა შეუყვარდება. ინცესტის შემდეგ, მეფე სასახლიდან გააძევებს თავის ასულს. გამწარებული მირა სთხოვს ღმერთებს:
«ცოცხალმა რომ არ შევურაცხყო ცოცხლები, მკვდარმა
მიცვალებულები, განმაშორეთ ორთავ სამეფოს...»
ღმერთებს შეეცოდებათ იგი და მას ხედ (მსოფლიო ხედ) აქცევენ, რომლიდანაც ადონისი იბადება.

გადმოცემებში ხშირად გვხვდება სასიცოცხლო სუბსტანციის სხვა მატარებლებიც. მაგ. ნაყოფი - ბროწეული (მოგვიანებით იგი ვაშლმა შეცვალა), რომელიც უკვდავებისა და ხელდასხმის სიმბოლოდ აღიქმება მკვდრეთით აღდგომის შემდეგ.

მითოლოგიაში ქალი ხშირად მოიაზრება, როგორც ცხოვრების ხის სიმბოლო. ბიბლიური ევას სახელი, რომელიც სიცოცხლის ხის არექტიპია. ძველებრაულად ევა (IEVE) სიცოცხლეს ნიშნავს.
უფრო მეტადაა გავრცელებული სიმბოლო, სადაც სიცოცხლის ხესთან დგას დედური ფუნქციების მატარებელი ქალი-ღვთაება .

http://forum.ge/?f=8...33618659&st=165


რაც შეეხება სიცოცხლის ხესთან გამოსახულ დედობრივი ფუნქციების მატარებელ ხატ–ღვთაებას, ამ მხრივ მეტად საინტერესოა ხახულის კარედის ერთ-ერთ ფირფიტაზე ალვის ხის (ალვაზე და ძელი ცხოველზე მერე) ფონზე გამოსახული ღვთისმშობელი, რომელსაც ხელში თითისტარი უჭირავს. თითისტარის სიმბოლიკა ორგვარად შეიძლება იქნას გაგებული: ა) როგორც მსოფლიო ღერძის სიმბოლო - ბერძნული მითოლოგიის ღვთაებას, მოირების დედას - ანანკეს, მუხლებზე თითისტარი ედო, რომელიც სამყაროს ღერძთან იყო გაიგივებული. ბ)როგორც ერის მფარველობისა - ქრისტიანულ ტრადიციაში მოირები (ქართული «ბედის მწერლები») მფარველმა ანგელოზმა შეცვალა. გარდა მფარველი ანგელოზისა, რომლებიც კონკრეტულ ადამიანს უკავშირდება, ყველა ერი დაკავშირებულია მაღალი რანგის ღვთიურ არსებასთან (მაგ.მთავარანგელოზთან), რომელიც წარმართავს ერის სულიერ ცხოვრებას და მის მფარველად გვევლინება. ტრადიციის მიხედვით კი საქართველო ღვთისმშობლის წილხვედრ ქვეყანადაა მიჩნეული.

სიცოცხლის ხესთან დაკავშირებული სხვადასხვა ტექსტებზე, რომლებშიც ფიგურირებენ:
1. სიცოცხლის მომნიჭებელი ქალური ღვთაება ხეში ან ხეზე;
2. ღვთიური სასმელი (სომა, ამბროზია, უკვდავების წყალი, თაფლი, სისხლი...) ან საკვები (სამოთხის ვაშლები, ჰესპერიდას ოქროს ვაშლები, იდუნის ვაშლები «უმცროს ედაში»), რომელიც ეძლევა მამაკაცური საწყისის მქონე არსებებს სასიცოცხლო ძალების გაძლიერება-განვითარებისათვის;
3. ჰიეროგამიის სხვადასხვა ვარიანტებში, საკრალური ქორწინების აქტებში:

მაგ. შუმერულ მითოლოგიაში გილგამეშმა ქალღმერთი ინანას სარეცელისათვის კოსმიური ხე მოჭრა:
«ხის ფესვებში მოუნუსხავი გველი მოკლა,
ხის რტოებში ფრთოსანი ანხუდი ბარტყებითურთ შეიპყრო,
ხის შუაგულში ქალწულ ლილას სახლი დაურღვია...
...რტონი მისნი განკაფა,
წმინდა ინანას ტახტისათვის უბოძა,
საწოლისათვის უბოძა».

ხშირ შემთხვევაში, მკვდრეთით აღმდგარი ღმერთის შესამკობად ნახმარი ეპითეტები სწორედ სიცოცხლის ხესთანაა დაკავშირებული: იშთარი და თამუზი (თამუზი შედარებულია თამარისკთან და ტირიფთან), აფროდიტა და ადონისი (ადონისი მსოფლიო ხიდანაა დაბადებული, მის სისხლზე ამოდის ვარდი), იზიდა და ოზირისი (შემხვედრია და ვეღარ ვიპოვნე ოზირისის გამოსახულება ვაზის ლერწმებში, მისი სამარხის ახლოს ამოსული ხე, რომელზედაც ოზირისის სულია ფენიქსის სახით, ოზირისის სახის მწვანე ფერი და მისი სიმბოლო, ლერწმის შეკვრა, რომლებიც ერთმანეთშია ჩადგმული), კიბელა და ატისი (ატისი ჩასახულია ნუშის ან ბროწეულის ნაყოფისაგან), ქრისტე («ამოვა ყლორტი იესეს ღეროდან და მისი ფესვის ამონაყარი გაიხარებს»).

ამასთან, ხშირად აქტუალიზირებულია ქალური იპოსტასი. გაცილებით იშვიათია მამაკაცის გამანაყოფიერებელი ძალის სიმბოლიკა (დიონისე ვაზის მტევნებით ხელში, სხვადასხვა ფალიური სიმბოლოები). გვხვდება მამაკაცური და ქალური საწყისების მატარებელი ხე-სიმბოლოების წყვილიც ან ორი ხისაგან შექმნილი ქალისა და მამაკაცის სიმბოლოები (მაგ. სკანდინავიურ მითოლოგიაში ოდინი პოულობს და აცოცხლებს ქალისა და მამაკაცის ხის პირველსახეს იფანს და ტირიფს. საინტერესოა, ალბათ, რომ ქალისა და მამაკაცის შესატყვისი რუნების ზედდებისას მსოფლიო ხის ერთ–ერთ გავრცელებული ვარიანტი მიიღება. ).

კაბალისტიკაში კოსმიური სისტემის აღწერისას გამოიყენება კაბალისტური სიცოცხლის ხე - სეფიროთი. სეფიროთი წარმოადგენს რთულ, მრავალწახნაგოვან სიმბოლოს, რომელიც შედგება ათი მანათობელი სფეროსაგან, რომლებიც, თავის მხრივ, ქმნიან სამ სვეტს და გარკვეული წესით არიან ერთმანეთთან შეერთებულნი 22 არხით ანუ «გზით». აღნიშნული დიაგრამა ერთგვარი «კოსმიური პროექტია», რომელიც იძლევა სამყაროსა და ადამიანის, მათი შესაძლო ურთერთკავშირებისა და დამოკიდებულებების სქემატურ, კონცენტრირებულ აღწერას. (და აქ ეკოს „ფუკოს ქანქარა“ მახსენდება და არც თუ უადგილოდ – რომანის არქიტექტონიკა მთლიანად სეფიროთის სქემას ეყრდნობა.)

სიცოცხლის ხის სიმბოლიკა ხშირად იყო აღრეული ცნობადის ხის სიმბოლიკაში.
თავისთავად ცნობადი ხის სიმბოლიკა საკმაოდ ძველია და მან ზნეობრივი ფუნქცია მოგვიანებით შეიძინა. ძველ ეგვიპტურ «მიცვალებულთა წიგნში», არის ეპიზოდი, სადაც მიცვალებულს, რომელსაც ჩიტის სახე აქვს მიღებული ეპატიჟებიან სიკომოროს (?) ნაყოფის საგემებლად, ვინაიდან ყოველი, რომელიც ამ ხის ნაყოფს იგემებს, ღმერთი გახდება; სიკვდილი ადამიანს იმ ღვთიურ სამყაროში აბრუნებს, საიდანაც ის ამქვეყანად მოვლინებისათვის გამოაძევეს. ამ დროს ადამიანი შეიმეცნებს უდიდეს ჭეშმარიტებას თავის ღვთაებრივი წარმომავლობის შესახებ.

ძველ ბაბილონში ცნობილი იყო ორი ხე - სიცოცხლის ხე და ჭეშმარიტების ხე. გარკვეული მოსაზრებით მათ რიგს შეიძლება მივაკუთვნოთ შამანის ხეც, რომელზედაც ადეპტები ხელდასხმას ღებულობენ.

გარკვეულწილად, ცნობადის ხის ფუნქციებს ატარებს სკანდინავიური იგგდრასილიც, რომელზედაც ოდინი ცხრა დღის განმავლობაში ეკიდა, რათა რუნების საიდუმლოება შეეცნო. წმინდა ხის ბოდჰის ძირას იჯდა ბუდა შაკიამუნი, როდესაც გასხივოსნდა. ცნობადის ხე უნდა იყოს ინდურ ეპოსში - ბჰაგავატგიტაში - მოხსენიებული ხე აშვათჰაც:

განსაკუთრებით საინტერესო ტიპია ცნობადის ხე, რომლის ნაყოფსაც ხშირად გველი, გველეშაპი ან სხვა ხთონური არსებები, იცავენ. გმირი, იმისათვის რომ იგემოს აკრძალული ნაყოფი და შეიმეცნოს ჭეშმარიტება, მან უნდა გაიაროს გარკვეული გამოცდა (გავიხსენოთ არგონავტების მითი), შეძლოს ხთონური არსებების დამარცხება და მხოლოდ ამის შემდეგ აღწევს იგი სასურველ შედეგს.

ცნობადის ხის სახეცვლილი ვარიანტია დღეს მთელს მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული საშობაო ნაძვის ხეც. თავდაპირველად მას ვაშლებით რთავდნენ. მოგვიანებით, ვაშლები სხვადასხვა სახის სათამაშოებმა და მოსართავებმა შეცვალა.

„...და აღმოაცენა ღმერთმან ქუეყნისაგან ყოველი ხე შუენიერი ხილვად და კეთილი საჭმელად და ხე ცხოვრებისა საშუალ სამოთხისა და ხე გამომრჩეველი ცნობისა კეთილისა და ბოროტისასა...“ [შესაქმე, II, 9).

პირველი ადამიანები ადამ და ევა სწორედ სიცოცხლისა და ცნობადის ხის არქეტიპებს წარმოადგენენ. პირველცოდვის მისტიური აზრიც სწორედ საწყისი არქეტიპებისაგან დაცილებაში მდგომარეობს. ადამმა და ევამ დაარღვიეს უფლის ნება და აკრძალული ხის ნაყოფი იგემეს. „...და აჰა, ადამ იქმნა, ვითარცა ერთი ჩუენთაგანი მეცნიერ კეთილისა და ბოროტისა...“

მას შემდეგ, რაც ღმერთმა სამოთხიდან დაუტევა ადამ და ევა „... და განავლინა იგი უფალმან ღმერთმან სამოთხისაგან საშუებელსა საქმედ ქუეყნისა, რომლისაგან მიღებულ იქმნა. და განკაცდა ადამ და დაამკვიდრა იგი წინაშე საშუებელსა სამოთხისასა. და დააწესა ქერობინი და მოტყინარე მახვილი იქცევისი დაცვად გზისა ხისა ცხოვრებისას“. ადამიანი მოკვდავი გახდა და დაეხშო ის ბჭე, საიდანაც ღვთაებრივ სიბრძნეს შეიმეცნებდა.

ძველებრაული ლეგენდის მიხედვით, ადამ სეთს, რომელმაც მოისმინა და გაიგო რა ადამისაგან პირველცოდვის შესახებ, 40 დღე იმარხულა, მარხვის დასრულების შემდეგ მას გამოეცხადა ანგელოზი უფლისა და მისცა მას „რტო სიხარულისა“. სეთმა იგი ადამს მიუტანა, რომელმაც მასში ცნობადის ხის რტო ამოიცნო. დარგო სეთმა ყლორტი და ამოვიდა ხე, რომლის სამი ტანი ერთმანეთში იყო გადახლართული (რიცხვი სამი უფლის სამ იპოსტასზე მიგვანიშნებს).

სიცოცხლის ხისგანაა გაკეთებული მოსეს კვერთხიც. „...და იყო ხვალისაგან და შევიდეს მოსე და აარონ კარვად საწამებლისა, და აჰა ესერა კუერთხი იგი აჰრონისი განედლებული იყო სახლსა ზედა ლევისსა: და მოეღო ფურცელი და გამოეღო ყუავილი და გამოსცა ნიგოზი“. [რიცხვთა. 17:22-24]

შუა საუკუნეებში ძველი აღთქმის სიუჟეტებზე შექმნილ მიდრაშიმში მოსეს კვერთხის წარმოშობაზე ამგვარადაა მოთხრობიილი: „მე (მოსემ) ვკითხე მას (ციფორას ან სეფორას, არ ვიცი ზუსტად) საიდანაა აქვს მას (იოთორს) ეს კვერთხი? მან მიპასუხა: ეს ის კვერთხია, რომელიც უფალმა შაბათ საღამოს შექმნა, სამყაროს შექმნის შემდეგ (აქაც, ამ ლეგენდაში დაცულია შესაქმისეული თანმიმდევრობა – სამყაროს შექმნის შემდეგ უფალი ქმნის კვერთხს, რომელიც მსოფლიო ხის ერთ–ერთი სიმბოლოა). უფალმა იგი პირველ ადამიანს გადასცა (იგულისხმება ადამ სეთი), მან გადასცა ენოქს, იმან ნოეს, ნოემ სემს, სემმა აბრაამს, აბრაამმა იაკობს. იაკობმა კვერთხი ეგვიპტეში მოიტანა და თავის შვილს, იოსებს გადასცა. როცა იგი მოკვდა, ეგვიპტელებმა კვერთხი მისი სახლიდან გამოიტანეს და ფარაონს მიართვეს. ფარაონის გული კვერთხის დანახვაზე სურვილით აენთო, მოიპარა იგი და თავის სახლში წაიღო. ამ ხეზე ამოკვეთილი იყო ღმერთის სახელი და ათი უბედურება, რომელსაც ღმერთი თავს დაატეხდა ეგვიპტეს. უამრავი დღე და უამრავი წელი იდო ეს კვერთხი მამაჩემის სახლში, სანამ მან ერთხელ ხელში არ აიღო იგი, გავიდა ბაღში და მიწაში ჩაარჭო იგი. როდესაც ის (მამაჩემი) კიდევ გავიდა ბაღში, რათა მოეტანა კვერთხი, მან დაინახა, რომ კვერთხი გაყვავებულიყო».

აქ ჩნდება ერთი საკურადღებო პარალელიც ამირანის თქმულების ერთ-ერთ ვარიანტთან. როდესაც ამირანი და ღმერთი ებრძვიან ერთმანეთს, ღმერთი სამჯერ იმეორებს საკრალურ აქტს - მიწაში ჩაარჭობს თავის კვერთხს, რომელიც უცბად ღრმად გაიდგამს ფესვებს. ამირანი ორჯერ დაეჭიდება და მოგლიჯავს ხეს, მესამედ კი ვერა. მხოლოდ ამის შემდეგ მიაჯაჭვავს ღმერთი ამირანს კლდეზე.
კვერთხი თავად ღმერთმა უბოძა მოსეს. „...და მოიღო მოსე კუერთხი იგი ღმრთისამიერი ხელითა თვისთა“ [გამოსვლათა, IV, 21]. კვერთხის გველად ქცევის მომენტიც არ არის შემთხვევითი. „და შევიდეს მოსე და აჰრონ წინაშე ფარაოსა და მსახურთა მისთა და ყვეს ეგრე, ვითარცა უბრძანა მათ უფალმან, და მიაგდო აჰრონ კუერთხი იგი წინაშე ფარაოსა და წინაშე მსახურთა მისთა და იქმნა იგი ვეშაპ“ [გამოსვლათა, VII, 10].

მოგვიანებით კვერთხი, ზედშემოხვეული გველით ხელდასხმისა და ინიციაციის სიმბოლო ხდება. ამგვარი კვერთხი ჰერმესის (მერკურის) უცვლელი ატრიბუტია, რომელის მეშვეობით მას შეეძლო არა თუ უბრალო მიკვდავნი, არამედ თავად ღმერთებიც დაეძინებინა და სურვილისამებრ გაეღვიძებინა. ჰერმესი ერთგვარი შუამავალია სიკვდილ-სიცოცხლეს შორის. მისი ერთ-ერთი მთავარი ფუნქცია სწორედ მიცვალებულთა სულების გადაყვანა იყო ჰადესში. კადუცეუსი ასკლეპიოსის (ლათინიზებული ვარიანტით – ესკულაპეს) ატრიბუტიცაა (შურეს „დიად ხელდასხმულნში“, რამას ციკლში, სადაც აღწერილია რამას მიერ ჭირის ფითრით განკურნების ეპიზოდი, მოხსენიებულია რამას ერთ-ერთი ზედწოდება «Aesc-beyl-hope», რომელიც ნიშნავს „ხსნის იმედი ტყეში იმალება“. შურეს აზრით, სწორედ ამ სახელიდან შექმნეს ბერძნებმა მოგვიანებით ასკლეპიოსი.)

სიცოცხლის ხისგანაა გამოთლილი ის სვეტიც, რომელიც სოლომონის ტაძრის ლეგენდაში გვხვდება. სოლომონს სურდა ძელი ტაძარში სვეტად გამოეყენებინა (კოსმიური ხის კიდევ ერთი იზოფუნქციური სიმბოლო - სვეტი, საყრდენი, რომელსაც ზეციური სამყარო ეყრდნობა), მაგრამ ვერ შეძლო. ძელი მდინარეზე გადეს და იგი ხიდის (ხე მაინც არ კარგავს თავის საკრალურ ფუნქციას, იგი ჰორიზონტალურ სიბრტყეშიც «ხიდის» მოვალეობას ასრულებს) მოვალეობას ასრულებდა სანამ საბას (შიბას) დედოფალმა არ ნახა და მისგან ჯვარი არ გააკეთებინა. ლეგენდის მიხედვით სწორედ ამ ჯვარზე ევნო იესო ქრისტე.

როგორც ვხედავთ, ბიბლიური სიცოცხლის ხემ გარკვეული ტრანსფორმაცია განიცადა და მან ჯვრის სახე მიიღო. სტრუქტურულად და ქრონოლოგიურადაც იგი წარმოადგენს შუალედურ სიმბოლოს მსოფლიო ხესა და ადამიანს შორის, როგორც ორივე მათგანის გეომეტრიული გამოხატულება.

თავისთავად ჯვრის სიმბოლო უძველესია. მოგვიანებით იგი სიკვდილ-სიცოცხლის უნივერსალური სიმბოლო ხდება. კაცობრიობის ისტორიაში ქრისტეს იმპულსის შემოტანამ და გოლგოთის მისტერიამ გარკვეულწილად შეცვალა ეს არქეტიპი. ის მისტიური აქტი, რომელიც პირველცოდვისას მოხდა (ევასა და ადამის დაშორება საწყისი არქეტიპებისაგან, რომელიც მარადიული სიცოცხლისა და უკვდავებისაგან დაცილებას ნიშნავს) მეორდება, ოღონდ პირიქით. ჯვართან დაკავშირებული ძირითადი მითოლოგემა უკავშირდება ადამიანს და ღმერთკაცს, რომელიც კვდება, რათა ჯვარზე სიკვდილით საუკუნო სიცოცხლე მოიპოვოს. ჯვრის სიმბოლოს ამგვარი ორმაგი ორიენტაცია ხსნის მასთნ დაკავშირებულ კიდევ ერთ არსს - არჩევანის გაკეთების უნარი და უფლება სიკვდილსა და სიცოცხლეს, ბედნიერებასა და უბედურებას, სიხარულსა და მწუხარებას შორის. ამ ნებელობითი არჩევანის დატვირთვა აქვს ქრისტეს ჯვარცმასაც.

„ჯვარზე გაკვრით აღსრულდა უდიდესი მისტერია კაცობრიობის ისტორიაში. მაქსიმალური საკრალური დატვირთვა გააჩნია იმ დროსა და ადგილს სივრცეში, სადაც და როდესაც ხდება მისი აღმართვა. ორი ეპოქის გადაკვეთაზე, ჯვარი - სიცოცხლის ხის სიმბოლო - ერთგვარი შემობრუნების წერტილის, ახალი ეპოქის დასაწყისზე მიგვანიშნებს ადამიანის მიმართებაში ზეციურ სამყაროსთან“.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:11 PM

ფშავლების წარმოდგენით ლაშარის ჯვრის მუხა ზეცასთან ოქროს შიბით (ოქროს ჯაჭვი) იყო დაკავშირებული, ანგელოზები ჩამოდიოდნენ და ხის კენწეროზე სხდებოდნენ ხოლმე. ზურაბმა ფშავი რომ ააოხრა, რა თქმა უნდა ამ მუხის მოჭრაც სცადა, (რომ ფშაველებს ხატის ყმობისთვის თავი დაენებებინათ და მისი ყმები გამხდარიყვნენ). მაგრამ ხეს რამდენჯერაც ცული დაარტყეს იმდენჯერ ნაფოტი უკან ეწებებოდა. მაშინ ერთმა ფშაველმა, გვარად აფციაურმა უღალატა თავისიანებს, და ზურაბ ერისთავს უთხრა, რომ ხის ტანზე კატის სისხლი წაესვათ. (ანგელოზები მოშორდებიან და ხესაც ადვილად მოჭრითო), ასე მოჭრეს ხე, მაგრამ ფშავლებმა არ მოითმინეს ეს ამბავი და დაამარცხეს ზურაბი.


რაც შეეხება ქართულ მითოლოგიურ გადმოცემებს, აქაც მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია საკრალურ ხესა და მასთან დაკავშირებული რწმენა-წარმოდგენებს. საქართველოს სხვადასხვა მხარეში წმინდა ხედ ითვლებოდა: მუხა, ცაცხვი, ვაზი, ტირიფი, ალვა, იფანი...

წარმართი ქართველები თაყვანს სცემდნენ მუხას. მათი წარმოდგენით, მუხა მოიაზრებოდა როგორც ნაყოფიერების, სიუხვის, ბარაქის, ჯანმრთელობის სიმბოლო. კოტეტიშვილის აზრით, ზოგადად მუხა უკავშირდება ღრუბელთა და ჭექა-ქუხილის ღვთაებას, როგორც საქართველოში, ისე სხვა ქვეყნებში (იტალია, გერმანია, საბერძნეთი) , ვერა ბარდაველიძის აზრით კი – მზის ღვთაებას.

არგონავტების მითში ოქროს საწმისი მუხაზეა ჩამოკიდებული (ამ მხრივ საინტერესო საინტერესო პარარლი ჩნდება ხეთურ მითთან თელიფინუს შესახებ - მოკვდავი და აღორძინებადი ღვთაების - თელიფინუს წინ - ეიას წმინდა ხეს დგავენ, რომელზედაც ცხვრის ტყავს ჰკიდებენ (საკრალურ საწმისს), საწმისი კი ნაყოფიერების, გამრავლების, დღეგრძელობის და ყოველივე სიკეთის სიმბოლოა.). ვ. კოტეტიშვილს მიაჩნია, რომ ეს გარკვეული საკრალური აქტი იყო. «იგივე მნიშვნელობა აქვს დღემდე შემორჩენილ წესს საღვთო მუხებზე (ცაცხვზე, იფანზე) ჯიხვის თუ ირმის რქების მიკვრას, ფერადი ნაჭრების ჩამოკიდებას, ღაზლის ძაფის ჩამოკიდებას.

მუხის კულტის კვალი ჩანს ქართულ ხალხურ სიმღერებში, უძველეს თქმულებებსა და ზღაპრებშიც.
მუხა, როგორც უკვე აღვნიშნე, ნაყოფიერებისა და სიცოცხლის მომნიჭებელ ძალად იყო მიჩნეული. ეს მოტივი კარგად ჩანს ლექსში „მამლი მუხასა“:

„მუხა წონწილებს, წონწილებს, მამლი მუხასაო,
წონწილებს და წაიქცევა, მამლი მუხასაო,
მუხისა ნადგომსა ძირსა, მამლი მუხასაო,
შიგაც რომ წყალი დგებოდა, მამლი მუხასაო,
იქაც რომ თევზი ჩნდებოდა, მამლი მუხასაო,
იმასაც ხომ დაჭერა უნდა, მამლი მუხასაო,
რითა და რითა შენ, ბიჭო, მამლი მუხასაო,
რითა და მოსეს ბადითა, მამლი მუხასაო
...ჩიტი ღობეზე შემოჯდა, მამლი მუხასაო,
იძახდა ქიშმიშობასა, მამლი მუხასაო
ღმერთმან ყველანი მოგასწროთ, მამლი მუხასაო
აღდგომა-ქრისტეშობასა, მამლი მუხასაო“.

ლექსში საინტერესოა თევზის გაჩენის მომენტიც. აქ თევზი შემთხვევით არაა მოხსენიებული. თევზი, ისევე, როგორც მუხა ძველ მითოლოგიაში გარდაცვლილი და მკვდრეთით აღმდგარი ნაყოფიერების ღვთაების სიმბოლოა (ბევრ სხვა ქვეყნებში თევზი ხელახალი დაბადების სიმბოლოა). შემთხვევითი არ არის მისი კავშირი ქრისტესთანაც. ადრეულ ქრისტიანულ ლიტერატურაში იესო ქრისტე პირდაპირაა მოხსენიებული „თევზად“, ხოლო ქრისტიანები „მეთევზეებად“.. (ქრისტე პეტრეს და ანდრიას ეუბნება `მომყევით მე და ადამიანის მებადურებად გაქცევთ~.) რიტუალური ნაწილის კვინტესენციას წარმოადგენს მისი დასარული, სადაც კრისტალიზებული სახით არის მოცემული ლექსის არსი. გიორგი ჩიტაია, „სიცოცხლის ხის მოტივი ლაზურ ორნამენტში“ გამოკვეთილად საუბრობს სიცოცხლის ხის ჩანაცვლებაზე ნაყოფიერების მომნიჭებელი ძალით - თევზით.

საქართველოში წმინდა ხეთა შორის ყველაზე უფრო გავრცელებული მუხისა და ცაცხვის თაყვანისცემა იყო - აღნიშნავს ვერა ბარდაველიძე. ქართული გადმოცემა მოვგითხრობს, რომ მცხეთის სვეტიცხოვლის ეკლესიის ადგილზე ძველად მდგარა უზარმაზარი წმინდა მუხა, რომელსაც ხალხი თაყვანს სცემდა. მეფის გაქრისტიანების შემდეგ მუხა მოუჭრიათ და მის ადგილზე ჯერ ხის, შემდეგ კი ქვის ეკლესია აუშენებიათ.

მარტვილის ეკლესიის დაარსების ლეგენდის მიხედვით, დღევანდელი მარტვილის ეკლესიის ადგილას წმინდა მუხის ხე მდგარა, რომელთანაც პირველშობილი ვაჟები მიჰყავდათ და სწირავ¬დნენ (ამგვარი მსხვერპლთშეწირვის რიტუალზე ლაპარაკობს ესაია: „რომ გახურებულხართ მუხებს შორის, ყოველი ხემხვივანის ქვეშ, ბავშვთა დამკვლელნო ხევებში, კლდეთა ნაპრალებში“ (ესაია 57:5), სადაც ფრეზერის აზრით, აღწერილია მოლოქისადმი ბავშვების მსხვერპლად შეწირვის ჩვეულება, როდესაც, მოკლული ბავშვის სისხლს უსვავდნენ წმინდა მუხას, ან სისხლი რამენაირი ფორმით მიჰქონდათ შესაწირავად). მოგვიანებით ეს სასტიკი რიტუალი ღორების მსხვერპლთ¬შეწირვით შეცვლილა, ხოლო I საუკუნეში, გადმოცემის მიხედვით, ეს ხე ანდრია პირველწოდებულს მოუჭრევინებია და მის ადგილზე მარტვილის სახელით ცნობილი ეკლესია აუშენებიათ.

მუხისა და ცაცხვის თაყვანისცემაზე მეტყველებენ გეოგრაფიული ტერმინებიც. ამ მხრივ აღსანიშნავია «რკონი» და «ჭყონდიდი». ეს უკანასკნელი მეგრულად «დიდი მუხის სალოცავს ნიშნავს». რკონის ღვთისმშობლის ეკლესიის მახლობლად ცაცხვის ხეა, რომელიც წმინდა ხედ ითვლება (ხო იყავით წასულები ცოტა ხნის წინ). მაგრამ სახელწოდება «რკონი» მიგვანიშნებს იმაზე, რომ აქ ცაცხვზე ადრე მუხის თაყვანისცემა უნდა ყოფილიყო გავრცელებული.

მუხასთან ერთად დიდ თაყვანს სცემდნენ ცაცხვს, იმერეთში ცაცხვის შეშად მოჭრა და მისი შეშად ხმარება დიდი ცოდვა ყოფილა. იმ ადგილებში კი, სადაც ეკლესია არ იყო, მის მაგივრობას ცაცხვის ხეები სწევდნენ.

ხელშეუხებელი და შეუვალი იყო ფშავში სამლოცველო ხატების ადგილზე გაშენებული წმინდა ტყეები. სვანეთში კი გვხვდება ასწლოვანი ხეებით დაფარული ადგილები, იქიდან ნაფოტის გამოტანაც კი ღვთის რისხვას იწვევდა, მოავლენდა უჩვეულოდ მსხვილ სეტყვას. სვანეთში ასეთ წმინდა ხეებად ითვლებოდა ფიჭვისა და ნაძვის ხეები, მათთვის შესაწირავიც კი მიჰქონდათ და იქვე ლოცულობდნენ (საკრალურ ხეთა ჩამონათვალში არსად, არც ერთ წყაროში არ შემხვედრია წიფელა. თუმცა, რაჭაში, სოფელ შქმერის ზემოთ მინახავს ასეთი „წმინდა“ ტყე – წიფლის უზარმაზარი ხეებით დაფარული მომცრო გორაკი, რომელსაც იქაურები „ქოლოსს“ (!?) უწოდებენ).

ბარდაველიძეს მიაჩნია, რომ ხეებთან და ხევნარ-ტყესთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული წმ.გიორგისა და ღვთისმშობლის სახელები. ამას ადასტურებდა ქართული გადმოცემები და ლეგენდები. ისინი პირდაპირ მიუთითებენ წმინდა მუხის კავშირს წმინდა გიორგის კულტთან. ერთი გურული ლეგენდის თანახმად, მას შემდეგ, რაც XVII ს-ში ლეკებმა გურია დაარბიეს და დაანგრიეს წმ.გიორგის სახელობის ეკლესია, სოფლის მცხოვრებლებმა წმ.გიორგის ხატი მუხაზე იპოვეს და რამდენჯერაც სხვა ადგილზე გადაიტანეს, იმდენჯერ დაუბრუნდა წმინდა ხეს. შემდეგ ხალხმა მოჭრა ხე და მის ადგილზე წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია ააგო.

მარადმწვანე ურთხელის კულტი საქართველოს სხვადა¬სხვა კუთხეში არსებობდა. ეს ხე თითქმის ყველგან გვხვდება სხვადასხვა სახელწოდებებით. სამეგრელოში არსებობდა დღესასწაული - ურთხაობა, რომელიც გაზაფხულზე ტარდებოდა. რიტუალის შესასრულებლად მაღალ ურთხელს ირჩევდნენ, ხესთან შესაწირავით მიდიოდნენ და ლოცულობდნენ. ლოცვაში «წმინდა ხედ» მოიხსენიებოდნენ და შესთხოვდნენ საქონლის გამრავლებას, უხვ მოსავალს, ბედნიერებას, ავი თვალისაგან დაცვას. თავისთავად, საკმაოდ საინტერესოა ურთხაობის რიტუალი (ისევე როგორც სხვა რიტუალები ჩემთვის), თუმცა ამ რიტუალების ცალ–ცალკე აღწერა ბევრ დროსა და ადგილს მოითხოვს. თუ დაგაინტერესებთ ვინმეს, მიგითითებთ მერე წყაროებს. ერთზე შევჩერდები მარტო. სამეგრელოში ურთხელს შვილების გამრავლებასა და გამარჯვებას შესთხოვდნენ. ამ რიტუალს ოჯახის დედა ასრულებს. ხესთან მოჰქონდათ მჭადის ფქვილისა და ღერღილისაგან გამომცხავარი კვერები, რასაც ურთხელის წიწვს ურევდნენ, კვერებს აცხობდნენ როგორც შვილების, ისე ხის სახელზეც და ლოცულობდნენ. თუ ბავშვი თან არ ახლდა დედას, მაშინ მას ურთხელის ტოტი სახლში მოჰქონდა და ავადმყოფი ბავშვის ოთახის კარზე დაამაგრებდა. ერთი კვირის შემდეგ კი ადრიანად მივიდოდა ხესთან და კვლავ შესთხოვდა ხეს ბავშვის ჯანმრთელობას. ლოცვით ხეს დაჩოქილი შემოუვლიდა. შემდეგ ნახშირიანი ხელით ხეს ჯვარს დაუსვამდა და შუბლს მაგრად მიადებდა, რომ ჯვრის გამოსახულება გადასვლოდა, სახლში დაბრუნებული კი ბავშვს მიადებდა შუბლს მაგრად, რომ ჯვრის გამოსახულება აღბეჭდილიყო.

ურთხელის კულტის ნაკვალევი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ეთნო¬გრაფიულ ყოფაშიც ვლინდება. ურთხელი წმინდა ხედ იყო მიჩნეული ფშავში. მისი ხელის ხლება და მოჭრა სასტიკად იკრძალებოდა. მას სალოცავთან ახლოს რგავდნენ. ის დაკავშირებული იყო მიცვალებულის კულტთანაც. ფშავში გავრცელებული წეს-ჩვეულების თანახმად, თუ ვინმე უგზო-უკვლოდ იკარგებოდა, მის სახელზე მოჭრიდნენ მის სიმაღლე ურთხელს და რიტუალის გათვალისწინებით და ყველა წესის დაცვით დაკრძალავდნენ.

კოსმიური ხის გამოვლინება ჩანს ქართულ ორნამენტშიც. ამ მხრივ აღსანიშნავია «სიცოცხლის ხის» მოტივის არსებობა ლაზური ტიპის სახლის შემკულობაში, რომელიც შეისწავლა გიორგი ჩიტაიამ. ეს მოტივი ხშირად გვხვდება ლაზურ ორნამენტში, როგორც ბუხრის შემკულობის ხის ნაწილებში, ასევე ბუხრის კამარებზე. მეცნიერი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სიცოცხლის ხის მოტივი წარმოდგენილია სწორედ ოდაში და არა სხვაგან. ოდის აუცილებელ ატრიბუტს ბუხარი შეადგენდა, რომელიც საოჯახო კულტის ცენტრს წარმოადგენდა და ისევე როგორც კერია, წმინდა ადგილად ითვლებოდა. მკვლევარი სიცოცხლის ხის მოტივს უკავშირებს არა მარტო ცეცხლსა და კერას, არამედ მიცვალებულის (წინაპრის) კულტსაც. ისე, ცნობისათვის, ძალიან საინტერესო წიგნია. აღარა მაქვს, თორემ არ დაგზარდებოდით და დავასკანერებდი რაღაცეებს.

ჩვენს მიერ განხილულ მაგალითებში საკრალური ხე უკავშირდება რა ერთის მხრივ ცეცხლსა და კერიის კულტს, მეორეს მხრივ მიცვალებულთა კულტს. ის წარმოადგენდა ამაღორძინებელ, გამანაყოფიერებელ და მაცოცხლებელ ძალას.

ამასთან დაკავშირებით აღსანიშნავია ისიც, რომ სიცოცხლის ხის ეს სიუჟეტი მრავლად მოიპოვება საფლავის ქვებზეც. იმერეთსა და ქართლში, ჩიტაიას აზრით, ის უშუალოდ დაკავშირებულია მიცვალებულის კულტთან. მის არსებობა მიცვალებულთა კულტში გამართლებულია შემდეგი შეხედულებებით - საიქიოს სააქაოდ გაგრძელებად წარმოდგენა.

ძალიან საინტერესო მოტივები ვნახე წელს თუშეთშიც. ძველ ომოლში, ერთ–ერთ კოშკში მუზეუმი გაუხსნიათ, სადაც, ძველი საფლავის ქვებზე ნაპოვნი სიუჟეტების ასლები შეგიძლიათ ნახოთ. მართალია ამ ასლების გვერდით უცნაურ რაღაცეებსაც წააწყდებით (მაგ. ერთმანეთის ქვეშ ლამაზი კალიგრაფიით მიწერილი რომელიღაც ხვთისშვილის გამონათქვამი, იუნგის ციტატა არქეტიპების შესახებ და ნაწყვეტი შტაინერის რომელიღაც წიგნიდან), მაგრამ ეგ არაფერი - მოტივები მართლა საინტერესოა და არც ის ვიცი ჩართულია თუ არა უკვე რომელიმე გამოცემაში.

* * *
აბაკელია საკრალური ხის სიმბოლოებს საქართველოში სტატიკურ და მობილურ სიმბოლოებად აჯგუფებს. [ნ.აბაკელია, „მითი და რიტუალი ქართულ კულტურაში“]

სტატიკურ სიმბოლოთა რიცხვს მიეკუთვნება დედაბოძი, რომელიც საცხოვრებელისათვის (თავის მხრივ, საცხოვრებელი თავისი კამარითა და კერიით, მიკროკოსმოსს ეთანადება) საყრდენს წარმოადგენს და მსოფლიო ხის ფუნქციას ასრულებს. დედაბოძთან, კერიასთან სრულდება საკრალური ხის სიმბოლიკასთან დაკავშირებული მრავალი რიტუალი, საახალწლო, საქორწილო და ა.შ., რომლებიც ჩვენთვის საინტერესოა. დედაბოძი ასევე მარადიულობის სიმბოლოცაა.

„ჟინი ორთას“ რიტუალში მკაფიოდაა გამოხატული მსოფლიო ხისა და მასზე ჩამოკიდებული შეწირული ფრინველის სიმბოლიკა. რიტუალი ზაფხულში ტარდებოდა: ოჯახის უფროსი (მამაკაცი) საიდუმლოდ ასრულებდა ლოცვას ტყეში, ხეების ქვეშ. რიტუალისათვის მას სახლიდან მიჰქონდა დანა, შეშა, წყალი, ცეცხლი, ორი მჭადის კვერი და ერთი მამალი. მამალს ტყავს აძრობდა (ბუმბულიანად და ფრთებიანად) და ჰკიდებდა ხის წვერზე. ლოცვის დასრულების შემდეგ, მამაკაცი უხმობდა თავის ვაჟიშვილებს. ისინი ერთად წვავდნენ და შეექცეოდნენ სამსხვერპლო მამალს. თუ ერთი წლის მანძილზე მეხი მოკლავდა ცხოველს, ეს „ჟინი ორთას“ რისხვას მიეწერებოდა.

საკრალური ხის სიმბოლო ნათლად ჩანს ლეჩხუმში დადასტურებულ რიტუალში „ბატონების მისართმევი ხის ტოტის“ სახით, რომელიც წარმოადგენდა აყვავებულ ხის ტოტს, მორთულს სხვადასხვა ფერის ბაფთებით, ხილით, წითელი კვერცხებით, ფრინველების შეღებილი გმოსახულებებით და სხვა. რიტუალს „ხვამლობა“ ეწოდებოდა. ხვამლობა, რომელიც ქრისტიანულ სულთმოფენას ესადაგება, მოძრავი დღესასწაული იყო. ამ დღეს ყველა ასრულებდა ლოცვას, სახლში „დააბრუნებდნენ“ ტაბლას და ნიგვზის ხის ქვეშ გავიდოდნენ. აქ სრულდებოდა „სახვამლობო რიტუალი“. ლოცულობდა ოჯახის უფროსი ქალი, რომელიც აანთებდა ერთ სანთელს, კაკლის ხის ქვეშ მიყვანილ ბავშვებს თავზე სპეციალურად ამ დღისათვის დაკლულ და შემწვარ წიწილას შემოატარებდა და დალოცავდა. სახვამლობო კაკლები ეკუთვნოდა ოჯახს, უბანს, გვარს, სოფელს, რომელიც უმრავლეს შემთხვევაში ხველა-სახადისათვის იყო შეწირული. [ნ.აბაკელია, „კოსმოლოგიური სიმბოლოები დასავლეთ საქართველოში“]

სიცოცხლის ხის ვარიანტის მობილურ სიმბოლოს წარმოადგენს საქორწილო რიტუალებში ფართოდ გავრცელებული «მაშხალა» ან «ჩირაღდანი» (მრავალტოტიანი ხის ფორმის საგანი, რომელზედაც ჩამოკიდებულია ხილი, ჩურჩხელები, ყვავილები, პურის ცომისაგან გამომცხვარი ადამიანის და ცხოველების ფიგურები, მთლიანად მოხარშული ქათამი, რომელსაც თავზე ბუმბულს უტოვებდნენ), „ჯვრის პური“ (ზოომორფული ფიგურებით შემკული გამომცხვარი პური, რომელსაც მექორწილეებს მიართმევდნენ.). ი. სურგულაძე ერთმანეთს უკავშირებს ჩირაღდანის თავზე ბუმბულშერჩენილი ქათმის ჩამოკიდების წესსა და ჩიჩილაკზე გაპუტული შაშვის ჩამოკიდების ტრადიციას. მისი აზრით, ორივე შემთხვევაში რიტუალურმა საგანმა და მოქმედებამ შეინახა მათში დაცული ღვთაებრივი ხის სახე, რომელზედაც მითიური ფრინველები ბუდობენ.

ჩიჩილაკში, ისევე როგორც სიცოცხლის ხის სიმბოლოში, საინტერესოა ორი ყვინჩილას გამოსახულება. რელიგიის ისტორიიდან ცნობილია მაგალითები, როდესაც საკრალურ ხეზე ჰკიდებენ არა მარტო შეწირულ ფრინველს, არამედ ზოგადად სამსხვერპლო ცხოველის ტყავსაც (ზემოხსენებული თელიფინუს მითი, არგონავტების მითი).

სიცოცხლის ხესთანაა დაკავშირებული ქართველ მთიელთა დროშები. თ.ოჩიაურის მიხედვით, სამკადრეო ჯვართან სალაპარაკო სპეციალური ტერმინოლოგიით დროშას „ალვის ტანი“ ეწოდებოდა, რაც ნათლად მიუთითებს ამ საკრალური საგნის კავშირს ღვთაებათა კარზე ამოსულ ან ღვთაებათა საბრძანისის მითიურ ხესთან. წმინდა ხეებს უკავშირებს საკულტო დროშებს ვერა ბარდაველიძეც.

დროშა მთიელთა სლოცავებში მთავარ საკულტო შენობაში „დარბაზში“ ან „ბეღელში“ იყო დასვენებული. არსებობდა აგრეთვე სპეციალური ნაგებობა „დროშათა საბრძანისი კოშკი“, სადაც დროშა დაშლილ მდგომარეობაში ინახებოდა და მასთან მისვლა ყველას არ შეეძლო. თვითონ ხევისბერსაც განწმენდის (წმინდაობის) შემდეგ შეეძლო ამა თუ იმ დღეობისთვის „აეწყო“ დროშა, რომელიც შედგებოდა ხის ტარის, ლითონის ბუნიკის, ფერადი სამკადროებისა და ზანზალაკებისაგან. აწყობილი დროშის გატანა უკვე შესაძლებელი ხდებოდა და ის ადგილი, სადაც მას ხევისბერი დაჰკრავდა ნაკურთხად ითვლებოდა და იქ შესაძლებელი ხდებოდა რიტუალის ჩატარება. ფშავ-ხევსურთა დროშები ქალურ საწყისთან იყო დაკავშირებული.

„დროშა მართალია, ხელში მამაკაცს უჭირავს, მაგრამ ქალური წარმომავლობის საგნებითაა აგებული. მის შექმნაში ქალის ხელი მონაწილეობს. დროშას ებმის ქალთაგან შენაწირი - ბეჭედი, ყელსაბამი, შიბი, და რაც მთავარია, საკადრისები (სამკადროები, იგივე მანდილი). მანდილი დროშის ძირითადი ელემენტია და იგი გვხვდება დროშაზე ჯვარის ნიშნად და ქალზე პატივის ნიშნად». ფშავ-ხევსურთა წარმოდგენებში დროშა ხალხის წინამძღოლი, გაფანტული საყმოს შემკრები და მის გამაერთიანებელია. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ქალები საკადრისებს წმინდა ადგილზე მდგარ ხეებზეც აბნევდნენ, რომელიც უზარმაზარ უძრავ დროშად წარმოგვიდგება. აღსანიშნავია, რომ ქსნის ხეობაში შესამოსელს (თავშალს, ყელსახვევს, რომლითაც ქალები ხატის ტერიტორიაზე მდგარ ხეებს ამკობდნენ) „დროშას“ უწოდებდნენ. [ზ. კიკნაძე, «ქართულ მითოლოგიურ გადმოცემათა სისტემა»]

ასევე ღვთაების სამყოფელს წარმოადგენს ლაშარის მუხა. „ლაშარის ბერმუხა არა მარტო ღვთაების სადგომად გვევლინება, არამედ სიცოცხლის ხის მოტივსაც უკავშირდება“,- აღნიშნავს თინა ოჩიაური. მთაზე დგას მუხა, მუხაზე კიბეა შედგმული, კიბის თავში ღვთისშვილია, რომელიც შიბით, საკიდით არის გამობმული ცას. ღვთისშვილი ამ გზით მიდის საყმოს მიერ შეწირული ძღვენით მორიგე ღმერთთან. მას თან მიაქვს „შემონაზენი“, ლოცვა-ვედრება, სასოება თუ საკმევლად სუბლიმირებული საკლავის სისხლი. ღვთისშვილი შუამავალია ცასა და მიწას შორის, ის არის ის შიბი, რომელიც სამყაროს და მორიგე ღმერთს ერთმანეთს უკავშირებს.
,,ბებერსა ლაშარის ჯვარსა
ხმელ გორზედ ედგა ბერმუხა
წვერს ება შიბი ოქროსი
ზეცას ავიდის კიბითა
სულძაღლმა ერისთვიშვილმა
ამოუბრუნა ძირითა»

ხატისა და ბერმუხის უვნებლობა მთელი ტომისა და ერის ბედნიერებას ნიშნავდა. ხოლო მუხის მოჭრა და შიბის ცაში აკეცვა უბედურების მომასწავებელი იყო.

როგორც ანდრეზები გადმოგვცემენ, მთაში საზოგადოებრივი ცხოვრების წარმართვა შესაძლებელი გამხდარა მას შემდეგ, რაც ღვთისშვილებს ჯვრის სახელით ბრძოლა გაუმართავთ ადგილობრივ დევ-კერპებთან და ღვთის შეწევნით, ერთიანად გაუწყვეტიათ ისინი. (ალ.ოჩიაური). სწორედ მას შემდეგ, რაც წმ.გიორგის დევ-კერპთაგან გაუწმინდავს ქვეყანა, მნიშვნელოვანი სასწაულს უჩენია თავი: „გიორგის გადმონავალზე ხე ალვად ამოსულიყო“.

ჯვრით დევ-კერპებზე გამარჯვებისას ცისა და მიწის შემაერთებელი ხის აღმოცენებას უნდა მოესწავებინა სამყაროული წესრიგის აღდგენა, ღვთისშვილთა მიერ განწმენდილ-განახლებული წუთისოფლის ღვთიურ საწყისთან შეკავშირება, ანუ რელიგიის დასაბამი.

ალვის ხე საყმოს არსებობისა და ძლიერების ბურჯია. სანამ ის დგას, ცისა და მიწის, ღვთისა და საყმოს კავშირი უწყვეტია. მისი მოჭრა და ოქროს შიბის** ცაში აკეცვა ზეციურ სამყაროსთან კავშირის გაწყვეტას, კოსმიური წესრიგის დარღვევას ნიშნავს.
„ლაშარის მუხისა და ხმალას ალვის ხის ანდრეზები ტრაგიკულმა სულისკვეთებამ შექმნა. ღვთისშვილი მისტირის წარსულს, როცა მუხა იყო ოქროს შიბიც და საყმოს შესაწირავიც მისდიოდა მორიგე ღმერთს, ანუ იყო კავშირი, რელიგია - შიბი, მაგამ შიბი გაწყდა“. [ზ.კიკნაძე „ქართულ მითოლოგიურ გადმოცემათა სისტემა“]

«ალვის ხე გადააქციეს, ძირ არ გაწირეს წვერია,
შიბ გაწყდა ცისკენ წავიდა, წიოდა, როგორც გველია».

და დედამიწის ამ ადგილზე გაწყდა ცისა და მიწის კავშირი - რელიგია. შიბი, როგორც ჯვარჩენის ნიშანი, რელიგიის სიმბოლოა. მისი გაწყვეტა და ცაში აკეცვა ცისა და მიწის კავშირის, რელიგიის გაწყვეტას მოასწავებს. „სიტყვა რელიგია - კავშირის აღდგენა, ისევე როგორც ებრაული ბერით (კავშირი, რომელსაც თარგმნიან აღთქმად) ეტიმოლოგიურად ხომ იმასვე ნიშნავს, რა ფუნქციაც შიბს აკისრია“. [ზ.კიკნაძე, «ქართულ მითოლოგიურ გადმოცემათა სისტემა»]

* ოჩიაურის აზრით, ხეთა თაყვანისცემასთან უნდა იყოს დაკავშირებული ხევსურთა სახლის თავხეც, რომელსაც კეზი ეწოდება. კეზი ძალიან მსხვილი ხეა და ძირს ბოძები უდგას. იგი მთელ სახლს ამაგრებს და ამიტომ სახლის მთავარ საყრდენად თვლიდნენ. ამბობენ, რომ ყველა სახლს ჰყავს თავისი „მეკეზისწვერე ანგელოზი და მას შესთხოვენ ოჯახის დაფარვას ბოროტებისაგან“.

**შიბი, როგორც ჯვართჩენის ნიშანი გვხვდება თქმულებაში კოპალას სალოცავის დაარსების შესახებ. კარატის წვერზე, საძოვარზე, მწყემსებს, ახალგაზრდა ქალ–ვაჟს, წივილი და ჟღარუნი შემოესმათ. დაინახეს, როგორ დაეშვა ციდან თასი და ვერცხლის ჯაჭვი. ქალმა შიბი აიღო, ვაჟმა – თასი, იმავ ადგილას ჩაფლეს მიწაში და პატარა კოშკი ააშენეს. ჯაჭვის მეორე ნახევარი დაბლა ლიქოკში დაუმარხავთ და იქაც გაუმართავთ სალოცავი /თ. ოჩიაური. “მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოში“/.

http://forum.ge/?f=8...33618659&st=195


Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:12 PM

ინგუშების და ჩეჩნების მითოლოგიაში ციური მნათობებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე სიუჟეტი არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, პერსონიფიცირებული მზე (ან მზის ღმერთი) გელა დილით ზღვიდან ამოდის, ხოლო საღამოს კვლავ ზღვაში ჩადის. როდესაც იგი ჰორიზონტზე ამოდის, მისგან ზღვის ქაფი წვეთავს. წელიწადში ორჯერ (ბუნიობის დროს) დედამისს - აზას სტუმრობს (ზოგიერთი მითის მიხედვით, აზა მზის შვილია, ყოველივე ცოცხალის მფარველი; დაიბადა მზის სხივისგან და წარმოადგენს მზის სხივების მაცოცხლებელ ძალას). ერთ-ერთი მითის თანახმად, მზე და მთვარე ძმები არიან (თუმცა სხვადასხვა დედის შვილები), რომელთაც მუდმივად დევნის მათი ბოროტი და მოჟი, რომელსაც ცაზე თავისი ნათესავები შეუჭამია; როცა იგი მათ დაეწევა, ხდება დაბნელება. სხვა მითი მოგვითხრობს მზისა და სხვა მნათობების წარმოშობის შესახებ. მშვენიერ ქალიშვილს მისდევდა მასზე შეყვარებული სახელგანთქმული ოსტატი-მჭედელი, რომელმაც არ იცოდა, რომ ეს ქალიშვილი მისი და იყო: იგი მას გავარვარებული ოქროს კომბლით მისდევდა მანამდე, ვიდრე ორივენი არ მოკვდნენ. კომბლის ნაპერწკლები ვარსკვლავებად გადაიქცნენ, ჭაბუკი - მზედ, ხოლო ქალიშვილი - მთვარედ. დღემდე ჭაბუკი (მზე) ცდილობს დაეწიოს ცაზე მის შეყვარებულს (მთვარეს).

კავკასიაში გავრცელებულია მითოლოგიური სიუჟეტები მფარველ ღვთაებებზე და ბუნებრივი ობიექტების - მდინარეების, ტბების, ზღვების, მთის მწვერვალების და სხვ. მფლობელებზე, აგრეთვე ნადირობის ღვთაებებზე, რომლის ნებართვის გარეშე მონადირეს არ შეუძლია მოინადიროს რაიმე. არსებობს აგრეთვე ლეგენდები გარეული ცხოველების “პატრონ” ღვთაებებზე. ისინი ჩუქნიან მონადირეს ნანადირევს, რომლის მოკვლაც მათი ნებართვის გარეშე ეკრძალებათ, ხოლო ურჩი ყოველთვის ისჯება. ნადირობის ღვთაებებს მიეკუთვნებიან ქართული ოჩოპინტრე, დალი, აფხაზური აჟვეიფში, რომელიც ზოგჯერ აერგთან არის გაიგივებული, ადიღეური მეზიტხა, რომელმაც განდევნა ნადირობის ადრინდელი ღვთაება მეზგუაში ( ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ მისი ფუნქციები ნაწილობრივ დაუშჯერჯიამ აიღო, რომელსაც აგრეთვე წმინდა გიორგის ნიშნები შეერწყა), დაღესტნური აბდალი (ავდალი), ინგუშური ელტა (რომელიც აგრეთვე მცენარეულობის ღვთაებაა) და სხვ.

ნადირობის ღვთაებებთან დაკავშირებული წარმოდგენები ასახულია სანადირო ეპოსში და მითოლოგიურ სიუჟეტებში მონადირეთა შესახებ, რომლებიც მისდევენ რა ნადირთა მფარველ ღვთაებებს, რომელთაც ცხოველის სახე აქვთ მიღებული, მაღალი კლდეებიდან ვარდებიან და იღუპებიან. ეს სიუჟეტები, ისევე, როგორც ხალხური ცეკვებისა და სიმღერების ტექსტები, სრულდებოდა საგაზაფხულო დღეობებზე. მოგვიანებით კავკასიაში სანადირო მოტივები აგრარულ და კოსმოგონიურ წარმოდგენებს შეერწყა. ცეკვა-სიმღერები დაღუპული მონადირის შესახებ, რომლებიც ყოველწლიურად სრულდებოდა ადრეულ საგაზაფხულო დღეობებზე, ეძღვნებოდა ბუნების ნაყოფიერების განახლებას და გამოღვიძებას.

დაღესტნის მრავალ ხალხში სჩანს ტოტემური წარმოდგენების კვალი. ტოტემების როლში გვხვდება დათვი, ძროხა, ძაღლი, ცხენი, თხა, ცხვარი, არწივი. დაღესტნის ხალხთა წარმოდგენებში მნიშვნელოვანია გველის როლი; ერთგან გველი კეთილი სულია, სახლის მფარველი, ხოლო მეორეგან - წყლის, წვიმის და ელვის განსახიერება. ტოტემური წარმოდგენები მოსჩანს ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაშიც. ერთ-ერთ ზღაპარში უშვილო წყვილს ძროხამ და დედალმა ცხენმა მოუყვანეს შვილები. მშობლებმა ძროხისგან დაბადებულ შვილს მახტატი დაარქვეს, ხოლო ცხენისგან დაბადებულს - პახტატი. მათ გოლიათური ძალა აქვთ და მრავალ გმირობას ჩადიან. სხვა ზღაპარში ადამიანის და დათვის კავშირის შედეგად ჩნდება ჯადოსნური უნარის მქონე გმირი ჩაიტონგი. ჩეჩნებთან და ინგუშებთან ადამიანთა მფარველად გვევლინებიან ფრინველი (ფარა ხაზილგი) და გველი.

მრავალი სიუჟეტი უკავშირდება ელვის და ჭექა-ქუხილის ღვთაებებს, ადამიანთა ბედის და მოსავლის გამგებლებს. ისინი, უზენაესი ღმერთების მსგავსად, ფლობენ ციურ ცეცხლს და დედამიწაზე გზავნიან წვიმას და გვალვას. ქართულმა მითებმა და რიტუალებმა არ შემოგვინახა ელვის და ჭექა-ქუხილის უძველესი ღვთაებების სახელები, რომელთა კულტიც შეერწყა მათი გამომდევნელი ქრისტიანული წმინდანების - ელიას (ილიას), გიორგის და სხვ. კულტს. აფხაზურ პანთეონში ელვის და ჭექა-ქუხილის მბრძანებელია აფი, რომელიც დედამიწაზე ცეცხლოვან ისრებს გზავნის. ადიღებს სწამდათ დიდი ელვისმტყორცნელი ღმერთი შიბლე, რომელიც სულის ღმერთ ფსატხასთან ერთად პანთეონში ტხას (ტხაშხოს) შემდეგ მოდიოდა. დაღესტანში თაყვანს სცემდნენ ელვის და ჭექა-ქუხილის ღვთაებებს ასს (ლაკებთან) და არშს (ცახურებთან), წვიმის ღვთაებებს (ზიუვილს ლაკებთან, გუდილს ტაბასარებთან, გუდის რუტულებთან, გოდეის ცახურებთან, ფეშაფაის ლეზგინებთან). აფხაზები, ადიღები, ქართველები მეხისგან მოკლულს განსაკუთრებული პატივით კრძალავდნენ, როგორც წესი სიკვდილის ადგილზე. ჭექა-ქუხილთან და ელვასთან დაკავშირებულია მჭედლობის მფარველი ღვთაებები (ქართული პირქუში, აფხაზური შაშვი, ადიღეური ტლეფში). აფხაზები სამჭედლოს ჭექა-ქუხილის ღმერთის - აფის ნამსხვრევად თვლიდნენ.

მთელ კავკასიაში იყო გავრცელებული წარმოდგენები ღმერთსა და ადამიანს შორის შუამავალი ღვთაებების შესახებ, რომლებიც გამოსთხოვდნენ ხოლმე ღმერთს ადამიანთათვის სასურველ ამინდს. რიტუალების დროს ამ ღვთაებების პატივსაცემად ქალები სოფელში მორთული თოჯინებით დადიოდნენ, რომელთაც წყლით რწყავდნენ, ხოლო ცერემონიის დასრულების შემდეგ მდინარეში ყრიდნენ ხოლმე. ითვლებოდა, რომ ეს მსვლელობები შეაჩერებდა გვალვას და კოკისპირულ წვიმებს. ლაზარეს, გონჯოს და სხვებთან ერთად ქართველები თაყვანს სცემდნენ ქრისტიანულ წმინდანებს, რომელთაც საჭირო ამინდი მოჰყავდათ, კერძოდ, გაღმერთებულ ისტორიულ პიროვნებებს. ფალოსური თოჯინებით გამართული რიტუალური მსვლელობები ბევრ რამეში ემთხვევა ძველბერძენი მწერლების მიერ აღწერილ, მოსავლიანობის ღვთაებებისადმი მიძღვნილ დღესასწაულებს. საქონლის ნაყოფიერებაზე ქართველები უზენაეს ღვთაებას (ღმერთს) ევედრებოდნენ, აგრეთვე წმინდა მარიამს და სხვადასხვა სინკრეტულ ღვთაებას, რომლებიც საქონლის მფარველობასთან ერთად აგრარულ ფუნქციებსაც ითავსებდნენ (მაგ. ბოსელი, ბარბალე, ბარბოლი, ქრისტიანული წმინდა ბარბარე, თევდორე, ჭაბუკი, ლამარი და სხვ.) შემონახულია აგრეთვე შინაური ცხოველების და მიწათმოქმედების განსაკუთრებულ მფარველებთან დაკავშირებული სიუჟეტები. დაღესტანში ლეზგინები თაყვანს სცემდნენ მიწათმოქმედების და მესაქონლეობის ღვთაება გუცარს.

კავკასიის სხვა ხალხებთან ეს წარმოდგენები უფრო დიფერენცირებულია. აფხაზები მესაქონლეობის მთავარ ღვთაება აიტართან ერთად თაყვანს სცემდნენ საქონლის, განსაკუთრებით კამეჩების მფარველ ღვთაებას მკამგარიას (აკამგარია, სკამგარია). ადიღები თაყვანს სცემდნენ ხარების მფარველს - ხაკუსტაშს და ძროხების მფარველს - ფშიშაკს; ამათ გარდა იყვნენ მსხვილი და წვრილი საქონლის მფარველი ღვთაებები ახინი და ამიში. მთელ კავკასიაშია გავრცელებული ლეგენდები საქონლის მფარველი ღვთაების მიერ გამოგზავნილი ძროხის ან ხარის შესახებ, რომელიც ნებაყოფლობით სწირავს თავს მსხვერპლად ამ ღვთაებას. ქართველებში ეს ლეგენდები უკავშირდება სხვადასხვა ღვთაების - თემის მფარველთა და ქრისტიან წმინდანთა კულტს. ქრისტიანული ეკლესია იყენებდა ლეგენდებს ცხოველის შესახებ, რომელიც თვითონ მოდის მსხვერპლად შეწირვის ადგილას. მაგ. ილორის ტაძარში წმინდა გიორგის დღეობაზე “სასწაული” ხდებოდა: მოდიოდა ოქროს რქიანი ხარი, რომელიც თითქოს დღესასწაულის წინა ღამით თვით წმინდანის მიერ იყო მოყვანილი. ქართული ლეგენდის თანახმად, თავდაპირველად ღვთაება ირემს გზავნიდა. ნებაყოფლობითი მსხვერპლის მოტივი უახლოვდება შესაბამის ანტიკურ და ძველაღმოსავლურ მოტივებს.

კავკასიის მთიელებში ცნობილია მიწათმოქმედების, ნაყოფიერების და მოსავლის ძველი ღვთაებები, როგორებიც არიან აფხაზური ჯაჯა და ანაპა-ნაგა, ადიღეური ტხაგალეჯი, ჩეჩნურ-ინგუშური ერდი, თუშოლი (რომელიც ქართველებშიც არის ცნობილი), დაღესტნური იდორი, კვარა და სხვ. არსებობენ ხელობის მფარველი ღვთაებები (კერძოდ, ქართული ლამარი, აფხაზური ერიში - ქსოვის, საუნაუ - ფქვის და სხვ.)

იბერიულ-კავკასიურ მითოლოგიაში შემონახულია წარმოდგენები კეთილი და ბოროტი სულების, ტყის კაცების შესახებ, რომლებიც მოგვიანებით ქრისტიანობის და ისლამის გავლენით ეშმაკის, შაითანის, იბლისის შესახებ წარმოდგენებს შეერწყა. ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაში კეთილი სულების - მფარველების როლში გვევლინებიან ტარამები; ბევრია ბოროტი სული - ალმაზები, ხუნ საგი, უბური, ვოჩაბი, გამსილგი. ბოროტ სულთა შორის ბევრი სხვადასხვა დაავადებას განასახიერებს. დაღესტნის ხალხებში შაითანები წარმოადგენენ თმებით დაფარულ ანთროპომორფულ არსებებს გადმოტრიალებული ხელ-ფეხით და ადამიანზე დაბლები არიან. ისინი განცალკევებულად ცხოვრობენ და ისეთივე ცხოვრებას ეწევიან, როგორსაც ადამიანები: ქორწინდებიან, შობენ შვილებს (მძიმე მშობიარობის დროს დამხმარე ქალს იწვევენ); უყვართ ცხენებით სეირნობა. ზოგჯერ ნაცნობი ადამიანის სახეს იღებენ. ზოგჯერ, თუ ადამიანმა სიკეთე და ზრუნვა გამოამჟღავნა, შაითანი მას მდიდარ ადამიანად აქცევს. ბოროტი შაითანები ცვლიან ახალშობილებს, ხელს კრავენ უფსკრულის კიდეზე მდგომ ადამიანებს, აჩერებენ წისქვილებს და ა.შ. მთის ხალხის რწმენით, ყურანისეული ლოცვა შაითანისგან იცავს. ავარებთან შაითანებს საკუთარი სახელები აქვთ: იტუ, ტიტუ, ნისკუ და სხვ. შაითანთა სახესხვაობას წარმოადგენენ ვასვასინეკალი (ჯერ კიდევ არდაბადებულ ადამიანს დაავადებებს მოუვლენს), კეხაი (კისერს უმრუდებს ადამიანს, აბნევს მას, უმთავრესად კი საქონელს ერჩის), ჟუნდული (ჩვეულებრივ, იცავს ადამიანს, მაგრამ მის მაწყენარს დაავადებებს მოუვლენს - სახის კრუნჩხვებს, აჯადოებს) და სხვ. ჯინები, რომლებიც დაღესტნურ მითოლოგიაში გვხვდებიან, იყოფიან თეთრ ჯინებად, რომლებიც მფარველობენ ადამიანებს, ხელს უწყობენ გამდიდრებაში ( გამდიდრების საიდუმლოს გამამხელელი ადამიანი სასტიკად ისჯება ჯინის მიერ) და შავ ჯინებად, რომლებიც აგიჟებენ ადამიანს. ქართულ მითებში გვხვდება ბოროტი სულები - დევები და ქაჯები, რომლებიც ქვედა სამყაროში ცხოვრობენ.

მითოლოგიური წარმოდგენების განსაკუთრებული პლასტი ვლინდება ეპოსში და ფოლკლორში. ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა და აფხაზური ნართების ეპოსი და ქართული ამირანის ეპოსი, წარმოიქმნენ რა უხსოვარ წარსულში, სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის ანაბეჭდს ატარებენ. ეპოსსა და მითს შორის საზღვარი ხშირ შემთხვევაში საკმაოდ პირობითია. ეპოსის გმირები ცხოვრობენ სამყაროში, რომლის სივრცე-დროითი მახასიათებლები მითიური სამყაროს შესაბამისი მახასიათებლების მსგავსია. ღმერთები გვევლინებიან გმირების დამხმარეების, მფარველების ან პირიქით მოწინააღმდეგეთა როლში. ნართულ ეპოსში ღმერთები დებეჩი და ტლეპში ღვთაებრივი მჭედლების ორ თაობას განასახიერებენ. დებეჩი გავარვარებულ ლითონს ხელით აძლევს ფორმას, ხოლო ტლეპში იგონებს მარწუხებს, უროს, გრდემლს, აკეთებს პირველ ნამგალს. იგი ასევე მკურნალობს ძვლების მოტეხილობებს (აქ ასახულია ლითონის ათვისების ეპოქის დროინდელი უძველესი წარმოდგენები, როდესაც მჭედელი, რომელსაც თაყვანს სცემდნენ, როგორც ღვთაების ყოვლისშემძლე რჩეულს, განასახიერებდა ზებუნებრივ ძალას, რომელსაც ლითონის დამორჩილება შეეძლო). მეორეს მხრივ, ეპოსის გმირები (ამირანი, აბრსკილი, სასრიკვა, სოსრუკო, ნასრენ-ჟაჩე, ბატრაზი, პხარმატი და სხვ.) აღსდგებიან თვით ღმერთის წინააღმდეგ და ცეცხლს მოუპოვებენ ხალხს, რაც მათ ბერძნულ პრომეთესთან ანათესავებს და საშუალებას იძლევა, ისინი კულტურული გმირების რიგში განვიხილოთ.

განასახიერებენ რა კეთილ საწყისს, ეპოსის გმირები ყოველთვის ეწინააღმდეგებიან ბოროტების, სიბნელის და მიწისქვეშა სამეფოს ქტონურ ძალებს, რომლებზეც გამარჯვება კოსმოსის მოწესრიგების სიმბოლოა. თავის საქმეებში გმირები მრავალ ღმერთს სჯობიან, ხოლო ზოგჯერ მათ მოწინააღმდეგედაც გვევლინებიან (ადიღეური სოსრუკო ღმერთებს სასმელს - სანოს წაართმევს და ადამიანებს აძლევს), ებრძვიან მათ და ხშირად იმარჯვებენ კიდეც (უაზირმესი კლავს ბოროტ ღმერთ პაკოს; ნასრენ-ჟაჩე აღსდგება ტხას მბრძანებლობის წინააღმდეგ, რის გამოც ოშხამახოს მწვერვალზე მიაჯაჭვავენ, საიდანაც მოგვიანებით ნართი ბატრაზი ათავისუფლებს).

უმეტეს შემთხვევაში ეპოსის გმირები სასწაულებრივად იბადებიან - უცოდველი ქალწულისგან, ქვისგან, ქალღმერთის და მონადირისგან (აბრსკილი, ამირანი, სასრიკვა, სოსრუკო, სოსკა-სოლსა). ნადირობას კავკასიურ ეპოსში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს, იგი წინ უძღვის ყველა მნიშვნელოვან გმირობას.

ეპოსის გმირთა გმირობები განასახიერებენ ბუნების მოვლენებს, ბუნებრივი ციკლების პერიოდულობას, ციურ მნათობთა მოძრაობის როტაციულ ხასიათს. თუმცა თვითონ გმირთა ქმედებების ციკლურობა უკვე დაკარგულია და მხოლოდ სიუჟეტის გარკვეული ელემენტები მიუთითებენ მათ თავდაპირველ ხასიათზე. მიწისქვეშა სამყაროდან მოილტვის ცოცხლად დამარხული ნართი სოსრუკო, ყოველ გაზაფხულზე გაისმის მისი კვნესა; სოსრუკოს მიწისქვეშა სამყაროში ჩასვლის დღეს იღვიძებს ბუნება, მიწა იცილებს ყინულს, ჩნდება წყაროები - სოსრუკოს ცრემლები. ყოველ წელს გვახსენებენ თავს კლდეზე მიჯაჭვული ან გამოქვაბულში გამომწყვდეული გმირები (ამირანი, აბრსკილი და სხვ.). აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ფოლკლორში შემორჩენილია სიუჟეტები გიორგის ყოველწლიური მოგზაურობის შესახებ ქაჯების ქვეყანაში. გიორგი, ამირანის და აშამეზის მსგავსად, იტაცებს მშვენიერ ქალებს, სიყვარულის და ნაყოფიერების ქალღმერთებს (ალბათ, ქაჯების მიერ მოტაცებულთ), ცხრასიმიან ფანდურს და გრდემლს, მოერეკება უზარმაზარ ჯოგს. ქაჯების ქვეყნიდან დაბრუნებისას თან მოაქვს მუსიკალური ინსტრუმენტი - გაზაფხულის სიმბოლო. ამირანი გადაივლის ზღვას და იტაცებს მშვენიერ ყამარს, ზეციურ, მზიურ ქალიშვილს, ღრუბელთა წინამძღოლის შვილს - გაზაფხულის სიმბოლურ სახეს. ამირანს გადაყლაპავს ვეშაპი, რომელიც სიბნელეს განასახიერებს, მაგრამ იგი ვეშაპს გვერდს გაუჭრის და გარეთ გამოდის. ნართები ჩადიან გმირობებს, რომლებიც აბედნიერებენ ადამიანებს და აყვავებენ ბუნებას. ნართი აშამეზი ბატრაზთან და სოსრუკოსთან ერთად მიწისქვეშა სამყაროში ჩადის, რათა დრაკონისგან მშვენიერი ახუმიდა გამოიხსნას და მოსტაცოს ჯადოსნური სალამური, რომლის დაკვრაც მძინარე ბუნებას აღვიძებს და განდევნის ზამთარს, რომელიც ჩამოწოლილა დედამიწაზე, ვიდრე სალამური დრაკონის ხელშია.

დაღესტანში, სადაც ნართების ეპოსი ფართოდ არ გავრცელებულა (აქ ცნობილია მხოლოდ ცალკეული სიუჟეტები ნართებზე, კერძოდ ნართ ბარხუზე) ეპიკური სიუჟეტები და მოტივები ტიპოლოგიურად ახლოს დგას ამირანის და ნართების ეპოსთან. ლეზგინების ეპოსის გმირი - შარვილი, რომელშიც გაერთიანებულია მითოლოგიური და ზღაპრული ნიშან-თვისებები, უზარმაზარ ძალას ფლობს: გრანიტის კლდეს ჰკვეთს, ასი ათას მეომარს ცვლის, შეუვალია ისრების და ხანჯლებისთვის; მტერი მასთან გამკლავებას მხოლოდ მოტყუების გზით ახერხებს. დაღესტნური ეპოსის ზოგიერთი გმირი ღმერთებს ებრძვის. ლაკების გმირი ამირი აღუდგება ღმერთ ზალს, რისთვისაც მას რკინის ჯაჭვით კლდეზე მიაბამენ. სხვა გმირი (ადამიანი მაჩალ-ლაშიდან) მთაში ყინვისგან გათოშილი ქალიშვილებისთვის ცეცხლს პარავს ღმერთს.

ყველაზე გავრცელებულ სიუჟეტებს შორისაა გმირების ბრძოლა ცალთვალა გოლიათებთან (ამირანი, ნართები; შდრ, ბერძნული ოდისევსის ბრძოლა ციკლოპ პოლიფემოსთან). ანალოგიური სიუჟეტები გვხვდება აგრეთვე კავკასიელ ხალხთა ფოლკლორში.

ქართული ხალხური ლექსი “თავფარავნელი ჭაბუკი” შეიცავს სიეჟეტს გმირზე, რომელიც ყოველ ღამე გადაცურავს ზღვას თავის შეყვარებულთან შესახვედრად; ქალწული ანთებულ სანთელს ტოვებს ნაპირზე, რათა ჭაბუკს გზა მიასწავლოს, მაგრამ ბოროტი დედაბერის შელოცვით სანთელი ქარიშხლის დროს ქრება. ჭაბუკი ვერ აგნებს ნაპირს და იღუპება. ანალოგიური სიუჟეტები შემორჩენილია ადიღებშიც. ლეგენდის თანახმად, მშვენიერი ადიუხის სახლი დგას მდინარის ნაპირზე, რომელზეც გადაჭიმულია ტილოს ხიდი. თუ ადიუხის ქმარი სახლში გვიან ღამით ბრუნდება, იგი ფანჯრიდან თავის მანათობელ ხელებს უწვდის, რომელიც უნათებს გზას და ქმარიც ხიდზე ადვილად გადარეკავს ცხენებს. უმადური ქმარი უშლის ადიუხს ხიდის ხელებით განათებას. ბნელი ღამით იგი ვარდება ხიდიდან და იხრჩობა, რის შემდეგაც ადიუხი ცოლად სოსრუკოს მიყვება, რომელსაც მზის ატრიბუტიკა ახასიათებს. ადიუხის მანათობელი ხელები გვახსენებს ძველ მითს განთიადის ქალღმერზე, რომლის ვარდისფერი თითებიც ანათებს დილის ცას. ლეგენდის ქართულ ვარიანტში დაღუპული გმირი მის აქსესუარებთან ერთად (წითელი სამოსი, ანთებული სანთელი, ღამით ცურვა, ტვირთი, რომელიც მიაქვს და საბოლოოდ, სიკვდილი) ქალღმერთის სიყვარულის გამო დაღუპულ ღვთაებებს და გმირებს უახლოვდება.

http://geomythology....20Mythology.htm

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:13 PM

ესევ ძალიან საინტერესოა - საუბარია სოლარულ ნიშნებზე.
ალბათ საუბარია სვასტიკა და ბორჯღალოზე.

ნაწილიანი
ქართულ მითოლოგიაში ადამიანი ან ცხოველი, რომელსაც ბოძებული აქვს ღვთაებათა წმინდა ნიშნები (ნაწილები). ცის ან მზის ღვთაება მას უბოძებს ჯვარს ან მზის გამოსახულებას, მთვარის ღვთაება - მთვარის ნიშანს და ა.შ. ნაწილიანებმა უნდა დამალონ მათი “წილები”, რომლებიც, როგორც ითვლებოდა, განლაგებულია მათ ბეჭებქვეშ მანათობელი ნიშნის ან სანთლის სახით. ნაწილიანის შესახებ წარმოდგენები, სავარაუდოდ უხსოვარ წარსულში წარმოიშვა; ეს დასტურდება არქეოლოგიური მასალით, რომელიც გვიანი ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანას ეკუთვნის: ბრინჯაოს ქამრებზე ასახულ მითოლოგიურ სცენებში ფიგურირებენ ადამიანები ასტრალური ნიშნებით მხრებზე და ბარძაყებზე. ნაწილიანის კულტი ასახვას ჰპოვებდა ასტრალურ ღვთაებებთან ბავშვთა ზიარების რიტუალებში. სავარაუდოდ, ნაწილიანის შესახებ წარმოდგენებს უკავშირდება მეფეთა და დიდგვაროვანთა სამოსზე და აღჭურვილობაზე ასტრალური სიმბოლოების აღბეჭდვის ტრადიცია, რაც თითქოს მათაც ნაწილიანის კატეგორიას აკუთვნებდა.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:14 PM

საინტრესო ღვთაებაა და მგლის კულტთანაა დაკავშირებული


მამბერი

ქართულ მითოლოგიაში მგლების მბრძანებელი. თაყვანს სცემდნენ სვანები და დასავლეთ საქართველოს სხვა მთიელები. როდესაც მამბერი კმაყოფილი იყო ადამიანებით, იგი მგლებს პირს უკრავდა, ხოლო განრისხების ჟამს, პირიქით, საქონელზე მიუშვებდა ხოლმე მათ.


Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:15 PM

იახსარი

აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელების (ფშავ-ხევსურეთი) მითოლოგიაში ღვთაება ხვთისშვილთა (ღმერთის შვილთა) რიგიდან. სხვა ხვთისშვილებისგან განსხვავებით, იახსარი ზეციურ მოციქულად ითვლებოდა, რომელიც სვეტის ან ჯვრის სახით წარმოსდგებოდა. იახსარს თაყვანს სცემდნენ, როგორც ბოროტ ძალებთან - დევებთან, ქაჯებთან, ეშმაკებთან და სხვ. მებრძოლ ღვთაებას, რომელიც იცავს როგორც მისი მფარველობის ქვეშ მყოფ ადგილს, ისე ყველა ადამიანს, ვინც შველას ითხოვს. ხალხური რწმენის მიხედვით, იახსარი განდევნის ბოროტ სულებს სულიერად დაავადებული ადამიანისგან და უბედური შემთხვევით (მეხის დაცემა, ზვავში მოყოლა და ა. შ.) გარდაცვლილთაგან. ამ ფუნქციების გამო და ასევე მოსახლეობის მიგრაციის შედეგად იახსარის კულტმა ფართო გავრცელება ჰპოვა აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარში, ერწო-თიანეთში და სხვა რაიონებში. იახსარს უკავშირდება გამარჯვება დევებზე, რომლებიც ავიწროებდნენ ფშავ-ხევსურეთის მოსახლეობას, ბილწავდნენ მათ სალოცავებს, პატივს ჰყრიდნენ მათ ქალებს, კლავდნენ ბავშვებს. ამით შეწუხებულმა მთიელებმა თავიანთ ღვთაებებს მიმართეს და სთხოვეს დახმარება დევების განდევნაში. ღმერთის კართან სათათბიროდ შეკრებილმა ხვთისშვილებმა უზენაეს ღმერთს დევების დასჯა სთხოვეს. წინამძღოლის ასარჩევად ღმერთმა ხვთისშვილთა ძალა გამოსცადა. შეჯიბრში იახსარმა და კოპალამ გაიმარჯვეს, რომლებიც ჩაუდგნენ კიდევაც ლაშქრობას სათავეში. მათ გაანადგურეს დევების ჯარი, მოკლეს მათი გოლიათები მუზა და ბეღელა. ამის შემდეგ დევები უხილავნი გახდნენ და სამუდამოდ მიატოვეს მათი მიწები.

კვირია
ქართულ მითოლოგიაში ღვთაება. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით კვირია ლოკალური სათემო ღვთაებების - ხვთისშვილთა წინამძღოლია, უზენაეს ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავალი და სამართლის შემოქმედი. მისი ეპითეტებია კარავიანი და ხმელთმოურავი. კვირიას საპატივცემულოდ ეწყობოდა დღესასწაულები კვირიცხოვლობა, ხალარჯობა ღამისთევით, მსხვერპლის შეწირვით და საკულტო ნადიმებით. დღესასწაულების დროს მწვანე ტოტებით ქოხებს აშენებდნენ.

დასავლეთ საქართველოს მთიელებში კვირია ბუნების ნაყოფიერების მამაკაცური ღვთაებაა. მას ეძღვნებოდა ადრეული საგაზაფხულო დღესასწაულები, რომლებიც რვა ცალკეულ რიტუალს შეიცავდა. დღესასწაულთა დროს აშენებდნენ თოვლის კოშკს, აწყობდნენ მეზობელ სოფლებს შორის შეჯიბრებებს, მღეროდნენ ჰიმნებს, თამაშდებოდა სცენები, რომლებშიც თვალნათლივ მოსჩანდა ღვთაების ფალოსური ბუნება. დასავლეთ საქართველოს მთიელთა ცალკეულ სიმღერებში კვირია აგრეთვე უზენაეს ღვთაებად გვევლინება, რომელიც ზეცას და ზეციურ წყალს განაგებს. კვირიას ჰიმნს გვალვის დროს მღეროდნენ, რომ წვიმა მოსულიყო. ზემოთ

კოპალა
ქართულ მითოლოგიაში ხევსურთა ლოკალური ღვთაება ხვთისშვილთა რიგიდან. ხალხური ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. კოპალა იახსართან ერთად ებრძვის დევებს და ამარცხებს მათ. მითის ზოგ ვარიანტში კოპალა ერწყმის იახსარს ერთ პერსონაჟად ან მის ორეულად გვევლინება (ამ შემთხვევაში კოპალა ხევსურული, ხოლო იახსარი ფშავური ღვთაებაა). კოპალას მთავარი სალოცავი ლიკოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას. ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისგან და ზვავში მოყოლისგან, მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ. ზემოთ

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:21 PM

პირქუში
— ქართულ მითოლოგიაში ღვთაებრივი მჭედელი. სახელი და ეპითეტი (ცეცხლოვანი) პირქუშის ქტონურ ძალებთან (დევებთან, ქაჯებთან და სხვ.) კავშირზე მიუთითებს. დევების მიერ დატყვევებული პირქუში მათთვის იარაღს, ოქროს და ვერცხლის საგნებს ჭედავს. ტყვეობიდან პირქუშს იხსნის იახსარი მისთვის ზარის დამზადების პირობით. პირქუშს მიეწერება ფიალების, თასების, ქვაბების და სხვა საგნების დამზადება.

პირქუშის სალოცავები დაწესებულია ფშავსა (სოფ. ახადი) და ხევსურეთში (სოფ. ბაცალიგო
).

http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9E%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%A5%E1%83%A3%E1%83%A8%E1%83%98
ოჩიაური თ., მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბ., 1967;
ჩიქოვანი მ., კახეთის 1961 წლის ფოლკლორული ექსპედიცია, კრ.: ქართული ქართული ფოლკლორი, ტ. 1-2, თბ., 1964




ისტორიები პირქუშზე
ფალესტრა
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1531061&start=&st=#entry1531061


პირქუში კაცი ყოფილა, ოქრომჭედელი ხევსური. სიწმინდეს იცავდა. სიკვდილის შემდეგ იქცა ხატად. კარგი ახალგაზრდა ყოფილა, ქალებს მოსწონდათ, მაგრამ იმას ჭკუაში არ უჯდებოდა, რომ მათთან ყოფილიყო. სიწმინდეს იცავდა, შეულახველი იყო. ღმერთს მისთვის ბედნიერი (ციმბირის წყლული) შეუყრია. პირი გადატრუშია და ასე გამხდარა პირქუში. მერე წმინდანად ქცეულა, ღმერთს მიუცია ნება, რომ ანგელოზად ქცეულიყო. მისი ნაკეთები თასებით ზოგ ხალხს უვაჭრია, ზოგს კი ხატებში მიუტანიათ


მცირე ისტორიაც:

პირქუშს სამი კარგი ვერცხლის თასი ჰქონდა და იახსარმა ეს თასები სთხოვა. პირქუშმა არ მისცა, მაშინ იახსარმა წაართვა ძალით და მიიტანა თავის სამლოცველოში. ბოლოს, როცა ერთიც ხვთისშვილი გახდა და მეორეც, პირქუში ამ თასებს ისევ ედავებოდა. ბოლოს ხთის-კარზე რჯული (განჩინება) ჰქონდათ. დამბადებელმა და კვირიამ ეს თასები პირქუშს არგუნეს, რადგან ძალით იყო წართმეული და ხვთისშვილთ კი ერთი-მეორეში ძალადობის ნება არ ჰქონდთ დამბადებლისგან. ძალადობის ნება მარტო დევ-კერპებთან ჰქონდათ. ბოლოს მკითხავის პირით იახსარმა გამოაცხადა:_ მე და პირქუშს ხთის-კარზე რჯული გვქონდა; ეგ სამი თასი პირქუშს არგუნესო. ძალიან დიდი ხანი არ არის მას აქეთ, რაც ეს თასები იახსრიდან ახადში_ პირქუშსას წაიღეს. მას აქეთ აიკრძალა შუაფხოელი ქალის ახადს გათხოვება და ახადელი ქალისა კი შუაფხოში.


Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:23 PM

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1531261&start=&st=#entry1531261
Name

დევები -
ქართულ მითოლოგიას საქართველოში ერთ დროს გავრცელებულმა რელიგიამ _ მაზდეანობამ აჩუქა. მაზდეანურად დევები, თავდაპირველად, დაბადებიდან ბოროტები არ ყოფილან. არის ვერსია, რომ თავად დევი მზის სხივს, სინათლის მომტან არსებას ნიშნავდა. მერე რა მოუვიდათ, ვერ გეტყვით, მაგრამ ქართულ მითოსში ბრიყვები, მოუქნელები და ბოროტები არიან. დევებს იგივე საყოფაცხოვრებო პრობლემები აწუხებთ, როგორც ადამიანებს. ძირითადად სოფლებად ცხოვრობენ. ჰყავთ ოჯახები, ეწევიან მესაქონლეობას. მაგრამ მტრობენ ადამიანებს. ერთთავიანებიც არიან და ბევრთავიანებიც. მათი საბრძოლო იარაღია კომბალი. სახლები აუცილებლად ბანიანები უდგათ.
ადამიანებთან ნათესაური კავშირიც შეიძლება ჰქონდეთ. არის ერთი მითი, როგორ მოიყვანა ვინმე ადამიანმა დევის ქალი, რომელიც შვილს გააჩენდა თუ არა მაშინვე სჭამდა. დედამთილს ჭკუა უხმარია, სულ უძეოდ არ დავრჩეთო, და როგორც კი ბავშვი დაბადებულა, აურთმევია. მის მაგივრად კი ძაღლის ლეკვი მიუგდია და ის გადაუყლაპავს იმ გაუმაძღარს.

პ.ს. მხოლოდ არ ვიცი, რად უნდოდა იმ კაცს მაინცდამაინც ასეთი ცოლი.
ეს მითი რაღაცით შვილების მყლაპავზე ბერძნულ მითს მაგონებს.


მეორე მითი დევებზე, რაც 'ლილე იროელის” წაკითხვის შემდეგ გამახსენდა კოპალასა და ბეღელა დევის ამბავია. როგორ მიუტანა დევმა ცხრა უღელი ქრთამი კოპალას, ღმერთთან მიშუამდგომლე, მეც ღვთისშვილობა მომანიჭოსო. კოპალამ კი მის წინ ჯვრის (რისი ჯვარი იყო არ მახსოვს) აღმართვით ფერფლად აქცია ის ოხერი. ფერფლი კი მატლებად გადაიქცა. რა თქმა უნდა ორიგინალში ლილეს ხსენება არ არის. ვფიქრობ ვაშატელმა ძალზე ეფექტურად გამოიყენა ეს მითი, როცა კოპალამ ლილეს გამოცდა გადაწყვიტა.

კიდევ ერთი მითი გიორგობასთან დაკავშირებით მუხურის წმ. გიორგიზე და დევზე.
ერთხელ როცა წმ. გიორგი ხორციელად მიწაზე ცხოვრობდა და იმერეთში მუხუროს სტუმრობდა, იმ ადგილებში ბევრი დევი ცხოვრობდა. წმ. გიორგის დიაკვანი გაუფრთხილებია, მე სანადიროდ მივდივარ და კარი მანამ არ გაუღო არავის, სანამ ჭუჭრუტანაში ნეკს არ შემოაყოფინებო. დიაკვანიც ასე მოქცეულა და ეკლესიაში მოსული დევის ბანჯგვლიანი ნეკი რომ უნახავს, მისთვის კარი არ გაუღია და წმ. გიორგისთვის შეუძახია _ მიშველეო. ამ დროს წმ. გიორგი ზღვაზე ბრძანდებოდა. დიაკვანის ხმა რომ მოესმა, დიდ ლოდს მოჰკიდა ხელი და დევს ესროლა. მაგრამ ძლიერად მოუვიდა, ლოდმა მუხურას გადაუფრინა და რაჭაში სოფელ ბარაკონთან დაეცა. როგორც ამბობენ, მე არ მინახავს, ის ლოდი დღესაც იქ გდია და წმ. გიორგის ნასროლს ეძახიანო. წმ. გიორგი მაშინვე მუხურასკენ გაემართა, დევს შეება და დაამარცხა. მერე დიაკვანს უბრძანა, ჩემს ძალას გაძლევ და ეს დევი ხრამში გადააგდეო. დიაკვანს შეშინებია და უარი უთქვამს. მაშინ წმ. გიორგის დევისთვის წაღის წვერი ამოუკრავს დაკლდიდან გადაუგდია, ზედ რომელიღაცა ხის მორებიც მიუყოლებია. სადაც დევი დავარდნილა იქ ტბა გაჩნდა. იმ ტბას დღესაც ჰქვია დევის ტბა. ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ დღესაც იმ ტბაში, გამახსენდა რა ხე იყო, ურთხელის სარებია ჩარჭობილი.
რაც შეეხება მშიშარა დიაკვანს, ის წმ გიორგიას ასე დაუწყევლია: არც მოშენდე და არც გადაშენდეო. მის შთამომავლობას გვარში მხოლოდ ერთი კაცი ჰყავს
.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:23 PM

იახსარი იორზე მიჰყვებოდა და სადაც ნახა, ყველგან ამოწყვიტა დევები. ამ ადგილებზე ყველგან არის იახსრის ნიშები, სამლოცველოები. მაგალითად იხინჭას ყოფილა დევების დიდი ოჯახი. შებრძოლებია იახსარი და გაუწყვეტია. მერე ამ ადგილსაც თვითონ დაპატრონდა. ერთი დეი ზემო თიანეთს იყო სახელგანთქმული , რომელსაც ვერხველას ეძახდნენ. ეს დევი თავის ცოლ-შვილით ცხოვობდა ზემოთიანეთის სათავეში, ერთ ვიწრო ხევზე და ამ არემარეს არავის შეეძლო გავლა. მას ჰყავდა დიდი ოჯახი. ეს დევები იჭერდნენ ადამიანებს და ჭამდნენ. მათ დაიჭირეს პირქუში და ტყვედ ჰყავდათ. აკეთებდნენ იარაღს_ მშვილდ-ისარს და ოქრო-ვერცხლს. პირქუში ბევრს ცდილობდა, მაგრამ დევების ტყვეობას თავი ვერ დააღწია. იახსარმა ეს რომ გაიგო, მივიდა ჩუმად და პირქუშს უთხრა: დაგიხსნი, თუ ერთ კარგ ზარს გამიკეთებო. იახსარი დევებს თავს დაესხა და თავის ლახტით ჯერ ვერხველა დევი მოკლა, მერე ყველა ამოწყვიტა და პირქუში გაანთავისუფლა. პირქუში წამოვიდა და ახადს დაბინავდა. იახსარს დაპირება შეუსრულა და მალე ხვთისშვილადაც გადაიქცა

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1531081&start=&st=#entry1531081


დევსა და ეშმაკს რა მოაწყენდა კაცის სამავნეოს. შეიკრიბნენ ერთად და გადაწყვიტეს რაგვი დავაგუბოთო. ფშავ-ხეცსურეთი წყალში ჩავახრჩოთო, სანამ კოპალა ძირიანად ამოაგდეს ჩვენს ჯილაგსო. კართანას ჩავიდნენ და დაიწყეს ხეობის ამოვსება მიწით და კლდეებით. ყველაფერი გაკეთებული ჰქონდათ, შუაში ვიწროთღა გადიოდა წყალი, ერთი კლდის ჩადგმა და არაგვიც დატრიალდებოდა.
იმ დროს მოუსწრო კოპალამ, დევები ერთიანად ამოჟლიტა და ფშავ-ხევსურეთი გადაარჩინნა. ხეობა ხეობა კი მას შემდეგ არის ასე ვიწრო.
კოპალას ისრის პირები შემოელია და მჭედელ პირქუშთან წავიდა უკანაფშავს. ეს ადგილი კოპალას დახმარებით ჩაიგდო პირქუშმა ხელში. კოპალა მიეხმარა იქაური დევების ამოწყვეტაში. პირქუშმა დაივიწყა ძმობილის პატივისცემა, შურდა იმის ხმა-სახელი და უარი უთხრა.
ხუშხეველმა დევებმა გაიგეს, კოპალა და პირქუშა ნადურავად არიან, შეიპყრეს პირქუშა და ტყვედ წაიყვანეს. კოპალას გულმა არ მოუთმინა და მის საშველად გაეშურა. ხუშხელევ დევებს მიუვალი სიმაგრე ჰქონდათ და პირდაპირ შებმით ვერაფერს დააკლებდა. ისევ დევებმა ავნეს თავს: უთანხმოება მოუვიდათ და ერთი დევი გამოაგდეს სიმაგრიდან. მიათ, აბა, რა იცოდნენ, თუ კოპალა შორით უთვალთვალებდა. დაიჭირა ის დევი და ჰკითხა ციხის ამბავი. დევმა ჯერ იუარა, არ ვიციო, მერე კი შეეშინდა და ჩამოფქვა: როცა ხეებს თავისი ჩრდილი გაუსწორდება, დევები მაშინ ისადილებენ, დამძღრებს დაეძინებათ და მაშინ ადვილად შეეპარება კაციო. გზებიც ასწავლა.
შეიპარა კოპალა ციხეში, დევები ამოწყვიტა და პირქუში გაანთავისუფლა. დაირცხვინა პირქუშმა და შეჰფიცა, მუდამ შენი ერთგული ვიქნებიო.
კოპალა გმირულად ებრძოდა დევებს, ხოცავდა, მაგრამ ბევრნი იყვნენ და მარტოკა ვეღარ აუდიოდა.
უკანაფშავის ხეობა შუაფხოსთან ჰქონდათ ჩაკეტილი დევებს. სოფლის გადაღმა, იფნიან გორაზე, სადაც ფშაველები ხატობას იხდიან, დევებს სიმაგრეები ედგათ. სიმაგრეულას კლდიანი ხევი შეუვალი ყოფილა. ავის გორადან არაგვის გაღმა ჭალამდე თოკები ჰქონდათ გაბმული, ღამითაც კი ვერავინ გაეპარებოდათ. წამოედებოდა კაცი თოკს და დევთა სიმაგრეებში ზარები ირეკებოდა. ჩამოცვივდებოდნენ, სუნზე პოულობდნენ და მოგჭამა ჭირი.
ამ დროს ფშავის ხევში წამოიზარდა ერთი ახალგაზრდა, სახელად იახსარი.მასაც კოპალასავით დიდი ძალა მიეცა. ვერ მოითმინა დევების ასეთი პარპაში, მიუხტა ავის გორაზე და სულ ნაცარტუტა ადინა. ეს ამბავი რომ არა, დევები თათბირობდნენ, ერთად დასხმოდნენ კოპალას და მოეკლათ. კოპალა გაახარა იახსარის გმირობამ, ძმად გაიფიცნენ და გადაწყვიტეს: ერთად ვებრძოლოთ დევებსო.
პირველად ხაშრის ხეოაბს მიმართეს, ივრის კუდებში. იაქ ყოფილა ყველაზე დიდრონი დევები, რომლებსაც ჰყოლიათ განთქმული გმირები: მთების მგლეჯავი მუსა, ცხრათავიანი ბეღელა და თორმეტთავიანი ბარდა.
ხაშრელ დევებს იმჟამად ქორწილი ჰქონიათ. სალუდე ქვაბებით სვამდნენ ლუდს და კაცის თავ-ფეხს შეექცეოდნენ. იყო ერთი ღრეობა და ვაი-ვაგლახი. კოპალა და იახსირი ჩაეპარნენ ქუდილის მთიდან, სტყორცნეს ლახტი და თავს დააქციეს ბანი. მერე მიჰყვნენ ისრით და ჟლიტეს.

ქარი იყო და ხვიოდა,
ფოთოლი ჩამოდიოდა,
მშვილდ-ქაიბური ბერისა
ქუდილეზედა წიოდა.
ბარდა, ბეღელან ჩახოცნა,
მუსასაც გული სტკიოდა,
ხაშრული იმთვენ არ იყო,
რაც იმათ სისიხლი სდიოდა.

ერთი დევი გაექცათ, იმ დროს შეასწრო თვალი კოპალამ, როცა კლდეს მოეფარა. ესროლა, მთა დაამსხვრია და თვალი გამოსთხარა. გაიქცა ეს ცალთვალა დევი, მიჰყნენ ესენიც კვალზე. დევმა ირბინა, გადაირბინა ფშავის მთები და ჭიუხების ძირას აბუდელაურის ტბაში ჩავიდა. ჩაჰყვა კოპლაც. ტბის ძირას გაუმართა ბრძოლა და თავს დაამტვრია ფარი. მოკლული დევის მურდალმა სისიხლა ტბის ზედაპირი დაფარა. კოპალა წმინდანი იყო და თავს ვერ გაიუწმინდურებდა. ამოსვლა ვეღარ მოეხერხა. დარცა ტბაში. იახსარი წამოვიდა და ქადაგს უთხრა: ოთხ-რქა, ოთხ-ყურა ცხვარი უნდა ჩაიკლას ტბაში, დევის სისხლი მოშორდება და კოპალა ამოვაო. ქადაგმა მაშინვე შეატყობინა ეს ამბავი ხალხს. შეწუხდა ხალხი, შეიძრა მთელი ფშავ-ხევსურეთი, ბოლოს ხევსურეთში აღმოაჩინეს ასეთი ცხვარი, წაიყვანეს, იმ ტბის პირას დაკლეს და სისხლი ტბაში ჩაღვარეს. გაიხსნა ტბა და ამოვარდა კოპალა.
ძმადნაფიცები ისე მუსრავდნენ დევებს, როგორც ქურცინა თაგვებს. ხალხმა შეიყვარა დევებთან მებრძოლი გმირები. მერე ნიშები აუგეს და დღესაც ლოცულობენ მათ სახელებს.
http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:25 PM

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1531795&start=&st=#entry1531795
ფალესტრა

დევი ფშავლების წარმოდგენით:

1. ფშავლების გადმოცემაში დევი არის ახოვანი, ტანი ხშირი ბალნით აქვს შემოსილი, დღე იმალება და ღამე გამოდის სანადიროდ. დევს ისე არაფრის ეშინია, როგორც მახვილისა და ცეცხლისა. დევი კაცს ჰგავს სახით, მაგრამ მისი სახე უმსგავსია, წელს ზევით ღორივით ჯაგარი ასხია. დევებს უწინ უნავარდნიათ ხალხზე, უჟლეტიათ ხალხი, უჭამიათ. ქვეყანა შეძრწუნებული ყოფილა იმათგან. მაგრამ ჩნდება ხატები და ისინი უტეხენ დევებს ბრძოლას. ცხოველი ხატები, რომელთაც გაჟლიტეს დევები, არიან კოპალა და იახსარი. ფშაველი დღესაც უჩვენებს ადგილს, სადა და სად გადაუხდიათ ამ გმირებს დევებთან ბრძოლა. დევები ფშავლის წარმოდგენით, დღესაც არიან, მაგრამ იმალებიან და უცდიან დროს, რომ ხატების ვედრება გადავარდეს; ისინი მონატრულნი არიან, რომ ხალხმა აღარ იწამოს და უარჰყოს ხატები. ეს თუ მოხდა, მაშინ ისევ გამოვლენ დევები საფრებიდან და დაიწყებენ ნარდიშობას.

2. ფშავლების წარმოდგენით დევუ საშინელი არსებაა. საზარელია მთელი მისი სხეული. ამ საშინელების აღწერისას ხალხი ასეთ სიტყვასაც იტყვის: "დევებს კოჭ უკუღმ აქვისო"_ ეს იმას ნიშნავს, რომ დევს ორივე ფეხი შებრუნებული აქვს. კოჭი მოცქეულია წინ, ხოლო ფეხის წვერი თითებით უკანა მხარესაა.
კოჭი უკუღმა აქვს ასევე ქაჯს, ეშმაკს. ქაჯი და ეშმაკი თითქმის გაიგივებულია. საშინელი სანახავი ყოფილა დევი ქუდიელი. კოჭუკუღმ სიარული სცოდნია, დაფარული ყოფილა ბალნით, თავზე სალულე ქობი ჰხურებია, რომელსაც სიარულის დროს აზანზარებდა (აჟღრიალებდა) და ხალხს შიშის ზარს სცემდაო


ფშაველის მოყოლით:
ერთ კაცს შუაღამისას ტყეში მიმდინარს, დევი შეჰხვედრია, მიწიდამ საითამ ამოძვრა. საზარელი სანახავი იყოო, უთქვია იმ კაცს. შევხედე და კინაღამ გავთავდიო.. წინ გადამიდგა, არ მიშვებდა, ცეცხლივით თვალებს აბრიალებდა და ქობივით (ქვაბივით) ლაშთ აღრენდაო. მერე კი მომაგონდა, როგორ მოვქცეულიყავ. სამჯერ გადავიწერე პირჯვარი და ბერ კოპალას შავეხვეწე: ავსულისგან დამიხსენიო. იმავ წამს ცაზე რაღაცამ გააბურჯღლა, ჩემ წინ მიწა გადაიხსნა და დევიც თან ჩაიყოლა. მე გულზე მომეშვა, შინ გამოვწიეო,_ უთქვამს იმ კაცს

.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:26 PM

კოსმოგონიური მითები

ქართული მითოლოგია სამყაროს სამ ნაწილად განიხილავს: ქვესკნელი ანუ ბნელეთი (ავი ძალების, მიცვალებულთა სულების ადგილი), სკნელი (ჩვენი მიწა, უბრალო მოკვდავებით) და ზესკნელი (ღვთიურ არსებათა საუფლო თავისი იერარქიით). ამ სამ ნაწილს, თუ არ ვცდები, ალვის ხე აკავშირებს. ფესვებით ქვესკნელშია, ვარჯით - სკნელში და ტოტებით ზესკნელში.


მორიგე ღმერთის მიერ ხვთისშვილების ზეციდან გადმოშვება

...პირველად მორიგემ რომ ხვთისშვილები ზეციდან გადმოუშვა, ისინი გერგეტს დააბინავა, გერგეტის მთის ძირში და ნებას არ აძლევდა, რომ ჯერ ხმელეთზე საჯაროდ გამოსულიყვნენ და მოქმედება დაეწყოთ. გადმოშვებულნი კი იმიტომ იყვნენ, რომ დევებთან უნდა ეწარმოებინათ ბრძოლა, რადგან დევები ხორციელთ, ე.ი. ხალხს ანადგურებდნენ, ხოცავდნენ და ყველანაირად ავიწროვებდნენ მათ. ანგელოზნი და ხვთისშვილნი ხალხში ჯერ არ იყვნენ გამოსულნი და დევ-კერპებს ეჭირათ ქვეყანა, მოწინააღმდეგე არავინ ყავდათ და როგორც ეწადათ, ისე იქცეოდნენ. შეწუხდა ხალხი და არ იცოდნენ რა ექნათ, ხალხმა მკითხავების საშუალებით ის კი გაიგო, რომ ხვთისშვილები არიან გერგეტში ხალხის დასახმარებლად გამოშვებულები, მაგრამ ღვთისგან არ ქონდათ მოქმედების ნება.

როშკის გორზე იყვნენ დაბანაკებული დევები... მათ ჰქონდათ სამჭედლო და იმათ გარდა ხევსურეთში სხვა მჭედლები არ იყვნენ. ვინც მათთან მიიტანდა რამე საჭედს, ისინი ქალს სთხოვდნენ_ ლამაზი ვინც იქნებოდა ოჯახში, რძალი იქნებოდა თუ ქალიშვილი. რამდენი ღირებულების იყო სამუშაო, შეაფასებდნენ და ეტყოდნენ: ამდენ ღამეს გამოგზავნე ესა და ეს ქალიო, თუ არა, არ გაგიკეთებთ საქმესო. მეტი გზა არ ჰქონდათ და უსრულებდნენ დევებს სურვილს.
ერთ კაცს ძალიან ლამაზი ცოლი ჰყავდა და გუთნის იარაღის გაკეთებაში ის სთხოვეს. იარაღები აუცილებლად საჭირო იყო, უიმისოდ შიმშილით ამოწყდებოდნენ, გაუგზავნია ცოლი. ცოლი რომ დაბრუნდა უთხრა: იქ რომ არ გაგეგზავნე და ქვე მოგეკალი უკეთესი იყოო და დაიწყო ტირილი. კაცი შეწუხდა, არ იცოდა რა ექნა. მერე ერთი თეთრი ხარი ჰყავდა და თქვა, მოდი ამ ხარს ღმერთისათვის დავკლავ და იქნებ რამე გვეშველოსო. მორიგე ღმერთმა შეიწყნარა ამდენი ვედრება და ხალხის დასახსნელად გამოგზავნა კოპალა. მისცა ერთი დიდი ლახტი, მიულოცა ძალი და შელება, რომ დევები გაენადგურებინა.

კოპალა მოვიდა და ფშავის მტაზე უძილაურთის თავს დაივანა და თვალყურს ადევნებდა, სად იქნებოდა მოსახერხებელი დევებთან ბრძოლა. ამ დროს ერთი ხორნაუთელი კაცი ხორნაულთ სოფლის პირდაპირ ყანას ხნავდა. როშკის გორაზე ერთი დევი წამოდგა და ისე მოახდიან საქმე, რომ ღვარი ასტეხა და ხარი და კაცი სულ ყველა ღვარმა წაიღო. მხვნელს გაგონილი ჰქონდა, რომ სადღაც გმირი კოპალა დაარსდა, დევებს ხოცავს და ხალხს ეხმარებაო. ამ გაწირვების დროს გაახსენდა და შემოსძახა: "გმირო კოპალავ, მიშველე. წყალს ნუ წამაღებიებ და რასაც ვხნავდი, ეგ მამული შენდ შამომიწირავო".
ეს კოპალამ მაშინვე გაიგო და იმწამსვე იქ გაჩნდა, ღვარი შეაჩერა და კაცი ცოცხალი გადაარჩინა. ლახტი ესროლა და დევების ბინას ცეცხლი წაუკიდა. მერე მივიდა და სუყველა ამოწყვიტა იქ მყოფი დევები. ერთი დევი შეძვრა როშკის ციხეში. ესროლა ლახტი და ციხეს კუთხე მოუმტვრია. დევი აქედანაც გაექცა და როშკის მტაში ერთს კლდის ძირში ჩაძვრა. ამ კლდესაც ესროლა ლახტი, გახეთქა კლდე ორად და დევს თვალი მოსთხარა. აქედან თვალგამოთხრილი დევი გაიქცა და აბუდელაურის ტბაში ჩაძვრაო
.


http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1527630&start=&st=#entry1527630

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:29 PM

ხვთისშვილი — ქართულ მითოლოგიაში მეორეხარისხოვან ღვთაებათა (კოპალას, იახსარის და სხვ.) საერთო სახელწოდება. ჩვეულებრივ, ხვთისშვილები უზენაესი ღმერთის შვილებად ითვლებიან.

http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98


Name
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1531042&start=&st=#entry1531042

ღვთისშვილები ერთმანეთთან, ცასთან ან მიწათან ოქროს შიბებით ანუ ჯაჭვებით უკავშირდებოდნენ. შიბები მათთვის სამოგზაურო ბილიკები იყო. ამ ბილიკებით სტუმრობდნენ ერთმანეთს და ხანდახან მოკვდავებსაც ეჩვენებოდნენ.
ცნობილია ასეთი შიბების ხილვა ჰქონია ვაჟა-ფშაველას დედას, რომელიც თავად მოუყოლია _ შუაღამისას ხმაურს გაუღვიძები ის და მისი ბიძაშვილი, გარეთ რომ გაუხედავთ მთელი ცა განათებული ყოფილა და მკაფიოდ დაუნახავთ ორი ოქროსფერი ჯაჭვი. ზედ ცეცხლოვანი ბავშვები მიმოდიოდნენ და თან ძალზედ ტკბილად გალობდნენ.

ღვთისშვილი შეიძლება მოკვადვიც გამხდარიყო ხალხის წინაშე დიდი დამსახურების გამო. ასეთი ღვთიშვილი იყო პირქუში. პირველად დავითი ერქვა, გვრით მგონი მგელაიშვილი. მჭედელი იყო. ძალიან ლამაზი კაცი იყო და ქალებისგან მოსვენება არ ჰქონდა. მათგან თავმობეზრებულს მორიგე ღმერთისთვის უთხოვია ისეთად მაქცია, ქალებმა თავი გამანებონო. ღმერთს ყვავილი შეუყრია. სახე ისე დამახინჯებია, მართლაც ყველას მიუტოვებოა გარდა სამი ქალისა.
ეერთხელ გრდემლზე წარწერა დაუნახავს, რომელიც სიკვდილის დღეს ატყობინებდა. წარწერა ვერაფრით წაუშლის და ზუსტად იმ დღეს გარდაცვლილა. მისი წმინდა ცხოვრების წესის გამო ღმერთმა ღვთისშვილად გადააქცია. ორი საყმო ჰყავდა ბაცალიგოსა და ახადში. ცნობილი იყო მჭედლობით და დევებთან ბრძოლით.

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:36 PM

სოფელ ნატახტართან ერთი პატარა საყდარია ყვავის საყდარი ჰქვია. რომ ვიკითხე რატომ დაარქვეს-მეთქი, ასე მიპასუხეს: თურმე ერთხელ (უხსოვარ დროში) გლეხებს სამუშაოს შემდეგ შეუსვენიათ და სადილად დამსხდარან. ქვაბიდან საჭმელი რომ უნდა ამოეღოთ, ყვავი მოფრენილა, ქვაბის თავზე დაფრინავდა და საჭმლის ამიღების საშუალებას არ იძლეოდა. გლეხებს ვერაფრით გაუგდიათ, ბოლო ყვავი ცხელ სადილში ჩავარდნილა და დაღუპულა. გლეხებს სხვა გზა არ ჰქონდათ, სადილი გადაღვარეს და შიგ ჩამხრჩვალი ქვეწარმავალიც იპოვეს. ყვავმა ხალხი გადაარჩინა. იმ ადგილას საყდარი აუშენებიათ და ყვავის საყდარს ეძახიან. ალბათ ენაჩავარდნილი რუფია იყო.

Name
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1533553&start=&st=#entry1533553

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:39 PM

სამძიმარი, ხელსამძიმარი
— ქართულ მითოლოგიაში ქაჯეთიდან მოტაცებული ქალი-ქაჯი. სამძიმარის მოტაცება ხახმატის გიორგის სახელს უკავშირდება. ამ წარმოდგენაში, ისევე, როგორც სამძიმარის შემდგომი ნათლობის სიუჟეტში აისახა წმინდა გიორგის მიერ წარმართი მეფის მოქცევის გავრცელებული მოტივი. სამძიმარი შეიძლება უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, შემდეგ კი პატარძლად შედის ოჯახში და დოვლათი და იღბალი შეაქვს. როდესაც გაირკვევა, რომ იგი მოკვდავი ქალი არ არის, სამძიმარი ტოვებს სახლს.



http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98

Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:49 PM

მორიგე -
უზენაესი ღვთაება ფშავსა და ხევსურეთში. ხალხური რწმენით იგი მეშვიდე ცაში სუფევს და აწესრიგებს ქვეყანას.



Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:49 PM

მინდორთ ბატონი — ქართულ მითოლოგიაში მინდვრების და ველური ყვავილების მფარველი. მინდორთ ბატონს მშვენიერი ქალიშვილი ჰყავს (მინდორთ მბრძანებელი), რომელიც იმდენად მსუბუქია, რომ ყვავილებზე დადის; იგი მცენარის მტვრით იკვებება და მცენარის წვენს სვამს. ხალხური გადმოცემებით, მინდორთ ბატონის ქალიშვილი იღუპება, როდესაც მას ადამიანი დაიჭერს.


Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:50 PM

მიჭპა — ქართულ მითოლოგიაში (სვანებში) ღვთაება - მსხვილი რქოსანი საქონლის მფარველი ზამთრის პერიოდში.


Posted by: tmt Nov 17 2009, 10:54 PM

ვეშაპი — ქართულ მითოლოგიაში და ფოლკლორში ზოომორფული არსებები, ურჩხულები. ძველ კოლხეთში უზარმაზარი თევზის სახით გამოსახავდნენ. ხშირად ვეშაპი მრავალთავიანი არსების სახით გვევლინება. განარჩევენ თეთრ, წითელ და შავ (ყველაზე ძლიერ) ვეშაპებს. ვეშაპები წყლის სტიქიასთან არიან დაკავშირებული და იტაცებენ წყალს ჭებიან, მდინარეებიდან, ტბებიდან, წყლის სარგებლობისთვის ითხოვენ ქალწულის მსხვერპლად შეწირვას. ისინი შთანთქავენ მზეს, მტრობენ კეთილ გმირებს, თუმცა, საბოლოო ჯამში, მათთან მარცხდებიან. ვეშაპების ბოროტი ფუნქციები ხშირად დევებზე გადადის. ზოგ სიუჟეტში გმირების მფარველთა როლში გვევლინებიან, მაგრამ მათი საჩუქრები გმირებისთვის აკრძალვას შეიცავს. გმირის მიერ აკრძალვის დარღვევა მის სიკვდილს იწვევს. ჰაგიოგრაფიულ ძეგლებში ვეშაპი ურწმუნოების და კერპთაყვანისმცემლობის სიმბოლოა.


Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:06 AM

ნადირთა პატრონი და-ძმა

და-ძმა არიან ნადირთა პატრონები. თითო წლობით, მორიგეობით პატრონობენ ნადირს. ქალი როცა მწყემსავს, ნადირი მსუბუქი და ფრთხილია. მისი მოკვლა უჭირს მონადირეს. ვაჟი როცა პატრონობს, ნადირი მჭლეა და ბრიყვი, ადვილად იკვლება.
თიანელი მონადირე წამოსულა ტყეში, სვიანაზე სანადიროდ. პირაქეთ ორი დათვი მოუკლავს. მერე სვიანაში გადასულა. ორი მწოლიარე ირემი დაუნახავს. ერთი ცალრქა ყოფილა, მეორეს წყვილი რქა ჰქონია. აჩქარებულა მონადირე და ცალრქასთვის უსროლია. ცალრქა, თურმე ნადირთ პატრონის ირემი ყოფილა. მაშინვე დაუძახია ნადირთ პატრონს: ცალრქას დაჰკრესო! დაღალული იყო, კალოდან გადმოსულიო. ეს მონადირე ცალზე დარჩეს შვილიშვილითაო.
ამ დროს დაუნახავს მონადირეს, რომ ქალი ნადირთ პატრონი გადმოსულა, ხელში ტაგანი სჭერია და ირმების წველა დაუწყია.
წამოვიდა ეს მონადირე შეშინებული. შინ მივიდა და რას ხედავს: უფროსი შვილი მკვდარი დახვდა. საშუალო მაშინ მოკვდა, როცა მამა მივიდა, იმაზე უმცროსი ძმების დამარხვის დროს მოკვდა. დარჩა სულ პატარა მეთხე.
მას აქეთ მათი გვარი ასე მოდის: შვილი მხოლოდ ერთი რჩებათ
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:06 AM

მონადირე ნაკუწა

"მთა რაჭა იყო განთქული მონადირე, სახელად ნაკუწა. ნადირთ პატრონებმა სუფრაზე მიიწვიეს. გამოქვაბულში ცეცხლი ენთო და შამფურზე აგებული ჯიხვი იწვოდა. ჩამოირიგეს მისი ხორცი. ჭამა გამოუცდელმა მონადირემ და ერთი ბეჭი ძაღლს გადაუგდო. ჭამა რომ გაათავეს, ნადირთ პატრონებმა ჯიხვის ძვლებს თავი მოუყარეს. მონადირე რაღას იზამდა? ძაღლს ბეჭი დაეხრა. ნადირთ პატრონებმა ჯიხვს არყის ხის ბეჭი ჩაუდგეს სამაგიეროდ-შენი იღბალიაო. გაცოცხლებულა ეს ჯიხვი და წასულა.
მეორე დღეს მონადირეს ნადირობისას ჯიხვი მოუკლავს და ბეჭი არყის ხის ჰქონია"


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:17 AM

კ ო პ ა ლ ა

ძველ დროში არაგვის ხეობა დევებს სჭერიათ, მომძლავრებული ყოფილა უწმინდური ცხვარ-ძროხა ეგრე იოლად ვერ გაუდიოდათ საძოვარზე, როგორც ეხლა, ბანჯგვლიანი დევები იჭერდნენ კაც-საქონელს და თავ-ფეხიანად სანსლავდნენ. ძალზე შეწუხებული ყოფილა ხალხი.
დევების მტავარი ბუდე ციხეგორს ყოფილა, სოფელ აკუშოსთან. იქ ყოფილა იმათი ყველაზე დიდი ციხე-სიმაგრე. უფროსად ცხრა თავიანი დევი ჰყოლიათ.
ერთი თავი ჰქონდა დიდი,-დანარჩენი პატარ-პატარა თავები-მხრებზე დასახული. აბა, მართლა ცხრა თავი ხომ არ ექნებოდა? თურმე გამოიშლებიან ციხიდან ეს დევები, მოედებიან მთა-ჭალას, იჭერენ ხალხს, მიჰყავთ თავის უფროსთან, ერთ-ორს ის ამოარჩევს, დანარჩენს თვითონ ჭამენ.
ერთხელ გზად მიმავალი ქალი შეიპყრეს. თან თავისი პატარა ბალღი ჰყავდა, კოპალა. ორივე უფროსს მიჰგვარეს, ცხრა თავიანმა ქალი მაშინვე ჩაახრამუნა, ბიჭი კი დატოვა: ჯერ გაიზარდოს და მერე შევჭამთო.
იუმცროსებდნენ კოპალას, ხან წყალს მოატანინებდნენ, ხან შეშას, შეთვლა და თავში წამორტყმა ერთი იყო.: შე ტყის ბუკუკავ, შენო!
კოპალა მალე დავაჟკაცდა და ვეღა რ იტანდა დევების ასეთ მოპყრობას. ბრახობდა, პატარა კოღოს რომ დარებდნენ. ნატრობდა, როგორმე დედის ჯავრი ამოეყარა. ტანადაც მოზრდილი იყო და დევები ნერწყვის ყლაპვით იხრჩობოდნენ. იგრძნო კოპალამ შეჭმას მიპირებენო, ადგა და ერთ უკუნეთ ღამეს ციხიდან გაიპარა.
გადაიარა მთები, ტყეები და თიანეთში იხინჭის ეკლესიაში მივიდა ბერებთან . დიდლიდან საღამომდე ღმერთს ევედრებოდა: იმდენი ძალა მომეცი, რომ დევებს სამაგიერო გადავუხადოო.
ღმერთამც, აბა, რა თქმა უნდა, იცოდა ფშავ-ხევსურეთში უწმინდურთა მომრავლების ამბავი. ისმინა კოპალას ვედრება და მისცდა დიდი ძალ-ღონე. იგრძნო კოპალამ, რომ ძალა მოაწვა მკლავებში. მისწვდა იქვე მდგარ იფნის ხეს, მოსწია და ძირფესვიანად მოგლიჯა. რაკი აიღო თავის იმედი, გადაწყვიტა დევებს შებმოდა. საომრად მოიმზადა ლახტი, რომელიც სროლის დროს მეხს ჰგავდა-ქუხდა და ცეცხლს აჩენდა.
წავიდა კოპალა და ციხეგორს ესტუმრტა თავის ძველ ნახნობ დევებს, ვითომ გზადაკარგული მონადირე ვარო. დევებმა ვერ იცნეს, სტუმართ-მასპინძლობის წეზი არ დაარღვიეს და ღამე გაათევინეს.
გათენდა დილა. დევებმა დაიწყეს წვრთნა, ქვის სროლაში ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს-ჯილდაობდნენ. კოპალამ საწყლურად უთხრა, მეც მასროლინეთო. დევებმა სიცილად არ იკმარეს: შენ რაღა შეგიძლიანო?!
იმ დევებში ხუთა ძმა-დევი მჭედელი ყოფილა. იმათ გადმოუღეს ერთი რკინის ზოდი და პირჩასქელებული ცული მისცეს: აბა იქნება შეანაფოტოო.
შემოჰკრა კოპალმ და ფუტუროსავით დააბნია, ფერმა გადაუარათ დევებს, ვერ ექნათ კარგი გული.
-რაინდა ჩვენგან, რატომ მოხვედიო?-ჰკითხეს
-რა მინდაა ეს ადგილი უნდა ჩემი იყოს, თქვენ უნდა აქედან აიყაროთო!-შეუბღვირა კოპალამ
-მაშ ვიჯილდაოთ და ვინც აჯობბოს, იმის დარჩეს ციხეგორიო.
-კარგიო,-დაეთანხმა კოპალა.

წამოიღეს სასროლი ლოდები და ირემთ კალოს, უძილაურთის ვაკე მტაზე ავიდნენ. იქიდან გასძახეს ხევსურეთისა და ფშავის მთებში მცხოვრებ დევებს: მოდით მოწმეებად დაგვესწარითო.
ყველაზე დიდი და მძლავრი დევები ივრის კუდებიდან მოსულან. დაინახა კოპალამ და შიშის ზარი დაეცა: გორდაგორ ამოდიოდნენ და მიწას ისე მოჰკვალავდნენ., როგორც კაცი თოვლს გაჰკვალავსო. მივიდნენ და უმაბეს, რაზეც დაუძახეს. დიდი სიპები დააგეს ფეხის მოსამაგრებლად, მიწაში რომ არ ჩაფლულიყვნენ. ირემს კალოს ახლაც არის ის სიპები მიწაში. ყველგან რბილი მიწაა, მარტო იმ კალოს ხელა ადგილებზე ცხენის მარხილს ვერ ჩაარჭობ, თუნდაც რკინისა იყოს. იმ სიპეებზე დამდგარან და უსროლიათ სახლისოდენა ლოდები ციხეგორისაკენ.
დევებს ქაჯები ჰყოლიათ იქ დაყენებული: თუ ვინიცობაა კოპალამ გვაჯობოს, იმის ნასროლი ქვა ჩვენი ქვების აქეთ გადმოაგორეთო. კოპლალას ნატყორცნი ქვა სამოცი ნაბიჯით იქით დაცემულა. დიდი წვალებით გადმოუგორებიათ ქაჯებს კოპალას ნასროლი ქვა და რაგაცნაირად დევების ნასროლი ქვისთვის წამოუდიათ. ეჯაჯგურებიან, უნდათ გადმოაცილონ და ამ დროს ესენიც მისულან (ახლაც ისე აწყვია ის ლოდები). კოპალა კიდევ უფორ გააცეცხლა დევების გაიძვერობამ, დაერია თავისი ლახტით და სულ ამოწყვიტა.
იმ დრიდან კოპალა ციხეგორს ცხოვრობდა, ნადირობდა და ხალხს იცავდა დევებისაგან.
ციხეგორელი დევების მერე ყველაზე მეტად ხალხი კართანელი დევებისგან იყო სულდამწარებული. კოპალას ქვასთან დღესაც არის იმათი ნაციხარი, იქვე, არაგვის ხეობა ძალიან ვიწრო გასასვლელია, მართლაც კარივით არის. საფშავხევსურეთო გხა ეჭირათ დევებს და მგზავრს არ უშვებდნენ. ამ დევებში ყველაზე განთქმული სამი ძმა ყოფილა: შავშალიკა, ავთანდილი და მიგრი. გაუგიათ ციხეგორელი დევების ზარალი და სწყენიათ. შავშალიკამ თვა ტურმე: წავალ და ბიძაჩემის საჯდომ ქვას მაინც მოვპარავ იმ ვიღაც კოპალასო...
წავიდა და იმ დროს მივიდა, როცა კოპალა სახლში არ იყო, სანადიროდ იყო წასული, შემოახვა თოკი ამ ქვაა, ზურზე მოიკიდა და გამოიტაცა...მივიდა კოპალა, ნახა ქვა აღარ იყო. არც დამჯდარა, მაშინვე კვალზე გამოჰყვა. მოიწია იმ ადგილას, სადაც ის ქვა ძევს. შორიდან ესროლა ლახტი, ნარბენი იყო და სიჩქარისგან დაუცდა. ლახტი კლდეს მოხვდა და უზარმაზარი გამოქვაბული გაკეთდა. შავშალიკამ ჭახანი რომ გაიგონა, ქვა ძირს დადო, ზედ შედგა, თან აქეთ-იქით იცქირებოდა. კოპალამ მეორე ესროლე. ქვაც დაგორდა და დევიც.
ქვსი მახლობლად ერთი პატარა გოარკია, დევის საფლავს ეძახიან, შავშალიკა იქ დაუმარხავთ.
კოპალამ ქვა იქვე, არაგვის პირზე დატოვა, თვითონ კი დევების ციხესთან ავიდა. ციხის ბანზე დევის დედას ჯარა ედგა და მშვილისრის ბაწარს ძახავდა. ხვიოდა ჟარა და მისგან ატეხილი ქარისაგან წიფლიანები ილასტებოდა.
-რა მოხვედი ეს ბზუკი, ჯარამ არ აგიხვიოსო,-გაუწყრა დევის დედა.-მოდი კალთაში შემოგიფარო, ჩემმა შვილებმა არ მოგასწრონ, თორემ ჩიჩქად არ ეყოფიო!
-სად არაინ შენი შვილებიო?-ჰკითხა კოპალამ.
-ავთანდილი აი იმ მთას არის წასული, ირმებზე, დედა ენაცვალოს, ალბათ, მთას იქით გადავა, თორემ იმის ფეხის ჩქამი აქ არ დაგაყენებდაო, მიგრი მიგრაულის მთას ნადირობს: ცალცალკე იციან მთებისად მოხვედრა. შავშალიკა ციხეგორს წავიდა, კოპალას ქვა უნდა მოპაროსო.
--დევის დედავ, შენი შვილებით თავი მოგიწონებია თუ მოგიძულებია?-შეუქცევია მოპაროსო.
ამ დროს დიყელას მთაზე გადმოდგა ავთანდილი. ცალ ხელში ირემი ჰკიდია, მეორეში მშვილდი უჭირავს. ესროლა კოპალამ. ავთანდილი გამოჰქანდა და მის ჩამონაცურზე გაჩნდა ის ხეობა, ავთანდილის საქანს რომ ეძახიან: კლდიანი, ღრანტი ხეობაა, კოპალას ქვის პირდაპი ჩამოდის.
უცებ ჰაერში რაღაცამ გაიშხუვლა და კოპალას გვერდით ტოტებგაცლილი ჭანდარი წვერით ჩაეს მიწაში. ახლაღა დაინახა კოპალამ, მიგრი მოსულიყო და მეორე ჭანდარს ამზადებდა სატყორცნად. მოიმარჯვა კოპალამ თავისი საგმირო, ისეთი დასცეცხლა, რომ დაკარგა სულიან ხორციანად. დასცეცხლა დევების დედასაც. მიჰყვა და ციხეში მყოფი სხვა დევებიც სულ ამოწყვიტა. ავთანდილის მძორი არაგვში ჩავარდა და ლურჯ კლდედ იქცა. კიპალა ქვას აღარ მიეკრა, რადგან დევის სისხლით იყო გაბინძურებული. დაბრუნდა კვლავ ციხეგორს და როგორც კი სადმე დევებს გაიგონებდა, მიდიოდა და მუსრს ავლებდა.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:17 AM

ბაზალეთში ყოფილა ერთი ძალზედ ღონიერი ბიჭი, სახელად გულადა, ერთ დღეს ხარ-გუთანი გაეწყო გულადას და ტბის ახლოს ხნავდა. ერთი მძლავრი ხარი ჰყავდა, მეორე ისე სუსტი, რომ უღელს ვერ უწევდა ცალს... ტბიდან ამივიდა დევი ხარის სახით და გულადას უთხრა: ეგ სუსტი ხარ გაუშვი და მე შემაბიო...
ჯერ ჯარგად გასწია, კვალზედაც გაირა. უცებ გაიწია ტბისკენ, ხარ-გუთნის ჩათრევა სცადა. გულადამ მოსწია გუთანს, უკან მოჰყარა ხარიცა და ის წყეულიცა. დევმა თავი დაიძვრინა ურლიდან და შევარდა ტბაში. შეაბა ისევ ის სუსტი ხარ და საღამომდე ხნავდა. საღამო ხანს, ხარ-გუთანი რომ გაუშვა, ჩაჯდა იქვე, ქალამნდებიდან მიწას იბერტყავდა. ახლა კაცის სახით ამოვიდა ის დევე ტბიდან, მივიდა გულადასთან და შეეკითხა:
-გულადა, შენა ხარ?
-მე ვარ, რა გინდაო?
-აბა, თუ შენა ხარ, დამეჭიდეო.
-დავეჭიდოთო-უთხრა გულადამ და წამოუხტა ამ დევს. წამოაქცია გულადამ, დააჯდა ზემოდან,-დაგახრჩო ეხლაო?
-ნუო,-დევმა უთხრა,-ნუ მომკლავო და რასაც ინდომებ, ყველაფერი გექნება, სიმდიდრიტ აგავსებო.
-ვინ იქნება ჩვენი მოწმეო?-გულადამ უთხრა.
ჩვენი მოქმე, აი ეს შფარაველი იყოსო,-დევმა თქვა. მაში ის ყოფილა ფშარაველის ნიში.-შენ არავის უთხრა, დევი წამოვაქციეო, თორემ შენი სიმდიდრეც გაქრება და ფშარაველმაც ყოველწლიურად თითი წყვილი ქალ-ვაჟი უნდა მაძლიოსო.
-კარგიო-დაეთანმა გულადა და წავიდა სახლში.
მოვიდა შინ და რასა ხედავს: ოქორ-ვერცხლი და სხვა სიმდიდრე არ ეტევა სახლში. ეკითხება ცოლი:
-მითხარ კაცო, საიდან გაგიჩნდა ეს სიმდიდრე?
გულადამ უთხრა:
ნუ მათქმევინებ, თორემ ყველფერი გაქრება, დამანებე თავიო.
ცოლი მაინც არ მოეშვა. დღეს-ხვალ, დღეს-ხვალ, მანამდე არ მოასვენა თავისმა გამჩენმა, სანამ არ ათმევინა. დედაკაცის პირში აბა რა გაჩერდებოდა. გაიქცა მეზობლებში და ხან ვის მიახარებს, და ხან ვისა: ჩვენ იმიტომ გავმდიდრდით, რომ ჩემმა ქმარმა დევი წამოაქციაო.
მაშინ გაქრა იმათი სიმდიდრე.
ფშარაობას ამოდიოდა ტყიდან ის დევი, ამოარცევდა საუკეთესო ქალ-ვაჟს, ტბაში ჩაყავდა და ჭამდა.
საყვედურით გულდამძიმებული იყო გულადა.: ლანძღავდა ხალხი, რომ მის გამო, ასეთი ხარკი ედო მათ სალოცავს. გულადამ ვეღარ გაუზლო ამდენ საყვედურს, გაიქცა მთაში და ფშარაველის ნიშიც წაიღო, დააბრძანა ფშაცის, ხევსურეთისა და გუდამაყრის საზღვარზე მდებარე მაღალ მთაზე: იქნებ აქ ვეღარ მოაგნოს იმ დევმაო.
ვალი რაკი ედო, რას მოეშვებოდა წყეული. მიაგნო კვალს, იქაც მიდიოდა დღეობიდ დღეს, არჩევდა საუკეთესო ქალ-ვაჟს, ჩაყავდა ტბაში და ჭამდა.
ეს ამბავი გაიგო კოპალამ და ფშარაოს თვითონაც მივიდა , როგორც მლოცავი. დიდძალი ხალხი იყო მოსული ფშავ-ხევსურეთ-გუდამაყრიდან, იკვლებოდა საკლავი და ისმეოდა ლუდ-არაყი. ილხენდნენ ფსარაველის ხათრით, გულით კი არავის ელხინებოდა. ყველა გულის კანკალით ელოდებოდა დევის გამოცენას. არავინ იცოდა, ვის ამოირჩევდა სესაჭმელად. კოპალამ ხალხი გააფრთილა: სანამ მე არ დაგრთოთ ნება, კრინტი არავინ დაძრათო.
უცებ მთა შეაზანზარა დევის ღრიალმა, ამოვიდა კლდეებიდან, ხალხს თავს წამოადგა და წიწილებივით დაუწყო რჩევა. მლოცავ ხალხში ერთი ახალჯვარდაწერილი, ლამაზი ცოლ-ქმარი ერია. დევმა ისინი ამოირჩია. მივიდა კოპალა და უთხრა: ქალი ეგ წაიყვანე, ხოლო ბიჭის მაგივრად მე წამიყვანეო.
დევს კოპალა ბიჭთან შედარებით უფრო დიდი ეცვენა და სიხარულით დაეთანხმა. ქაიყვანა ორივე. ჩასავლელ კლდესტან რომ მივიდნენ, დევმა ჰკითხა კოპალას:
-რა გქვიაო?
-ამეო,-კოპალამ უთხრა.
-ჩამიძეღ, ამეო.
-ჩამიძეღ, დევოო.
-ჩამიძეღ, ამეო.
-ჩამიძეღ, დევოო.
იკამათეს და ბოლოს ჩაუძღვა დევი. ვიწროში როცა ჩავიდნენ, შემოუქნია კოპალამ ხმალი, თავი გააგდებინა. დაგორდა თავი მთიდან და იზახის: ოჰ, გასკდა თავი, გასკდა თავიო!
კოპალა როცა ხალხს აფრთილებდა, ენა არავინ დაძრათო, იმ დროს ერთი ქალი წყავზე ყოფილა წასული. გაიგონა დევის ღრიალი, გაუხარდა, დაგორებული თავი რომ დაინახა და მიაძახა: ადრევ გასახეთქი იყავი და გასკდი, თუ გასკდებიო!
ამ სიტყვების თქმა და გასკდა დევის თავი, წამოვიდა ქვის სეტყვა და მთელი ხალხი სულ ამოწყვიტა: შიშველ მთაზე რა ნაბადი დაიფარავდა.
მაღალია ფაშარაოს მთა, მაგრამ წვერზე საკმაოდ დიდი ვაკე ადგილია.. ამ ვაკეზე სამი დიდი სასაფლაოა: ერთსი ფშაველები მარხია, მეორეში-ხევსურები, მესამეში-გუდამაყრელები. ის შავი ლოდებიც იქა ყრია. სადღეობოდ ასული ხალხი დღესაც სულ შიშ-ელდით არის, ღამეს იქ არ ათევებენ: ეშინიათ ქვის სეტყვა არ მოვიდესო
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:18 AM

წყლის კულტი

(გიგი ხორნაული)

სხვა ძვირფას ისტორიულ ცნებებთან ერთად, ადგილთა სახელებშო შემოგვენახა იმ ღვთაებათა სახელები, რომლებსაც თაყვანს სცემდნენ ამ ტერიტორიაზე ოდესღაც თუ ამჟამად მოსახლე ხალხები. სწორედ უზველესი რელიგიური რწმენის კვალი ჩანს ზოგიერთ ტოპონიმსა თუ ჰიდრონიმში. ერთ-ერთი ასეთი ჰიდრონიმია ვეშაწყარო, რომელიც საქართველოს მთის კუთხეებში: მთიულეთშI, გუდამაყარში, ხევსა და ხევსურეთში გვხვდება. ოთხივე კუთხეში თითი წყაროს ჰქვია ეს სახელწოდება, ე. ი. სულ ოთხი შემთხვევაა (ვფიქრობთ, სხვა კუთხეთა მასალის აღწერის დროს ან მისი ფონეტიკური ვარიანტი კივედ სადმე აღმოჩნდება). რატომ ჰქვია ამ წყაროებს ვეშაწყარო, რას ნიშნავს ვეშა, ადგილობრივ ხალხს უკვე აღარ ახსოვს, რაც ამ ჰიდრონიმის სიძველეზე მიუთითებს.
ვეშაწყაროს გაგონებისას, არ შეიძლება არ გაგვახსენდეს ვეშაპი, გველეშაპი და ქართულ ხალხური ზღაპრებში ფართოდ გავრცელებული მოტივი წყაროს დაპატრონებული გველეშაპისა. რა კავშირი შეიძლება არსებობდეს წყაროს სახელწოდება ვეშაწყაროსა და ზღაპრულ-მითიურ გველეშაპს შორის? გამოჩენილი ფოლკლორისტი ვ.ი. პროპი წერს: "ზღაპარი უდა შევუდაროთ წარსულის ისტორიულ სინამდვილეს და იქ ვეძებოთ მისი ფესვები". მართლია, ხალხური შემოქმედება, კერძოდ, მითები და ზღაპრები ადამიანთა ფანტაზიის, მათი უძველესი წარმოდგენების ნაყოფია, მაგრამ ამ ფანტაზიას საფუძვლად ყოველთვის რაღაცა რეალურად არსებული ედო. მხოლოდ ბუნებაში არსებული საგნების, მოვლენების ჰიპერბოლიზაციით შექმნეს ადამიანებმა ზღაპრული სახეები, ჯადოსნური სამყარო.
1919 წელს ნიკო მარმა და იაკობ სმირნოვმა თურქეთისა და სომხეთის საზღვარზე, გეღარადის მთაზე, ნახეს ქვის დიდი ქანდაკებები, რომლებსაც დიდი თევზის-ვეშაპი ფორმა აქვთ.
ამ ქანდაკებებს სომხები და თურქები გველეშაპებს უწოდებენ. მათთვის ისინი გაქვავებული ავი სულებია. ქართველები კი ყოველთვის ვეშაპებს უწოდებდნენ და ვეშაპი, როგორც ეს ბიბლიიდან მტკიცდება, ესმოდათ, როგორც დიდი თევზი. ამიტომ, ივ. ჯავახიშვილის აზრით, ის ქანდაკებების ქართული ტომების საკულტო სალოცავები ყოფილა. ეს მტკიცდება სხვა საბუთებითაც. მაგ. იქაურ ერთ-ერთ ვეშაპიოდზე გამოსახული ისეთივე ცხვრის ენაგადმოგდებული თავი, როგორიც სვანეთში, მიწაში ნაპოვნ ილარზეა.
შემდგომში ჩევნი საუკუნის 20-30-იან წლებში, ლეონ მელიქსეთბეგმა თრიალეთ-წალკა-ჯავახეთში აღმოაჩინა მეგალითური კულტურის ასეთივე გად,ონაშთები-"ვეშაპები", "ვეშაპოიდები". ესენია დაყუდებული ობელისკები, ორი-სამი მეტრის სიმაღლის ქვები, რომლებიც მოხატულია თევზის საკულტო ნიშნებით. როგორც ფიქრობენ, სწორედ ეს ვეშაპები უნდა ყოფილიყო აღმართული წყალთა ღვთაების სალოცავა ადგილებში. მწერალი დემნა შენგელია თავის ერთ-ერთ წერილში წერს: "ჯერ კიდევ ჰაინრიხ ჰაინე აღნიშნავდა, რომ წარმართული ღვთაებები ავსულებად ქრისტიანობამ აქცია. გველეშაპები ერთ დროს წყლის მიმტაცებელი ბოროტი ქმნილებანი კი არ იყვნენ, არამედ კეთილი ვეშაპები იყვნენ, რომლებიც, პირიქით, წყლის მომნიჭებელ ღვთაებებს წარმოადგენდნენ და მეფის ასულს (ეთერს) კი არ სჭამდნენ, ემიჯნურებოდნენ".
წყლის კუტი მდინარეთა და წყაროთა გაღმერთება, ქართველ ტომებში უნდა არსებულიყო პირველყოფილი აზროვნების იმ საფეხურზე, როდესაც ადმიანებს სწამდათ საგნების სულდგმულობა.ასეთი რწმენა, მთის, ხის, მდიონარის და სხვათა ცოხალ, სულდგმულ არსებად მიჩნევა დღესაც ახასიათებს განვითარები დაბალ საფეხურზე მდგომ ადამიანებს. ახლო ისტორიული წარსულიდან ცნობილია, ხვადასხვა ხალხები როგორ უწყობდნენ თავის რომელიმე სათაყვანებელ მდინარეს "საღვთო ქორწინებას": ყოველწლიურად საქორწილოდ მორთულ ქალიშვილს აგდებდნენ (ახრჩობდნენ) მდინარეში. ქალის მსვერპლად შეწირვა ცნობილია სხვადასხვა მოსაქმეობის ხალხებშიც; ასე იქცეოდნენ მეთევზეები ჩრ. ამერიკაში; ამავე წესს მისდევდნენ რუსეთში, ოლნეცის გუბერნიაში მცხოვრები მეჯოგე გლეხები. ამნაირი ჩვეულების გადმონაშთს ვპოულობთ საქართველოშიც. იმ ძველი მსხვერლპთ შეწირვის გადმონაშთად პროფ. მ. ჩიქოვანს მიაჩნია აღ. საქართველოში გავრცელებული სახალხო გართობა-დღესასწაული ყეენობა, რომლის დროსაც ყეენს მდინარეში ჩააგდებდნენ და ამოლუმპავდნენ. ვეშაპის კულტი ერთ-ერთი ყველაზე უძველესუ უნდა ყოფილიყო ქართველ ტომთა კულტებს შორის. ეს ჩანს ჯერ-ერთი იქიდან, რომ ვეშაპს (გველეშაპს) ერთ-ერთი ცენტრალური ადგილი უკავია ქართულ მითოლოგიაში., ქართულ ზღაპრებში. მითოლოგიურ წარმოდგენებში ვეშაპი გაიაზრებოდა, როგორც ქვესკნელის მბრძანებელი, როგორც მზის მშთანთქმელი (საღამოს, როცა მზე ჩადიოდა), მშთანთქმელი ამირანისა, რომლის სახეშიც ბუნება იგულისხმებოდა (მცენარეულის დანთქმა ზამთრობით და გაზაფხულზე კვლავ აღორძინება-ვეშაპის მუცლიდან გამოსვლა). მეორეც, იმიტომ, რომ ქრისტიანობამ მას დაუპირისპირა ისეთი ძლიერი და ყველაზწე მეტად გავრცელებული ღმერთი, როგორიც წმინდა გიორგია. სწორედ წმინდა გიორგი კლავს შუბით გველეშაპს.
სხვათა გამოკვლევებიდან ჩანს, რომ ძველად ქართველთა შორის გველის კულტიც უნდა არსებულიყო. ეს მტკიცდება ქართველთა ძველი რწმენა-წარმოდგენების მიხედვით, სადაც გველი სიკეთის განსახიერებაა. ეს ჩანს, აგრეთვე, იმ წესიდანაც, როცა შინ შესულ გველს რძით უმასპინძლდებიან, მას არვინ არაფერს დაუშავებს. თუ გველის კულტი არსებობდა, სავარაუდოა, რომ ის ტოპონიმეშიც უნდა ასახულიყო. ამიტომ ჩვენ გველის კულტთან დაკავშირებულად მიგვაჩნია. მეტი წილი იმ ტოპონიმებისა და ჰიდრონიმებისა, რომლებსაც სიტყვა გველი უდევს საფუძვლად. ბევრია ასეთი სახელები, მაგ: გველეთი (სოფლების სახელია ხევსა და ხევსურეთში), საგველე მზორე (ფერდობი ს. ბურსაჭირი), საგველია (გორი, ს. კევშა), გველის წყარო (სახნავ-სათესისა სა წყაროს სახელი საგარეჯოსა და გირგიწმინდის შუა (კახეთი)
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:18 AM

კამეჩი


ძველად კამეჩი თოვლივით თეთრი ფერისა ყოფილა და ხარივით ყვირილი სცოდნია. ახლა კი ყორანივით შავი ფერისაა და ყროყონებს: ნოე, ნოეო-ნოეს ეძახის.
ღმერთმა რომ ქვეყანას წარღვნა მოუვლინა, კამეჩი შავ ტლაპოში იწვა და არხეინად იცოხნიდა. წვიმა რომ წამოვიდა, ნოეს კიდობანისკენ გაემართა ზოზინით, მაგრამ ვერ მოასწრო. კიდობანი წყალში შეცურდა. კამეჩმა კარგი ცურვა იცოდა, ცურვით გამოეკიდა კიდობანს, მაგრამ ვერ დაეწია. თანაც ნოემ კარი ჩაკეთა და გარეთ აღარ იყურებოდა. როცა დაუძხა: ნოე, ნოე, ნოეო! ნოემ გამოიხედა, იცნო კამეჩი, კარი გაუღო და კიდობანში შეიყვანა. კამეჩს სიჩქარეში ტანის დაბანა ვეღარ მოესწრო. და ამის გამო შავი ფერის დარჩა, ხოლო როცა ყროყინობს, თავს მაღლა იწევს და სულ ნოეს ეძახის
.



http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:19 AM

ვინ იყვნენ "პაპები", ანუ "ბაპები"?

(ივანე მარგიანი)

ყველამ ვიცით, რომ ჩვენმა მხარემ ბევრი განსაცდელი გამოირა მეტადრე სარწმუნოების მხრივ...ყველაფერს თავისი დაღი დაასვეს მტრებმა, სადაც კი ადვილად მისწვდებოდნენ, ყველგან ძალდატანებით შემოჰქონდათ თავიანთი სარწმუნოება, ზნე და ჩვეულება; ეკლესიებს ყრიდნენ და წმინდა ნივთებისაგან ძარცვავდნენ... მთლიანად გასცლიდნენ მას ძვირფასი ნივთებისა და ხატებისაგან, რომ მოშორებულნი ჩვენი მეზობელნი არა, ერთიანად აღმოფხვრიდნენ ქრისტიანულ სარწმუნოებას და ყველგან მაჰმადიანობას დანერგავდნენ, რომ ისევ იმ მეზობლებს არა, რომელსაც მიაწოდეს დასაცავად მისმა თანამოძმეებმა მრავალი ძვირფასი ხატი, ჯვარი და ნივთეულობა! ვინ იყვნენ და ვინ არიან ეს მეზობლები? ესენი რიან ჩვენი თანამოძმეები გვარტომობითა სარწმუნოებით: სვანნი, ფშავ-ხევსურნი და სხვა მთიელნი ხალხნი და მათი მოძღვარნი. უკეთ რომ ვთქვათ, მათი "პაპები" და "დეკანოზები". ჩვენ ვიტყვით პირველის შესახებ.
სვანეთი,მოგეხსენებათ უგზო-უკვლო ქვეყანაა: ძველად მაინც იგი მეტად მიუდგომელი მხარე იყო. ის შეადგენდა საქართველოს სამეფოს ნაწილს და თუ ხშირად თავისუფლების დროშას ატარებდა. ეს იმ არეულობის გამო, რომელიც თითქმის მუდამჟამ სუფევდა ჩვენში. სვანეთსაც ისეთივე მღვდლები ჰყავდა იმ დროს, როგორც დანარჩენებს, მაგრამ ისევ იმ არეულობამ და პოლიტიკურმა ძალამ სვანეთი თითქმის გააცალკევა სხვაბისგან და რამდენიმე ხანს თავისუფლების დროშა მიანიჭა. ამ განცალკევებას არანაკლებ უწყობდა ხელს მისი გეოგრაფიული მდებარეობა. ეს კია, რომ იგი უკან ჩამორჩა სხვებს: სარწმუნოება სიბნელით იმოსებოდა; არეულობა, კაცის კვლა, სისხლის აღება და ძალადობა ჩვეულებრივი მოვლენა იყო. ნამდვილი მღვდლები გაჰქრნენ და მათი ადგილი "პაპაებმა" დაიკავეს, რომელთაც ეკუთვნის სვანეთში ქრისტიანობის დაცვის პატივი.
ერთ დროს თავისუფალი სვანეთი ვაგერის ეპისკოპოსს (ცაგერელს) ექვემდებარებოდა, ხოლო სადადეშქელიანო სვანეთი-ცაიშისას, რომელნიც უგზავნიდნენ მას (სვანეთს) ნაკურთხ მღვდლებს, მაგრამ შემდეგ, სამწუხაროდ ეს დამოკიდებულებაც მოისპო. დარჩნენ მხოლოდ "პაპები". პაპებს ჰყავდათ შეგირდები, რომლებსაც ისინი "დიკნარს" ეძახდნენ და ასწავლიდნენ საღმრთო წერილსა და ეკლესიის სამსახურს.როდესაც პაპა მოხუცდებოდა და შეგირდიც გაიწვრთნებოდა, ამ უკანასკნელთ ჰგზავნიდნენ ეპისკოპოსთან , ანუ მიტროპოლიტთან (ცაგერში ან ცაიშში), რომელნიც ხელდასხმულს აბრუნებდნენ სვანეთშიძღვნად მიჰყავდათ ხარი. ბოლოს პაპებმა თვითონ მიიკუთვნეს კურთხევის უფლება, თავის სეხედულებისაებრ ხელს ასხამდნენ "დიაკვნარს" პაპებად-მღვდლებად და ეკლესიასაც თვითონ განაგებდნენ. ამიტომ, ადვილი წარმოსადგენია და არც არის განსაკვირველი, თუ თითოეულ სოფელში მათი რიცხვი 10-15-მდე ადიოდა.
"ბაპ" (ზედა ხევში, ე.ი. თავისუფალ სვანეთში), ანუ "პაპ" (ქვედა ხევში, ანუ სადადეშქელიანო სვანეთში) ისე იცვამდა, როგორც დანარჩენი სვამნნი (პაპად უფრო გლეხთაგანი ნდა ყოფილიყო): თავზე ნაბდის წოწოლა ქუდი, ანუ ფაფანაკი ეხურა, ტანზე ეცვა შინაური უხეში ტილოს პერანგი, რომლის საყელო კანაფის მსხვილი თოკით იკვრებიდა; ზედ შინაური ხელოვნებისვე მსხვილი მატყლის ჩოხა, იმისვე შარვალი (შალბარ) და პაიჭები; ფეხებზედ ამოკრული ჰქონდა ბაწრით ამოსხმული მრგვალი ქალამნები; წელზედ ერტყა დაუზლელი ტყავის სარტყელი (ლარტყე), რომელსაც მოდიდო, ადგილობრივი ხელოვნების ხანჯალი ამძიმებდა. ბეჭებზე კაჟის თოფი "ყირიმი" (ყირმილ) ან "სტამბოლი" ეკიდა. ყველა ეს გამოუცნობლადა ხდიდა "პაპს" უბრალო სვანისაგან. სხვა ხნავდა, პაპიც ხნავდა; სხვა ომობდა, პაპის ომობდა და ლაშქარს წინ უძღოდა. მაგრამ ის იმ დროს კიდეც მღვდლობდა, თუ შეიძლება ასე ითქვას და ხალხში მოძღვრავდა. მასში თქვენ ნახავდით ისეთ ძალას, რომელიც ხალხს პატივისცემას და სიყვარულს აგრძნობინებდა. აი, ამ უსწავლელმა მღვდლებმა, უკეთ რომ ვთქვათ, პაპებმა დაიცვეს სვანეთში ქრისტიანობა, ხელი შეუშალეს მაჰმადიანობის გამეფებას, გამოსტაცეს მაჰმადიანებს ხელთაგან წმინდა ძვირფასი ხატები და ნივთები და მათ ხალხს დაუფასებელი სამსახური გაუწიეს.
პაპების ცხოვრებიდან ბევრი ღირშესანიშნავი ხასიათის გამოკრეფა შეიძლება. მეტადრე საინტერსეოა წირვა-ლოცვის, ნათვლის, ჯვრისწერის და სხვა საიდუმლოების წესრიგი და მათი აღსრულება. არიან ახლაც მოხუცებულნი სვანნი, რომელნიც წინათ "პაპებად" იყვნენ და რომელთაც ადვილად არ დატოვეს ეს სახელი.
სხვათა შორის სოფ. მუჟალში შევხვდებით მოხუცებულს მღვდელს (ნამდვილს) გიგი მარგიანს, რომელიც წინათ პაპა იყო და დღეს თეთრი თმა უმტკიცებს გამოცდილებას...(ამას ივანე მარგიანი 1902 წელს-გ.ხ.). ხსენებული მღვდლისგან ვისარგებლეთ და მოგვყავს ორიოდე სიტყვა პაპების დასახასიათებლად.
სვანეთში რუსეთის მთავრობის დამყარების შემდეგ თანდათან იგზავნებოდნენ ნამდვილი მღვდელნი, რომლებიც ხალხმა და პაპებმა ეჭვის თვალით მიიღეს და დევნაც დაუწყეს (ასევე იყო ფშავ-ხევსურეთში და სხვა მთიელებში-გ.ხ.).
დევნა ხშირად აშკარაც იყო. მაგალითისთვის საკმარისია გავიხსენოთ მესტიელებისაგან ხსენებული მღვდელის მამის მოკვლა, რომელმაც იკისრა ახლად მოსული მღვდელის გაცილება და ბინაზედ მიყვანა. მართალია პაპებს ამ დროს ისეთი გავლენა აღარ ჰქონდათ და ვერც ბედავდნენ წესრიგის მანიცდამაინც აშკარად დარღვევას, მაგრამ მიუხედავათ ამისა, ისინი ხშირად ჩუმ,ად მოქმედებდნენ და თავიანთ უფლელბებს მთლად არ ჰკარგავდნენ. ბოლოს ესეც მოისპო და ისინი ძალაუნებურად შეურიგდნენ ბედს.
რას ხმარობდნენ პაპები სეფისკვერად, ზედაშედ და სამკაულად? პაპებს სეფისკვერისთვის ბეჭედი არ ჰქონდათ. ბეჭდის მაგიერ გამოცხობამდე სეფისკვერს ჯვრის სახეს გაუკეთებდენენ და შუაში მარილის კვნიტს ჩასდებდნენ. ზედაშედ არაყს, რანგსა (თაფლისაგან კეთდება) და წყალს ხმარობნდნენ. ბარძიმის მაგივრობას სწევდა ხის ან სპილენძის კათხა; ფეხშუმიც ხისა იყო ან სპილენძისა; ვარსკვლავი ხისა, სპილენძისა და რკინისაგან კეთდებოდა; ლახვბარი რკინისა, დაფარნები კი-ჩითისა; ოდიკი სრულებით არა ჰქონდათ. ჩითის ოლარი და ფილონი მოყვანილობით თითქმის წააგავდა ახლანდელს. სამკლავები ძვირად იცოდნენ. სტიხარი და სარტყელი არა ჰქონდათ. გინგილას მაგივრად "დიაკვნები" ჩითის ნახევებს გადაიკიდებდნენ მხარზედ და ვისაც სიღარიბის გამო ესეც არა ჰქონდა, საკუთარ ლეკვერთხს შეიხსნიდა და იმას ხმარობდა.






ნათვლა. ძველად ნაკურთ მღვდლებისგან დატოვებულს მირონს პაპები ყოველწლობით ზეთს უმატებდნენ და იმასა ხმარობდნენ მირონად, რომელსაც თავდაცმულს რქებში ინახავდნენ.
განთავისუფლდებოდა თუ არა ქალი, მაშინვე პაპას მოუწოდებდნენ, ააიაზმას გადაახდევნებდნენ და ლოცვას წააკითხებდნენ, რომელსაც "შეგნაბს" ეძახდნენ. მესამე ან მერვე დღეს კიდევ მოიწვევდნენ პაპას ბავშვის მოსანათლავად. ამ დროს ქალი განცალკევებიტ იყო-მას და ბავშვს არც პპა ეკარებოდა და არც ნათლია. პაპა იდგა შორიახლოს და წითურის განურჩერვლად ყველაფერს კითხულობდა. სულის შებერვის დროს პაპა ხელს მაღლა აიშვერდა და ამბობდა: "ფუჰ, ვაჟი შენი შვილია!" თუ ახალდაბადებული ქალია-"ფუჰ, ქალი შენი ქალია!"
წყალში ბავშვს თვისთონ დედა ჩასვამდა, ხოლო პაპა შორიახლოდან ამბობდა: ნათვლას იღებს მონა ესე ღვთისა (სახელი) სახელითა მისითა ი ამენნ, და ძისა ი ამენ და სულისა წმინდისათა ი ამენ! (სამგზის). შემდეგ ამისა ნათლია გღზელს ჩხირს დაიკავებდა და სცხებდა მირონს; ჩხირს კი ცეცხლში სწვავდნენ
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:19 AM

გაგრძელება...

წირვა-ლოცვის შესახებ


10-20 შეიკრიბებოდა და საწირავად ეკლესიისკენ გასწევდა. როდესაც ეკლესიის კარებს დაუახლოვდებოდნენ, დაიწყებდნენ ლოცვას: "მიწყალენ ჩვენ დიდებად უფალო შეგვიწყალენ ჩვენ... აწვდად მოწყალებისა კარი".... მერე შევიდოდნენ ეკლესიაში და შეუდგებოდნენ ცისკარსა: ზოგი ზოგი შუაღამის ჟამნს კითხულობდა, ზოგი-დიდება მაღლიანსა, ზოსი რას და ზოგი რას. ამას მოაბამდნენ წირვის ჟამნს. ამის შემდეგ უფროსი პაპაი, რომელსაც "ზედამწვირევლს" ეძახოდნენ, მიუბრუნდებოდა პაპებს და ეტყოდა: ერთს მაცხოვრის სახელზე ეწირა, მეორეს-ღვთისმშობლის, მესამეს-მთავარანგელოზის და ასე ყველა წმინდანების სახელზედ. შემდგომ ამისა ზედამწირველი დაიკავებდა კონდაკს, დანარჩენები თავს მოიდრეკდნენ და კონდაკის ქნევაზე ამბობდნენ: "ლოცვა იერუსალიმისა, მათი ჯვრითა, მათითა პირითა გიკურთხოს ქრისტემან კვართი კვართალი, ოლარი, გინგალი, ფილოვანი, ხელი შემოსილი ცოცხალს მღვდელს გეგის, ანუ დიაკონს აბრამს; ვაჰანდელეს ექსს-მელექსეს ფარამოწამეთა მისმთა, იამენ!"... ამის თქმაში პაპები ამბობდნენ: "კირიელეისონ, კირიელეისონ!" და ტან პირჯვარს იწერდნენ. მერე ზოგი ჩითის ოლარს და ფილორს გადაიცვამდა, ზოგი ჩითის ნახევებს და ვისაცა ესეც არა ჰქონდა, ლეკვერთხს შეიხსნიდა და კისერზე დაიკიდებდა. შემდეგ დაიჩოქებდნენ ყველანი და ღმერთს ევედრებოდნენ: "ხოში ღერბეთ ი დამბადებელი ფუსნაბუარდიშ! ლადი ნიშგვეი წირვა ღირვა ღირსეულად შეიწირე! წმინდაო მადლიანო, ცისა საღმთო მადლიანო! სი ლახეშთ ბაქაის ი მადილ ჯერაა!" (დიდი ღმერთო და დამბადებელო, მეფეო საიქიოსაო, დღევანდელი ჩვენი წირვა ღირსეულად შიწირე! შენ შეეწიე ბექაის მადლის გულისათვის!) (ვისიც მწირველნი იყვანენ) "ზედამწირველი სევა აღსავლის კარებით და კონდაკის ქნევით იძახის: "ღმერთო აკურთხე საყდარი ესე! ღმერთო აკურთხე ტრაპეზ..ე..ე..ე, ღმერთო დამბადებელო დასწერე ჯვარი შენიიი კირიელეისონ!" სხვა პაპები დადგებიან ეკლესიის შუაგულ ალაგას, ზოგს უკავია კონდაკი და კითხულობს, ზოგი ზეპირად ამბობს, რაც პირზე მოადგება, ხელში უკავიათ ყავარჯენი (როკიანი ჯოხი, რომელზეც ყოველი წირვის შემდეგ ნიშნავენ წირვის რაოდენობის საჩვენებლად) და მათზე დაყრდნობილნი გალობენ, უკეთ რომ ვთქვათ, ხრიალებენ. "ზედამწირველი" იწყებდა ხმამაღლა: "ვითარცა ცხოვარი და შემდეგი". წმინდა ნაწილს მაშინვე ჩაასვენებდნენ ბარძიმში, რომლის მაგივრობას კათხა სწევდა. ზედამწირველი აიღებდა ხის ან რკინის ვარსკვლავს და ამბობდა: "კუთხნი, კუთხნი კამართან ცისანი შენ ხარ ქრისტე..ი ..ამოწაფეთა-ი..ა..მენ!" დანარჩენი პაპები ამბობდნენ გალობით: "შენ ხარ! უფლისა მიმართ ვილოცოთ! კირელეისონ!" ზედამწირველი: "ამინ! უფოვ-სუფოვ შვენიერება შეიმოსააა! შენ ხარ ქრისტე და მოწაფე ზეად ი..ა..მე..ნ!" და გადააფარებდა ფეხშუმს ჩითის ნაჭერს, რომელიც დაფარნის მაგივრობას სწევდა. პაპები: "შენ ხარ! უფლისა მიმართ ვილოცოთ...კირიელეისონ!" ზედამწირველი: "დიაკონმა პირნათელიანი: შენ ხარ ქრისტე მოწაფეთა და ი..ა..მენ! პაპები: "შენ ხარ და შემდეგი".
კონდაკში ეწერათ გამოკრეფილი სამოციქულო და სახარება. გამოსვლამდისინ ამ კონდაკს დაიკავებდა ზედამწირველი და ამბობდა: სიბრძნით აღემართენით...მოხედენ... მშვიდობა...ყოველთა....
პაპათაგანი: ებრაელთა მიმართ სტავლე-პავლე მოციქული საკითხავი ძმა...ანო!-და სამოციქულოს წაიკითხავდა.
ზედამწირველი: სიბრძნით აღემართენით...
პაპები: დიდება ღმერთსა!...
ზედამწიევლი: ოთხნოოო...სახარება მათესი, ლუკასი, მარკოზისი და იოვანესი საკითხავი...ი...ი...
რამდენჯერაც ზედამწირველი სახარების კითხვის დროს ხმას გააგრზელებდა, იმდენჯერ დანარჩენები ხელს მაღლა აღაპყრობდნენ და იტყოდნენდ: დიდება ღმერთსა! ამასვე ამბობდნენ სახარების გათავებისას. ბარძიმ-ფეხშუმის გამოსვენებისას ზედამწირველი: აცოცხლე ღმერთო, მეფე ჩვენი, კათალიკოსნი და არხიეპისკოპოსნი...
პაპები: ა...ა...ა..მე..ე..ნ! მიერობინ ქერობიმთასა...დაიკავებს ზედამწირველი ვარსკვლავს, გამოსახავდა ჯვარის სახედ, უკაკუნებდა ფეხშუმს და ამბობდა: მღვდელმან ამაღლება...ა...ა... ზლევისაგან მგალობელნი, მხომობელნი, მღაღადებელნი და მეტყველნი...ი...ი...
პაპები გაიმეორებდნენ ამასვე და ზედ მოაბამდნენ: წმინდა..ა..ა..წმინდააააააააა ა...მენ! მრავალტვის ჩვენთვის განტეხილი მრავალმისატევებელად ცოდვათა ი...ა...მეე..ნ!
ზედამწირველი: სუთ ამისგან ეს არს სისიხლი ჩემი თქვენთვის დათხეული მრავამისატევბელად ცოდვათაააა...
პაპები: მრავათათვის ჩვენთვის დათხეული მრავალმისატევებელად ცოდვათა ი...ა...მეე..ნ!
ზედამწირველი: შენნი შენთაგან!...
პაპები: მღვდემა ამაღლება..ა...ა... შენნი შენთაგან... შენ გიგალობთ, შენ გაკურთხევდით...
"ღირს არსის" შემდეგ მოიხსენიებენ ცოცხალს, რომლის მწირველიც იყვნენ, ანუ მიცვალებულსა. მერმე მიჰყვებოდნენ: ათმა ზირ ივსედიანრე გვარ ი მინე ლუშენდების ჩივ შენდბა ხარ!...ათმა ზირ ნავერიანარ...
ამგვარად მოიხსენიებდნენ სოფლის გვარებს (აკურთხე ივსელიანების გვარი და მათს სესანდობარს ყველას შეუნდე).
წედამწირველი: შიშით ღვთისათა და სარწმუნოებიტ მოხვედით! პაპები მობრუნდებიან წაღმა და იტყვიან: ჩვენ შიშითა მრვთისათა ია..მე..ენ!-შემდეგ დაიჩოქებენ და დალოცავენ ვისი მწირველნი არიან; ბოლოს გააქრობენ სანთლებს და სწყევლიან: ღმერთო, ვისაც ქრისტიანობა არა სწამდეს, ვინც უქმე დღე გატეხოს და ვინც ჩვენ არ გვიგონებდეს, იმას ასე დაუმსე თვალებიო!...
ზედმწირველი ბარძიმს წმენდდა, ხოლო დანარჩენები სეფისკვერს ინაწილებდნენ და ამბობდნენ: ნაწილი შენი, ნაწკვეტენი შენი წმინდის პეტრეს-პავლეს როდის მოხვიდე სუფევითა შენითა იააამეეენ!
ამით წირვა თავდებოდა. მერე მოსახლისას წავიდოდნენ, სუფრას უკურთხებდნენ ხორცით, არაყით და ხორაგით დატვირთულზე შინისაკენ გასწევდნენ. არ იქნება ურიგო მოვიხსენიოთ, თუ როგორ ლოცავდა პაპა მოსახლეს, რომლის მწირველიც იყო:
-ფუსდ დამბადებელდ დიდაბ! ქრისტე ლამარიას დიდაბ! მიქელმთარინგზელს დიდაბ! გაბრიელ მთავარინგზელს დიდაბ! ერბილ-ქერბილს დიდაბ! ივან ნათლიცემელს დიდაბ! ივან ოქროპირს დიდაბ1 ხარამ მახარობელს დიდაბ! ხარამ ამსუალდაშ მუხენე სი ხოჩა მაგ ლახსენ აქ ქორს. იშგვიდ სოუხვ დეცეშ დიდაბ! ისგვიდ კურაბს დეცეშ დიდაბ! იშგვიდ დოშდულჟი დეცჟი კურაბ ოთჩვემნახ, მერა დოშდულაში გიმთე ამსულადიშ ოთხვამახ. დეცეშ ი გიმი ნესგა, ძუღვაშ ი ხმელი ნესგა, ივაი ადამუნღუ ბედნიერ ამსუალდს ხამურჯვენეს ლიმზურ, ეჯჟი ოთმარჯვ ალ ქორს ი ამენ! (უფალს დამბადებელსა დიდება! ქრისტეს ღვთისმშობელს დიდება!მიქელ-მთავარანგელოსზ დიდება! სერაფიმს-ქერაფიმს დიდება! იოანე ნათლისმცემელს დიდება! ხარებავ, ადამიანის მახარობელი შენა ხარ, ყველა კაი ახარე ამ ხალხსა! შვიდო გუნდო ცისაო, დიდება! შვიდო კრებავ ცისაო, დიედა! მეშვიდე მთვარეზე ცაზე კრება გაუმართავთ. მერვე მთვარეზე დედამიწაზედ ადამიანისათვის გადაუციათ; ცისა და დედამიწის შუა, სღვასა და დედამიწას შუა ევა-ადამიდან ბედნიერი ადამიანს ლოცვა გასვლოდეს, ისე მოუვლინე ამ სახლსა და ამინ!
).


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:20 AM

გვირგვინის კურთხევა.

გვირგვინის კურთხევა სახლში იცოდნენ. სურდათ თუ არა ქალ-ვაჯთ ერთმანეთი, ამის განსჯაში პაპები არ შედიოდნენ. ხშირად ქალს ძალით დაიჭერდნენ და ჯვარს სწერდნენ-ბევრჯერ ძმის საცოლეზედაც. ნეფე-დედოფალს დასხამდნენ გვერდიგვერდ და ნემსიტ კალთებს ერთმანეთზე გადაუბამდნენ. შემდეგ სრულდებოდა ჯვრის წერის წესი არევ-დარეულად: ღვინის მაგიერ ხმარობდნენ არაყს. გვირგვინის მაგივრობას სწევდა ვაზის რგოლები, რომლებზედაც ხის ჯვარი იყო დამაგრებული.


ზეთის კურთხევა. ზეთის კურთხევისთვის დიდის ამბით ემზადებოდნენ: რამდენიმე ხარსა ჰკლავდა მოსახლე, რომელსაც ზეთის კურთხევა სურდა. ამასთან ამზადებდა ბევრს არაყსა და პურს. მერე მიწვევდა 20-30 პაპას: ესენი მოუკიდებდნენ ზეთსა, ჩამოსხდებოდნენ, წინ სუფრას დაიდგამდნენ და ზედ ზეთს დასდგამდნენ. ტითქმის ყველას კურთხევანი ეჭირა ხელში და კუთხულობდა. ერთის კვირის განმავლობაში ყოველდღე სრულდებოდა ზეთის კურთხევა. გათავებისას იმ მოსახლის წევრნი სათითაოდ ეტყოდნენ აღსარებას; ხელში ეჭირათ ბალახის კონა და ამბობდნენ: "მე ამდენი ცოდვა მიქნია"; ბოლოს მოიწვევდნენ სოფელს და იმხიარულებდნენ.

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:20 AM

ყვავსაყდარა
ენისელში გლეხები ყანას მკიდნენ. სადილად ცხვარი დაკლეს და მოსახარშად ცეცხლზე შედგეს ქვაბით. მზარეულს ჩასძინებოდა. ამ დროს ქვაბში გველი ჩასულიყო და ჩახარშულიყო ხორცთან ერთად.
მუშები სადულად გამოვიდნენ. მოუთმენლად ელოდნენ საჭმელს. ამ დროს სად იყო და სად არა, წამოვიდა ერთი ყვავი და ქვაბს თავზე გადაუარა ჩხავილით.
-გააგდეთ ეს საზიზღარიო!-ხალხმა იყვირა. აუქშიეს ყვავს ერთხელ, ორჯერ, მაგრამ ის თავისას არ იშლიდა, თავს დასტრიალებდა ხალხს და საცოდავად ჩხაოდა.
დაუშინეს ქვები, ჯოხები, უცებ შურდულის ქვასავით დაეშვა და ქვაბში ჩავარდა, ჩაიფუფქა.
წამოიშალა ხალხი გაკვირვებული და ნაწყენი, წამოაპირქვავეს ვქაბი და ჩახარშული შხამიანი გველი კი წამოყვა.
მუსების გადარჩენისთვის ეს პატარა ეკლესია ააშენეს. იმ ეკლესიას ახლაც "ყვავსაყდარას" უწოდებენ
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:20 AM

რატომ არ ჩანს ქალის საქმე

გზის პირას ერთი მოხუცი მათხოვარი იჯდა. მძიმე ბარგი ჰქონდა და ზურზე ვერ წამოეკიდებინა. იჯდა და ელოდა, ვინმე გამოივლის და მიშველისო. ერთმა ქალმა გამოიარა. მათხოვარმა სთხოვა:
-მამაშვილობას, ერთი ხელ ამიკარ ბარგზე, ავიკიდოო!
-იჰ, რა დროს ეგ არი, მეჩქარება, საქმე მაქო!-არ უშველა.
-ქადი და საქმე ნუ გამოგელიოსო, სულ მუშაობდე, ბევრს აკეთებდე და ცოტა ჩანდესო, შენი საქმე კაცმა ვერ დაინახოსო,-დასწყევლა მოხუცმა.
მერე კაცმა გამოიარა, იმან უშველა აკიდებას. მოხუცმა მადლობა გადაუხადა და დალოცა:
-წადი და შენი მარჯვენა ისეთი დალოცვილი იყოს, ცოტაც რომ გააკეთო ბევრად გამოჩნდდესო!
ეს მოხუცი მათხოვარი ქრისტე ღმერთი იყო. იმიტომ არის, რომ ქალი ბევრს შრომობს იჯახში, დილიდან საღამომდე იმისი ხელ-ფეხი არ ჩაიკრიფება, სულ საქმიანობს, მაგრამ იმისი გაკეთებული მაინც არ ჩანს. კაცმა კი ბარის პირიც რომ გადააბრუნოს, ჩანს, ეთქმის, საქმე გავაკეთეო


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 09:21 AM

რატომ არ ეკარება ფუტკარი ზოგიერთ ყვავილს

ღმერთს უნდოდა ფუტკრის ერთგულება გამოეცადა და ასე უთხრა: გაფრინდი ფუტკარო გადათვალე ყველა ყვავილი, რაც კი მოიპოვება დედამიწაზე და მერე თქვი, რომელი მათგანი მოგცემს თაფლს და საზრდოსო.
ფუტკარი მხიარული ბზუილით გადაფრინდა ყვავილების ჩამოსათვლელად. ყველა ყვავილი, დიდი თუ პატარა გადმოთვალა და ის იყო პასუხების მისაცემად ღმერთთან უნდა მიფრენილიყო, რომ ნახა სამი უცხო ყვავილი: თხის ფსელა, სამყურა და წუწკნელა.
-რა სურნელოვანი ყვავილებიაო,-იფიქრა ფუტკარმა.-ვინ იცის ამ ყვავილების ამბავი? მთელი დGეები ჭალა-მინდორში დავფრენ და მაგ ყვავილებს პირველად ვხედავ, ალბათ, ბევრ თაფლს მომცემსო. მოდი, ღმერთს არ გავუმხელ, თუ თავის მოწყალებას მომაკლებს, გამიწყრება და ყვავილებ წამართმევს, მაშინ ეს სამი ყვავილი მაინც შემრჩება საზრდოდო.
მიფრინდა ფუტკარი ღმერთთან, ყველა ყვავილი ჩამოუთვალა და იმ სამ ყვავილზე კი კრინტი არ დაძრა.
-ყველა ყვავილი ჩამომითვალეო?
-ყველა, უფალო, ერთიც არ მომიკლიაო,-იცრუა ფუტკარმა.
-მაშ, დღეის იქით მხოლოდ იმ ყვავილების წვენით იკვებებოდე, რომლებიც ჩამოთვალე. იმ ყვავილებს კი, რომლებიც დმიმალე, არ გაბედო და არ შეეხო. თხის ფსელას თუ შეეხე, დაბრმავდები თორმეტი დღით, სამყურას თუ გასინჯავ, შინ მშიერი მიხვალ, წუწკნელას თუ გაეკარები, მაშინვე მოკვდებიო.
ამიტომაც არის, რომ ფუტკარები არ აგროვებენ თაფლს არც თხუს ფსელადან, არც სამყურასა და წუწკნელას ყვავილებიდან.



http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:39 PM

როგორც კი გადახვალ დათვის ჯვრის უღელტეხილზე, პირდაპირ დიდი ველივითაა ...
მრავალი სისხლის ღვრის მოწმე ...

წუბროვანის ველი ქვია ...

ადრე მანდ თუშები აყენებდნენ ცხვარს ...

ხოდა ერთ ზაფხულის საღამოს ორ თუშ მწყემს ქისტები დაეცნენ ...

და ცხვრების მაგიერ მკვდარი მეთაური წაასვენეს, იწვნიეს ...

ლექსია შემონახული ამ ამბავზე:

”წუბროვანი”
ბაადოს ბაძიკიშვილსა საქმე არა აქვს შინაო
დაარჩევს ქისტის შვილება გამაუძღვება წინაო
...
ჯერ შუაღამე არ იყო ბაადომ წაუსტვინაო
ლეგუამ წამოიწია ბერიძემ დაიჭირაო
ძმაო ნუ დავიჴოცებით ცოცხლებ მივიდათ შინაო

ლეგუამ შამაუქადლა თავისფერ ლურჯი რკინაო
სისხლი შაასხა შანდალსა ტვინ ძაღლებს ალოკინაო

ეძახის ხიზირმურზაი ბადო წავიდათ შინაო
ბაადო ვეღარ წამოვა წუბროვანს დაიძინაო
ეგრ გინდათ ქისტის შვილებო ნუ გგონავთ ძველი ბინაო


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:40 PM

ჩანგის შექმნაზეა სვანური ლეგენდა...

ომიანობის დრო ყოფილა. მოხუც მამას ერთადერთი ვაჟიშვილი ჰყოლია, რომელიც მიუხედავად მამის წინააღმდეგობისა, არ დაუშლია საომრად წასვლა. წასულა და აღარ დაბრუნებულა. ლოდინით დაღალული მამა თავად გაემართა ბრძოლის ველისაკენ, იქნებ დაჭრილი თუ ვერა, ცხედარი მაინც ვიპოვოო ერთადერთი შვილის. დიდხანს უვლია, სანამ ბრძოლის ველს მიადგებოდა.
ნაომარი ადგილი გვამებით ყოფილა სავსე... დადიოდა ჩონჩხებსა და მიხრწნილ სხეულებს შორის მოხუცი და შვილის ცხედარს ეძებდა. წელზე შებმული მეწამული ქამრით უცვნია ვაჟის ძვლებდარჩენილი სხეული. მკლავები გვერდზე გადაკეცვოდა და ძარღვები ლარივით გადაჭიმულიყო ერთი ძვლიდან მეორეზე.
აუღია მამას მოკლული შვილის მკლავი, ჩამოუკრავს მოკანკალე ხმელი თითები დაჭიმულ ძარღვებზე და ისე გულის მომკვლელი მოთქმით დაუწყია შვილის დატირება, მთები შეზანზარდნენო ირგვლივ
...


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:41 PM

კვიცივე მოიყვანეს სოფლად...

თავიდა კი გაუჭირდა პატარას თავის დამკვიდრება ნარჩევ ცხენებს შორის,

მაგრამ რამდენიმე დოღსი "წინ რბოლამ" პატივისცემა და საკუთარი ტავის

რწმენა დაუბრუნა...

პატრონს შეეჩვია "კაი ჯიშისა"...

პატრონი კი ...

ერთნაირად ზრუნავდა მასზე და თავის ერთადერთ ვაჟზე...

ერთადაც იზრდებოდნენ ...

მეზობელ სოფელში იყო წასული სასმლით...

უკან მომავალს ნაბახუსევზე გული გაუსკდა და...

დარჩა ულაყი პატრონის დამცველად ნოემბრის თვეში

ერთი კვირა უდარაჯა ...

არაფერი მიაკარა სანუვარს...

შემდეგ მაძებრებმა იპოვეს თანასოფლელი...

ცხენმა ისინიც საზიანოდ მიიჩნია ...

ბოლოს, წყლის გამოისობიტ მოაცილეს პატრონს და ...

მიწას ჩაბარებული პატრონი ვერ დაივიწყა ...

სულ მალე დალია ამაყი სული თაოდაც...

ხევსურეთში უკენახოს უძირო ტბასთან ახლაც დგას ნიში...

ყოველ ავლა ჩავლაზე უყვებიან ხატისკარს მიმავალი თუ ნაათენგენარი

ბაკურხევლები ერთურცს ცხენის და ვაჟიას ძმობის ამბავს...


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:43 PM

ქართული ღვთაებები გამოირჩევიან შუმერულსა და ხეთურ (Hittite) ღვთაებებთან მსგავსებით. მაგალითად ხევსურული “უშტარა”, სვანური “მელაია ტელეფია”, ხეთური ღვთაების ტელეპინუსის ანალოგებია.

დამკვიდრებული აზრის მიხედვით ნებისმიერი დაავადება რომელიმე ამ დაავადებისთვის დამახასიატებელი ხატის განრისხებით იყო გამოწვეული. ამ მოვლენას ხატის მიზეზი ეწოდებოდა რის თავიდან სხვადასხვა რიტუალებითა და მსხვერპლთშეწირვით ცდილობდნენ.
თუ ხატი მაინც გაწყრებოდა უნდა ასულიყვნენ ხატთან და თითოეულისთვის დამახასიათბელი განსხვავებული რიტუალებით ცდილობდნენ მათი რისხვა გაექროთ.
ამისათვის სპეციალური შესაწირავიც არსებობდა “წამლის სახსრად”.
გუდამაყრელების საერთო სალოცავი "პირიმზე ფუძის ანგელოზი" იყო რომელსაც სულიერი დაავადებების განკურნებას შესთხოდნენ. გუდამაყრის დღევანდელი მოსახლეობის უმეტესობა ხევსურეთიდანაა მიგრირებული. ადრინდელი მოსახლეობა რამდენჯერმე შეცვლილა. ისინი ბარში გადასახლებულან. ხევსურეთიდან გუდამაყარში მოსახლეობის მიგრაციამდე, გუდამაყრის მოსახლეობის მთავარი სალოცავი "საბურთველოს წმინდა გიორგი" იყო მხოლოდ გუდამაყრისათვის იყო დამახასიათებელი ე.წ. "უყმო ყმის" ინსტიტუტი. "პირიმზე ფუძის ანგელოზი" წიკლაურ-ბექაურთა საგვარეულო სალოცავი იყო. მაგრამ, როგორც ძლიერ სალოცავს, მას გუდამაყრის სხვა გვარები (ჩოხელები, აფციაურები, ანთაურები) ეყმობოდნენ როგორც უყმო ყმანი.

მთიულეთში ლომისის წმინდა გიორგის შესთხოვდნენ შვილიანობას და მასთან დაკავშირებული ყველა მოვლენის მშვიდობიანად დასრულებას.






საინტერესო ლეგენდებია შემორჩენილი ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესიაზე.

ლომისის მუხის კარს რკინა აქვს გადაკრული, რომელზეც თვრამეტსტრიქონიანი ხუცური წარწერა ამოუჭრიათ. ამ წარწერიდან ირკვევა კარის შემჭედი ოსტატების, პურისა და რკინის შემომწირველთა ვინაობა. კარს ოთხ მწკრივად რგოლები დაუყვება. ღამის დარაჯი, ეკლესიაში ქურდი რომ არ შეპარულიყო, ამ რგოლებს ფეხზე აყენებდა. თუ კარს ვინმე მიადგებოდა და წვალებას დაუწყებდა, რგოლები ცვიოდა და ხმაური დაძინებულ დარაჯს აღვიძებდა. თუკი მცველი დღისით დატოვებდა ეკლესიას, რგოლებს ისე აწყობდა, რომ უკან დაბრუნებულს შეემჩნია, ვინმე ხომ არ მიჰკარებოდა ტაძრის კარს. ლომისის კარის შესახებ ასეთ ამბავს ჰყვებიან: ერთხელ მთაზე მეფის ჯარს შეუსვენია. მოშიებულ მოლაშქრეებს კერძის მოსახარშად შეშა ვერ უპოვიათ, მეთაურის ბრძანებით ლომისის კარი ჩამოუხსნიათ, დაუპიათ და იმით დაუნთიათ ცეცხლი. უჭამიათ თუ არა, ყველა დაბრმავებულა. მეთაური ლომისას შევედრებია, თვალის ჩინი დაგვიბრუნე და ტაძარს რკინის კარს შევაბამო. ჯარს თვალი ახელია და სარდალს მადლობის ნიშნად ეს კარი შეუბამს.

ამ ამბავშიც კარგად ჩანს თუ რამხელა გავლენას ანიჭებდა ხალხური თქმულებები ხატებსა და ეკლესიებს.

„ღმერთო, გაუმარჯვე დიდ ლომისას წმინდა გიორგის, ხორეშანით მობრძანებულს, შვიდი ათასი ტყვის მხსნელს, ქსნისა და არაგვის თავდამყუდებელს“, - ილოცებიან მთიულნი.

ქართულ ცრურწმენებში დიდი ადგილი ეკავა ხარის კულტს.

ხარის კულტი უძველესია მსოფლიო ცივილიზაციებში - ის გვხვდება როგორც ანატოლიაში ასევე ეგვიპტეში, კრეტაზე, ბალკანეთში და ინდოეთში - ეს ცხოველი უძველესი დროიდან რელიგიური კულტის მთავარი ტოტემი იყო.
საინტერესოა ისიც რომ ხარის კულტი უძველესი დროიდანაა ცნობილი საქართველოშიც - ეს ერთადერთი ტოტემური ცხოველია წარმართული ეპოქიდან, რომელმაც ქრისტიანობაშიც ჰპოვა ადგილი...
http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:44 PM

ლეგენდა ბეთქილზე. მონადირე, მთამსვლელ ბეთქილზე. სვანეთში მისი ამბავი ლეგენდადაა შემორჩენილი.

მამაცი მეთხვიარი, ანუ მონადირე, ნადირთა ქალღმერთ დალს უყვარდა. მან საუკუნო ერთგულების ნიშნად თავისი მძივი უსახსოვრა ვაჟკაცს, მაგრამ ბეთქილმა მიცემული სიტყვა გატეხა და დალის ნაჩუქარი მძივი თავის საცოლეს ჩამოჰკიდა ყელზე.
ერთ დღესაც, როდესაც ახალგაზრდობას თავი სოფლის მოედანზე მოეყარა, ბეთქილიც მათ შორის იყო, მღეროდნენ და ფერხულს უვლიდნენ, უეცრად მოცეკვავეთა წრეში თეთრი შუნი შევარდა, ხალხს ლაჯებში გაუძვრა და გაუჩინარდა. მსგავსი რამ არავის სმენოდა, მოხუცებმა უმალ თქვეს - ან დიდ სიხარულს მოიტანს, ან დიდი უბედურებასო. ხალხი შეჩოჩქოლდა. შუნს ვინმე უნდა გაჰკიდებოდა, მაგრამ ვინ იქნებოდა ასეთი გულადი, თუ არა ბეთქილ?!
მონადირეს პაჭიჭები ჩაუსწორებია, თოფისთვის დაუვლია ხელი და უკან გაჰყოლია თეთრი შუნის კვალს. კვალს შავ კლდეებში შეუტყუებია ბეთქილი, შავ კდეებში - დალის სამფლობელოში. და უეცრად ქალღმერთი დალი გამოცხადებია დაბნეულ ბეთქილს. თავისი ნაჩუქარი მძივი მოუკითხავს, აბა საიდან მოიტანდა ბეთქილი დალისაგან მოძებნილ ქარვის ყელსაბამს?
იცრუა თურმე - სასთუმალქვეშ დამრჩაო. მაგრამ დალის ვერარას გამოაპარებდა ბეთქილი...
- შენ რომ სიმართლეს ამბობ, იმ სიმართლით იარეო - უთქვამს თვალზე ცრემლმომდგარ დალს ბეთქილისთვის და გაუჩინარებულა.
სიბნელე ჩამოწოლილა. ბეთქილს შავ კლდეზე ფეხის დასადგმელი ადგილი ჩაუშვავდა. მამაცი მონადირე ცალი ფეხით და ცალი ხელით გადმოეკიდა ქარაფებზე.
მეორე დღეს ხალხი შეიყარა ქარაფებთან. ცდილობდნენ მონადირის კლდიდან მოსხნას, მაგრამ იქ აბღატებას ვიღა გაბედაბდა? ვიღა შეძლებდა ქარაფებს გადავლებოდა?
ბეთქილმა მხნეობა მოიკრიბა და ომახიანად გადასძახა შეკრებილთ:
- ჩემმა საცოლემ იცეკვოს, უკანასკნელად მინდა ვნახო მისი გოგმანიო.
წრე გაიშალა და მონადირის საცოლემ რონინით ჩამოუარა მოედანს.
ისევ დაიძახა ბეთქილმა:
- ახლა ჩემმა დაიამ მიტიროს, მინდა უკანასკნელად გავიგონო მისი ხმაო.
მოედნის შუაში, კლდის ნაშალ ლოდზე ციცქნა გოგო ჩამოკდა და მოთქმა დაიწყო.
- ახლა კი მთელმა სოფელმა იცეკვოს, მთელი სოფლის ცეკვას მინდა ვუყუროო. . დაიძახა ბეთქილმა.
ხალხმა ერთმანეთს ხელი ჩასჭიდა. წრე შეკრა და შინავორგილი ჩამოუარა, თეთრი ნაბდისქუდიანები ერთურთს გადაჭდობილმი სვანური მურყვანებივით მოჩანდნენ, ტორტმანებდნენ, ირწეოდნენ, ბუბუნებდნენ...
- ჰე...ჰე... ჰეეიიი... დაიძახა ბოლოს ბეთქილმა ომახიანად. მთებმა მისი ხმა ჭიუხებსა და ქარაფებში დაკარგეს. თავად კი კლდეებს გადმოევლო. მონადირის სისხლით შეიღებაო თურმე უშბის ციცაბოები. იმ ადგილს, სადაც ბეთქილი დაენარცხა, "წითელ ქარაფს" ეძახიანო.

მას მერე დიდხანს, ვერავინ შეძლო უშბასთან ჭიდილი. და ძალიან დიდხანს, ქაჯ-ეშმაკების საბუდარსაც უწოდებდნენ უშბას...



http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=90

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:45 PM

ლიქოკის ხეობასი კარატის მთის იქით არის სოფელი აკუშო, დიდი ისტორიის მქონე და დიდი ხევსურების გამზრდელი სოფელი


ერთ ერთი აჯანყება აქმოხდა ქაქუცას დროს

ყველაზე ბევრი რუსიც ამ სოფელში მიაგებეს სიკვდილის ბურუსს ხევსურებმა

ამ სოფელში ცხოვრობდა აბიკა ლიქოკელი

ძალით და ვაჟკაცობით განთქმული ხევსური

ორი ქისტის მომკვლელი

რუსები იმდენი ყავდა ნახოცი, თვითონაც არ ეცოდინებოდა ზუსტად

აჯანყების დროს ხევსურებს ტყვია წამალი რომ გამოელიათ, პირველმა აბიკამ თქვა ხმალ და ხმალ ჩასვლა და პირველმა ააგო ფრანგულზე თოფმომარჯვებული ურუსი

ხოდა ამბავს დავუბრუნდები:

ერთი დიდი უფსკრულია ამ სოფლის განაპირას კონჩაბუხის მთასთან და ეს ამბავიც ამ უფსკრულს უკავშირდება


აბიკას ახლაგაზრდობის დროს ცხენი ყოლია

ამაყი ყოფილა ულაყი, თავნება თავის ძლიერებას და უშიშრობას ნაჩვევი

ხასიათზე მყოფი ქარს გაუსწრებდა

მაგრამ ხშირად არ იყო თურმე ხასიათზე ...

ხოდა ერთხელაც მობეზრდა ბრგეკაცის ზურგზე ჯდომა და "თავი გაიგიჟა"

არ ემორჩილება პატრონს, გარბის უმისამართოდ


მოჰბეზრდა აბიკას ცხენის ასე თავნებობა და ...

გადაუჭირა შვიდკეცი ....

ამან კიდევ უფრო გაახელა ისედაც შეშლილი ცხენი

გააერთფერეს გზა-ბექი...

აადრე ნახსენებ უფსკრულის პირას მოხვდა გადარეული ულაყი ...

და გაჩერდა ...

გადახედა ძაფად გაჭიმულ მდინარეს ....


უკან გამობრუნებას აპირებდა გონს მონაგები რომ ...


მათრახის გამეტებული დარტყმა იგრძნო გავაზე

"გაჴე შე მკვდარძაღლისაო!"


კანკალმა დაუძრა ფეხები თავმომწონე ულაყს

უფრო კინდოლი გამოდგა პატრონი ...

ამის შემდეგ ამ ცხენის თავნებობა აღარავის გაუგია...

სიბერემდე იყვანიეს ...
http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=105

Posted by: tmt Nov 18 2009, 10:47 PM

ხატობა ჰქონდა ენშის სვიმრას, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
საყდრად დაბრძანდა საყდრიონი, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
საკურთხეველზე ძღვენი დადო, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
სავედრებელი იგალობა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,

ბეთქილი-დიდი მონადირე, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
ფერხულს უვლიდა მხიარული, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,

წრეში შემოხტა თეთრი შუნი, ოქროს რქებით შემოანათა,
წრეში შემოხტა, დატრიალდა, ბეთქილს გაუძვრა ლაჯებშუა,
ალბათ ბეთქილის მისანია, მისანია და ბედისწერა,

ძნელია დალის სიყვარული, წმინდად უნდა მოვლა შენახვა.
”ვინ იქნება შუნის მდევარი?” ”შუნის მდევარი მევიქნები!”
მშვილდს აიღებს ხელსი ბეთქილი, შუნს ნაკვალევში ჩაუდგება.
წინ გზა მიუდის სამარხილე, უკან ბილიკიც იკარგება;

მხოლოდ ტინები აზიდულან,-რუხი სვეტები ლაკვრაშისა.
უეცრად გაქრა თეთრი შუნი, შემკრთალი შედგა მონადირე,
მღვიმიდან დალი გამობრძანდა, ოქროს თმები მხრებზე ეფინა.

”ბეთქილ, სადა გაქვს ჩემი მძივი?” ”შენი მძივი შინ დამრჩენია”.

”დასტოვე განა ჩემი მძივი საკუთარ სარძლოს სასთუმალქვეშ?,
ეს რა გიქნია, უბედურო, რა ძნელი ცოდვა გიტვირთია!”

ბეთქილი - დიდი მონადირე , ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
ნაპრალის პირას დაკიდულა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
მარჯვენა ხელით დაკიდულა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
მარცხენა ფეხით დაკიდულა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
მაღლა ღრუბლები ირევიან, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,

ძირს უფსკრულები ქანაობენ, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
თავზეყორნები დასჩხავიან, ხევში მგლები გაბმით ყმუიან,
მალე ცხედარს მოიხელებენ, მიუსხდებიან სანადიმოდ...


ბეთქილმა მაღლა გაიხედა, გზად მონადირე მოდიოდა,
”სოფელში ჩადი მონადირევ, გლოვის ამბავი ჩაიტანე;
დედაჩემს უთხარ, მონადირევ, შავად შეიღებოს თავმანდილი,
მამაჩემს უთხარ, მონადირევ, საკურთხი სუფრა გამომზადოს,

ძმებს უთხარ, ზარით წამასვენონ, მგლების ლუკმად ნუ დამტოვებენ,
დებს უთხარ, თალხით შეიმოსონ, დალალ-კავები მოიკვეცონ,
თამარს, ჩემს სარძლოს ასე უთხარ, ჩუმ-ჩუმად მაინც დამიტიროს,
დამინთოს ცრემლის კელაპტარი, სულეთის გზები ჩამინათოს”.

ბეთქილი კლდეზე გადაეშვა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
ბნელ უფსკრულში ჩაიკარგა, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
ძნელია დალის სიყვარული, ბაილ ილბა და ილბა ბაილ,
ძნელია დალის სიყვარული, წმინდად უნდა მოვლა-შენახვა.



http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&postdays=0&postorder=asc&start=105


ლეგენდა ბეთქილზე
მონადირე, მთამსვლელ ბეთქილზე. სვანეთში მისი ამბავი ლეგენდადაა შემორჩენილი.

მამაცი მეთხვიარი, ანუ მონადირე, ნადირთა ქალღმერთ დალს უყვარდა. მან საუკუნო ერთგულების ნიშნად თავისი მძივი უსახსოვრა ვაჟკაცს, მაგრამ ბეთქილმა მიცემული სიტყვა გატეხა და დალის ნაჩუქარი მძივი თავის საცოლეს ჩამოჰკიდა ყელზე.
ერთ დღესაც, როდესაც ახალგაზრდობას თავი სოფლის მოედანზე მოეყარა, ბეთქილიც მათ შორის იყო, მღეროდნენ და ფერხულს უვლიდნენ, უეცრად მოცეკვავეთა წრეში თეთრი შუნი შევარდა, ხალხს ლაჯებში გაუძვრა და გაუჩინარდა. მსგავსი რამ არავის სმენოდა, მოხუცებმა უმალ თქვეს - ან დიდ სიხარულს მოიტანს, ან დიდი უბედურებასო. ხალხი შეჩოჩქოლდა. შუნს ვინმე უნდა გაჰკიდებოდა, მაგრამ ვინ იქნებოდა ასეთი გულადი, თუ არა ბეთქილ?!
მონადირეს პაჭიჭები ჩაუსწორებია, თოფისთვის დაუვლია ხელი და უკან გაჰყოლია თეთრი შუნის კვალს. კვალს შავ კლდეებში შეუტყუებია ბეთქილი, შავ კდეებში - დალის სამფლობელოში. და უეცრად ქალღმერთი დალი გამოცხადებია დაბნეულ ბეთქილს. თავისი ნაჩუქარი მძივი მოუკითხავს, აბა საიდან მოიტანდა ბეთქილი დალისაგან მოძებნილ ქარვის ყელსაბამს?
იცრუა თურმე - სასთუმალქვეშ დამრჩაო. მაგრამ დალის ვერარას გამოაპარებდა ბეთქილი...
- შენ რომ სიმართლეს ამბობ, იმ სიმართლით იარეო - უთქვამს თვალზე ცრემლმომდგარ დალს ბეთქილისთვის და გაუჩინარებულა.
სიბნელე ჩამოწოლილა. ბეთქილს შავ კლდეზე ფეხის დასადგმელი ადგილი ჩაუშვავდა. მამაცი მონადირე ცალი ფეხით და ცალი ხელით გადმოეკიდა ქარაფებზე.
მეორე დღეს ხალხი შეიყარა ქარაფებთან. ცდილობდნენ მონადირის კლდიდან მოსხნას, მაგრამ იქ აბღატებას ვიღა გაბედაბდა? ვიღა შეძლებდა ქარაფებს გადავლებოდა?
ბეთქილმა მხნეობა მოიკრიბა და ომახიანად გადასძახა შეკრებილთ:
- ჩემმა საცოლემ იცეკვოს, უკანასკნელად მინდა ვნახო მისი გოგმანიო.
წრე გაიშალა და მონადირის საცოლემ რონინით ჩამოუარა მოედანს.
ისევ დაიძახა ბეთქილმა:
- ახლა ჩემმა დაიამ მიტიროს, მინდა უკანასკნელად გავიგონო მისი ხმაო.
მოედნის შუაში, კლდის ნაშალ ლოდზე ციცქნა გოგო ჩამოკდა და მოთქმა დაიწყო.
- ახლა კი მთელმა სოფელმა იცეკვოს, მთელი სოფლის ცეკვას მინდა ვუყუროო. . დაიძახა ბეთქილმა.
ხალხმა ერთმანეთს ხელი ჩასჭიდა. წრე შეკრა და შინავორგილი ჩამოუარა, თეთრი ნაბდისქუდიანები ერთურთს გადაჭდობილმი სვანური მურყვანებივით მოჩანდნენ, ტორტმანებდნენ, ირწეოდნენ, ბუბუნებდნენ...
- ჰე...ჰე... ჰეეიიი... დაიძახა ბოლოს ბეთქილმა ომახიანად. მთებმა მისი ხმა ჭიუხებსა და ქარაფებში დაკარგეს. თავად კი კლდეებს გადმოევლო. მონადირის სისხლით შეიღებაო თურმე უშბის ციცაბოები. იმ ადგილს, სადაც ბეთქილი დაენარცხა, "წითელ ქარაფს" ეძახიანო.

მას მერე დიდხანს, ვერავინ შეძლო უშბასთან ჭიდილი. და ძალიან დიდხანს, ქაჯ-ეშმაკების საბუდარსაც უწოდებდნენ უშბას
...

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:31 AM

ლექსი ვეფხისა და მოყმისა

მოყმემ თქვა, პირშიშველამა,
შიბნ გავიარე კლდისანი,
მოვინადირენ, დავლახენ,
ბილიკნი ჭიუხისანი.
შამამხვდეს კლდისა თავზედა
ხორონი ჯიხვებისანი,
ჯიხვსა თოფ დავკარ ბერხენსა,
ჭალას ჯახნ იქნენ რქისანი.
შავვარდი ვეფხვსა ნაწოლსა,
დრონ იყვნეს შუაღამისანი,
ვეფხი რომ წამამიფრინდა,
თვლანი მარისხნა ხთისანი.

შაიბნეს ვეფხი, მოყმეი,
მაშინ დაიძრნეს მიწანი,
კლდეები ჩამაინგრივნეს,
შტონ დაილეწნეს ტყისანი,
დრო არარ დარჩა მოყმესა,
ხანი რო ჰქონდეს ცდისანი.
ფარსა უფარებს, ვერ ჰფარავს,
ვეფხი ჩქარია კლდისანი,
გაზით გაართვნა კალთანი,
ჯაჭვისა ჯავშანისანი.
მოყმემაც ხელში იყარნა
ვადანი თავის ხმლისანი.
მაშინ გაუჭრა ფრანგულმა,
დრონ იყვნეს წაქცევისანი.
ვეფხი კლდით გადმაეკიდა,
ჩამააწითნა ქვიშანი.
თაოდ კლდის თავზე შამაწვა
მოყმე სულამამდინარი,
ქვიშას მაჰღებავს წითლადა,
სისხლი ზედ ჩამამდინარი.
ვინ ეტყვის მაგის დედასა,
კარს უსხედს ქადაგ-მკითხავნი.
უერთოდ კი არ იხარჯნეს
ჩვენ მონადირის ისარნი.

იარებოდა დედაი
ტირილით თვალცრემლიანი,
ჩემს შვილს გზად ვეფხი შაჰყრია
გაჯავრეული, ტიალი,
ჩემს შვილს - ხმლით, იმას - ტოტითა
დღე დაუღამდათ მზიანი.
არც ვეფხი იყო ჯაბანი,
არც ჩემ შვილ შახვდა ჭკვიანი,
მათ დაუხოცავ ერთურთი,
არ დარჩენ სირცხვილიანნი.
ტირლით წყლულებს უხვევდა
ვეფხის კლანჭებით დაჭრილსა,
შვილო, არ მახკვდი, შენ გძინავ,
დაქანცული ხარ ჯაფითა,
ეგ შენი კაბის კალთები
ტიალმა როგორ დაფლითა?
შენც იმის საფერ ჰყოფილხარ,
ხმალი ქნვაში გაგიცვდა.
არც იმან მოგცა მეტი დრო,
აღარც შენ დააცალია,
ვეღარც შენ დაიფარიე
შენ ხელთ ნაჭერი ფარია,
ვეღარცა ვეფხმა ტოტები,
ხმალმა დაკუწა ძვალია.
მაგის მეტს აღარ გიტირებ,
შენ არ ხარ სატირალია.
ლაშქარში, მეგობარშია
არ იყავ საწუნარია.
მშვიდობით, ჯვარი გეწეროს,
ეგეც სამარის კარია,
ერთ შვილ ხო მაინც გაგზარდე,
ვეფხებთან მეომარია.

ხან ვეფხი, ხან თავის შვილი
ელანდებოდა მძინარსა,
ხან ვეფხვი ვითომ იმის შვილს
ტანზეით აყრის რკინასა,
ხან კიდენ იმისი შვილი
ვეფხს გადაავლევს ყირასა.
აი, ამ სიზმრებს ხედავდის,
გამაეღვიძის მტირალსა.
ხან იფიქრებდა, უდედოდ
გაზრდა ვინა თქვა შვილისა,
იქნება ვეფხის დედაი
ჩემზე მწარედა სტირისა.
წავიდე, მეც იქ მივიდე,
სამძიმარ უთხრა ჭირისა,
ისიც მიამბობს ამბავსა,
მეც უთხრა ჩემი შვილისა,
იმასაც ბრალი ექნების
უწყალოდ ხმლით დაჭრილისა!

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:33 AM

ჯარჯი

კლდე, ჯიხვთა გადანაფრენი,
რო ნახო, გაგიკვირდება,
იმათ ნაწოლსა, ნადგომსა
თოლი არ მაეკიდება.
ფეხ რო მაუსხლტეს ტიალსა,
კლდეზე რქით დაეკიდება,
იმათ მიმყოლსა ვაჟკაცსა
რა კარგი წაეკიდება.
ჯარჯი ჩაჰხედავს ჯიხვებსა,
რა მშვენიერი წვანანო,
რქა რქაზე გადაუხვევავ,
ანგელოზებსა ჰგვანანო.
ჯარჯივ, ნუ მისდევ ჯიხვებსა,
მოგინელებენ ტიალნი!
არ დაიჯერა ჯარჯიმა,
სხვაც ბევრ მამცდარა ჭკვიანი.
ჩამაუქადლა ვაჟკაცმა
ხირიმი სპილოს ძვლიანი,
წინ ჯიხვმა, უკან ჯარჯიმა
კლდეზე გადიღეს გრიალი.
არხალოს ჭალას ჩაცვივდნენ,
ორხაოს პერანგიანი.
ჩაბანოს ჭალას გავარდა
მოყმე ფეხწრიაპიანი.
ამაიტანე მამკვდარი,
ტირის ქალი და ზალია,
შამააწვინეს კარზედა
კლდის დაფლეთილი ტანია,
გადაგლეჯილი თავ-პირი,
ყორნის დათხრილნი თვალნია.
სახსოვრად ჯარჯის საფლავზე
დააკრნეს ჯიხვის რქანია;
ერთ გვერდზე თოფი სიათა,
მეორე გვერდზე ხმალია,
ზედ დააწერეს წერილი:
ჯარჯი ჯიხვთაგან მკვდარია



Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:34 AM

ერის სული

თუკი ერსაც შეიძლება ქონდეს სული, მაშინ ეს მისი ფოლკლორია!..."

ეს არის უნიკალური ხელოვნება, რომელსაც ქმნის არა ერთი კონკრეტული ადამიანი, არამედ კონკრეტული ერი, ხალხი, ხშირად თაობებიც კი!

ამიტომაც არის ის გენიალური, უბრალო და ღრმააზროვანი...


პირველად სიტყვა "ფოლკლორი" ინგლისერლმა არქეოლოგმა ჯ. ტომსმა იხმარა, რაც "ხალხურ სიბრძნეს" ნიშნავდა. ტომსი იყო ცნობილი ინგლისელი მეცნიერი, რომელიც კელტურ და დრუიდულ ხელოვნებაზეც მუშაობდა...

ფოლკლორი - ეს არის ხალხური პოეზია და ზეპირსიტყვიერება, ხალხური მუსიკა, ხალხური ცეკვა, ხალხური თეატრალური სანახაობა, ხალხური გამომსახველობით ხელოვნება, დეკორაცია, სტილი, არქიტექტურა. გონიერმა ადამიანმა ერთი დღეც ვერ შესძლო ხელოვნების გარეშე არსებობა, მისი გაგონიერება უშუალო კავშირში იყო მასში "შემოქმედი სულის" დაბადებასთან.


მაგრამ ყველაზე საინტერესო არის ის, რომ პირველი ხელოვნება ადამიანს არ შეუქმნია "სიმარტოვეში", ანუ იმ "მარტოობაში, რომელიც ყველას ერთობის ტოლია" (ჟ.ე.), არამედ თავისი მეგობრების, ნათესავების გარემოცვაში შექმნა. ანუ " ინდივიდის პოეტურ გარინდებებს", ხალხის საერთო ზეშთაგონება უსწრებდა წინ...

რაც უფრო მდიდარი, მრავალფეროვანი და დახვეწილია ფოლკლორი, მით უფრო დიდი წარსულის და გენის არის მისი "ავტორი-ერი". ქართული ფოლკლორი ამ მხრივ გამორჩეულია, ჩვენთან სახალხო ხელოვნების ნებისმიერ დარგს აქვს მკაფიოდ გამორჩეული და თავისთავადი სტილი, სიღრმე, ნიშანი...

აი, ეს არის ქართული ფოლკლორის უდიდესი მონაპოვარი - საოცრად ორიგინალურ და თავისთავად ხელოვნებას ქმნიდეს....






ინდივიდუალურისა და კოლექტიურის დაპირისპირება

ხალხური შემოქმედება მრავალგვარია-სიტყვიერი,გამოყენებითი(ფერწე
რა,ქანდაკება,მეთუნეობა.ქსოვა-ქარგვა), ქორეოგრაფიული,მუსიკალური.
ხალხური სიტყვიერება ხალხის დამწერლობამდელი შემოქმედების ნაყოფია,იმ დროიდან ზეპირეად იქმნება და ისე გადაეცემა თაობებს.
მე-19 საუკინის შუა წლებში ევროპელებმა ძველი პოეზიისა და რწმენა-ჩვეულებების აღსანიშნავად დაამკვიდრეს ტერმინი ფოლკლორი,რაც სიტყვასიტყვით ხალხური ცოდნას ნიშნავს.
ინდვიდუალურისა და კოლექტიურის დასაპირისპირებლად, ვფიქრობთ გამოგვადგება ვაჟა-ფშაველას,მისი ძმებისა და ახლო ნათესავების მაგალითი,
მე-19 საუკუნის ფშაველმა და ხევსურმა მთქმელებმა მემკვიდრეობით მიიღეს, შეისისლხორცეს,მერე კი თავადაც შექმნეს,შეასრულს და მომავალ თაობებს გადასცეს ნაწარმოებები,ასეთი მოწონებით რო სარგებლობს.მათ შორის მართლაც ბევრია აზრის გასხივოსნების ნიმუძი და ეს ყოველივე ტრადიციების გათვალისწინებით ხდებოდა.ეს ხალხი რჩებოდა თავის ტრადიციულ ფოლკლორულ გარემოში, მხოლოდ ვაჟამ შეძლო ტრადიციულობის არტახების დაწყვეტა ,გამოფრენა თავისი კანიდან და შედევრების შექმნა. ეს ვერ მოახერხეს იქვე გაზრდილმა პოეტის ძმებმა თედომ და ნიკომ. აქვე გავიხსენოთ ვაჟას დროის ცნობილი ფშაველი მელექსეები -მერცხალა,ჯაბანა და სხვები, რომელთა შესანიშნავ პოეზიას მგოსანი მაღალ შეფასევას აძლევდა,თუმცა მხოლოდ ხალხურის დონეზე.
ამდენად ფოლკლორი ტრადიციის ძალითაა ძლიერი.ინდივიდუალურ შემოქმედებასაც ტრადიცია ასაზრდოებს,ოღონდ ფოლკლორულისგან განსხვავებულია მასთან დამოკიდებულების შინაარსი: მწერალი იზრდება ლიტერატურულ ტრადიციებზე,მაგრამ მას არა აქვს უფლება თავისი თხზულებების საფუძვლად აქციოს უკვე ცნობილი,ავვტორისეული ნაწარმოების იდეა,მასალა მხატვრული სახეები და ა,შ.
ჯერ კიდევ მითოლოგიური სკოლიდანმოდის შეხედულება ხალხური შემოქმედების "უპიროვნობის შესახებ",ეს თვალსაზრისი გააკრიტიკეს , უარყვეს და მის მაგივრად შემოიტანეს "ანონიმურობა", ეს ნიშნავს,რომ ხალხურ შემოქმედებას ყავს ავტორი,რომელიც უცნობად რჩება.
ხალხური სიტყვიერება შემსრულებლის გარეშე არ არსებობს.ის პირი რომელიც პირველად იტყვის ლექსს, ტრადიციული ზეპირსიტყვიერების მასალის საფუძველზე თხზავს.ზეპირსიტყვიერი ტრადიცია ,კი როგორც ითქვა , ამ პირის(შემსრულებლის)გარეშეც არსებობს.როგორც კი ეს პირი არ გაითვალისწინებს ტრადიციულის ანუ გავა გარეთ,იგი ინდივიდუალურ პოედა გახდომის პრეტენზიას გამოაცხადებს.
ხალხური პოეტის გონებაში ჩასახული და ჩამოყალიბებული ნაწარმოებები არასდროს რჩება პირვანდელ ფორმაში. თუ მასში გამოთქმული აზრი მსმენელის გულს მოხვდა, მისაღები გახდება საზოგადოებისთვისთს და იწყებს ზეპირად გავრცელებას. სხადასვა გემოვნების და პოეტური ნიჭის ადამიანთა ხელში ნაწარმოები იხვეწება და ივიწყებს პირვანდელ ავტორს,თუნდაც მანდ დააფიქსიროს თავისი პიროვნება ,როგორც ეს გვაქვს ხოლმე ხალხურ ლექსებში : "პეტრია საზანდარი ვარ,ლექსების გამომჩარხავი", ან "ე მაგის გამამლექსები ალვანში თუშის ქალია" და ა,შ.
ფოლკლორულად მაშინ შეიძლება ცაითვალოს ნაწარმოები,როცა გაუძლევს დროს და ზეპირად გადავა თაობიდან თაობაში.ფოლკლორულ ნაწარმოებს სტრუქტურის თავლსაზირისთ არ ჭირდება ავტორი, მას შეიძლება ყავდეს მთხრობელი.მეძღაპრე,მაგრამ ავტორი როგოვ მხატვრული სტრუქტურის ელემენტი, არ გააჩნია.
ავოტორობის საკითზხზე შესანიშნავად აქვს აზრი ფორუმულირებული ვლ.პროპს.. იგი თვლის,რომ ფოლკლორი გენეტიკურად ენასთან უნდა განიხილებოდეს. ენაც ხომ"არავისგან არ არის გამოგონილი და არც ავტოი ჰყავს და არც ავტორები". იგი წარმოიქმნება და სრულიად კანონზომიერად იცვლება ხალხის ნებისგან დამოუკიდებლად ყველგა იქ , სადაც კი მისთვის არის შექმნილი ხალხის ისტორიული განვითარების საჭირო პირობები.

თ.ქურდოვანიძე "ქართული ფოკლორი


http://pirati-pirati.clan.su/index/0-5

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:41 AM

რძე -

მითოლოგიური წარმოდგენით რძე მზიური ბუნებისაა, რაც დასტურდება მეგრულ სიტყვაში ბჟა ( მზე და მთვარე) , რომელიც ნიშნავს რძესაც და მზესაც (ასევეა ზოგიერთ ძველ ენაში ). ქართულ ფოლკლორში ცნობილია რძის განმაცოცხლებელი თვისება. რძეშია განბანილი ამირანი (სვანური ვარიანტის მიხედვით ), რძეში განიბანება მის მიერ მოკლული გველეშაპის შხამით მოწამლული კახანი . რძე დაკავშირებულია აგრეთვე ოქროსთან (ოქრო მზიური ლითონია). თქმულებით, რძეში ჩაშვებული თამარის საქსოვი ჩხირები ოქროდ იქცეოდა.


http://www.gametv.ge/forum/lofiversion/index.php/t235.html

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:41 AM

ობობა -

არის თქმულება , რომ ობობამ ისე გაუბლანდა ქრისტეს პირი, რომ ჯვარცმულს ერთი სიტყვის წარმოთქმაც არ შეძლებოდა, რომ სატანჯველი გაასკეცებოდა. ამიტომაც დუმდა ჯვარზე ქრისტე, მდუმარედ ითმენდა ტანჯვას და მდუმარედ შეხვდა სიკვდილს. ამიტომაც არავის უყვარს ობობა : სადაც არ უნდა დაინახონ , კლავენ. ყველა მწერზე მატად სძულთ იგი, რასაც ეს ლექსიც მოწმობს:
" ობობა მოდის, მოგოგავს, დედასთან მიუხარია,
ვინც ნახოს იგი, არ მიკლას, მასაც ნუ გაუხარია "
.

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:41 AM

მზე და მთვარე -

მეგრული მითოსი მოგვითხრობს : ეს იმ დროს მოხდა, როცა მზე და მთვარე ბავშვები იყვნენ და დედამიწაზე დადიოდნენ, ლაღობდნენ, ერთობოდნენ. ერთხელ მზე და მთვარე ერთ სოფელში მოხვდნენ. ხედავენ, ქალი ძროხას წველის. აქამდე არასოდეს ენახათ ეს სანახაობა, გაუკვირდათ და კენჭების სროლა დაუწყეს ძროხას. ქალმა რომ ვერაფრი მოიშორა აბეზარი ბავშვები, იქვე ძროხის ახალ ფუნას დაავლო ხელი და ესროლა სახეში მზეს და მთვარეს. შეშინებულ-შეურაცხოფილმა მთვარემ სამუდამოდ დატოვა დედამიწა და ცაში აიჭრა. მზე არ დაიბნა, ხელი გობში ჩაყო, პეშვით რძე ამოიღო და სახე მოიწმინდა, მერე ისიც მთვარის გზას გაჰყვა. ამიტომ არის, ამბობენ, მთვარეს დღემდე ლაქაბი აქვს- ეს მის სახეზე შემხმარი ფუნაა. მზეს კი რძით აქვს მობანილი სახე და ამიტომაც ეწოდება მზეს ბჟა (მეგრულად ბჟა მზესაც ნიშნავს და რძესაც ) .

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:41 AM

აბრსკილი - ქართული ამირანის აფხაზური ორეული. თავიდან აბრსკილი იბრძოდა ხალხის კეთილდღეობისა და ბედნიერებისათვის : ანადგურებდა მიწათმოქმედების ხელისშემშლელ მცენარეებს, უადვილებდა ადამიანებს შრომას, იცავდა ადამიანებს ბოროტი ძალებისგან. ბოლოს, აბრსკილი იმდენად გადიდგულდა , რომ ღმერთსაც არ ეპუებოდა. ამხედრდებოდა თავის ფრთიან ცხენზე, აიჭრებოდა ცაში და იქიდან გადმოყრიდა ლოდებს, ღრუბლებს ხმლით კვეთდა და ელვას აკვესებდა. განრისხებულმა ანცვა-ღმერთმა ბრძანა მისი შეპყრობა და გამოქვაბულში დამწყვდევა. ხალხის რწმენით, აბრსკილი დღემდე ჭილოუს ( ოჩამჩირის მახლობლად ) გამოქვაბულშია მიცაჭვული სვეტზე, რომელსაც ფესვები მიწის გულში აქვს გადგმული. აბრსკილი არყევს სვეტს და , სადაცაა უნდა ამოძირკვოს, რომ ამ დროს ბოლოქანქარა ჩიტი აჯდება სვეტს, აბრსკილი მოუქნევს ურის , რომ მოსპოს აბეარი არსება , მაგრამ ფრინველი აფრინდება , ურო სვეტს მოხვდება და სვეტი კიდევ უფრო ღრმად ჩაიჭედება მიწაში. სხვა გადმოცემით, აბრსკილი თავს აღწევს ტყვეობას, გამოდის გამოქვაბულიდან , მაგრამ რაკი მზის სინათლეს ვერ უძლებს, ისევ უკან ბრუნდება. მისი გათავისუფლების ჟამი ჯერ არ დამდგარა.

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:44 AM

ჯაუნართ სასჯელი -

ლაკათხევში ( მთიულეთში )ცხრა ძმა ჯაუნარებს უცხოვრიათ. ისეთი გაბდულები ყოფილან, რომ საღმრთო მაღალთან (სალოცავთან ) ციხის აშენება გადაუწყვეტიათ, საღმრთო მაღალს უნდა გავუსწორდეთო. დაუწყიათ შენება და, როცა ამთავრებდნენ, ერთი შემოვლაღა გვაკლიაო !- დაუძახნია ერთ-ერთ ძმას.- მალე გაგისწორდებით, საღმრთოო ! ეს იყო და ეს, განრისხებულ საღმრთოს მეხი დაუკრავს, დაუნგრევია ნაშენებიც და ძმებიც ამოუხოცავს და მათთან ერთად რვა რძალი ქვეშ მოუყოლებია . მეცხრე რძალი ფეხმძიმედ ყოფილა და სოფელში დარჩენილა. ამ დროს, ეს ამბავი რომ მოხდა, წყაროზე იყო თურმე და იქ ბავშვი გასჩენია. ამის გამო ბავშვისთვის წყარუა დაურქმევია, მისგან მოდიან ლაკათხეველი წყარუაშვილები.

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:46 AM

გავიხსენოთ მითოსური შინაარსის ზღაპარი “მიწა თავისას მოითხოვს”. ამ ზღაპრის მოკლე შინაარსი ასეთია:
ერთი ვაჟი ისეთი ადგილის საძებრად წავიდა, სადაც სიკვდილი არ იქნებოდა. მან მინდორზე ღრუბლებამდე რქებაწვდილი ირემი დაინახა და ასეთი ადგილის შესახებ ჰკითხა. ირემმა უთხრა, რომ მანამდე იცოცხლებდა, სანამ რქებით ცას არ მიებჯინებოდა და ვაჟს დარჩენა შესთავაზა. ვაჟი არ დაეთანხმა, მას ხომ მარადიული სიცოცხლე სურდა და გზა განაგრძო. მერე ვაჟი მაღალ კლდეს მიადგა, რომლის ქვემოთ ძალიან ღრმა ხევი იყო. კლდის თავზე ყორანი შემომჯდარიყო და ხევში ასკინტლებდა. ყორანმაც მასთან დარჩენა შესთავაზა ვაჟს და უთხრა, რომ სანამ ამ ხევს სკინტლით არ ამოავსებდა, მანამდე იცოცხლებდნენ ისიც და ვაჟიც. ვაჟი არც ამან დააკმაყოფილა და გზა განაგრძო. მერე ვაჟი მინის სახლს მიადგა, რომელშიც ულამაზესი ქალი დახვდა, სახელად “ტურფა”. ვაჟმა უთხრა, რომ ისეთ ადგილს ეძებდა, სადაც სიკვდილი არ იქნებოდა. აღმოჩნდა, რომ ეს ქალი სამყაროს შექმნის პირველ დღეს იყო გაჩენილი, არასოდეს მოკვდებოდა და ყოველთვის ასეთი ლამაზი იქნებოდა.. მან ვაჟსაც შესთავაზა დარჩენა, ოღონდ უთხრა, _ მიწა თავისას მოითხოვს, შენ უკვდავებას მაინც ვერ შეიფერებო. ვაჟმა პირობა მისცა, რომ არასოდეს მოშორდებოდა და იქ დარჩა.
ათასი წელი გავიდა, მაგრამ ვაჟი ამას ვერ ამჩნევდა. ისიც და ქალიც ისევ ახალგაზრდები იყვნენ. მერე ვაჟს დედისა და ნათესავების ნახვა მოუნდა. მას ეგონა, რომ მხოლოდ სამი დღე დაჰყო ქალთან. ქალმა უთხრა, რომ მისიანები ცოცხლები აღარ იქნებოდნენ, მაგრამ წასვლა არ დაუშალა და გზად სამი ვაშლი გაატანა.
ვაჟმა კლდის წვერზე ყორანი დაინახა, ხევი სკინტლით ამოევსო და მომკვდარიყო. დაბრუნება დააპირა, მაგრამ მიწა, ბედისწერა არ ეშვებოდა. მინდორზე ირემი ნახა, რქები ცისთვის მიებჯინა და ისიც მომკვდარიყო. თავის სოფელში მისულმა ვაჟმა ნაცნობი ვეღარავინ ნახა.
ვაჟმა ერთი ვაშლი ამოიღო და შეჭამა. უცებ წელამდე წვერი ჩამოეზარდა. მეორე ვაშლი შეჭამა და დავრდომილ მოხუცად იქცა. შეჭამა მესამე ვაშლიც და მოკვდა.

ამ ფილოსოფიურ ხალხურ ზღაპარს ნებისმიერი დიდი მოაზროვნე მოაწერდა ხელს. მასში ბევრი დასაფიქრებელი და სააზროვნო მომენტია:
ბიბლიის მიხედვით, ვაშლი უკვდავების ხილია, რომლის ჭამა ადამს ეკრძალებოდა. გველმა ადამი აცდუნა და ვაშლი “ცდუნების ხილად” გადაიქცა. ზღაპარში კი იგივე ვაშლი სიკვდილის ხილია. აქ ბიბლიური ცდუნება მეორდება. ოღონდ საიქიო და სააქაო სამყაროები ერთმანეთისადმი სარკისებურად სიმეტრიული გამოდის. ამიტომაც სიკვდილ-სიცოცხლის ნიშნები იცვლება: სამოთხისეული სიცოცხლე მიწიერი სიკვდილია; ხოლო მიწიერი სიცოცხლე _ სამოთხისეული სიკვდილი. “ტურფა” ნამდვილად ევას შესატყვისია. მის მიერ ვაჟისათვის მიცემული სამი ვაშლი ალბათ ადამიანის სიცოცხლის და განვითარების სამ ძირითად პერიოდს _ ბავშვობას, სიმწიფესა და მოხუცებულობას შეესაბამება.
ათასი წელი სამი ვაშლის ჭამის ხანგრძლივობა გამოდის. ერთ წერტილში ათასი წლით შეჩერებული არსებობა უაზრო და ცარიელია. საერთოდ არა აქვს მნიშვნელობა, ათასი წელი გადის თუ სამი დღე.
დემის ბაღში, სადაც ყველაფრით უზრუნველყოფილი ხარ, სადაც ყველაფერი მარტივი და გამზადებულია, _ ცხოვრება მოსაწყენია, ნაღვლიანი. აქ არჩევანის გაკეთება არ შეგიძლია. აქ შემოქმედება, ესე იგი თავისუფლება, უაზრო ხდება. ყველაფერი ამ სიმარტივესა და ერთფეროვნებაში ქვავდება. ეს, არც მეტი და არც ნაკლები, ჯოჯოხეთია! ედემის ბაღიც კი ჯოჯოხეთია, როცა არა გაქვს ყველაზე მთავარი: თავისუფლება!
ადამიანს (ისევე, როგორც თავის დროზე ალბათ ადამს გაუჩნდა) უჩნდება კითხვა: რა სჯობია _ ვიყო უკვდავი თუ ვიყო თავისუფალი? და თუ ადამიანმა არჩევანი თავისუფლების სასარგებლოდ არ გააკეთა, სხვანაირად ის ქვავდება, მარტოობაში, ერთფეროვნებასა და უაზრობაში რჩება.
თავისუფლება _ განუწყვეტელი არჩევანის შესაძლებლობაა, გზა _ შეხვედრისაკენ!

http://www.gametv.ge/forum/lofiversion/index.php/t235-100.html

გავიხსენოთ ქართველთა ერთ-ერთი საყვარელი ლეგენდა:
“ღმერთი არიგებს მიწებს სხვადასხვა ერებისათვის. როდესაც ქართველები მოვიდნენ, ნახეს, რომ დიდი რიგია. იფიქრეს, ამ რიგში დგომას აგერ ბაღში გადავალთ და ვაშლის ხის ქვეშ ვიპურმარილებთ და დროც გავაო. შეყვნენ ქეიფს. ამასობაში ღმერთს დაურიგებია მიწები და ქართველებისთვის მოუკრავს თვალი. მისულა და ეუბნება, “კი მაგრამ, თქვენ რატომ არ მოხვედით მიწების დარიგებისას, ახლა უმიწაწყლოდ დარჩითო”. შეზარხოშებულმა და მხიარულმა ქართველებმა ღმერთს მრავალჟამიერი შეაგებეს და მერე კი ეუბნებიან: “ეგ არაფერი, მოდი, აქ, ჩვენთან ჩამოჯექი და ვიქეიფოთო.” ჩამოუჯდა ღმერთი სუფრას და ისე ისიამოვნა ქართველებთან ქეიფითა და მღერით, რომ ბოლოს უთხრა: “რადგან თქვენ ასეთი უდარდელი და მხიარული ხალხი ხართ, მე თქვენ უმიწაწყლოდ ვერ დაგტოვებთო. აგერ ეს ბაღი _ ჩემი საკუთარი ბაღია, ამ ბაღში დაგასახლებთ, რათა თქვენც იხაროთ და სხვებიც ახაროთო”. და მისცა ღმერთმა ქართველებს თავისი ბაღი.”
გრიგოლ რობაქიძემ ქართველობის ეს არქეტიპი ასე ჩამოაყალიბა: “გაახარე _ გაიხარე”. მთელი ქართული კულტურა ამ პრინციპიდან და არქეტიპიდან ყველაზე უფრო მძიმე ბედშიც კი არ გადადის. შეიძლება ამ არქეტიპმა ათქმევინა რუსთაველს: “რასაცა გასცემ, შენია, რაც არა _ დაკარგულია”. ალბათ ეს არქეტიპი განსაზღვრავს განთქმულ ქართულ სტუმართმოყვარეობასაც. ქართული კულტურის მატრიცაში ცხოვრების, ურთიერთობის ეს წესია დადგენილი. ხოლო თუ ეს არ არის დადგენილი, თუ კულტურის მატრიცა დარღვეულია და ენა მოშლილი, _ აღარც ქართველობა გვაქვს და აღარც ქართული კულტურა.
აღსანიშნავია, რომ ქართველების მიერ უფლისაგან საჩუქრად მიღებული “ღვთიური ბაღი” არის ჯილდო იმისათვის, რომ ქართველები მატერიალური სარგებლიანობით არ არიან დაინტერესებულნი. ამ ლეგენდაში სარკესავით აისახება ქართული ბუნება. ამავე დროს ის ქართველთა ნაკლსაც გვიჩვენებს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აქ შექმნილია “ქართველობის” სიჯანსაღის თუ გადაგვარების შესაფასებელი კრიტერიუმი.

Posted by: tmt Nov 19 2009, 01:51 AM

აბესალომ და ეთერი
ხალხური თქმულება
იყო ერთი უშვილო ცოლ-ქმარი. დიდხანს ელოდნენ შვილის ყოლას, მაგრამ ისე ჩამობერდნენ, რომ შვილი არ ეღირსათ. ბოლოს, იმედი რომ გადაიწყვიტეს, ცოლმა დაუჟინა ქმარს, წადი მკითხავთან, აკითხვინე, გაიგე, რა მიზეზით არა გვყავს შვილი, იქნებ რამე წამალიც გასწავლოს და ბედმა ჩვენსკენაც გადმოიხედოსო.
წავიდა კაცი მკითხავთან და აკითხვინა. მკითხავმა სამი ვაშლი მისცა და დაარიგა:
- წაიღე ეს ვაშლები და ცოლს მიუტანე, როცა მოშივდება, ორი ვაშლი შეაჭამე, მერე, რომ მოსწყურდება, ერთიც მაშინ შეაჭამე და შვილი გაგიჩნდებათო.
გზაზე კაცს მოშივდა, ვეღარ გასძლო და შეჭამა ორი ვაშლი, მერე მოსწყურდა და ის მესამეც ზედ მიაყოლა.
შეჭამა თუ არა კაცმა ვაშლები, იმავე წამს კანჭში ქალი ჩაესახა. კაცს შერცხვა, მოიჭრა კანჭი და გადააგდო. სუნზე ერთი ფრთათეთრი ორბი მოფრინდა, ჩასჭიდა კლანჭები კაცის კანჭს და წაიღო თავის ბუდეში, ერთი მაღალი ხის წვერზე.
მალე კანჭიდან გაჩნდა ქალი. ორბმა ეთერი დაარქვა და შეუდგა გაზრდას, ყოველდღე გაფრინდებოდა ბუდიდან, დაივლიდა მთელ ქვეყანას და სადაც კი კარგ და გემრიელ საჭმელს იპოვიდა, მოუტანდა. ქალი დღითიდღე იზრდებოდა და ლამაზდებოდა, რომ გაიზარდა, ისეთი ლამაზი და ტურფა შესახედი დადგა, რომ იმაზე უკეთესი ქვეყნად აღარ მოიძებნებოდა.
იმ ქვეყნის ხელმწიფეს, სადაც ეთერი იზრდებოდა, ერთი საქორწინო ბიჭი ჰყავდა, სახელად აბესალომი. აბესალომს ნადირობა უყვარდა და ტყეში ხშირად დადიოდა. ერთხელ სწორედ იმ ხესთან გაიარა, დაინახა ეთერი და ჩაუვარდა გულში იმისი სიყვარული. ამის შემდეგ ნადირობა აღარც მოჰგონებია. ყოველ ცისმარე დღეს იმ ხის ძირას ატარებდა და ეთერს შორით ესიყვარულებოდა. ერთხელაც ვეღარ მოითმინა და დაუძახა:
ჩამოდი, ეთერო, ძირსა,მანდ რას უზიხარ ხესაო,
ჩამოდი, ცოლად გამომყევ,მანდ ნუ იღერებ ყელსაო.
ამაზე ეთერმა უპასუხა: შენ მდიდარი, მდიდრის შვილი,
დედა-მამით ხარ ქებული,მე ობოლი, ობლის შვილი,
ობლობით ვარ დაჩაგრული,კაცის კანჭში ჩასახული,
შარის პირას დაგდებული,ორბის კლანჭით აღებული,
ხის კენწერზე დადებული,შენ შენი ჰქმნა და წახვიდე,
გამიშვა წყალწაღებული.
აბესალომმა ღვთის ფიცი მისცა, არ გიღალატებო:
ზევიდან ღმერთი ცეცხლსა ჰყრის,ქვეშ აბესალომ უდგება,
ეთერო შენსა ღალატსა,ღვთის მეტი ვინ შეუდგება.
ომში ხმალამოღებულსა,აბჯარიმც ჩამომიწყდება,
წყალი, უწყლოსა ალაგსა,ზღვა იყოს, ამომიშრება,
შვიდი წლის გზასა მავალსასაგზალიმც დამიმიწდება,
თოფი მტრისაკენ დახრილი,გულშიამც დამიბრუნდება.
დაიჯერა ეთერმა აბესალომის ფიცი და დათანხმდა. აბესალომმა, რაკი ხელთ იმჟამად არაფერი ჰქონდა, სანიშნოდ ერთი შავტარიანი დანა აჩუქა, შემოისვა ცხენზე და წაიყვანა შინ.
აბესალომს ერთი ყმა ჰყავდა, სახელად მურმანი. აბესალომმა მურმანი წინ გაგზავნა და თავის დასთან, მარეხთან დააბარა:
- ცოლი მომყავს, ოქროსთმიანი ეთერი და საქორწილო ტანისამოსი მოგვიმზადეთო.
დაუმზადა მარეხმა საჩქაროდ საქორწილო ტანისამოსი, მოიყვანა აბესალომმა ეთერი და ჩააცვეს. მდიდრულმა ჩაცმამ ისე დაამშვენა, რომ რაც იყო, ორი იმდენი სილამაზე შემატა. დაწერა აბესალომმა წიგნები და ქორწილში თავის სახელმწიფოდან კომლზე კაცი დაიბარა, მისაც წიგნები მურმანს და გაგზავნა მოპატიჟედ.
მურმანს დანახვისთანავე შეუყვარდა ეთერი, მიდიოდა ახლა გზაზე გულმოკლული და სულ იმის ფიქრში იყო, ნეტა ისეთი ვინმე გამოჩნდებოდეს, რომ ეთერი აბესალომს შეაძულოს და მე ჩამიგდოს ხელშიო. შემოხვდა ამ დროს წინ ეშმაკი და ჰკითხა:
- საით მიდიხარ, მურმანო, ან აგრე ძლიერ რას დაღოდებულხარო? - მურმანმა თავისი გასაჭირი გაანდო. მაშინ ეშმაკმა უთხრა:
- მაგას რა ნარტვრა უნდა, თუ შენს სულს მე მომცემ, ისეთ წამალს გასწავლი, რომ აბესალომმა ეთერი თავისი ხელით გადმოგილოცოსო.
- ოღონდ ეთერი ჩემი გახდეს და სულს კი არა, რჯულსაც მოგყიდიო, - უთხრა მურმანმა.
ეშმაკმა ხელწერილი მოსთხოვა:
- ჯერ ხელწერილი დამიწერე, რომ პირს ვეღარ გადახვიდე და წამალს მერე გასწავლიო.
დაუწერა მურმანმა ხელწერილი და მისცა. ეშმაკმა უთხრა:
- ჯვარს რომ დაიწერენ და ეკლესიიდან გამოვლენ, ეთერს ერთი მუჭა ფეტვი ხელუკუღმა შეაყარე, მკბენარი დაეხვევა იმდენი, რომ სულ რომ აცალონ, მაინც ვერ გააცლიან, სანამ შენს ხელში არ ჩავარდება. აბესალომს შესძულდება ეთერი და შენ გადმოგილოცავსო.
დაბრუნდა შინ სულგაყიდული მურმანი და გაჰყვა ეთერსა და აბესალომს ეკლესიაში. ჯვარი რომ დაიწერეს და ეკლესიიდან გამოდიოდნენ, მურმანმა პატარძალს ერთი მუჭა ფეტვი გადააყარა ხელუკუღმა. დაეხვია მკბენარი ეთერს, აცლიან, მაგრამ უფრო მეტი ეხვევა. შეწუხდა აბესალომი ძალიან, მაგრამ საშველი რომ ვერაფერი ნახა, გამოიყვანა ეთერი ხალხში და საჯაროდ დაიძახა:
ორშაბათ შეყრილ მიჯნურნისამშაბათს გავიყარენით,
ვისაც რომ შეყრა გეწყინათ,გავყრილვართ, გაიხარენით,
ვის გინდათ ქალი ეთერი,მე სანადიროდ წავალო.
აუსრულდა სულგაყიდულ მურმანს გულისწადილი, დაიჩოქა აბესალომის წინ და შეღაღადა:
უბოძე შენსა მურმანსა,
შენი ერთგული ყმა ვარო.
მიუყვანა აბესალომმა ეთერი და თავისი ხელით ჩააბარა მურმანს. მოკიდა თუ არა მურმანმა ხელი, ეთერს მკბენარი იმავ წამს მოშორდა, წამოიყვანა და დაისვა ცოლად.
აბესალომს, განშორების შემდეგ, უფრო ცეცხლად მოედო ეთერის სურვილი, ერთხელ მურმანს შეხვდა, მოითმინა და ჰკითხა:
მურმან, მურმან, შენსა მზესა,ეთერ-ქალი რარიგია?
მურმანმა უპასუხა: რას კითხულობ, ცათა სწორო,
ცოლის ქება აუგია,შენც გინახავს ბროლის ციხე,
წვერი ცამდის აუღია. შიგა ზის ქალი ეთერი,
ყელი მოუღერებია, წელი წვრილი, ბეჭი ფართე,
თეძოს თავი დაბალია, შუბლი ბრტყელი, წარბი წვრილი,
საფეთქელი მწყაზარია, ცხვირი სტვირი, კბილი მძივი,
ბაგე ხახვის ფურცელია, ცხრა მული გვერდსა უსხედან,
ყველა პირის ფარეშია. დედამთილი ზურგთან უზის,
გიშრის თმების დამწვნელია, ცხრა მაზლი კარებზე დგანან;
დალესილი ალმასია, მამამთილი ერდოზე წევს
გველეშაპის მომკლავია.
ამის გამგონე აბესალომს უფრო გაუცხოველდა ეთერის სიყვარული და ავად გახდა. მოინდომა მურმანის მოშორება და ეთერის ისევ ხელში ჩაგდება, დაიბარა მურმანი და უბრძანა:
- წადი, უკვდავების წყალი მომიტანე, იქნება კარგად გავხდეო. - დაღონდა მურმანი, მაგრამ ბატონს უარს ხომ ვერ ეტყოდა, გამოსთხოვა ცხრა დღის ვადა აბესალომს და ეთერთან გამოსამშვიდობებლად წავიდა. მივიდა და უთხრა ეთერს:
ამაღამაც ჩამიტოლე, ქალო, მკერდსა ბროლიანსა,
ხვალე ალგეთში მგზავნიან, პირსა ალგეთის მთისასა,
იქ თავში ქვასა დამცემენ, მონატეხსა ლოდისასა.
ვაჰმე, თავსა გამიტეხენ, უზარელსა ლომისასა.
ნუ შეიხვევ ავსა კაცსა, ნუცა ავის გვარისასა,
წავა, სწორში დაიკვეხებს, ხვევნას ვიყავ მთვარისასა.
ეთერმა უპასუხა:
გავიხდი დიბა-ატლასსა, ჩავიცვამ ბამბის კაბასა,
ავიღებ კოკას კუტალსა, მოვიტან წყალსა მდინარსა,
არც შევალ შენის ძმისასა, არც - შენის მეზობლისასა,
თუ შევალ, ისე გამოვალ, როგორც და თავის ძმისასა.
დაწვა იმ ღამეს მურმანი ეთერთან და განშორების მოლოდინით გულდაკოდილმა თავისთვის ნაღვლიანად წაიმღერა:
ამაღამდელო ღამეო, ნუმც გათენდები მალეო,
ვეხვევი ბროლის გულ-მკერდსა, ვეღარ ვიხილავ ხვალეო.
მეორე დღეს ადგა მურმანი, გაემზადა წასასვლელად და დასა და დედას შეეხვეწა:
- გაუფრთხილდით ეთერს, მასთან ნიავსა და მზის სხივსაც კი ნუ მიუშვებთო. - და წავიდა.
აბესალომს თანდათან მოერია ავადმყოფობა. ბოლოს იმდენად შეაჭირვა, რომ სიკვდილის პირას მიიყვანა. აღარ იყო საშველი და აღარც წამალი რამეს რგებდა. ადგა აბესალომის და - მარეხ-ვარსკვლავი, გამოვიდა კარში და ხალხს შეევედრა:
- ძმა მიკვდება, ხალხნო, უშველეთ რამე, უწამლეთ, გადამირჩინეთო.
ხალხმა უთხრა:
- მაგას ეთერის სურვილი კლავს და წამალი არაფერს უშველის, შეუტანე მტრედის ფრთა, გამტკიცული პური, წითელი ღვინო, ყორნის ბოლო და ტახტზე დაულაგე, იქნებ ენიშნოს და ცოტა გულზე უფონოსო.
შეიტანა მარეხმა მტრედის ფრთა, გამტკიცული პური, წითელი ღვინო, ყორნის ბოლო და ტახტზე დაუწყო. მობრუნდა აბესალომი, აიღო მტრედის ფრთა ხელში და თქვა:
- მტრედის ფრთავ, თეთრი ხარ, მაგრამ ეთერისთანა კი ვერა ხარო.
აიღო ახლა გამტკიცული პური და თქვა:
- პურო, გამტკიცული ხარ, მაგრამ ეთერის სახისთანა კი ვერა ხარო.
მესამედ წითელი ღვინო აიღო, გახედა სინათლეზე და თქვა:
- წითელო ღვინოვ, ლალისფერი ხარ, მაგრამ ეთერის ღაწვებისთანა კი ვერა ხარო.
ბოლოს აიღო ყორნის ბოლო და თქვა:
- შავი ხარ, შავი, ყორნის ბოლოვ, მაგრამ ეთერის თვალწარბისთანა მაინც ვერა ხარო. მერე ისევ დას მიუბრუნდა და უთხრა:
ადე, მარეხო-ვარსკვლავო,
ეთერსა კარსა უარე,
თუ გკითხოს ჩემი ამბავი,
დაჯექ და წვრილად უამბე.
მარეხი იმავ წამს ადგა და წავიდა ეთერის სანახავად, მაგრამ ეთერი შინ არ დაუხვდა, აბესალომის ავადმყოფობა რომ გაეგო, მულებსა და დედამთილს გამოჰპარვოდა, შესულოყო აბესალომის ბაღში, ერთ ვარდის ბუჩქთან ჩამომჯდარიყო და ჩასძინებოდა. იპოვა მარეხმა ეთერი და დაუძახა:
მე ბანი-ბანად გეძებდი, შენ ბაღი-ბაღჩად გეძინა,
ოქროს საკინძი გაგეხსნა, ბროლის გულ-მკერდი გეჩინა,
ეგ შენი შავი დალალი ირგვლივ ჩრდილივით ეფინა.
გააღვიძა მარეხმა და უთხრა:
ეთერო, შემოვიარე, იმ შენი ციხის არესა,
გადმოვიხედე, ავტირდი, ლოგინი გიგავ მთვარესა!
ეს გაზაფხულიც მოვიდა, მარტი, აპრილი, მაისი,
ადე, ეთერო, გამომყევ, შენ მომირჩინე ძმა ისი.
ავიღებ ბარსა, ნიჩაფსა, დავხვეტავ გზასა, ხვინჭასა,
ფარჩა-აბრეშუმს დაგიფენ, ფეხი არ დასცე ქვიშასა,
ისეთ სასახლეს აგიგებ ბროლ-მარმარილოს ქვისასა,
შიგ და შიგ ფიცარს ჩავუყრი აბანოურის ხისასა.
სახლის წინ ვარდებს მოვიყვან, სურნელსა ყვავილისასა,
ზედ დიბა-ატლასს გადავფენ, საჩრდილობელსა მზისასა,
ქვეშ ორხაულებს გაგიშლი, ნაქსოვსა კრაველისასა.
ზედ ბილურს ჩამოგიკიდებ, სასმელსა ვარდის წყლისასა.
წავიდა მარეხი, მიუტანა ეთერს ძვირფასი ტანსაცმელი, მიუყვანა ცხენი და უთხრა:
აჰა, ეთერ, ტყავ-ტოლომა აფხაზურად შეკერილი,
აჰა, ეთერ, თავსაბური მოთვალმარგალიტებული,
აჰა, ეთერ, ბედაური არაბეთით მოყვანილი.
ეთერი ნაწყენი იყო აბესალომზე, რატომ დამთმო და მურმანს მიმცაო, და წასვლაზე მაშინვე არ დასთანხმდა, ასე უთხრა:
არცა მინდა ტყავ-ტოლომა ,აფხაზურად შეკერილი,
არცა მინდა თავსაბური მოთვალმარგალიტებული,
არცა მინდა ბედაური არაბეთით მოყვანილი...
გაზაფხულისა პირზედა მინდორში მოვა სოსანი,
ამიღო და ყმასა მიმცა... უღირსი გვირგვინოსანი!
მაგრამ მარეხის მუდარამ მაინც გული მოულბო ეთერს და გაჰყვა, - თუ ჩემი მოსვლით მორჩება, როგორ არ წამოვალო.
მივიდნენ აბესალომის სახლში, აბესალომი უკვე სულს ებრძოდა, მაგრამ ეთერმა ბანზე რომ შედგა ფეხი, ერთი წამით ისევ სიცოცხლე დაუბრუნდა; იცნო ეთერის ფეხის ხმა და სულთმობრძავმა წამოიძახა:
ეთერი ბანზე შემოდგა, ბანი და კარი შეინძრა,
ბანიდან ჩამოიხედა, სულში ნათელი ჩამიდგა.
წამწამსა და წამწამს შუა ბაღი გაგიშენებია,
ეთერის მობრძანებისთვის მადლი მომიხსენებია!
მაგრამ ტყუილად გარჯილა, ვარ საიქიოს მავალი,
უბრძანებია უფალსა გზა ვიწრო, მარტო სავალი.
შევიდა მარეხი აბესალომთან და უთხრა:
ძმაო, მოვიდა ეთერი, თვალებში თუ გაქვს ნათელი!
აბესალომმა უპასუხა:
ეთერს აქ მობრძანებისთვის ცხენი უბოძეთ საღარი!
მარეხმა უთხრა:
ცხენი რად უნდა ეთერსა, არსად წამსვლელი არ არი.
ამ დროს შევიდა ეთერიც კარებში. აბესალომმა ეთერის ნახვას ვეღარ გაუძლო, გადაბრუნდა კედლისაკენ და სული დალია. ეთერი მივარდა, გადაეხვია და ატირდა:
აბესალომის დანაო, უბეს მიდევხარ განაო,
ამოგიღებ და დაგიცემ, მარცხენა ძუძუსთანაო;
პირი ჩემკენ, ტარი შენსკენ, მეც დაგაკვდები თანაო.
ერთადამც დავიხოცებით, ერთადამც დაგვმარხიანო,
გზის პირად დაგვაღირებენ, გზის თავმსაც დაგვმარხიანო.
თავს ვარდი ამოსულიყოს, დილის ნიავი შლიდესო,
შიგა ბუდობდეს ბულბული, ბუდობდეს, ბარტყებს ზრდიდესო,
ფეხთითა წყარომც გამოვა, შიგ ოქროსთასი იდგესო.
ყველა მუშა და მაშვრალი დალევდეს, დაგვნატრიდესო,
ყველა ამვლელი, ჩამვლელი შენდობას შეგვითვლიდესო:
რა კარგნი რამ დახოცილან, ისევამც ადგებიანო,
თუ წეს არ იყოს ადგომა,
სულითამც ცხონდებიანო.
მართლაც დამარხეს გვერდი-გვერდ აბესალომი და ეთერი, ერთი ჯვარი დაადგეს და ზედ დააწერეს:
აბესალომ და ეთერი,
ღმერთმა შეყარა ერთფერი!
მოვიდა მეცხე დღეს მურმანი, მისცა სული ეშმაკს, გაითხარა საფლავი აბესალომსა და ეთერს შუა და ჩაწვა. აბესალომისა და ეთერის საფლავებზე ვარდი და ია ამოვიდა, მურმანის საფლავზე კი ეკალი. გადაიხრებიან ვარდი და ია ერთმანეთისაკენ, მაგრამ ეკალი გაეჩხირებათ შუაში და ერთმანეთთან მისვლას უშლის. იმასაც ამბობენ, ღამღამობით მურმანის საფლავიდან მგლის ლეკვები ამოძვრებიან და საზარლად ყმუიანო
.

Posted by: Plessi pike Nov 19 2009, 08:34 PM

tmt გამარჯობა. rolleyes.gif
ბრავო, ძალიან მაგარია!!! ყველაფერი არ წამიკითხავს ჯერ, მხოლოდ გადათვალიერება გამომივიდა,...მაგრამ ასე თავმოყრილი ერთად წიგნში არსად მინახია...და რამდენი სიახლე,.. (პირადად ჩემთვის მაგალითად)უცნობ ინფორმაციას ვგულისხმობ. up.gif up.gif up.gif

QUOTE
როგორც ზემოთ აღნიშნული იყო, მთვარის თაყვანისცემის დროს, თავდაპირველად ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვა მიღებული ყოფილა; მერე ეს წესი ამოიკვეთა და ადამიანის მაგიერ პირუტყვს სწირავდნენ ღვთაებას. ეს იცოდა ჩვენმა ისტორიკოსმა ლ. მროველმაც, რომელსაც ამ სათნო ცვლილების მოთავედ მეფე რევი მიაჩნია; მან "მეფობასა შინა მისსა აღარავის უტევა ქართლსა შინა ყრმათა "შეწირვად", რომელსა იგი ამისსა უწინარეს და პირველ შესწირვიდეს მსხვერპლად ყრმათა, არამედ ცხვრისა და ძროხისა შეწირვა განუწესა და ამისთჳს ეწოდა მას რევ მართალი"-ო, ამბობს ისტორიკოსი (ცხ. მეფეთა * 169 ― 170, გვ. 43).

ამაზე სხვა თვალსაზრისიც არსებობს, სხვა მემატიანეს ცოტა სხვაგვარად აქვს აღწერილი ეს ყველაფერი.....თუმცა პრინციპულად განსხვავებული თითქმის არა,...უბრალოდ დამატება-განვრცობა ქვია უფრო ალბათ.... ეს შემდეგ იყოს,

სხვა რამ მაინტერესებს,.. ამასთან დაკავშირებით შენი აზრი:...თუ ეს მართალია,.... მაშინ რას ვერჩით ევრიპიდეს? გამოდის რომ მედეას ლეგენდა თავიდან ბოლომდე შეიძლება მართალი იყოს?.... ფინალურ სცენას ვგულისხმობ, კორინთოს ტაძარში...

Posted by: tmt Nov 19 2009, 09:01 PM

Plessi pike
სალამი!!!
smile.gif

დიდი ხანია მინდა სხვადასხვა ადგილას გაბნეული უძვირფასესი მითური თქმულებების ერთად თავმოყრა
და აი დავიწყე კიდეც...
ჯერ ინტერნეტ რესურსებიდან ამოვკრიბავ და მერე სხვადასხვა წიგნებიდანაც დავამატებ სიახლეებს..
ჩემი ინტერესი მითებისადმი მომდინარეობს მათი საკრალური მნიშვნელობის გაგების გამო.
ძველად - სანამ ჰეროდოტე დაწერდა პირველ ისტორიულ წყაროს.
უძველესი ამბები მითებით იყო გადმოცემული. მითი და თქმულება იყო ისტორიული წყაროც და
უძველესი ადამიანის მსოფლმხედველობაც, წარმოდგენა სამყაროზე და კოსმოსზე.




QUOTE
ამაზე სხვა თვალსაზრისიც არსებობს, სხვა მემატიანეს ცოტა სხვაგვარად აქვს აღწერილი ეს ყველაფერი.....

იქნებ მოგვიყვე - რაზეა საუბარი?



QUOTE
სხვა რამ მაინტერესებს,.. ამასთან დაკავშირებით შენი აზრი:...თუ ეს მართალია,.... მაშინ რას ვერჩით ევრიპიდეს? გამოდის რომ მედეას ლეგენდა თავიდან ბოლომდე შეიძლება მართალი იყოს?.... ფინალურ სცენას ვგულისხმობ, კორინთოს ტაძარში...

ვფიქრობ, რომ მედეას ამბავი ამ საკითხის მიმართებაში განსხვავებულია
მედეას შვილები არ შეუწირავს ღვთაებისათვის.
ანუ თუ ღმერთები ითხოვდნენ შვილის მსხვერპლად შეწირვას -
ეს მშობლის მხრიდან მიღებულ იქნებოდა და საზგადოებაში მიღებული იყო ასეთი რამ.
მედეასთან მოქმედებდა სხვა მოტივი - (თუ კი მას მართლა მოუკლავს შვილები) შურისძიების
და არ ღმერთებისადმი შეწირვის გამო..

რაც შეეხება ყრმების შეწირვას- ვფიქრობ რომ ეს უძველესი ტრადიციაა
და უფრო საქართველოში მოხვედრილია შუამდინარეთიდან - სემიტური წარმოშობის უნდა იყოს.
გავიხსენოთ ბაალის კულტი
და ბიბლიური მოტივიც - როცა ანგელოზები მოსთხოვენ აბრაამს შვილის მსხვერპლად შეწირვას უფლისადმი.
ქრისტიანობამ ეს ტრადიცია - "წირვით" შეცვალა.
ანუ წირვის დროს უფალს ვწირავთ არა ჩვენს შვილებს-
არამედ ჩვენს გულებს და ნებას.


საინტერესოა თავად მთვარის თაყვანსცემა.
ეს კი მართლაც საინტერესო კულტია
და არ იქნებოდა ცუდი, შეგვედარებინა საქართველოს მითები მთვარეზე - სხვა ქვეყნებს მითებს.
აქ საინტერესო დასკვნების გაკეთება შეიძლება

Posted by: Plessi pike Nov 19 2009, 11:17 PM

.................................................

Posted by: Plessi pike Nov 19 2009, 11:19 PM

tmt

QUOTE
ვფიქრობ, რომ მედეას ამბავი ამ საკითხის მიმართებაში განსხვავებულია მედეას შვილები არ შეუწირავს ღვთაებისათვის.

ამას ვერ ვიტყვით, იმჰო,..შურისძიება მე მგონი არ გამორიცხავს იმას რომ მან შვილები მიუძღვნა ტაძარს, თავისი ბაზალური ადათის შესაბამისად..."დაემსხვრა" ყველაფერი (ძვირფასი) ახალშენაძენი და.."უყივლა" ძველმა..
პირიქით შეავსო ერთმანეთი ალბათ.....
QUOTE
იქნებ მოგვიყვე - რაზეა საუბარი?

ვახუშტის ვგულისხმობდი: - "...არამედ ოდითგან დაატევებინა ალექსანდრემ (მაკედონელზეა საუბარი) ....(აქ ორ სიტყვას ვტოვებ)...., მიერ ჟამითგან შესწირვიდნენ კერპთა ძეთა და ასულთა თვისთა, და იყო ესე ბოროტება მრავალსა წელსა; არამედ შემდგომად დააყენა დაკლვა ძეთა და ასულთა შეწირვად კერპთა მეფემან რევ და უბრძანა კვალად პირუტყვთა შეწირვად....."
QUOTE
რაც შეეხება ყრმების შეწირვას- ვფიქრობ რომ ეს უძველესი ტრადიციაა და უფრო საქართველოში მოხვედრილია შუამდინარეთიდან - სემიტური წარმოშობის უნდა იყოს.

შესაძლებელია, თუმცა აი, არსებობს მოსაზრება რომ ეს მაკედონელ-აზონის დროიდან მოდის...(და მანამდე კი ჩვენთან შეიძლება ცოტათი უარესი წესჩვეულებებიც კი გვქონოდა....) user.gif

მთვარის მითოლოგიაზე,...მე პას,...ყოველშემთხვევაში მანამდე სანამ ყველაფერს არ გადავხედავ აქ wink.gif

Posted by: tmt Nov 19 2009, 11:42 PM

შვილების მსხვერპლშეწირვაზე შეიძლება მოქექვა ლინკების....

სემიტურ ტომებში ნამდვილად იყო ეს წესი ...
ინდოევროპელებშიც..

კრეტაზეც იპოვეს ჩვილთა ჩონჩხები - თუმცა დანამდვილებით ვერ ამბობენ იყო ეს მსხვერპლშეწირვა თუ არა...

ერთი კარგი ლინკი გამახსენდა ამაზე ...
მოვიძიებ...

კოლხეთში თუ არსებობდა ეს წესი - ზუსტად არ ვიცი....


Posted by: Plessi pike Nov 19 2009, 11:57 PM

QUOTE
სემიტურ ტომებში ნამდვილად იყო ეს წესი ... ინდოევროპელებშიც..

კრეტაზეც იპოვეს ჩვილთა ჩონჩხები

კართაგენშიც, რამდენადაც მახსოვს...საერთოდ ბევრგან იქნებოდა, კი.



და...მედეაზე დამეთანხმე??? wacko.gif

Posted by: tmt Nov 20 2009, 12:05 AM

QUOTE
და...მედეაზე დამეთანხმე???

ჯერ არა....

wink.gif

იმ ბოლო სცენას მინდა ჯერ გადავხედო....
დეტალურად.
wink.gif


http://elita.ge/index.php?showtopic=1728&st=0#entry75503

აქ გავაგრძელოთ...

Posted by: tmt Nov 20 2009, 12:12 AM

აი ეს კი კავშირშია მთვარეს კულტთან

ლამპრობა
(სვან. ლიმპჲარ, დეცეშ ლამპრობ, სუიმნიშ, სუიმნიშლამპრობ), ადრესაგაზაფხულო დღესასწაული ძველ საქართველოში. უკანასკნელ ხანამდე ხალხურმა ყოფამ იგი მხოლოდ სვანეთში შემოინახა. ლამპრობის დღესასწაული ძირითადად 1 თებერვალს იმართებოდა. მისი მიზანი იყო მოსავლიანობის, საქონლის, ადამიანის გამრავლება და კარგი ამინდის გამოთხოვა. ქვემო სვანეთში წინასწარ დამზადებული არყის ან მუხის გამხმარი და დაჩეჩქვილი ტოტებისაგან გაკეთებულ "ლამპრებს" ანთებდნენ. ანთებული ლამპრების რაოდენობა ოჯახის სულადობით განისაზღვრებოდა, ზემო სვანეთში ლამპრობას "სვომონობასაც" ეძახდნენ, რომელიც კვირიას ციკლის ადრესაგაზაფხულო დღესასწაულებში შედიოდა და სვანური ვარიანტის - ბერიკაობა-ზეენობის მსგავსად იმართებოდა: ირჩევდნენ "კეისარს", მის "ცოლებს" და "ვეზირებს". მესტიის რაიონის სოფ. ლახირის მთავარანგელოზის ეკლესიაში მიჰქონდათ რიტუალური კვერები, იმართებოდა ზედაშეს რიტუალური სმა. ეკლესიიდან ხალხი "მესვიმნიშის" ოჯახში მოდიოდა, ე. ი. იმასთან, ვინც სვიმონობას იხდიდა და რიგით თემის მასპინძელიც იყო; იქ მღეროდნენ სადიდებელ ჰიმნებს, კერას უვლიდნენ ანთებული სანთლებით, რომლებსაც შემდეგ საქონლის სადგომის ტიხარზე აკრავდნენ. იმართებოდა ჭიდაობა, გუნდაობა, ფერხული "ლამპრული". მეორე დღეს წმინდა გიორგისა და წმინდა მარიამის ლამპრობა, უფრო მოგვიანებით - ცის ლამპრობა იმართებოდა. ლამპრობა თავისი შინაარსით ძველი მიწათმოქმედ ხალხთა ტიპობრივი დღესასწაულია. ბუნების გაღვიძების, მზის ცხოველმყოფელობისა და გაზაფხულის დროზე დადგომის შესათხოვად ზამთარში კოცონს ანთებდნენ. სახელწოდება "სვომონობა" ამ დღესასწაულმა სვიმონ უფლისმოქმედის სახელის მიხედვით მიიღო (როდესაც დღესასწაულის გაქრისტიანების მიზნით მოხდა ძველი და ახალი რიტუალების შერწყმა), რომლის დღეს, საეკლესიო კალენდრის თანახმად 1 თებერვალი ითვლება.


ლიტერატურა
სვანური პროზაული ტექსტები, ტ. 1 - ბალსზემოური კილო. ტექსტები შეკრიბეს ა. შანიძემ და ვ. თოფურიამ, თბ., 1939;
სურგულაძე ირ., ქსე, ტ. 6, გვ. 118, თბ., 1983
მოძიებულია "
http://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90" -დან

Posted by: tmt Nov 20 2009, 12:14 AM

რატომ წივის ძერა

ღმერთმა რომ ცოცხალი არსება გააჩინა, ყველას დაუწესა: დროდადრო შვილები უნდა მომცეთ ხოლმეო. ძერასაც მოსთხოვა შვილი ღმერთმა. ძერამ სთხოვა ღმერთს, ოღონდ შვილს ნუ წამართმევ და არდადეგში წყალს არ დავლევო.
უსმენა ღმერთმა, შვილი არ წაართვა ძერას, მაგრამ არდადეგში, როცა ყველაზე დიდი სიცხეა წყალს არ ასმევს. დადიან და დაწივიან ძერიკები, ჩამოსხდებიან წყლის პირას, უნდათ, რომ წყალი დალიონ, მაგრამ ვერა სვამენ.
აქედან არის ხალხში თქმა: რა მარიამობის ძერასავით წივიო.


სხვაგვარადც ამბობენ: ღმერთმს უკითხავს ძერასათვის და ჯორისთვის: არდადეგში წყლის დაულევლობას მოითმენთ თუ უშვილობასო? ჯორს უთქვამს: წყურვილს ვერ მოვითმენ და უშვილობას კიო. ძერას უთქვამს წყურვილს მოვითმენ და უშვილობას ვერაო.
მას შემდეგ აგვისტოს თვეში წყურვილისაგან შეწუხებული წივიან ძერიკებიო.
ჯორს კი შვილი არ უჩნდება.
ჯორი ვირისა და ცხენის შეჯვარებით ჩნდება
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 20 2009, 12:14 AM

პაპაჯვარი, ხის ჯვარი, რომელსაც მორწმუნე გლეხები ასობდნენ ეზოში ან ყანაში ეზო-მამულის ავი თვალისაგან დასაცავად.


Posted by: dluncha_bimi Nov 21 2009, 06:49 PM

იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითოლოგია წარმოადგენს იმ ხალხთა მითოლოგიური წარმოდგენების ერთობლიობას, რომლებიც ცხოვრობენ ჩრდილოეთ კავკასიაში და ამიერკავკასიის ნაწილში და საუბრობენ კავკასიური ენების ოჯახში შემავალ ენებზე: ქართველების, ადიღების (ყაბარდოელები, ადიღები, ჩერქეზები), აფხაზების, აბაზინების, ჩეჩნების და ინგუშების (ვაინახები), დაღესტნელების (ავარები, ლეკები, დარგინები, ლეზგინები და სხვ.) და სხვ. ეს მითოლოგიური სისტემები წარმოიშვა უხსოვარ წარსულში იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა წინაპარ ტომებს შორის. თავისი განვითარების პროცესში ეს სისტემები სხვადასხვა ზეგავლენას განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ზეგავლენა მათზე ქრისტიანობამ და ისლამმა იქონია.
კავკასიურ-იბერიული მითების ცალკეული ციკლები თითქმის არ შემონახულა, რადგან დიდ ეპოსებს (ქართული ეპოსი ამირანის შესახებ, კავკასიური ნართების ეპოსი) შეერწყა თითქმის ყველა მითოლოგიური სიუჟეტი და მოტივი. მრავალი წარმოდგენის და სიუჟეტის აღდგენა ხდება ენობრივი მონაცემების და სიმღერებში, ცეკვებში, ზეპირ გადმოცემებსა და რიტუალებში გაბნეული მოტივების მიხედვით. ეს მოტივები, რომლებიც კარგავდნენ პირვანდელ კონტექსტს, ზოგჯერ ერწყმოდნენ გვიანდელ რელიგიურ სისტემებს და ქრისტიანული და მუსულმანური კულტის ელემენტებად იქცეოდნენ.
კავკასიურ-იბერიული მითოლოგიის უძველეს პლასტებზე წარმოდგენას იძლევა არქეოლოგია. ენეოლითისა და ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან ჩვენამდე მოაღწია საყოფაცხოვრებო და საკულტო დანიშნულების საგნების ფრაგმენტებმა, რომლებზეც გამოსახულია ასტრალური ნიშნები, ჯვრები, კვადრატები, ადამიანთა და ცხოველთა ფიგურები. სხვადასხვა ტიპის სამარხების არსებობა გვაფიქრებინებს უკვე ამ ეპოქაში სიკვდილისშემდგომი სამყაროს შესახებ რთული წარმოდგენების არსებობაზე.
კავკასიელ ხალხთა კოსმოგონიური წარმოდგენების მიხედვით, ხმელეთს მრგვალი ფორმა აქვს და გარშემორტყმულია ზღვით ან მთებით. სამყაროს კიდეზე დგას ცხოვრების ხე, რომელიც ვერტიკალურად აერთებს ცას, დედამიწას და მიწისქწვეშა სამყაროს. ჩეჩნების და ინგუშების წარმოდგენების თანახმად, მიწისქვეშა სამყარო ვერტიკალურად შვიდ სხვა სამყაროდ იყოფა, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია თითოეული სამყაროს კიდეზე არსებული სოროებითა თუ საიდუმლო გამოქვაბულებით (მოგვიანებით ჩეჩნებსა და ინგუშებში წარმოიშვა ერთიანი მიწისქვეშა სამყაროს გაგება).
კოსმოგონიური წარმოდგენების შემდგომ განვითარებაზე თვალის გადევნება კარგად შეიძლება ენობრივი მონაცემების საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც სამყარო გადამკვეთ კოორდინატებზე განლაგებული ცალკეული სამყაროებისგან შედგება (შდრ. ქართული სკნელი); ვერტიკალურად განლაგდება ზედა სამყარო (ზესკნელი), მიწიერი სამყარო (სკნელი) და მიწისქვეშა სამყარო (ქვესკნელი); ჰორიზონტალურად სამყაროს ცენტრის (სკნელის) წინ მოთავსებულია წინა სამყარო (წინასკნელი), ხოლო უკან - უკანა სამყარო (უკანასკნელი). ზედა სამყარო დასახლებულია ღვთაებებით, ფრინველებით და ფანტასტიური არსებებით, შუა - ადამიანებით, ცხოველებითა და მცენარეებით. ქვედა სამყარო ბოროტი ქტონური არსებების - დევების, დრაკონების, აგრეთვე სიღრმისეული წ...ბის სამყაროა. სამ ვერტიკალურ სამყაროს (ქართულ მითოლოგიაში) შეესაბამება თეთრი, წითელი და შავი ფერი. წინა სამყაროს - ნათელს და კეთილგანწყობილს, შეესაბამება გაგება “აქ”, ხოლო მის საპირისპირო უკანა სამყაროს - ბნელს, იდუმალს, ხიფათით და მოულოდნელობებით აღსავსეს - გაგება “იქ”. ბოროტი უკანა სამყაროს გამო მრავალი ჩვეულებით იკრძალებოდა უკან მოხედვა. ვერტიკალურად და ჰორიზონტალურად განლაგებულ სამყაროთა მთელი ეს სისტემა გარშემორტყმულია ბნელი გარეთა სამყაროთი - გარესკნელით, რომლის იქით არაფერი არ არსებობს და რომელიც მოიაზრება, როგორც გაყინული სიბნელე და უცვლელი მარადისობა.
ვერტიკალურად განლაგებული სამყაროები ერთმანეთისგან ჰაერის სისქით და ხმელეთით გამოიყოფა, ხოლო ჰორიზონტალური - შვიდი (ცხრა) მთით და ზღვით. ერთი სამყაროდან მეორეში გადასვლა შესაძლებელია მხოლოდ ღვთაებების და ღმერთკაცებისთვის, ხოლო ადამიანს ასეთი გადასვლა შეუძლია მხოლოდ ღვთაების ნებართვით “იერის ცვლის” ანუ სიკვდილის გზით (შდრ. ქართული “გარდაცვალება”), როდესაც სული დროებით ტოვებს სხეულს, “მოგზაურობს” ღვთაებებთან ერთად ერთი სამყაროდან მეორეში, ხოლო დაბრუნების შემდეგ კვლავ შესახლდება მის სხეულში (ქართ. გახუა მეგრელაური, ინგუშური ბოტკი შირტკა). მოგვიანებით ჩნდება (ალბათ, ქრისტიანობის და მუსულმანობის გავლენით) სამოთხის და ჯოჯოხეთის ცნებები, ფორმდება სიუჟეტები, რომლებიც აღწერს სულის გადასვლას გარდაცვლილთა სამეფოში და ცოდვილთა სასჯელებს.
ყველა სამყაროს ერთმანეთთან აერთიანებს სამყაროს კიდეზე მდგარი მსოფლიო ხე (მისი ვარიანტებია - სვეტი, რომელსაც ეყრდნობა ცარგვალი; კოშკი; ციდან დაშვებული ჯაჭვი; ირემი უზარმაზარი დატოტვილი რქებით, რომლებიც ცამდე აღწევს) მასზე მიბმული ცხოველით (აფხაზთა წარმოდგენით, როდესაც ცხოველი იღვიძებს და განთავისუფლებას ლამობს, ხდება მიწისძვრები). სამყაროთა შორის კავშირი მყარდება აგრეთვე ჯადოსნური ცხოველების, ფრინველების, ფანტასტიური არსებების (გმირთა რაშები, არწივები, თეთრი და შავი ცხვრები, დევები, ქაჯები და ა. შ. ) მეშვეობით.
ამ წარმოდგენებს უკავშირდება რწმენა ხის და ტყეების ზებუნებრივი ძალის შესახებ. მრავალი ტომი (აფხაზები, ადიღები, დაღესტნელები) სცემდა თაყვანს ხეებს და სწირავდა მსხვერპლს. ქართულ მითებში ღვთაებები ხშირად ევლინებიან ურჩ ქვეშევრდომებს ხეების სახით.
ჩეჩნების და ინგუშების კოსმოგონიური წარმოდგენა სიცოცხლის წარმოშობას უკავშირებს დედამიწაზე დაშვებულ უზარმაზარ თეთრ ფრინველს. დედამიწა მაშინ წარმოადგენდა ბრტყელ, უწყლო ხმელეთს, მცენარეებისა და ცხოველების გარეშე. ფრინველის უკან გაფრენის შემდეგ მისი ექსკრემენტებისგან წარმოიქმნა წყალი და თესლი, დაღვრილი წყლისგან წარმოიქმნა ზღვები, ტბები, მდინარეები; ქარით გაფანტული თესლით წარმოიშვა სხვადასხვა მცენარე. სხვა ვაინახური მითების მიხედვით მთები, ცხოველები და ადამიანები შექმნა დემიურგმა დიალამ.
კავკასიურ-იბერიულ მითებში შემონახულია ძველი წინაქრისტიანული და წინაისლამური ღვთაებების პანთეონები უზენაესი ღვთაებით სათავეში. თუმცა მითებში უზენაესი ღვთაების გავლენა სხვა ღვთაებებზე ხშირად არ ვლინდება (ისევე, როგორც უზენაეს ღვთაებებს ხშირად უფრო არქაული მითოლოგიური პერსონაჟების ნიშან-თვისებები აქვს შემორჩენილი), რაც ამ წარმოდგენების შედარებით გვიანდელ წარმოშობაზე მიუთითებს. ამასთანავე, უზენაესი ღვთაების ცნებამ მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაცია განიცადა ქრისტიანობის და ისლამის გავლენით. ქართული პანთეონის სათავეში დგას უზენაესი ღვთაება - ღმერთი, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ინაწილებს ზოგიერთ ფუნქციას სხვა ღვთაებებთან, არსებითად წარმოადგენს მსოფლიო წესრიგის ერთადერთ დამფუძნებელს და დამცველს, ყოველივე არსებულის მბრძანებელს. იგი იმყოფება მეცხრე ცაზე და მისი ნების გარეშე არაფერი არ ხდება არც მზისქვეშეთში, არც გარდაცვლილთა საუფლოში (ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ღმერთი ასოცირდებოდა ბიბლიურ მამა - ღმერთთან). დანარჩენ ღვთაებებს - ხვთისშვილებს (ღმერთის შვილებს) ლოკალური ღვთაებების - მფარველების და ადამიანთა და უზენაეს ღმერთს შორის შუამავლების ფუნქცია აქვთ. ხვთისშვილთა მეთაურად ითვლებოდა კვირია - ხმელეთის მმართველი, რომელსაც საკუთარი კარავი ანუ სახლეული ჰქონდა. ზოგიერთი მითის მიხედვით, კვირია ითვლებოდა შუამავლად ღმერთსა და დანარჩენ ხვთისშვილებს შორის, რომლებიც მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში იკრიბებოდნენ უზენაესი ღმერთის კართან (დასავლეთ საქართველოს მთის ხალხთა მითებში კვირია ნაყოფიერების ფალოსური ღვთაებაა). აფხაზური პანთეონის სათავეში დგას ანცვა, რომელსაც შერწყმული აქვს ჭექა-ქუხილის და ნადირობის ძველი ღვთაებების, დედა-ღვთაების და სხვათა ნიშან-თვისებები. ადიღეურ მითოლოგიაში პანთეონის მეთაური, დემიურგი და შემოქმედი არის ტხა (სიტყვის წარმოშობა ადიღეური “დიგე”, “ტიგე” - მზე, საშუალებას იძლევა ვიფიქროთ, რომ თავდაპირველად შემოქმედის როლი ეკუთვნოდა მზის ღვთაებას); მოგვიანებით ტხას ფუნქციებმა გადაინაცვლა ტხაშხოსთან. ტხაშხოს კულტმა მიიღო ქრისტიანობის ზოგიერთი ელემენტი, ხოლო ჩრდილოეთ კავკასიაში ისლამის გავრცელების შემდეგ ალაჰის კულტს შეერწყა. ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაში უზენაესი ღვთაება, დემიურგი არის დიალა. დაღესტანში ერთი და იმავე ფუნქციის მქონე მითოლოგიურ პერსონაჟებს არა აქვთ საერთო სახელი, თითქმის ყველა ხალხს თავისი ღმერთები ჰყავს. პანთეონის სათავეში დგას ზალი (ლეკებთან), ბეჩედი (ავარებთან), გინიში (ცახურებთან), იინიში (რუტულებთან) და სხვ.
კავკასიურ-იბერიული ხალხების მითოლოგიური წარმოდგენებისთვის დამახასიათებელია მზის, მთვარის და სხვა მნათობების პერსონიფიკაცია. ქართულ მითებში მთვარე მამაკაცია, მზე - ქალი; ისინი ხან და-ძმანი არიან, ხან - ცოლ-ქმარი, ხან კი - დედა-შვილი. დაღესტნის მთიელები მთვარეს და მზეს ქალიშვილის და ჭაბუკის იერით გამოსახავდნენ, ამასთანავე ზოგიერთ მითში ისინი და-ძმად გვევლინებიან, ზოგში კი - შეყვარებულებად. აფხაზთა პანთეონში თავდაპირველად შედიოდა მზის ამოსვლის და ჩასვლის ღვთაება ხაიტი, რომელიც დაკავშირებული იყო ცოცხალთა სამყაროსთან, გარდაცვლილთა სამყაროსთან, ზღვასთან. ძველი წარმოდგენებით, ხაიტის საზღვაო სამეფოში მთებიდან უზარმაზარი ხვრელით ჩაედინება ყველა მდინარე. ხაიტის ქალური შესატყვისი - კოდოში, რომლის კულტიც გავრცელებული იყო აფხაზეთის სანაპირო ზოლში და ზოგიერთ მოსაზღვრე ადიღეურ ტომში (მაგ. შაფსუღებში), გამოისახებოდა მისადმი მიძღვნილი ტყეებისა და ცალკეული ხის თაყვანისცემით. მოგვიანებით აფხაზურ პანთეონში შევიდნენ ამრა (მზის პერსონიფიკაცია) და ამზა (მთვარის პერსონიფიკაცია). მთვარის ფაზების წარმოშობის შესახებ მითის მიხედვით, ამრა (მზე) - მშვენიერი ქალია, ხოლო ამზა - მისი ქმარი. ამზას მოსდევს მისი და - ეშმაკი. როდესაც დაეწევა გაქცეულ ძმას, იგი იწყებს მის ჭამას. ამ დროს ჩნდება ამრა, რომელსაც გაუგია უბედურების შესახებ. ის თავისკენ ექაჩება ამზას, ხოლო და - თავისკენ. კამათს ღვთაება გადაჭრის: 15 დღით იგი ამზას ეშმაკს აძლევს (რომელიც ამ პერიოდში თითქმის მთლიანად შთანთქავს მთვარეს), ხოლო 15 დღით - მის ცოლს ამრას. იგი ახერხებს მიუსწროს ამზას სიცოცხლის ბოლოს (როდესაც მთვარე ილევა) და ალერსით და ზრუნვით კვლავ შთაბეროს სიცოცხლე. სავსემთვარეობისას კვლავ ეშმაკი აღიდგენს უფლებებს. არსებობს მთვარეზე ლაქების ახსნის სხვადასხვა ვარიანტი: მეცხვარის მიერ ზევით ასროლილი და მთვარეზე გაბნეული ძროხის ნაკელი; ნართ სასრიყვას ჯოგი, რომელიც მთვარეზე ძოვს. ქართველთა წარმოდგენით ლაქები მთვარეზე დედის მიერ ცომში მოსვრილი ხელით შვილისთვის სილის გაწვნის კვალია. მრავალი კავკასიური ხალხის რწმენით მთვარის დაბნელება ხდება იმის გამო, რომ მას თავს ესხმის ურჩხული (დრაკონი), რომელიც მის შეჭმას ლამობს; არსებობდა ტრადიცია მთვარის დაბნელების დროს მისი მიმართულებით სროლისა, რათა ეხსნათ იგი.
ინგუშების და ჩეჩნების მითოლოგიაში ციური მნათობებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე სიუჟეტი არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, პერსონიფიცირებული მზე (ან მზის ღმერთი) გელა დილით ზღვიდან ამოდის, ხოლო საღამოს კვლავ ზღვაში ჩადის. როდესაც იგი ჰორიზონტზე ამოდის, მისგან ზღვის ქაფი წვეთავს. წელიწადში ორჯერ (ბუნიობის დროს) დედამისს - აზას სტუმრობს (ზოგიერთი მითის მიხედვით, აზა მზის შვილია, ყოველივე ცოცხალის მფარველი; დაიბადა მზის სხივისგან და წარმოადგენს მზის სხივების მაცოცხლებელ ძალას). ერთ-ერთი მითის თანახმად, მზე და მთვარე ძმები არიან (თუმცა სხვადასხვა დედის შვილები), რომელთაც მუდმივად დევნის მათი ბოროტი და მოჟი, რომელსაც ცაზე თავისი ნათესავები შეუჭამია; როცა იგი მათ დაეწევა, ხდება დაბნელება. სხვა მითი მოგვითხრობს მზისა და სხვა მნათობების წარმოშობის შესახებ. მშვენიერ ქალიშვილს მისდევდა მასზე შეყვარებული სახელგანთქმული ოსტატი-მჭედელი, რომელმაც არ იცოდა, რომ ეს ქალიშვილი მისი და იყო: იგი მას გავარვარებული ოქროს კომბლით მისდევდა მანამდე, ვიდრე ორივენი არ მოკვდნენ. კომბლის ნაპერწკლები ვარსკვლავებად გადაიქცნენ, ჭაბუკი - მზედ, ხოლო ქალიშვილი - მთვარედ. დღემდე ჭაბუკი (მზე) ცდილობს დაეწიოს ცაზე მის შეყვარებულს (მთვარეს).
კავკასიაში გავრცელებულია მითოლოგიური სიუჟეტები მფარველ ღვთაებებზე და ბუნებრივი ობიექტების - მდინარეების, ტბების, ზღვების, მთის მწვერვალების და სხვ. მფლობელებზე, აგრეთვე ნადირობის ღვთაებებზე, რომლის ნებართვის გარეშე მონადირეს არ შეუძლია მოინადიროს რაიმე. არსებობს აგრეთვე ლეგენდები გარეული ცხოველების “პატრონ” ღვთაებებზე. ისინი ჩუქნიან მონადირეს ნანადირევს, რომლის მოკვლაც მათი ნებართვის გარეშე ეკრძალებათ, ხოლო ურჩი ყოველთვის ისჯება. ნადირობის ღვთაებებს მიეკუთვნებიან ქართული ოჩოპინტრე, დალი, აფხაზური აჟვეიფში, რომელიც ზოგჯერ აერგთან არის გაიგივებული, ადიღეური მეზიტხა, რომელმაც განდევნა ნადირობის ადრინდელი ღვთაება მეზგუაში ( ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ მისი ფუნქციები ნაწილობრივ დაუშჯერჯიამ აიღო, რომელსაც აგრეთვე წმინდა გიორგის ნიშნები შეერწყა), დაღესტნური აბდალი (ავდალი), ინგუშური ელტა (რომელიც აგრეთვე მცენარეულობის ღვთაებაა) და სხვ.
ნადირობის ღვთაებებთან დაკავშირებული წარმოდგენები ასახულია სანადირო ეპოსში და მითოლოგიურ სიუჟეტებში მონადირეთა შესახებ, რომლებიც მისდევენ რა ნადირთა მფარველ ღვთაებებს, რომელთაც ცხოველის სახე აქვთ მიღებული, მაღალი კლდეებიდან ვარდებიან და იღუპებიან. ეს სიუჟეტები, ისევე, როგორც ხალხური ცეკვებისა და სიმღერების ტექსტები, სრულდებოდა საგაზაფხულო დღეობებზე.. მთელ კავკასიაშია გავრცელებული ლეგენდები საქონლის მფარველი ღვთაების მიერ გამოგზავნილი ძროხის ან ხარის შესახებ, რომელიც ნებაყოფლობით სწირავს თავს მსხვერპლად ამ ღვთაებას. ქართველებში ეს ლეგენდები უკავშირდება სხვადასხვა ღვთაების - თემის მფარველთა და ქრისტიან წმინდანთა კულტს. ქრისტიანული ეკლესია იყენებდა ლეგენდებს ცხოველის შესახებ, რომელიც თვითონ მოდის მსხვერპლად შეწირვის ადგილას. მაგ. ილორის ტაძარში წმინდა გიორგის დღეობაზე “სასწაული” ხდებოდა: მოდიოდა ოქროს რქიანი ხარი, რომელიც თითქოს დღესასწაულის წინა ღამით თვით წმინდანის მიერ იყო მოყვანილი. ქართული ლეგენდის თანახმად, თავდაპირველად ღვთაება ირემს გზავნიდა. კავკასიის მთიელებში ცნობილია მიწათმოქმედების, ნაყოფიერების და მოსავლის ძველი ღვთაებები, როგორებიც არიან აფხაზური ჯაჯა და ანაპა-ნაგა, ადიღეური ტხაგალეჯი, ჩეჩნურ-ინგუშური ერდი, თუშოლი (რომელიც ქართველებშიც არის ცნობილი), დაღესტნური იდორი, კვარა და სხვ. არსებობენ ხელობის მფარველი ღვთაებები (კერძოდ, ქართული ლამარი, აფხაზური ერიში - ქსოვის, საუნაუ - ფქვის და სხვ.)
იბერიულ-კავკასიურ მითოლოგიაში შემონახულია წარმოდგენები კეთილი და ბოროტი სულების, ტყის კაცების შესახებ, რომლებიც მოგვიანებით ქრისტიანობის და ისლამის გავლენით ეშმაკის, შაითანის, იბლისის შესახებ წარმოდგენებს შეერწყა. ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაში კეთილი სულების - მფარველების როლში გვევლინებიან ტარამები; ბევრია ბოროტი სული - ალმაზები, ხუნ საგი, უბური, ვოჩაბი, გამსილგი. ბოროტ სულთა შორის ბევრი სხვადასხვა დაავადებას განასახიერებს. დაღესტნის ხალხებში შაითანები წარმოადგენენ თმებით დაფარულ ანთროპომორფულ არსებებს გადმოტრიალებული ხელ-ფეხით და ადამიანზე დაბლები არიან. ისინი განცალკევებულად ცხოვრობენ და ისეთივე ცხოვრებას ეწევიან, როგორსაც ადამიანები: ქორწინდებიან, შობენ შვილებს (მძიმე მშობიარობის დროს დამხმარე ქალს იწვევენ); უყვართ ცხენებით სეირნობა. ზოგჯერ ნაცნობი ადამიანის სახეს იღებენ. ზოგჯერ, თუ ადამიანმა სიკეთე და ზრუნვა გამოამჟღავნა, შაითანი მას მდიდარ ადამიანად აქცევს. ბოროტი შაითანები ცვლიან ახალშობილებს, ხელს კრავენ უფსკრულის კიდეზე მდგომ ადამიანებს, აჩერებენ წისქვილებს და ა.შ. მთის ხალხის რწმენით, ყურანისეული ლოცვა შაითანისგან იცავს. ავარებთან შაითანებს საკუთარი სახელები აქვთ: იტუ, ტიტუ, ნისკუ და სხვ. შაითანთა სახესხვაობას წარმოადგენენ ვასვასინეკალი (ჯერ კიდევ არდაბადებულ ადამიანს დაავადებებს მოუვლენს), კეხაი (კისერს უმრუდებს ადამიანს, აბნევს მას, უმთავრესად კი საქონელს ერჩის), ჟუნდული (ჩვეულებრივ, იცავს ადამიანს, მაგრამ მის მაწყენარს დაავადებებს მოუვლენს - სახის კრუნჩხვებს, აჯადოებს) და სხვ. ჯინები, რომლებიც დაღესტნურ მითოლოგიაში გვხვდებიან, იყოფიან თეთრ ჯინებად, რომლებიც მფარველობენ ადამიანებს, ხელს უწყობენ გამდიდრებაში ( გამდიდრების საიდუმლოს გამამხელელი ადამიანი სასტიკად ისჯება ჯინის მიერ) და შავ ჯინებად, რომლებიც აგიჟებენ ადამიანს. ქართულ მითებში გვხვდება ბოროტი სულები - დევები და ქაჯები, რომლებიც ქვედა სამყაროში ცხოვრობენ.
მითოლოგიური წარმოდგენების განსაკუთრებული პლასტი ვლინდება ეპოსში და ფოლკლორში. ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხთა და აფხაზური ნართების ეპოსი და ქართული ამირანის ეპოსი, წარმოიქმნენ რა უხსოვარ წარსულში, სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის ანაბეჭდს ატარებენ.

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:03 PM

ხარება და ხარხარებაო...

სოფელ ვარძიის მახლობლად, იმერეთში ერთი დიდი ტბაა. თურმე ადრე იმ ადგილას ერთი დიდი სოფელი იყო. ერთი გაჭირვებული წვრილშვილი ქალი ცხოვრობდა სოფელში. დღე და ღამეს მძიმე შრომაში ასწორებდა. შინ და გარეთ თავის ქმარშ ეხმარებოდა წვრილშვილის გამოკვენაში. მოახლოვდა დიდი დღესასწაული-ხარება, ქალი ღამეებს ათენებდა, ქმარ-შვილს ტანსაცმელს უქსოვდა სადღესასწაულოთ. დაათენდა ქალს თავზე. ხარება დილა იყო, ქალი კი გამალებიტ ქსოვდა და თან აკვანს არწევდა.
-მეზობელო,-შემოსძახეს ქალებმა,-არ იცი განა რა დიდი დღესასწაულია, ღმერთი დაგსჯის ამ დღეს მუშაობისთვის.
-ე, ხარება და ხარხარება-ჩემ ქმარ-შვილს კი გახარება,-თქვა საწყალმა ქალმა.-ღმერთმა რად უნდა მიწყინოს, მე რომ ჩემი ქმარ-შვილი შევმოსოო.
ესა თქვა და აკვანს ხელი გამოჰკრა
იგრიალა ამ დროს მიწამ და უბედური ქალი მისი სახლითა და შვილებით შიგ ჩაიტანა. იმ ადგილას ღრმა, უძირო ტბა ჩადგა თურმე.
ამბობენ, რომ ყოველ ხარებას ტალღები ტბის ზედაპირზე ხან აკვანს, ხან საქსოვ დაზგას და ხან მაქოს ამოატივტივებს ხოლმეო
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:06 PM

ელია ხარაზი

წმინდა ელია, ხარაზი ყოფილა. ქვეყანაზე მისებრ კეთილი და შრომისმოყვარე კაცი არავის ენახა. თურმე ერთგულად შრომობდა და თავისი ხარაზობით ცხოვრობდა. ისეთი ღვთის მოშიში ყოფილა, რომ არაფრით უქმე დღეს არ გატეხდა.
ერთ უქმე დღესაც ერთი დედაკაცი მუსალა ელიასთან და ჩასციებია, ქოშები შემიკერეო. ელიას უარი უთქვამს: დღეს უქმეა და ზომას ვერ ავირებო. მაგრამ დედაკაცს დაუძალებია და ზომა აუღებინებია: ელიას შეგირდისთვის მოუტანინებია ერთი ტაშტი ნაცარი, დაუყრია თავისი კუნძის წინ და დედაკაცისთვის უთქვამს. აი, ამ ნაცარზე დადგი ფეხი, ხვალ ამ ნაფეხურიდან გადავიღებ ზომას და ქოშებ შეგიკერავო.
დედაკაცს არ უქნია. დაუძახებია და როგორც რიგია აუღებინებია ფეხის ზომა.
დედაკაცი წასულა თუ არა, ელიას უგვრძნია თავისი დანაშაული. აუღია მახათი და გამოუთხრია თვალები. მაშინვე ზეციდან ორი ანგელოზი ჩამოსულა, აუყვანიათ ელია ანგელოზებ და ზეცას წაუყვანიათ უფალთანა.
ადრე საქართველოში ხარაზები უფრო დღესასწაულობდნენ ამ დღეს: აგროვებდნენ ფულს, რომელსამე ბაღში სუფრას გაშლიდნენ და პარაკლისსაც ახდევინებდნენ. თურმე ყოველ ხარაზს დასალოცად ვადაგათავებული შეგირდი უნდა ჰყოლოდა მზად ამ დროისათვის, რომ უსტაბაშს დაელოცა.
ყოველი ხარაზი ევედრებოდა ღმერთს, ელიას ნიჭი, მოთმინება და სიმართლე მომეციო
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60


Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:06 PM

ბუმბერაზი ოღუზები


ოღუზები ბუმბერაზი ადამიანები ყოფილან, სამი-ოთხი ახლანდელი ადამიანის სწორი. იმათი საქონელი, შესაჯდომ-შესაბმელი პირუტყვებიც მაღალი ყოფილან. ჭკუა კი ბევრი არა ჰქონდათ.
იმდენად უწკუო და მოუხერხებლები ყოფილან ორუზები, რომ საქონლის ბაგა მაღლა, აივანზე ჰქონდათ: დაბლა მიწაზე რომ დავდგათ, ცხენი ვერ დასწვდებაო, აივანი კი ცხენის სიმაღლე არისო.
ერთხელ ოღუზებს მამული უხნავთ. ერთ ჩვენისთანა კაცს მათი სახნავის ახლოს ჩაუვლია. ორუზები რომ დაუნახავს, უთქვამს: ე როგორი დევკაცებია, დევები შეუბამტ და ხნავენო. უსვრია ისარი და ერთი ოღუზისთვის ბარკალში გაურჭვია.
ოღუზს ფუტკრის ნაკბენივით დასწვია ხორცი. ისარი ამოუღია, გაუსინჯავს, გაჰკვირვებია და უთქვამს:
-აი, ღმერთო ეს რა ვნახე, ეს როგორი რამე ყოფილაო? ნეტავი საიდან გადმოვარდეა, ვინ მესროლაო?
მოუხედავს და დაუნახავს ეს პატარა კაცი. გამოჰკიდებია ორუზი, ორი-სამი ნაბიჯი გადაუდგამს, პატარა კაცს დასწევია და დაუჭერია. შეეხვეწა დაბალი კაცი:
-შენი ჭირიმე, ნუ მომკლავო!
ოღუზს თავისი წაღის ყელში ჩაუსვამს. მერე თავის ულაყებთან წასულა, ცოტაც მოუხნავს, ულაყები გამოუშვია, აჩაჩა იქვე დაუგდია. შინ მისულა და დედისათვის უთქვამს:
-დედა, ერთი საკვირველი კაცი მოგიყვანე. ჩვენსავით ულვაში და წვერი აქვს., ჩვენსავით ცხვირ-პირი, ჩვენსავით ქართული სიტყვა, მაგრამ თვითონ პაწაწა რამ არისო.
-აბა მაჩვენეო?
-აიო,-წაღის ყელიდან ამოუყვანია ის კაცი.
-უი, მომიკვდეს თავი, ეგ ხომ პატარა კაცია, ქვეყანას ჩვენს შემდეგ ესნი შეჭამენო. ახლა ამისთანა კაცუნების ხანა დგება, მაგათ უკან ქონდრის კაცის ხანა დადგებაო.
-დედა, ჯერ ეგ რა არის, ქონდრის კაცი რა უნდა იყოს. მაგათ როგორ უნდა იმუშაონ, როგორ უნდა იცოცხლონ, რა გზაზე უნდა იარონო?
-ჭკუით, შვილო,ჩვენ გვაჯობებენო.
-მაგან ცხენს როგორ უნდა მოუაროს, ქერი როგორ უნდა აჭამოსო?
-როგორ აჭმევს და მოხერხებით აჭმევს. აბა, მიაწოდე თოფრით ქერი, თუ ვერ აჭმევსო.
შვილმა თოფრაში ბზე ჩაყარა, შიგ ქერი გაურია. პატარა კაცს მიაწოდა. იმანაც აიღო, ცხენს დაანახა და დაუძახა:
-თფრშუეი თფრშუეიო!
ცხენმა დაიხვიხვინა, პატარა კაცთან მივიდა, კისერი ჩამოიგრძელა, ქერს დასწვდა. დაწვდომაში პატარა კაცმა კისერზე თოფრა ჩამოჰკიდა. ცხენმა თავი ასწია, ტოფრა მარლა წაიღო და ხრამუნით დაუწყო ქერს ჭამა.
-აია, ამას გეუბნებოდი. პატარა კაცს ამდენი ჭკუა, მოხერხება აქვს, შვილო, ეგენი ოღუზებს ამოაგდებენ, მაგაათ კი-ქონდრის კაცები.
http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:07 PM

მესეფები

მესეფობა ოქტომბრის ბოლო სამ დღესა და ნოემბრის დასაწტის სამ დღეს არის. სულ ექვსი დღე. გვაძი შელია წაბლობის დროს წასულა გარეული ტახის მოსაკლავად. ბევრი უვლია ტყეში აქეთ-იქით და ბოლოს დაღლილი ერთ წაქცეულ ხეზე ჩამომჯდარა. შორიდან მეჯოგის ყიჟინის მსგავსი ხმა შემოესმა. შემდეგ სტვენის ხნას გაუგია. ფრინველები და ტყის ნადირები ყველა ერთად მოდენილან, მაგრამ ვინ იყო მათი პატრონი, ვერ გაუგია, თვალით ვერ ხედავდა. ღორი წაბლთან მისულა და ჭამა დაუწყია, გვაძის თოფი დაუმიზნებია. ამ დროს ვიღაცას დაუძახია:_ მე გამექეც, მაგრამ გვაძის ტყვიის ბედი ყოფილიყავიო. გვაძის უსვრია და ღორი წაცეულა. _გამარჯობა გვაძიო!_ უთხრა ვიღაცამ. მიუხედნია გვაძის და პირტიტველა ვიჭი უნახავს, რომელსაც თოფი ეკიდა მხარზე. _გვაძი, ეს კერატი მე გაჩუქეო. შენ ამას ვერსად წაიღბ\ებ, მე გამომყევი, არ შეგეშინდეს, დამელაპარაკეო. გვაძი ვაჟკაცი იყო, გულიანი, დალაპარაკებია და თან უკან გაჰყოლია.
ბევრი რომ უვლიათ, გვაძის უნახავს ერთი ეზო, რომელიც ირმის რქებით იყო შემოღობილი, ჭიშკრად შექსელილი ჯიხვის რქები ეკიდა. გაუღია ამ ბიჭს კარი და შესულან. თოფი გამოურთმევია გვაძისთვის და სახლში შეუყვანია. ცოტა ხნის შემდეგ ეს ბიჭი სხვანაირი ტაბსაცმლით გამოსულა მეორე ოთახიდან და თხილის წნელით მოწნულ სკამზე დაუჯენია გვაძI. ისიც ისეთივე სკამზე დამჯდარ. შიგნიდან გოგოების სიცილისა და მხიარულების ხმა ისმოდა. ბიჭი რომ დაიძახებდა "დოიტ!", სიცილის ხმა წყდებოდა. იმ ბიჭს უთქვია:_ ისინი ჩემი დები არიანო. ქრისტიანის სუნს გრძნობენ და შენი ჭკუიდან შეშლა უნდათ, მაგრამ ამის ნებას მე მათ არ მივცემო.
გვაძი ამდგარა და ეზოში გადაუხედია. უნახავს: ერთ ძვლის მესერზე კაცი და მეორე ძვლის მესერზე ქალი იყო მიბმული. ქალს კაცის მოწრილი თავი ეკიდა და კაცს კი ქალის მოჭრილი თავი ჰქონდა ჩამოკიდებული თხილის ტკეცისგან დაგრეხილი თოკით. მიბმულები ერქინებოდნენ ძვლის მესრებს, მესრის ამოგდება სურდათ. ცოტას რომ მოარყევდნენ, მესერზე ბოლოქანქარა ჩიტი შემოჯდებოდა და აჯავრებდა ორივეს. იქვე ეგდო ცხენის ფეხის მსხვილი ძვალი. კაცი აიღებდა იმ ძვა;ს და დაჰკრავდა ჩიტს. ბოლოქანქარა გაფრინდებოდა, მორყეული მესერი კი ისევ მაგრდებოდა, ბოლომდე ჩაესობოდა. ბიჭმა უთხრა: ესენი ჩემი დედმამააო. ერთხელ საქონლის გასადენად წავიდნენო. ერთმა კაცი მოიყვანა და მეორემ ქალიო. ორივე წაახდინეს, ჭკუიდან შეშალეს. ამის გამო ასეთი ბედი ვარგუნე ჩემს მშობლებსო. ისევ ჩამოჯდა გვაძი სკამზე, თვალით ვერ ხედავდა ისე, ხელი დააბანინეს, ხელსახოცი მისცეს, საჭმელები დაუწყვეს წინ, მაგრამ ვის როგორ მოჰქონდა, ამას თვალით ვერ ხედავდა. ჭამის დროს იცინოდნენ მაგრამ ის ბიჭი იცავდა და ხელს ვერ ახლებდნენ, დაუგეს საწოლი და დააწვინეს. იფიქრა: რა დამემართება ვინ იცის და ჯობია არ დავიძინოო, მაგრამ ჩაეძინა და მეორე დღეს მზე რომ ამოიწვერა მაშინ გაეღვიძა, საუზმე აჭამეს და დაღამებამდე ილაპარაკეს. როცა დაღამდა ის ბიჭი ისევ ისე გამოეწყო, როგორც პირველად ნახა, გვაძის თოფი მისცა და უთხრა: წავიდეთ ახლა შენ კერატთანო.
წასულან, გვაძის უცვნია თავისი ნაჯდომი ხე. _გვაძი, შენი კერატი აგერ გდია. ახლა შენთვის მომიცია ნადირობის ბედუა, ეს ამბავი სადმე არ თქვა, თორემ მოკვდებიო.
ეს ამბავი გვაძის სიბერემდე არ უთქვამს. ბოლოს თქვა და იმავე წუთს მოკვდა. ის ბიჭი მესეფი იყო.
მესეფობის დღეებში თუ წვიმებია_ ბიჭი მესეფებია ამოსული და ზამთარიც მაგარი იქნება. თუ წვიმები არ იქნა, ქალი მესეფები არიან ამოსულები და ზამთარიც კარგი იქნება.
გვაძი რომ მომკვდარა იმ წელს ბიჭები ამოსულან და ზამთარიც ძლიერი ყოფილა.
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1533680&start=&st=#entry1533680

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:11 PM

ლამარიას სალოცავი უშგულშია. ერთხელ ჯგრაგს ლამარის შეცდენა განუზრახავს. ლამარიას უარი უთქვამს. გაბრაზებლ ჯგრაგს დევისთვის უთხოვია უშგულსა და კალას შუა გაეშენებინა კლდე, რომელიც დააგუბებდა ენგურს და უშგულელებს ამოახრჩობდა. დევს ჯგრაგის ბრძანება შეუსრულებია (ამ კლდეს დღესაც დევის ნაშენს ეძახიან, ჩემი თვალით ვნახე). ეს ამბავი ლამარიას გაუგია. შეწუხებულა ძალიან. წყალი დაგუბებულა და უშგულელებს დახრჩობა ელოდათ. ლამარია დიდ ღმერთს_ ხოშა ღერმეთს შეხვეწნია: უშგულელები იხრჩობიან და დამეხმარეო. თან უთქვამს, რომ მე ერთი ვერძი მყავს და იმას გავუშვებ, ეგებ გაანგრიოს კლდეო. _კარგიო, _უთქვამს დიდ ღმერთს, თუ ვერძმა ვერ გაანგრია, მერე მე დაგეხმარებიო. ლამარიას გაუშვია ეს ვერძი. ერთხელ დასტაკებია კლდეს, მეორეჯერ, მაგრამ ვერ გაუნგრევია. მესამეჯერ რომ დაეტაკა, გაუნგრევია, მაგრამ ორივე რქა კი მოსტეხია. ასე გადაურჩენია ლამარიას უშგულელები.
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1534419&start=&st=#entry1534419


ლამარიას სალოცავი


ზემოთხსენებული "დევის ნაშენი"

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:23 PM

ღვთისშვილი იახსარი მდევებმა ტბაში ჩაკეტეს. ტბის გახსნა ოთხრქა და ოთხყურა ცხვრის შეწირვით შეიძლებოდა. რაც ძალიან დიდი იშვითობა იყო. ვინმე ბლოელმა სწორედ ასეთი ცხვარი შეწირა იახსარს და დევების ტყვეობიდან გაათავისუფლა. იხსარი შეპირდა, ასეთი სიკეთე რომ მიყავი, სამ თხოვნას შეგისრულებო. როცა გაგიჭირდება მიხმე და მეც შენთან გავჩნდებიო.

1 თხოვნა _ ბლოელის ოჯახს უკურნებელი სენი სეჰყრია, ბლოელს უთხოვია იახსარისთვის , ოღონდ ოჯახი გადამირჩინე და შენს კარზე ძღვენით, საკლავითა და სანთლებით მოვალო. იახსარსაც უშვეკია.

2 თხოვნა _ ბლოელების ოჯახს ახლა რაღაც სახადი შეჰყრია. ამჯერადაც უთხოვია ოჯახის უფროსს იახსარისთვის შველა და მასაც უშველია. კიდევ სეუწირავს ძღვენი საკლავი და სანთლები ბლოელს იახსარისთვის.

3 თხოვნა _ ბლოელს ყანა ჰქონია ასაღები. უეცრად გაავდრებულა. კვლავ უთხოვია ბლოელს ღვთიშვილისთვის ამინდი გამოასწორე და ძღვენს არ მოგაკლებო.
მაგრამ..... იახსარი ამ დროს ღვთის კარზე ყოფილა ასული რაღაც მნიშვნელოვანი საქმისთვის, რომლისთვისაც თავი მიუნებებია და ბლოელთან მისულა. რომ უნახავს კაცს დიდი არაფერი უჭირდა, განრისხებულა და ეს შენი ბლოელი მთელი ოჯახით ამოუწყვეტია!!!!!!
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1536982&start=&st=#entry1536982

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:25 PM

რატომ ჰქვია კახი ინგილოთა სოფელს


სოფელ კახს, ადრე საინგილოში თორაღა რქმევია. ეს სოფელი აუოხრებია სულტანს და ხელთ უგდია ერთი მოხუცი მღვდელი. მოუთხოვია მისგან: გვითხარი, სად არის შენახული თქვენი ეკლესიი განძი, თორემ მოგკლავთო.
მოხუცს წვალებისაგან თავი რომ მოჰბეზრებია, უთქვამს: წამიყვანეთ ჩემს სამშობლოში და იქ გეტყვით, სად არის ეკლესიის განძიო.
წამოუყვანიათ თავის სამშობლოში. მიუყვანიათ თუ არა თავის მიწა-წყალზე, მაგრამ შემოხვევია ეზოს ხირხლებს და უთქვამს: ეხლა, რომც მომკლათ, ფიქრი არა მაქვს, მე ჩემ ჩემ სამშობლოში დავიმარხებიო. სად არის ეკლესიის განძი, ამას კი მაინც არ გეტყვითო. ვერა და ვეღარ მოუშორებიათ იმ ხირხლებისათვის და ამის გამო გაბრაზებულთ და ყელში ბოღმამომდგარ მაჰმადიანთ ლუკმა-ლუკმა უქცევიათ მოხუცი. ხოლო სოფლისათვის, სასაცილოდ რომ აეგდოთ, სახელი გამოუცვლიათ, თორაღის ნაცვლად კახი უწოდებიათ, რაც მათ ენაზე ვაშლის ჩირს ნიშნავს: ვითომ ეს მოხუცი ვაშლის ჩირივით ავკუწეთო.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:26 PM

ქალქვა

შაბაშყეინი შემაესია საქართველოს. კხეთი ააოხრა. მოადგა ყვარელს და სოფელ საბუეს. გოგილაანთ გვარის ქალი გაექცა მტერს. ერთი ბალღი თან მიჰყავდა ხელმოკიდებული, მხარზე კი აკვანი ედგა მეორე ბალღით. მოიხედა და ხედავს, ეს-ეს არის დაეწევიან უსჯულოები.
ინატრა: -ნეტა გამაქვავა მაინც ჩემი შვილებიანად, ოღონდ მტროს ხელში არ ჩამაგდოო!
მართლაც, იქცა ეს ქალი ქვად.
სოფელ საბუეს ბოლოს ამიტომ ქალქვის მინდორს ეძახიან. გდია იქ, წყლის პირას, ეს ჭროღა ქვა და ორიც პატარა გვერდს უწყვია, ვერაფრით ვერ დაძრავ ადგილიდან.
უდიერი გვალვის დროს შეიკრიბებოდნენ ხოლმე სოფლის ქალები, მათ შორის ერთ-ერთი აუცილებლად გოგოლაანთ გვარისა უნდა ყოფილიყო. მივიდოდნენ ქალქვასთან. ერთ პირს იტირებდა გოგოლაანთ ქალი:
ჩემო მამიდაო, ამ გაჭირვებაში რომ იყავიო...
იტირებდა და სთხოვდა შველას. ეტყოდა მერე:
გოგილაანთ ქალი იყავ, ამყე, მამიდაო...
და, მართლაც აჰყვებოდა ქვა, ააგორებდნენ მას ქალები და იქვე მდინარე წყალში გადაუშვებდნენ, ავდარი მოვაო, გოგილაანთ ქალის მადლი შეგვეწევაო

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:26 PM

მედავითნე და ყვავი

ერთ ქალაქში ერთი ისეთი ეკლესია ააშენეს, რომ მისი ბადალი მთელს ქალაქში არ მოიპ[ოვებოდა. გუმბათზე ოქროს ჯვარი დაადგეს. მზე რომ უყურებდა, ცეცხლივით კაშკაშბდა.
ერთხელაც ამ ეკლესიას ყვავი შემოეჩვია. დილიდან საღამომდე იმ ოქროს ჯვარზე იჯდა. ისე გააუბედურა ყვავმა ეს ოქროს ჯვარი, რომ თითქოს ხისა ყოფილიყოს, ისე მოჩანდა. ეს შეამჩნიეს ამ ეკლესიის მსახურებმა და საგონებელში ჩავარდნენ. რითი არა სცადეს რომ დაეფრთხოთ ეს ფრინველი, მაგრამ საქმეში ხარ? დაიგულებდა თუ არა, რომ მისი მდევნელი აღარავინ იყო, ისევ მიფრინდებოდა და დაასკუპდებოდა თავის საყვარელ ჯვარს.
ბევრი იწვალეს, მაგრამ ვერაფერი ვერ უყვეს რა. ამ ეკლესიის მღვდელმა დაუძახა მედავითნეს, ანიშნა ჯვარზე მჯდარ ყვავზე და უთხრა:-ან შენ უნდა უყვე ამ ეკლესიაში, ან ეგ ყვავი მაგ ჯვარზეო.
დაღონდა მედავითმე. რაღას იზამდა? წავიდა სახლში, იფიქრა, ბევრი იფიქრა, თუ რა ეღონა იმ ყვავისთვის და ბოლოს მოიფიქრა. აიღო ერთი დამარილებული ღორის მჭლე ხორცი, ჯამით ღვინო და წავიდა ეკლესიაში. ავიდა გუმბათზე, დაჰკიდა დამარილებული ხორცის ნაჭერი ჯვარზე და ღვინოც ჯამით ჯვრის ძირში დადგა.
სად იყო და სად არა, მოფრინდა ყვავი და დაჯდა ჯვარზე, სადაც ხორცის ნაჭერი დახვდა. ხორც ჯერ უნდობლად უყურებდა. მერე ვეღარ მოითმინა და ერთი ნისკარტი დაჰკრა. გემო მოუსინჯა, ეგემრიელა, მეორედ, მესამედ ჩაუნისკარტა და დაუწყო უკვე გულდამშვიდებით ჭამა. მედავითნე კი ჩუმად უყურებს ამ სურათს და სიხარულით სულ ასკიკუკუს უვლის. ყვავმა ჭამა და როცა გაძღა, ფრთები ფრთებს შემოჰკრა და დაიჩხავლა.
მლაშე ხორცის ჭამის შემდეგ ყვავს წყალი მოსწყურდა. დაიხედა ძირს, ჯამით ღვინო უდგა, აფრინდა და ჯამის გვერდით დასკუპდა. ყვავმა ჯამის გარშემო ტრიალი დაიწყო. არ ენდობოდა ჯამს...მაგრამ წყურვილმა თავისი გაიტანა და დაიწყო ჯამიდან სმა. რამდენად სვამდა ყვავი ღვინოს, იმდენად უფრო მაგრად ედებოდა წყურვილი. იმდენი სვა, რომ სულ მთლად გამოცალა. როცა დაინახა, რომ ჯამში აღარ იყორა, აფრინდა ისევ ჯვარზე. მაგრამ ვაი იმ აფრენას, ძლივს აიტანა ტანი ზევით. ჯვარზე ყვავმა დაიწყო ქანაობა და მოუსვენრად ტოკვა. ღვინო თანდათან ედებოდა, უცბათ შეტორტმანდა ყვავი ჯვარზე, ფრთები უწმეოდ გაფოფხა, მაგარმ ამაოდ, ძირს კი ზღართანი მოიღო. მედავითნეც ამას ელოდა, როგორც მგელი ისე დააცხრა ამ საბრალო ყვავს. აირო ხელში, უყურა, უყურა ყვავსა, რომელიც უმწეოდ ბლიტავდა თვალებს და მიაძახა:
-თუ ებრაელი ხარ, შე ოხერო, ღორის ხორც რაღად სჭამ? თუ მაჰმადიანი, ღვინოს რაღადა სვამ? თუ ქრისტიანი ხარ, იმ წმინდა ჯვარს რაღად აბინძურებ, შე სატიალოვ!-და თავი კედელზე მიუნაყა.



http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=60

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:26 PM

გურჯისტანის ხატი
ერთ სოფელში გაბედული ვაჟკაცი ცხოვრობდა. კარგი სახელი ჰქონდა გავარდნილი. ედგა პატარა ქოხი, ტავს ბედნიერად გრძნობდა, მაგრამ უშვილობას ძალიან დარდობდა. ისა და მისი ცოლი სულ შვილზე ოცნებობდნენ. ხანი გადიოდა და შვილი არ ეძლეოდათ. ამტომ ეს კაცი მთელს დროს ნადირობაში ატარებდა, იქ ერთობოდა.
ერთ დღეს ის ჩვეულებრივად წავიდა სანადიროდ. ცოლმა სამი თვის საგზალი მოუმზადა. ხანი გამოხდა. ამ სახელმწიფოს თავს დაესხა აღმოსავლეთის ხელმწიფე. მთელი ქვეყანა ააოხრა და მოსპო. არც ერთი ვაჟკაცი არ დარჩენილა ცოცხალი, თუ კი ვინმე გადარჩა, წყეულმა ხელმწიფემ წინ გაირეკა და თავის მონებად დააყენა. ტყვეებს საშინლად აწამებდა.
მონადირე შინ რომ დაბრუნდა, ვეღარავინ იპოვნა, ქვეყანა აოხრებული დახვდა, სახლ-კარი-დამწვარ-დაბუგილი, ცოლი ტყვედ წაეყვანათ. "რადაც არ უნდა დამიჯდეს, მტერს სამაგიერო უნდა გადავუხადოო", თქვა მონადირემ, აიღო ხელში მშვილდისარი და გამოუდგა მის კვალს.
ბევრი იარა თუ ცოტა იარა, მიადგა ერთ გზაჯვარედინს. აქ ლოდზე ეწერა: "ვინც დასავლეთით წავიდეს, მთელი ცხოვრება იაროს და მშვიდობით დაბრუნდეს; ვინს სამხრეთით წავიდეს გაჭირვებით დაბრუნდეს; ვინც აღმოსავლეთით წავიდეს, ვეღარ დაბრუნდეს."
მონადირე ჯერ სამხრეთისკენ წავიდა. კარგა გზა რომ გაირა, ისევ უკან დაბრუნდა და აღმოსავლეთის გზას გაუდგა. ცხრა თვე და ცხრა დღე იარა, ძალინ დაიღალა, უდაბური მინდვრები გადაირა. ტრიალ მინდორში ხე დაინახა და მის ჩეროში დასაძინებლად ჩამოჯდა. სად იყო დაად არა, იქ ერთი მგზავრი გამოჩნდა. ხელში გრძელი ჩომბახი ეჭირა და ძლივს მოდიოდა.
-ხუთ დღეს მშიერ-წყურვალი ვარ, ქენი კაცობა, პური მაჭამეო,-სთხოვა მონადირეს. მონადირეს ნამცეცებიღა მორჩენოდა და მიაწოდა მგზავრს. ის მადიანად შეექცეოდა ხმელ პურს. ბოლოს მგზავრმა ჰკითხა: საით გიმგზავრია, ყმაწვილო, ამ უდაბურ ქვეყანაში რამ მოგიყვანა. აღმოსავლეთის ხელმწიფის შიშით აქ თავისუფალ ადამიანს ფეხი ვერ დაუდგამს, ხალხი წელშია გაწყვეტილი, დედამიწასაც პირი სეუკრავს და ნაყოფს არ იძლევა, ქალი და საქონელი გაბერწებულია და უნაყოფოთ იღუპება ყოველი სულდგმულიო.
მონადირემ თავისი თავგადასავალი უამბო. მგზავრს ძალიან შეებრალა მონადირე და უთხრა:
-შური უნდა იძიო, ყმაწვილო, შური. შენი ქვეყნის და ოჯახის დამქცევი აღმოსავლეთის ხელმწიფეაო!
-კი, მაგრამ მე როგორ ვიპოვო ის წყეული, მე მასთან ვინ მიმიშვებსო?
-ნუ დარდობ, გზას მე გასწავლი, შენ ყოჩაღად მოიქეცი, გული არ გაიტეხო. აქ რომ დედამიწას პირი შეუკრავს და ნაყოფ არ იძლევა, ეს გურჯისტანი ხატის ძალით. არმოსავლეთის ხელმწიფეს გურჯისტანი დაუქცევია, ქალი და კაცი გაუწყვეტია, ვინც ცოცხალი გადარჩენილა ამ უდაბნოში გამოურეკია. ხატი მოუტაცია, გაუძარცვავს და ის არის განრისხებული მასზე. აღმოსავლეთის ხელმწიფე ხატს ტუ თაყვანს სცემს, დედამიწა პირს გაიხსნისო.
მგზავრებმა ბევრი ილაპარაკეს და იმ ღამით იქ დარჩნენ. დილიტ მონადირემ რომ გაიღვიზა, მგზავრი ვეღარსად იპოვა: ადრე წასულიყო. ადგა და გაუდგა აღმოსავლეთის ხელმწიფის გზას.
გაირა და ხედავს: უწყლობით ადამიანები სულს ღაფავენ, საქონელი ბღავის, მდინარეში წყალი დამშრალა. ცოტა კიდევ გაირა და ხედავს, ხალხი შიმშილით დახოცილა. მინდვრები გადამწვარა, ნამი არ ჩამოვარდნილა. აღმოსავლეთის ხელმწუფეც დაგალახაკებულა და პირიდან დორბლსა ჰყრის.
მონადირემ სტყორცნა ისარი და ზედ ხელმწიფის სახლის კარს დაარჭო. ხელმწიფემ ბრძანება გასცა: ახლავე მომგვარეთ ის თავხედი, ვინც ეს გაბედაო.
-როგორ გაბედე ჩემს საბრძანებელში შემოსვლა და ასეთი თავხედობა?-დასჭყივლა ბოროტმა ხელსმწიფემ.
-გურჯისტანის ხატი უარეს დღესავ დაგათენებს, გიჯობს, ახლავე გაანთავისუფლო დატყვევებული ხატი და ხალხი, თორემ შენი აღსასრული მოახლოვდა!-უთხრა მონადირემ.
-დაიწირეთ ეს თავხედი, წაიღეთ გურჯისტანის ხატიც და ანთებულ საკირეში ჩააგდეთ!-ბრძანა განრისხებულმა ხელმწიფემ.
ეცნენ მონადირეს, ხელ-ფეხი შეუკრეს, წაირეს გურჯისტანის ხატი და ერთად ჩაყარეს ანთებულ საკირეში. უცებ აგიზგიზებული ცეცხლი ჩაქრა. საკირე გაირო და მონადირემ გამოასვენა ხატი. შეშინებული მცველები ხელმწიფესთან გაიქცნენ. მონადირემ ხელმწიფის სახლს ცეცხლი წაუკიდა და მონადირე და მისი სახლობა ძირიანად ამობუგა. ტყვეები გაანთავისუფლა და სამშობლოში დააბრუნა. წამოასვენა გურჯისტანის ხატი და ლომისაში დაასვენა.
მონადირე შემდეგაც კიდევ დიდხანს ეზებდა თავის საყვარელ მეუღლეს, მაგრამ ვერ იპოვა. აღმოსავლეთის წყეულ მეფეს ის თავისი ხელით დაეხრჩო.


Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:27 PM

ძარწემის წმინდა გიორგი

წინათ ლეკები თარეშობდნენ საქართველოში და ყველაფერს იტაცებდნენ. ერთხელ ძარწემს დასცემიან, ეკლესია გაუზარცვიათ, დაუწვიათ და ვერცხლით მოჭედილი წმინდა გიორგის ხატიც წაუღიათ. ხატის მომტაცებელ ლეკებში გაჩენილა ჭირი. ბუზებივით იხოცებოდნენ, ნიავდებოდა ხალხი.
იმათ მოლას დაესიზმრა ერთ ღაემს მოტაცებული წმინდა გიორგის ხატი და უთხრა:
-რაც გადამრჩა, იმასაც გავანადგურებ, თუ ისევ იქ არ წამიყვანთ, საიდანაც მომიყვანეთო!
-ეაგიყვანტ, ოღონდაც ხალხს ნუღარ დახოცავო!
-მე თქვენი წაყვანა არ მინდა. ერთი მოზვერი გამოიყვანეთ, მის რქებზე მიმაკარით და გაგვანებეთ თავი, ჩვენ წავალთო.
გაიღვიძა მოლამ, სეყარა ხალხი და უტხრა სიზმარი. მოიყვანეს მოზვერი, მიაკრეს რქებზე ხატი და გაუშვეს.
მოდიან ხატი და მოზვერი. გზას ხატი უჩვენებს. მოდის მოზვერი, სად გაჩერდება-ბალახს მოძოვს, სად გაჩერდება-წყალს დალევს. მოვიდა ისევ ძარწემში, ძველ ადგილზე, სადაც ეხლაც ბრძანდება და ერთი ასკილის ძირზე დაისვენა.
ახლა ძარწემელ მრვდელს დაესიზმრა ხატი და უთხრა:
-აქედან რომ ხატი წამიყვანეს ლეკებმა, მოვედი, წამოდით და სადაც მიპოვოთ იმ ადგილზე ამიშენეთ ეკლესიაო. მრვდელმა სეკრიბა ხალხი და უამბო სიზმარი. გაგზავნეს ახალგაზრდები საძებნელად. ავიდნენ, ნახეს, მოკეცილია მოზვერი და რქებზე ხატ აქვს მიკრული. ჩამოუტანეს ამბავი ხალხს. დაიძრა ხალხი და წავიდა მ სასწაულის სანახავად. მივიდნენ, შეხსნეს ხატი და დაასვენეს ძირს. ხატი მოხსნეს თუ არა მოზვერი იმ წამში გასკდა და მოკვდა. იმ ადგილას ააშენეს ეკლესია და იქ დაასვენეს წმინდა გიორგის ხატი-ცხოველი. იმ ასკილისაგან გააკეთეს ჯვარი და ისიც იქ დაასვენეს.


პ.ს. ამ ორ ( გურჯისტანის ხატი და ძარწემის წმინდა გიორგი) მითს შორის ბევრი საერთოა.
ლომისის წმ. გიორგის ისტორიასაც ძალიან გავს
http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/lomisa/lomisa.htm

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:30 PM

მესეფები მეგრული მითოსიდან არიან. მესეფები 6 არიან, სამი ქალი და სამი კაცი, ისინი ერთად არ ამოვლენ. მთიდან საქონელი და ფრინველი ჩამოჰყავთ ზღვის სანაპიროზე. სამ თბილ დღეს მოდენიან ზღვის ნაპირამდე, ზღვიდან მთისკენ სამ ცივ დღეს მიდენიან იმ საქონელსა და ფრინველს, რომლებიც სიცივეს იტანენ.
მესეფის ამოსვლით ამინდის გამოცნობა შეიძლება. მესეფობის დროს თუ კარგი ამინდია_ საქონელი თეთრად გამოწყობილმა გოგოებმა მოდენესო,_ იტყოდნენ და ზამთარიც კარგი იქნებაო. ცუდი დღეები თუ იქნა_ საქონელი ნაბდიანმა ბიჭებმა მოდენესო და ზამთარიც ძლიერ თოვლიანი იქნებაო.
მესეფობაზეა მიკრული მონადირის ბედი. მესეფი მიუჩენს თავის წილ ნადირს მონადირეს. ნადირს ეტყვის: შენ ამის ულიფა ყოფილიყავ, შენ კი იმისიო. თუ მონადირემ სხვისთვის განკუთვნის ესროლა, ტყვია აცდება. მისთვის განკუთვნის როცა ესვრის, ტყვია აუცილებლად მიზანში მოხვდება. მესეფობის დღეებში სანადიროდ არ დადიოდნენ, რადგან არსებობდა თქმულება, რომ ამ დღეებში მესეფი ძაღლით დადიოდა და თუ სადმე შეგხვდებოდა, დაგამიზეზებდა.
ქალ მესეფს წყლის დედას უწოდებენ

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1539667&start=100&st=100#entry1539667

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:33 PM

შესაწირი კვიცები _ ერთადერთი შემთხვევა ქართულ მითოსში.

ხევსურეთში სოფელ ბუჩუკურთან საჩალეს მთაზე საჩალის წმ. გიორგის სალოცავი დგას. ამ სალოცავში ჯერ კიდევ წარმართობის დროს ლოცულობდნენ და მიჰქონდათ შესაწირი. ეს ის საჩალის მთაა, სადაც დაობლებულმა და დევებისგან შეშინებულმა ამირანმა, ბადრიმ და უსუფმა თავი შეაფარეს. აქ კლდეში გამოკვეთილ ბაგაზე რაშები ჰყოლიათ დაბმული ამირანს, ბადრსა და უსუფს. საჩალეს დგას ქვის ბაგა, რომელიც სამ ადგილასაა გახვრეტილი და ემჩნევა სამი ცხენის ნაბამი. ბაგის კლდეში მოსწორებულია ადგილი სამი ცხენის დასადგომად. ეს ერთადერთი სალოცავია, სადაც ლეგენდის თანახმად მხოლოდ კვიცები იწირებოდა. მსგავს შემთხვევას, რამდენადაც ვიცი, ანალოგი არ აქვს ქართულ მითოლოგიაში.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1541312&start=100&st=100#entry1541312

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:38 PM

ქართულ მითოსშიც კლდე სიმაგრისა და ძლიერების სიმბოლოა, მისი უმაღლესი სახეობა კი ბროლია _ გამჭვირვალე, ნათელი და სპეტაკი. ბროლისავე ნაირსახეობაა კაჟი, კაჟი კი მასში დაბუდებული ნაპერწკლის მეშვეობით მიღებული ენერგიაა.

კლდეს ძველი ქართველები თაყვანს სცემდნენ. ეს წესი ყველაზე კარგად სწორედ თუშეთში და ხევსურეთშია შემონახული _ კლდისთვის შესაწირის მიტანა. გუდანის ღვთისმშობლის ხატის შესასვლელში ორ ადგილას არის კლდე, სადაც ხატის (ღვთისშვილთა) დობილების სახელზე ლოცულობენ.
ქართველების ქვისადმი თაყვანისცემის მაგალითები საკმარისზე მეტია, გავიხსენოთ თუნდაც ღვთაება ბოჩი, რომელიც ქვათა გროვაში იყო დავანებული და ბომონებიც ქვისა ჰქონდა. ასევე ცნობილია მანგლისის მთაში, სოფელ ახოტილას თავზე “მამიდაის ქვა”, რომელსაც ამინდთან აკავშირებდნენ. სხვა მაგალითების ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანს, მაგრამ აუცილებლად უნდა ვახსემოთ ქართული ლეგენდა ”სამყაროს შექმნის” შესახებ, სადაც ღმერთი სწორედ სამყაროს კლდეზე იჯდა, რომლის გარშემო წყალი იყო. ძალზე საგულისმოა, რომ ამ ლეგენდაში ბოროტი ძალა გარკვევით ამბობს ის და კეთილი ძალა ერთად ისხდნენ თეთრ ქვაში და ორივე ერთად გამოვიდა იქიდა, ე. ი. თეთრი ქვა, თუ გინდა ბროლი, სულიერ ძალთა სამყოფელს წარმოადგენს.

ეხლა თვით ბროლზე ვილაპარაკოთ: რომელიც ასე ხშირად გვხვდება მითიურ გმირთა ყოფაში ხან კლდის, ხან ბროლის სახით. ჯერ გავიხსენოთ “გამოცხადება იოანესი~, სადაც პატიოსან ქვები ან თვლები ბროლის სახეობად არის მოხსენიებული: “მნათობი მისი მსგავსი იყო ქვასა პატიოსანსა, ვითარცა ქვასა იასპსა ბროლის სახესა” . თავის მხრივ “იასპი” კი განმარტებულია _ როგორც თვალთა პატიოსანთა ზოგადი სახელი.
დავეკითხოთ ისევ “იოანეს გამოცხადებას:” “და იყო მოსწორება ნაშენები ზღუდისა მისისა იასპი, და ქალაქი იგი ოქრო ქმიდა მსგავსი ჭიქისა წმინდისა”. ჩუბინაშვილის ქართული ლექსიკონის განმარტებით _ ჭიქა კაჟთაგან გამოდნობილ ჭურჭელია, ხოლო კაჟი არის ცეცხლის დამბადი ქვა.

როგორც ვიცით, ძვირფასი ქვები ანუ თვლები ძირითადად ბროლის ქვის ნაირსახეობაა. წინაპრები მის მრავალფეროვნებას ღვთის თვალთა მრავალფეროვნებაში გულისხმობდნენ. სამყაროს შვიდი ძირითადი ფერი უნდა ვიგულისხმოთ. ხოლო ფიზიკურ ნივთიერებათაგან ბროლის ქვა სამყაროს შვიდ ფერთა და მის მრავალსახეობათა ყველაზე კარგი შემთვისებელი და შემკრებია.

თეთრი ფერი კი მრავალ რელიგიაში უმნიშვნელოვანესია:
მაზდეანიზმსა და ზოროასტრიზმში ღმერთი არის თეთრი, ნათელი, ბრწყინვალე.
ებრაელთა სარწმუნოებაში ღმერთი ნათელია, თეთრი და ბრწყინვალე.
მითრაიზმში ღმერთი ნათელი, თეთრი და ბრწყინვალეა.
მაჰმადიანობაში ღმერთი ნათელია, თეთრი და ბრწყინვალე.

ძველი ქართველების რწმენით, ცა მკვრივად ედგა დედამიწას თავზე. სულხან საბა კი აკონკრეტებს, რომ ცა მსგავსი არის ბროლისა, ხოლო ბროლი ბუნებითYთეთრი ქვააო.
ამ ბროლის კარის გახსნა გამოავლენს სამყაროს მაცოცხლებელ მზეს. ამ კარს ძველმა ქართველებმა ცის კარები შეარქვეს. მნათობი მზე მკვრივი ცის მიღმა იყო. ხოლო ცის კარების გახსნა მზის მოახლოებას, ამოსვლას მოასწავებდა.
ქართულ მითოსში კლდეს და ბროლს ხშირად სინონიმურად ერთნაირი დატვირთვა აქვთ. მაშინ კლდის მიღმა ამირანის დაბადება, დალის გამოქვაბულში კარის ფორმის შესასვლელი და სხვა მითებში კლდის არსებობა პირდაპირ არის დაკავშირებული ბროლთან, რომელიც, კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, არის სულიერი ძალების მქონე.

კავკასიურ მითების წარმოდგენით კლდისა და გამოქვაბულის მფარველი დედა კი ქალ-ღვთაებაა, ჩვენს შემთხვევაში უნდა ვივარაუდოთ დალი, რომლის შვილსაც (ამირანი) მძლავრი ენერგია აქვს და ზოგჯერ ცეცხლის სახითაც გამოდის კლდიდან.
საინტერესო ფაქტია ბროლის ქვაყრილი. პარალელები სხვაც არის, მაგ, სირია-პალესტინის ძველი მოსახლეობა ხელშეკრულების, შეთანხმების დადების ნიშნად პირამიდულ ქვაყრილს აკეთებდნენ. ბერძნები მას ჰერმებს უწოდებდნენ, ქართულად მგონი კარკნალი ჰქვია და მეგალითური ძეგლებს განეკუთვნება.
ძალიან საინტერესოა ბროლის დაკავშირება ცეცხლის სტიქიასთან .

უცხო მთაზე კოშკი ნახეს
ანაგები ბროლის ქვისი
მოუარეს გარემურგვალს,
ვერ იპოვნეს კარი მისი..
სადაც რომ მზემ პირი მოჰკრა
ამირანმა მუხლი მგლისი,
კოშკმა პირი იქ გააღო,
იქ შეება კარი მისი.

თანაც ამირანი თავად არის ცეცხლის მომტანი, ხოლო მზის სხივის დაცემა ბროლზე იწვევს შვიდფერი სპექტრის წარმოშობას.

თუშური სალოცავის თავზე ბროლის დადებაც მზის სხივები შეკრებას და ნაგებობაში გადაცემას უნდა ემსახურებოდეს, რაც შიგნით გარკვეული ცეცხლოვანი ენერგეტიკის დაგროვებას უნდა ითვალისწინებს.

ეს ბროლი შეესატყვისება ძველეგვიპტურ პირამიდიონს (ბენებენს), რომელზეც ამბობენ რომ პირამიდის წვერზე იდო. იგივე სიმბოლო ერთდოლარიანზეა გამოსახული და მასზეც მზის ნიშანი - თვალი ხატია.


http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1550746&start=100&st=100#entry1550746

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:38 PM

მითოლოგიურად ღვთისშვილები უხილავნი არიან, მათ საფარველი აქვთ დადებული. ისინი მხოლოდ რჩეულებს ეცხადებიან სხვადასხვა აღეებით ანუ სახეებით. ფოლკლორში ყველაზე გავრცელებულია მტრედის, ჯვრის, ღრუბლის ფთილის ანუ კოტორის და სხივოსანი ბურთის ანუ ცეცხლის ბურჯღუმის სახით გამოცხადება.

არის ასეთი თქმულება:
ღვთისშვილები ღრუბლის ფთილად გამოცხადებიან ერთ ბლოელ მწყემს ქალს. ერთ ფშაველ ქალს ძროხები დაჰყავდა საძოვარზე. როგორც კი ქალი საქონელს გარეკავდა, მის გვერდით მაშინვე უცნობი ვაჟი გაჩნდებოდა ხოლმე. როცა ქალი ძროხებს შინისკენ გარეკავდა, ვაჟი ისე უჩუმრად გაიპარებოდა, რომ მის წასვლას მწყემსი ქალი ვერც კი ხვდებოდა. ვაჟი კი ყოველდღე სიყვარულს უხსნიდა და უხსნიდა. ქალმა ბევრჯერ ჰკითხა: ვინ ხარ ანდა საიდან მოდიხარო, მაგრამ ვაჟი არაფერს პასუხობდა. როცა ვაჟი უკვე მოფერებაზე გადავიდა, ქალსაც მისი ხელი უცნაურად, არადამიანურად მოეჩვენა, კარატის წვერისკენ კოპალასა და იახსარის სალოცავებისკენ გაიხედა და მათ შესთხოვა: თქვენ დამწერეთ ჯვარი, ამას რა უცნაური მკლავი ჰქონიაო. ვაჟმა შეიცხადა, რაზე დამღუპე, მათი სახელი რად ახსენეო. ღვთისშვილთა სახელის ხსენებაზე კარატის წვერიდან ღრუბლის ქულა ავარდა და მათკენ გამოეშურა, გზაში ცეცხლად იქცა დაეცა ვაჟს და ფერფლად აქცია. ქალი კი გადარჩა. ქადაგმა ქალის ოჯახს აუხსნა, ის ვაჟი დევი ყოფილა და გულში კი ავი ზრახვანი ჰქონდაო.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45566&pid=1547342&start=100&st=100#entry1547342

Posted by: tmt Nov 22 2009, 11:39 PM

რაჭველთა რწმენა (სერგი მაკალათია)

ხალხური რწმენა



ახალ წელს მთის რაჭველი დიდის მოწიწებით ეგებება, რომლისაგან ის მოელის თავის წლიურ სურვილების განაღდებას. ახალიწლის წინა დღით თითოეული გლეხი ოჯახში ერთ მარხილ შეშას მოიტანს. ამ მარხილზე სდებს ჩიჩილაკს "ნეკერს" (თხილის ბიბილო) და "თომს" (ფეხის თივა). ამავე დღეს საახალწლო ღორს ჰკლავენ. ვისაც ღორი არა ჰყავს, "ნებიერას" (ნასუქი მოზვერი). ღამე აცხობენ საახალწლო ბაჭულებს, მათში ერთს ძველი წლისათვის. აგრეთვე აცხობენ ადამიანის სახის "კაცა-ბასილას" და ერთ დიდ პურს "კერია-ბერიად" წოდებულს, რომელიც პატარა რკალებითაა დაჭრელებული. ამ ნამცხვარს ოჯახის მეკვლე-"მაკვრიელი"-ცხრილზე დაალაგებს, გვერდზე საზედაშედ ერთ ბოთლ ღვინოს მოუდგამს და ბერელში შეინახავს.
მამლის ყივილისას მეკვლე ადგება და ცეცხლს დაანთებს. შემდეგ გარეთ გავა და მარხილზე დაწყობილ ნეკერს, თომსა და ჩიჩილაკს აიღებს და ბეღელში შედის. აქ ცხრილს აიღებს და ყველა ამით უკანვე შემობრუნდება. აიღებს კერია-ბერიას" პურს და სუფრაზე დადებს, აბრუნებს მას მარჯვნივ და ხმ