IPB

სტუმარი ღვთისაა ( შესვლა | რეგისტრაცია )

დახმარება   ძებნა   წევრები   კალენდარი

 Forum Rules წესები
2 გვერდები V   1 2 >  
გამოხმაურება  ახალი თემა
> ქართულ-სომხური ურთიერთობები., რა უნდათ, რას გვერჩიან, რას გვემართლებიან
rezolomi
post May 18 2010, 09:00 PM
წერილი #1


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



დავწეროთ ყველაფერი , თუ რამე კითხავა წამოიჭრება ,ვეცადოთ გავცეთ პასუხი. ალბათ ნელ ნელა მოგვიწევს ილია მართალი ჭავჭავაძის " ქვათა ღაღადის" ნაბიჯ ნაბიჯ გარჩევა.

---------მიხეილ თამარაშვილი აღფრთოანებას ვერ მალავდა : ,,რა სიამოვნებით წავიკითხე ილია ჭავჭავაძის "ქვქთა ღაღადი" ძლიერ მომეწონა’’. პასუხიც ამას ჰქვია, მ.თამარაშვილი იმასაც ამბობდა როცა ჩემს ,, პასუხად სომხის მწერლებს’’ ვწერდი, ილიას ,,ქვათა ღაღადი’’ სახარებასავით წინ მქონდა გადაშლილი, თვალს რომ ვავლებდი, ძალა მემატებოდაო: ,,იმედი მაქვს, ეს ჩემი წიგნი მიებოძოს ,,ქვათა რაღადსა’’. რადგან ყველაფერი სიმართლით დაწერილი მაქვსო შ.ლომსაძის ტანახმად, ,,ქვათა ღაღადი’’ სტამბოლის ქართველ კათოლიკეთა შორის, ,,ფერიქოვის სკოლასა და მონასტერში კოლექტიურად იკითხებოდა ხოლმე, რომელსაც შემდეგ აბზაცობით შიფრავდნენ’’, ე.თაყაიშვილის გადმოცემით ,,ერთი კაცი.. (რევულუციის შემდეგ დიპლომატად მუშაობდა), იმან სულ ზეპირად იცოდა ის წიგნი (,,ქვათა ღაღადი’’ -- ა.ა.) სახარებასავით’’/ ი.მანსვეტაშვილი აღნიშნავს, რომ უკვე მოხუცი ილია ,,გაშმაგებული’’ გაალმასებული წერდა თავის ,,ქვის ღაღადს’’. გაშმაგება, გაალმასება გამოუწვევია სომეხთა გარკვეულ წრეების მისწრაფებას, გაესომხებინათ საქართველო. ისინი ცდილობდნეო ,,სულ მთლად ბოლო მოგვიღონ ქვეყნის წინაშე, გვიბათილებენ მთელ ჩვენს ისტორიასაც, ჩვენს ისტორიულს მატიანეებს, მთელს ჩვენს სისხლითმოსილს ღვაწლს ქრისტიანობისათვის შეწირულსა, და ყოველს ამის თვითონ იჩემებენ დიდის გაძვრენ-გამოძვრენითა’’.
ზ.ჭიჭინაძე თავის წიგნში - ქართველი გრიგორიანელები’’ (ავტორად გამოცხადებულია ,,შავშელი’’, რაც ზ.ჭიჭინაძის ფსევდონიმია) - აღნიშნავს : 1904 წ აგვისტოს ,,მურჭში. (თბილისში გამომავალი სომხური ჟურნალი) ილია სომეხი ხალხის მტრად იხსენიება. ,,ასეთი ცილი და ბოროტების დაწამება ილ.ჭავჭავაძის საწინააღმდეგოთ ერტხელ არ ყოფილა და ორჯერ, არამედ მრავალჯერ და მრავალი ალაგას’’
------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------„ეგრე მტრისა არ მეშინის, რადგან ცხადად მაწყინარობს;
-----------------------------------მოყვარესა-მტერსა ვუფრთხი, მემოყვრება, მოცინარობს“...
................................................................................
......................რუსთაველი


------------------------

წერილი შეიცვალა. tmt: May 23 2010, 11:05 AM
 
 
tmt
post May 19 2010, 08:33 AM
წერილი #2


Advanced Member
***

ჯგუფი: მოდერატორი
წერილები: 870
რეგისტ: 21-June 08
წევრის ნომერი: 350



სომხების ბუნებაა ასეთი -
მიიტაცონ და მოიპარონ
და მერე საკუთარად გაასაღონ.
ამას ვარავინ გამოასწორებს-
როგორც მხეცი არ იქცევა კრავად,
ისეა მათი საქმე.

 
 
rezolomi
post May 19 2010, 10:51 AM
წერილი #3


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



ეს ბუნება არ არის.
-------- ეს მიზან მიმართული ანექსიაა. რაც მათ ერთხელ უკვე გააკეთეს . 2500წლის უკან მოახდინეს სიმხითის დაპყრობა და ჰაოსელების ასიმილაცია მიითვისეს მატი კულტურა რელიგია ისტორია და გამოგვეცხადნენ როგორც სომხები
----- ესნი არიან "არმენები" ინდოევროპელები. თორმ ნამდვილი სომები, აღარ არაინ. ისინი იბერიული რასა იყო რომლებიც იყვნენ
ქერა ან წითური - ცისფერ თვალება. თუმცა ეხლა უკვე ისე არიან ასიმილირებულები რომ ესენიც არმენობენ.
ეს გააკეთეს ერთხელ და აკეთებენ ეხლაც ............ნელ ნელა ითვისებენ ,ეკლესიებს ციხე სიმაგრეებს, ქართული
ლიტერატურისა და კულტურის წარმომადგენლებს. იჩემებენ ისთ ტერიტორიებს რომელიც მათ არასოდეს არ ეკუტვნოდათ. მოფენილები არისნ მთელს მსოფლიოში იმიტომ რომ "ნოსტალგია" ესეთი მცნება მათ არა აქვთ.
იმიტომ რომ იციან ის ტერიტორია სადაც ეხლა ცხოვრობენ მათი არ არის............ ამიტომ ყველა ნაირათ ცდილობენ კიდევ წაგვართვან გამოუვათ ხო კაი თუ არ აგმოუვათ.....................მიიღებენ ბართლომეს ღამეს რაც ერთხელ ყკვე გაუკეთეს თურქებმა . რუსებმა--- მიდით გამოაცხადეთ ავტონომია, ჩვენ დაგეხმარებითო .გამოაცხადეს და დაერივნენ თურქები . რუსები არ მიეხმარნენ ....პირქით მატ აწყობდათ არმენების მიგრაცია სომხეთისაკენ . აქ კი სომხეთში არ შეუშვეს და აიძულეს საქართველის ტერიტორიაზე დასახლებულიყვნენ . ამით საქართველო კიდევ დაასუსტეს .
შეუქმნეს კიდევ ერთი დესტაბილიზაციის კერა .................................დღევანდელი თვალთახედვით ეს ყველაფერი პერსპექტივაზე იყო გათვლილი yes.gif
 
 
rezolomi
post May 19 2010, 11:43 PM
წერილი #4


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088




მოუსმინეთ ამას დამერე კი ეს წაიკიტხეტ სტოპ კდრით
 
 
rezolomi
post May 23 2010, 11:08 AM
წერილი #5


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088




ჩვენთვის სავსებით სარწმუნოა სამეცნიერო ლიტერატურაში გაბატონებული აზრი, რომ ეთნონიმი სომეხი თავდაპირველად ერთი განაპირა ქართველური ტომის ან, სულაც, მონათესავე ურარტუელების სახელი იყო; ჩანს, საუკუნეების მანძილზე თანდათან დამკვიდრებულმა არმენებმა ნელ-ნელა მოახდინეს ურარტულ-ქართველურ ტომთა ასიმილაცია; ასიმილირებული ქართველური ტომის მეტყველების დანაშრევი აშკარაა როგორც არმენიელთა ენაში (კავკასიური აბრუპტივების რიგის არსებობის ფაქტი!), ასევე, მათ ანთროპოლოგიურ მახასიათებლებში.

შემთხვევითი არ ჩანს ის, რომ არარატის ძველი სახელი - მასის მთა და ეთნონიმი სომეხ-ი (< * სო-მეს-ხ- < * სა-მას-ხ-) ერთმანეთთან დააკავშირა ნ.მარმა; არ გამოირიცხება სხვა გზაც: *მას-ხ-  *სამ-ხ-  სომ-ხ-; საკითხი შემდგომ კვლევას საჭიროებს.
სამეცნიერო ლიტერატურაში მსჯელობენ არმენებისა და სკვითების საერთო წარმომავლობის შესახებ (ნ.ხაზარაძე, 1984, გვ.194);

სარწმუნოა მოსაზრებაც, რომ: ჰაიკი კავკასიაში მოსახლე (ავტოქთონი) ურარტულ-ხურიტული მოდგმის ხალხის ეთნარქია, ხოლო არმენიაკი - მოსული ინდოევროპელებისა - სკვითებისა; მოხდა ავტოქთონი და მოსული ხალხის შერწყმა (მ.სანაძე, 2001, გვ.42-43); შდრ.: კულტურათა/ენათა/ხალხთა შერწყმა-"განაყოფიერება" ჩვეულებრივი ამბავია ძველ სამყაროში; იხ., მაგ., პრომეთე/ამირანისა და ზევსის მიმართება.

(,,ქართველები,, ტ. ფუტკარაძე)
* * *
 
 
tmt
post May 23 2010, 11:15 AM
წერილი #6


Advanced Member
***

ჯგუფი: მოდერატორი
წერილები: 870
რეგისტ: 21-June 08
წევრის ნომერი: 350



ჰაიკი არა ჰაიასი -
ჰაია - მე მაგონებს აიას- ჰ-აია
და ეჭვი მაქვს რომ ჰაიელები იყვნენ ქართველური ტომები, ვინაიდან ისინი სახლობდნენ ჭოროხის აუზში - სადაც სომხებს არაფერი ესაქმებოდათ..
იქ ყოველთვის ქართველური ტომები იყვნენ განსახლებულნი
 
 
rezolomi
post May 24 2010, 04:01 PM
წერილი #7


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



, რუსებმა უკვე დაადგინეს, თურმე ჩვენთან ნათესაობა. ბიბლიური მოსოხი მათი წინაპარიც ყოფილა
და ახლა ჩვენ და რუსები ძმები ვყოფილვართ. მოსკოვში გამოვიდა წიგნი, რომლის ავტორია კონსტატინ პენზევი. წიგნის სახელწოდებაა:,,праотец мосох""
ვინაიდან წიგნი მარტშია გამოცემული, ელექტრონული ვერსია ჯერ არ არსებობს. მაინტერესებს რა ,,ბაიკებს'' ჰყვება ავტორი.

Константин Пензев
Праотец Мосох


Дата поступления в продажу: 25.03.2010
Как связана Библия, Москва и тохары? Правда ли, что столицу России основал мифический предок славян Мосох, а Москва - племенная река мосхов? И может ли быть так, что предки москвичей пришли из Месхетии, а Юрий Долгорукий был грузином? Ответы, которые дает известный историк Константин Пензев на эти и другие столь же парадоксальные вопросы, перевернут сознание читателя и откроют ему новые горизонты истории.
 
 
rezolomi
post May 31 2010, 07:26 AM
წერილი #8


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



როდის დაიწყო? საიდან არიან? ვინ არიან? რა შექმნეს და როგორ იცხოვრეს?

მე ბევრი რამე არ ვიცი მათ შესახებ. (ძირითადად ვიცი მათი ქართველებთან ურთიერთობისა და საქართველოსთან დაკავშირებული ისტორია)

მათ შესახებ არსებობს საკმაოდ ბევრი წყარო. ჰეროდოტე,სტრაბონი და აშ.
ასევე მათვე ჰყავდათ კარგი ისტორიკოსები, იგივე მოვსეს ხორენაცი,ლზარ ფარპეცი,აგათანგელოსი და აშ. (თუმცა არ მაქვს წაკიტხული)

მცირე აზიაში ჰქონდათ სამეფო (კილიკიის)
დღეს მსოფლიოში გაფანტული სომხები სწორედ ამ კილიკიიდან არიან.
იყო დრო, როცა ბიზანტიის იმპერიაში წამყვანი ადგილები ეჭირათ ეროვნებით სომეხ პიროვნებებს.


ამბობენ ბევრი რამე მითვისებული აქვთო. (იგივე საქართველოსთან დაკავშირებით. პ.ინგოროყვა, ილიას "ქვათა ღაღადი" )


ვიმსჯელოთ სომხების ისტორიაზე და იმაზე, რა არის მათი შექმნილი და რა მითვისებული.
იაქტიურეთ ---------საინტერესო თემააsmile.gif
 
 
tuji
post May 31 2010, 07:48 AM
წერილი #9


Newbie
*

ჯგუფი: Members
წერილები: 2
რეგისტ: 15-May 10
წევრის ნომერი: 1,135



ისტორიიდან ვიცით რომ ჩვენი ქართული ძველი ტომები სამხრეთითაც ცხოვრობდნენ. ინდოევროპულები შემოსვლის შემდეგ 2500წლის უკან შეგვავიწროვეს და სამხრეთის ტერიტორიები წაგვართვეს . ინდოებროპელი ხალხების აგრსიული შემოტევის შემდეგ .

მე ისიც გამიგია რომ ძველი სომხები ანუ სომხითები ძველი იბერიული ტომიაო (კახეთი, კუხეთი-საინგილო, სომხითი) მაგრამ ინდოევროპელი არმენების შემოსვლის შემდეგ მოხდა მათი გაარმენება.

ქართველები მათ სომხებს ვეძახით და არა არმენებს - აქ ალბათ იგულისხმება ძველი ტომის სახელი.

ისიც გამიგია რომ ძველი სომხები ქერა და ცისფერთვალა ხალხი ყოფილა - ანუ ინდოევროპელელებამდე ასე ყოფილან..

ჩემი აზრით კავკასიის ძველი ალბანელებიც და ძველი სომხითებიც იბერიული ტომები არიან. ეგ არის რომ ისტორიას ყოველთვის აყალბებდნენ დამპყრობლები რათა კავკასიაში ერთიანობა არ ყოფილიყო.
ეს ტომები რომ გაერთიანდნენ დედას უტირებენ აქეთ-იქეთ მტერ მეზობლებს..
 
 
rezolomi
post May 31 2010, 04:28 PM
წერილი #10


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



"საერთოდ კავკასიასა და მის მეზობელ პროვინციებში მთელს მრეწველობას სომხები თაოსნობენ, ყოველ ხალხს თავისი სპეციალობა აქვს. სპარსელი --ყიდის აბრეშუმის ნაწარმს, ლეკი---მაუდს, თათარი --იარაღს, სომეხს სპეციალობა არა აქვს, იგი ყიდის ყველაფერს რაც იყიდება თუ არ იყიდება. საერთოდ სომხების რეპუტაცა არ არი მაღალი.ხშირათ გაიგონებ თ:უ თათარმა თავი დაგიქნია ,---ენდე, თუ მთიელმა პატიოპსანი სიტყვა მოქცა მასაც ენდე , ხოლო თუ სომეხთან გაქვს საქმე, უსათუოდ ხელწერილი დაადებინე და ორი კაციც დაიმოწმე, რომ თავის ხელწერილძე უარი არა თქვასო."-------------------------ალექსანდრე დიუმა (მამა) "კავკასია"გვ 52

.
QUOTE
ვინ მიიღო და დაასახლა და დახმარების ხელი გაუწოდა ----- პერიოდულათ შეხსენება ჭირდებათ, თორმ ძალინ სწრაფად ავიწყდებათ. და ხანდახან იმის შეხსენებაც, რომ ისტორია მეორდება ხოლმე.( და საერთოდ ქართველებმა უნდა ისწავლონ ერთი რამე რომ სტუმარს, სტუმარი --უდა დაუძახონ, და თუ ის ივიწყებვს რომ სტუმარია მაშინ-- ღორი და თვისი სამშობლოს გზას უნდა გუყენო)



QUOTE
სამხრეთ საქართველოს ისტორიის ყველა მონაკვეთი , ის რაც ქვევით წერია ქართულათ კი არ უნდა იწერებოდეს ,არამედ სომხურათ და სკოლაში უნდა ისწავლებოდეს . რომ იცოდნენ ,ვინ -ვინ არის ,სად ცხოვრობენ, რომელ ქვცეყანას ეკუთვნიან, სად უნდა მოიხადონ სამშობლოს ვალი , რომ სომეხ ახალგაზრდებს თავში ტუტუცური იდეები არ მოუვიდეთ. .........................................................ხოლო ზოგიერთებს ვისაც მოსდით ეს აზრები მათ კი უნდა დავემშვიდობოთ!!!!!!!!!!!!!!!



http://www.armenia-online.ru/forum/plugins...d=33466&p=1 ეს ნახეთ ეს ..........................................
 
 
rezolomi
post May 31 2010, 05:23 PM
წერილი #11


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



საერთოდ, სომხებმა წაიკითხონ ებრაელი ისტორიკოსი იოსებ ფლავიუსი (I ს., მგონი ძვ. წლ.), რომელიც წერს ტიგრანის მიერ მესხების დედაქალაქის მაძაკას (მერე ერქვა ცეზარეა, დღევანდელი კაიზერი, ანკარასთან, თურქეთში) დანგრევა-დაპყრობაზე, მესხთაგან მანდედან აყრაზე და მათ ქ. ტიგრანოკერტში გადასახლებაზე. ესე იგი, ტიგრანამდე საქართველოს საზღვრები ანკარამდე აღწევდა, ხოლო კიდევ უფრო ადრე იყვნენ ლურსმნული წარწერების მუშქები (მესხები), რომელთა სამეფო დაიპყრეს ფრიიგიელებმა. ეს ფრიგიელები კი ჰეროდოტესა და სტრაბონის მიხედვით არმენების წინაპრები არიან. მაგრამ არმენები თრაკიაშიც (ბულგარეთ-თურქეთის სასაზღვრო ზონა) ცხოვრობდნენ და იქაც ადრე ქართველური კოლონები ცხოვრობდნენ (კალიმაქე, ძვ. წ. IV ს.). დიდი არმენია იყო იმპერია, რომლის მხოლოდ 10 %'ს შეადგენდნენ საკუთრივ არმენები. სწორედ ამიტომ დაიშალა ის 80 წლის შემდეგ !
ასე რომ, არმენებმა საერთოდ ჭაობში უნდა ჩარგონ თავი, როცა კავკასიის აბორიგენობაზე საუბრობენ :
ისინი კავკასიაში არამკვიდრი ერი გახლავთ და იმიტომ !
მათი ენა ირანულია, ინდოევროპულია, არიული.
არიელების სამშობლო კი ინდოეთი და ირანია.
ბარი ჯანაბარ ("გზა მშვიდობისა !") იქითკენ, ძვირფასო არმენებო
 
 
rezolomi
post Sep 1 2010, 10:17 AM
წერილი #12


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



1919; Капанцян 1975, 342-379; Абаев 1970; Абаев 1978, 45-51; Климов 1979, 103. ჰეროდოტეს ცნობით, არმენიაში, რომელიც კილიკიელებსა და მატიენებს შორის მდებარეობდა, სათავეს იღებენ მდინარეები ჰალისი, ევფრატი და ტიგროსი
Her., I, 72, 180, 194; V, 49, 52). როგორც ჩანს, ჰალისისა და ჩრდილოეთ ევფრატის
სათავეების მხარეში, თუ მათ მახლობლად, არის საძებარი სომხური ენის ზანური სუბსტრატის საცხოვრისი. აღსანიშნავია, რომ ქსენოფონტის “კიროპედიის” თანახმად, დასავლეთ არმენიაში მოსახლე არმენიელების მეზობლად ცხოვრობდნენ ხალდები (Xen., Cyrop., III, 1-3), რომელთაგან უნდა ჰქონოდათ წართმეული ნაყოფიერი მიწები არმენიელებს (შდრ.Lehmann-Haupt 1937, 58). გ. მელიქიშვილის აზრით, ძვ. წ. VII საუკუნეში დასავლურქართული (მეგრულ- ჭანური) ტომების გაერთიანებას - ხალიტუს, მდ. მდ. კარა-სუს (ჩრდილოეთი ევფრატი) ზემო წელზე, სუხმის ქვეყანაში მცხოვრები ტომები უშუალოდ ემეზობლებოდნენ (Меликишвили 1954, 411); სუხმის ქვეყანა (ყოფილი ხაიასა), გ. მელიქიშვილის განსაზღვრით, თანამედროვე ქ. ერზურუმის სამხრეთითა და მდ. მურატის (აღმოსავლეთ ევფრატი) ჩრდილოეთით მდებარეობდა (Меликишвили 1954, 407).] და წინასომხური მოსახლეობის ახალ სამშობლოში განსახლებისას, იქ ზანურენოვანი მოსახლეობის არსებობაზე უნდა მიუნიშნებდეს. სომეხთა თვითდასახლებაც - չայք (ჰაჲქ) არ არის გამორიცხული, რომ ზანურენოვანი ხალდი-ხალიბების -al ძირის შემცველი სახელწოდებიდან იყოს მიღებული, ანატოლიური სამყაროსათვის დამახასიათებელიl დაi ბგერების მონაცვლეობის შედეგად.
 
 
tabo
post Sep 21 2010, 04:13 PM
წერილი #13


Newbie
*

ჯგუფი: Members
წერილები: 1
რეგისტ: 26-March 10
წევრის ნომერი: 1,114



მე არ მაინტერესებს უფრო სწორედ მნიშვნელობას არ ვანიჭებ ამ ეტაპზე ვინ სად ცხოვრობდა ჩვენს წელთ აღრიცხვამდე, ცემთვის მნიშვნელოვანია რა ხდებოდა გუშუნ იმიტომ რომ ახლა არ გავიმეორო იგივე შეცდომა. გუშინ კი იყო საქართველოს დამოუკიდებლობა და წართმეული ლორე (მადლობა მაზნიაშვილს უბრალოდ იმიტომ რომ არსებობდა). დღესააა პრეტენზიები ქვემო ქართლში და ჯავახეთში, დღესააა ის რომ ჰუჯაბის მონასტერის ნახვა არ შემიძლია. დღესააა გიუმრიში რუსული ბაზა. ასე რომ დღეს ესენი არანაირად არ არიან საქართველოს მეგობრები ამიტომ რამდენჯერაც იტყვიან ჩემიაო ორი იმდენი უნდა წაართვა ისე როგორც თურქებმა უყვეს და მერე დაისვენებენ.
 
 
rezolomi
post Sep 25 2010, 09:06 PM
წერილი #14


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



სომხური ტერორიზმი
♣ სომხეთი-საქართველო
Amir Eyvaz -

ИЗ ИСТОРИИ АРМЯНСКОГО ТЕРРОРИЗМА

ამირ ეივაზი – სომხური ტერორიზმის ისტორიიდან
XIX საუკუნის შუახანებში ევროპაში წამოყენებული იქნა ე.წ. სომხური საკითხი. ამ საქმეს მსვლელობა მისცა რუსეთმა. დიდ ბრიტანეთს, რუსეთსა და საფრანგეთს სურდათ გამოეყენებინათ თავიანთი მიზნებისათვის სომხები. გამოცემა “Cogregationalist” (Бостон), 1893 წლის სტატიაში ამერიკელი ავტორი ჯიურს გამლინი წერს „სომხური საკითხის“ შესახებ – „ამათ ყველას აწყობს რუსული ოქრო და რუსული იდეა. ისინი იტყუებენ თავიანთ პარტიაში ღატაკებსა და უწიგნურებს“.
არზრუმში 1880 წელს შექმნეს სომხური ორგანიზაციები „შეიარაღებულთა საზოგადოება“ და „ქალი-ნაციონალისტების საზოგადოება“. 1882 წლს ვანის ოლქის ტერიტორიაზე – „შავი ჯვრის საზოგადოება“. 1890 წელს სტამბოლში „რუსეთის იმპერიის ქვეშევრდომმა სომეხმა პაკრატ ნავასარტიანმა შექმნა ორგანიზაცია „შანტ-მოლნია“. შეიარაღება და ამ ორგანიზაციის მატერიალური დახმარება მოდიოდა თბილისიდან.
1887 წელს კავკასიელი სომხების მიერ შეიქმნა ტერორისტული კომიტეტი „გჩანკ“ („ზარი“). მოგვიანებით ეს ორგანიზაცია დაიშალა ორ დამოუკიდებელ კომიტეტად – „ახალგაზრდა სომხეთი“ და „დაშნაკცუთუნი“. ორგანიზაციის პროგრამაში მიზნების მისაღწევ გზად მითითებული იყო ტერორი.
1890 წელს თბილისში შეიქმნა ორგანიზაცია „დაშნაკცუთუნი“. ამ ორგანიზაციის გავრცელებულ ბრძანებაში იყო ნათქვამი: „მოკალით თურქები ყველგან, ნებისმიერ პირობებში. არ დაინდოთ უკანდამხევები, დაეჭვებული და მშიშარა სომხები, სომეხი მოღალატეები! შური იძიეთ!
და ბოლოს დავამატებდით, რომ დღეს „დაშნაკცუთუნის“ პარტია სომხეთის რესპუბლიკის პირველი პარტიაა.

***

1890 წლის 20 ივნისი. არზრუმი. ოსმალური თურქეთი. სომეხმა ტერორისტებმა ცეცხლი გაუხსნეს პოლიციელებსა და ჯარისკაცებს, რომლებიც ცდილობდნენ ქალაქის უბნებში წესრიგის დამყარებას.

1894 წლის ივლისი. დასახლება ხანაზური, თურქეთ ირანის საზღვარი. ბერ ვართანის ბანდიტური დაჟგუფება თავს დაესხა ხანაზურს, სადაც დაკლეს მუსულმანური ტომის მარზიკის რამოდენიმე მამაკაცი, ქალი და ბავშვი.

1894 წლის 4 აგვისტო. სოფელი კიომიაგი. თოგათ-სტამბოლის გზა. ოსმანური თურქეთი. სომეხი ბანდიტები თავს დაესხნენ საფოსტო ეტლს, თავი მოაჭრეს მეეტლეს გაიტაცეს მნიშვნელოვანი სახელმწიფო დოკუმენტები, წერილები და ფული.

1895 წელი 16 სექტემბერი. სოფელი ზეითუნი (ახლანდელი სულეიმანლის დასახლება), ოსმანური თურქეთი. სომეხი ტერორისტენის ამბოხის დროს აიყვანეს 50 ოფიცერი, 600 სამხედრო და სოფლის კომენდატი. ყველანი მოკლეს.

1895 წლის 26 სექტემბერი. თრაპიზონი, ოსმანური თურქეთი. სტამბოლიდან ჩამოსულმა ტერორისტების ჯგუფმა ცეცხლი გაუხსნა მშვიდობიან მოსახლეობას ქალაქის აღმოსავლეთის მოედანზე. დაიღუპა 22 ადამიანი.

1895 წელი 15 სექტემბერი. სოფელი სოგუჯაყი, ოსმანური თურქეთი. სომხური ტერორისტული დაჯგუფება „გნჩაკის“ წევრებმა ჩამოახრჩვეს სომეხი ბერი პასსიხი, რომელმაც უარი განაცხადა ამ ტერორისტულ ორგანიზაციასთან თანამშრომლობაზე.

1895 წლის 21 ოქტომბერი. სოფელი კიორ-ტელი ჩუკრ-ხისარა, ოსმანური თურქეთი. სომეხმა ტერორისტებმა კიორ-ტელში დასწვეს 60 საცხოვრებელი სახლი, რის შემდეგაც სოფელ ჩუკრ-ხისარაში მხეცურად მოკლეს 150 მამაკაცი, 40 ქალი და 95 ბავშვი.

1896 წლის 14 აგვისტო. სტამბოლი ოსმანური თურქეთი. სომხური დაჯგეფება „გნჩაკის“ და „დაშნაკცუტუნის“ 24 სომეხი ტერორისტი თავს დაესხა სტამბოლში ბანკს, მოკლეს ჟანდარმერიის უფროსი, ჟანდარმერიის ლეიტენანტი, აგრეთვე დაჭრეს ორი ფრანგი – ბანკის თანამშორმელი.

1905 წლის 21 ივლისი ოსმანური თურქეთი. სომხური ტერორისტული ორგანიზაცია „დაშნაკტუცუნის“ წევრებმა ააფეთქეს ოსმანეთის ხალიფის აბდ ულ-გამიდ II-ის კარეტა, დაიღუპა 26, დაიჭრა 58 ადამიანი.

1909 წლის 9 აპრილი. ადანა, ოსმანური თურქეთი. სომეხმა ტერორისტებმა ცეცხლი გაუხსნეს მშიდობიან მოსახლეობას. დაიღუპა ასზე მეტი ადამიანი.

1909 წლის ოქტომბერი. ადანა ოსმანური თურქეთი. კოზანის ეპისკოპოს მუშეგის თაოსნობით 200 სომეხმა ტერორისტმა გამაცხადა, რო დაკლავენ ქალაქის ყველა თურქს.

1914 წლის 30 აგვისტო. ოსმანური თურქეთი. ასზე მეტი დემობილიზებული ჯარისკაცი იქნა გზაში გაჟლეტილი სოფელ ზეითუნის სომეხი ტერორისტების მიერ.

1915 წლის 12 აგვისტო. ანატოლია, ოსმანური თურქეთი. სომხური ბანდიტური დაჯგუფებების მიერ შევიწროვებული თურქული მოსახლეობა იძულებული გახდა გახიზნულიყო მთებსა და ველებზე, სომხებმა არც იქ დატოვეს თურქები. შექმნეს რა სპეციალური სამძებრო ჯგუფები, სომხები მხეცურად, დაუნდობლად ანადგურებდნენ თურქებს, განურჩევლად ქალისა და ბავშვისა.

1916 წლის 19 მაისი. სოფლები ავჯი-ჩაი და იალინყაში, არზინჯანის ოლქი, ოსმანური თურქეთი. სოფელ ავჯი-ჩაიში სომხებმა ყელი გამოჭრეს მთელს მუსულმანურ მოსახლეობას. სოფელ იალინყაში, სომეხი ტერორისტების მიერ მოწყობილი ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ, გადარჩა მხოლოდ ოთხი მოცუცი და რამოდენიმე ქალი.

1918 წლის 20 თებერვალი, „იაკუტიის“ გარნიზონი, არზრუმი, ოსმანური თურქეთი. სომხებმა შეკრიბეს 270 თურქი „იაკუტსკის“ გარნიზონში და დახვრიტეს ისინი გარნიზონის აბანოში.

1918 წლის 25 თებერვალი. არზრუმი, ოსმანური თურქეთი. ქალაქის რკინიგზის სადგურზე სომეხმა ტერორისტებმა დახვრიტეს 10 მუსლმანი.

1918 წლის 29 აპრილი. გიურმი-ახილ-ყალას (ახლანდელი ახალქალაქი) გზა. ერევნის გუბერნია, სამხრეთ კავკასია. სომეხმა ბანდიტებმა ამოხოცეს სამიათაზე მეტი ლტოლვილი ქალი, მოხუცი და ბავშვი.

1918 წლის 1 მაისი. სოფლები შიშ-თელე და ძუკენდი, სამხრეთ კავკასია. სომეხმა ბანდიტებმა მხეცურად დახოცეს 60 ბავშვი, ქალი და მოხუცი. თენკელის, ხაჯის, ხალილის, დერეჯიკის, გიულვერენის, გარგაზის, ილანლის, იანჩილლარის სოფლების მოსახლეობას მთლიანად გამოღადრეს ყელი.

1921 წლის 6 დეკემბერი. ბერლინი, გერმანია. ოსმალეთის იმპერიის პრემიერ-მინისტრი თალაით ფაშა მოკლა სომეხმა ტერორისტმა ტეხლირიანმა.

1921 წლის 15 მარტი. ბერლინი, გერმანია. ოსმალეთის იმპერიის ექსპრემიერ-მინისტრი საით ხალიმ ფაშა მხეცურად მოკლა სომხური ტერორისტული ორგანიზაცია „დაშნაკტუცუნი“-ს სომხების ჯგუფმა.

1922 წლის 22 ივლისი. თბილისი, ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა. ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მეთაური ჯამალ ფაშა და მისი ამხანაგები (თანაშემწეები) ნუსრეთი და სურაია მხეცურად მოკლეს სომეხმა ტერორისტებმა.

1973 წლის 27 იანვარი. სანტა-ბარბარა. აშშ. სასტუმრო „ბალტიმორში“ სომეხმა გურგენ ანიკიანმა მხეცურად მოკლა თურქეთის კონსული ლოს-ანჟელესში მეხმეტ ბაიდარი და კონსული ბახატურ დემირი.

1973 წლის 4 აპრილი. საფრანგეთი. სომეხმა ტერორისტებმა თურქეთის საკონსულოსთან და ავიაკომპანიასთან ახლოს ააფეთქეს ბომბი. საბედნიეროდ დაზარალებულები არ ყოფილან.

1975 წლის 7 თებერვალი. ლიბანი. „პატიმარ გურგენ იანიკიანის“ დაჯგუფებამ, რომელიც შედიოდა სომხურ ტერორისტულ ორგანიზაცია ასალაში მოაწყო აფეთქებები თურქეთის საინფორმაციო სააგენტოს და თურქეთის საინფორმაციო ბიუროს შენობებში.

1975 წლის 22 ოქტომბერი. ვენა, ავსტრია. სამი შეიარაღებული სომეხი თავს დაესხა თურქეთის საელჩოს და მოკლეს თურქეთის ელში დანიშ თუნალიგილი. მათ განაცხადეს, რომ არიან ორგანიზაცია „თავისუფლების სომხური არმიის” წევრები.

1976 წლის 16 თებერვალი. ბეირუთი, ლიბანი. სომეხი ტერორისტების მიერ მხეცურად იქნა მოკლული თურქეთის საელჩოს პირველი მდივანი ოკტარ ჯირითი.

1976 17 მაისი. ფრგ. ფრანკფურტში, ესსენში და კიოლნში სომეხი ტერორისტების მიერ ორგანიზებული აფეთქებები.

1977 წლის 29 მაისი. სტამბოლი, თურქეთი. აფეთქება იეშილ-გეის აეროპორტში – დაიღუპა დაახლოებით 5, დაიჭრა 42 ადამიანი; აფეთქება სირეკის ავტოსადგურზე – დაიღუპა 1, დაიჭრა 10 ადამიანი. აფეთქებაზე პასუხისმგებლობა იკისრა ორგანიზაცია „სომხეთის 28 მაისის ორგანიზაციამ“.

1977 წლის 9 ივნისი. ვატიკანი. ვატიკანში თურქეთის ელჩი თახა ჯარიმი მხეცურად იქნა მოკლული მის სახლთან ახლოს სომეხი ტერორისტების მიერ.

1978 წლის 2 იანვარი. ბულგარეთი. შენობა, რომელშიც განთავსებული იყო თურქული ბანკების სამმართველოები, მთლიანად დაინგრა ძლიერი აფეთქების შედეგად.

1978 წლის 2 ივლისი, მადრიდი, ესპანეთი. სამი სომეხი ტერორისტი თავს დაესხა თურქეთის ელჩ ზაკი კუნერალის და ამ ქვეყანაში ყოფილ ელჩის ბაშირ ბალჩი ოღლუს ავტომანქანას.

1979 წლის 22 აგვისტო. ჟენევა, შვეიცარია. სომეხმა ტერორისტმა ხელყუმბარა შეაგდო თურქეთის კონსულის ნიაზი ადალას ავტომანქანაში. კონსული არ დაშავებულა, მაგრამ ორი გამვლელი შვეიცარიელი დაშავდა მსუბუქად.

1979 წელი. დანია. თურქეთის ავიაკომპანიის შენობაში სომეხი ტერორისტების მიერ დადებული ბომბის აფეთქების შედეგად დაშავდა ორი დანიელი, დიდად დაზარალდა შენობა.

1979 წლის 12 ოქტომბერი. ნიდერლანდები. სომეხმა ტერორისტებმა საკუთარ მანქანაში მოკლეს თურქეთის ელჩი ოზდემირ ბენლერი და მისი ვაჟი ახმედი.

1979 წელი 30 ოქტომბერი. იტალია. სომეხმა ტერორისტებმა ააფეთქეს თურქული ავიაკომპანიის შენობა.

1979 წლის 22 დეკემბერი. პარიზი, საფრანგეთი. სომეხმა ტერორისტმა ავტომატით მოკლა თურქეთის ტურიზმის ატაშე ილმაზ ჩეოპანი.

1980 წლის 17 აპრილი. ვატიკანი. სამმა სომეხმა ტერორისტმა მძიმედ დაჭრა თურქეთის ელჩი ვეჯი თურელი.

1980 წლის 31 ივნისი. ათენი, საბერძნეთი. თურქეთის ადმინისტრაციული ატაშე გალიბ ოზანი საკუთარ ავტომანქანაში თავის ოჯახთან ერთად ჩაცხრილეს სომეხმა ტერორისტებმა. გ. ოზმანი და მისი 14 წლის ქალიშვილი დაიღუპა, მისი მეუღლე და 16 წლის ვაჟი მსუბუქად დაიჭრნენ.



თარგმნა ალ. სანდუხაძემ



მინაწერი: როგორც სჩანს პუბლიკაციის ავტორს გამორჩა რამდენიმე თარიღი სომეხთა კაცთმოყვარეობისა, რომელსაც ჩვენ დავამატებთ ამონარიდის სახით ბატონ გაიოზ მამალაძისა და ბატონ გურამ მარხულიას საუბრიდან (“სომეხი ხალხის ტრაგედიაში მეფის რუსეთის იმპერიაა დამნაშავე“):

„… 1905 წ. 7 თებერვალს ქ. ბაქოში სომხური ტერორისტული ორგანიზაციის _ დაშნაკცუთუნის წევრებმა არეულობის შექმნის მიზნით ასამდე მშვიდობიანი მცხოვრები დახოცეს.

1905 წ. 11 მაისს ქ. ბაქოში ხუთმა სომეხმა ტერორისტმა მოკლა თავადი მ. ნაკაშიძე და გ. თაყაიშვილი, რომლებიც კავკასიის ხალხების მეგობრობის პოზიციიდან გამოდიოდნენ. თვითმხილველ, პ. შუბინსკის მოგონებებიდან ირკვევა, რომ მკვლელობის ფაქტთან დაკავშირებით გავრცელებულ პროკლამაციებში აღნიშნული იყო, რომ ეს განხორციელდა სომხური ტერორისტული ორგანიზაციის “დაშნაკცუთუნის” მიერ. ზოგი ცნობით, ერთ-ერთი მკვლელი დრასტამატ კანაიანი (დრო) იყო.

1905 წ. 3 ოქტომბერს დაბა სირხავენდში სომეხმა ტერორისტებმა მხეცურად დახოცეს ათასამდე აზერბაიჯანელი, არ დაინდეს არც მოხუცები, ქალები და ბავშვები. ამ მოვლენის ორგანიზატორი პარტია “დაშნაკცუთუნი”.

1905 წ. 21 ნოემბერს თბილისში და მის გარეუბნებში, სომხური ტერორისტული ორგანიზაციის “დაშნაკცუთუნის” მებრძოლებმა, საქართველოს ისტორიაში ქართველთა ყველაზე სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტა მოაწყვეს. ამ მოვლენის თვითმხილველების მოწმობით, სომხური ბანდები “ათავისუფლებდნენ ადგილებს” ჩამოსული სომხებისათვის. მათ ამოწყვიტეს თბილისის უბნების ქართული მოსახლეობა, თბილისის გარშემო სოფლებში _ ქართველი მართლმადიდებელი გლეხები, ამასთან მათ არ დაინდეს არც ბავშვები, ქალები და მოხუცები. ეს ფაქტი ქართულ ისტორიოგრაფიაში ნაკლებადაა შესწავლილი და დამატებით კვლევა-ძიებას და მკაცრ შეფასებას მოითხოვს.

დაშნაკთა ბელადები ხვდებოდნენ, რომ მხოლოდ ტერორისტული აქტებით ეთნიკური ბაზის მომზადება მომავალი დამოუკიდებელი “დიდი სომხეთის” სახელმწიფოსთვის საკმარისი არ იყო. მათ სჭირდებოდათ ისტორიული ნიადაგის შექმნა. ამ მიზნით მსოფლიოს სხვა და სხვა ქვეყნებიდან, დაიწყეს გაძლიერებული ზრუნვა სომხეთის განსაკუთრებული ისტორიის შესაქმნელად.

მათ სომხეთის საზღვრები ისე “გააფართოვეს”, რომ თვით დამკვეთებსაც არ სჯეროდათ წარსულში ასეთ საზღვრებში სომხეთის არსებობის და მომავალში შექმნის. მიუხედავად ამისა, ისინი მაინც ცდილობდნენ მსოფლიოს დარწმუნებას იმაში, რომ ეს ტერიტორიები უდავოდ სომხურია. ამ მიზნით ისტორიულ ლიტერატურაში შეგნებულად შემოიტანეს და დაამკვიდრეს ისეთი ძველი და ახალი ცნებები, როგორიცაა: “დიდი სომხეთი”, “დასავლეთ სომხეთი”, “თურქეთის სომხეთი”, “სომხეთის ზეგანი”, “სომხური საკითხი” და სხვა.

ეთნიკური ტერიტორიის მოსამზადებლად დაშნაკთა ბელადებმა მეფის ხელისუფლებას მოსთხოვეს ახალი ადმინისტრაციული რეფორმის გატარება და ქართული, ბორჩალოსა და ახალქალაქის მაზრებიდან ალექსანდროპოლის სომხური გუბერნიის შექმნა. მაგრამ რუსებმა მოახლოებული მსოფლიო ომის გამო დაძაბული ვითარების შექმნა სამხრეთ კავკასიაში მიზანშეწონილად არ მიიჩნიეს.
ამიტომ, რუსეთის ხელისუფლებამ სომეხ ნაციონალისტებს ოსმალეთის იმპერიის აღმოსავლეთ ვილაიეთზე მიუთითა.

_ ე.ი. რუსეთის იმპერიამ წააქეზა?

_ უნდა აღინიშნოს, რომ რუსეთისა და ევროპის ქვეყნების დამნაშავე დიპლომატიამ თავისი გეოპოლიტიკური მიზნების განსახორციელებლად ვერაგულად შთააგონეს სომხებს, რომ მათი მდგომარეობა თურქეთში მძიმეა და რომ ამ მდგომარეობიდან გამოსვლა შეიძლება.
სომეხმა რადიკალებმა იცოდნენ, რომ მშვიდობიანი გზით ე.წ. “თურქთის სომხეთის” განთავისუფლება ვერ მოხერხდებოდა, საჭირო ხდებოდა შეიარაღებული აჯანყების ორგანიზება.
1914 წ. 21 თებერვალს რუსული პოლიტიკის წაქეზებით ყარსში სომხურმა ბანდფორმირებებმა დახოცეს 30000 ეთნიკური თურქი. ჩვილ ბავშვებს ართმევდნენ დედებს და ცეცხლში აგდებდნენ. ამ დახოცვის ერთ-ერთი ორგანიზატორი იყო თურქეთის პარლამენტის დეპუტატი _ სტეპან ტერ-დანიელიანი.
1915 წ. გაზაფხულში, როდესაც რუსეთის ჯარმა დაიწყო კონტრშეტევები თურქეთის სახელმწიფოზე, დაშნაკცუთუნის ემისრებმა მიმართეს ტერიტორიის გათავისუფლების ტაქტიკას, მათ დაიწყეს ფართომასშტაბიანი შეიარაღებული აჯანყება ვანის ვილაიეთში, საბრძოლო მოქმედების ეპიცენტრში. დაშნაკთა რაზმების მიერ დაკავებულ სოფლებში ათასობით ეთნიკური თურქი იხოცებოდა, მათ ახრჩობდნენ მდინარეებში, აგდებდნენ ჭაში და შემდეგ ქვებით ავსებდნენ.
სომეხთა ასეთმა მოქმედებამ აიძულა თურქეთის ხელისუფლება 1915 წ. 24 აპრილს მიეღო გადაწყვეტილება სომხური მოსახლეობის თურქეთიდან დეპორტაციის შესახებ.
მაშასადამე, “დაშნაკცუთუნის” ემისარების იმპერიული მიზანი, დაეპყროთ თურქეთის ტერიტორიის ნაწილი, და შეექმნათ “დიდი სომხეთი” ზღვიდან ზღვამდე, თურქთის სომხური მოსახლეობის დეპორტაციით და გენოციდით დასრულდა. თუმცა ეს არაფრისდიდებით არ ამართლებს თურქეთის სულთანს.

_ ამ ტრაგედიის შემდეგ, რომელიც მათი და რუსეთის იმპერიის გამოისობით შეემთხვა მათ ხალხს, თუ შეიცვალა დაშნაკცუტუნის პროგრამა?

_ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ სომხეთის დაშნაკურმა მთავრობამ საქართველოს ტერიტორიული პრეტენზიები წაუყენა და მოითხოვა ახალქალაქის, ახალციხის და ბორჩალოს მაზრის სომხეთის საზღვრებში მოქცევა. მეტიც პრეტენზია თითქმის მთელ აღმოსავლეთ საქართველოზე გამოითქვა და თვით თბილისიც კი აღმოსავლეთ სომხური ცივილიზაციის ცენტრად გამოცხადდა.
1918 წ. 7 დეკემბერს დაშნაკები არ მოერიდნენ მეგობარ ქართველ ერს, ქართულ სახელმწიფოს და საქართველოს წინააღმდეგ ომი წამოიწყეს, მაგრამ დამარცხდნენ და მიზნის განხორციელება ვერ მოახერხეს. დაშნაკცუთუნმა, სამწუხაროდ, სომხურ ეროვნულ მისწრაფებაში ტრაგიკული როლი შეასრულა და 1920 წ. ნოემბერში ისინი იძულებული გახდნენ დროებით ჩრდილში გადასულიყვნენ.
გაიოზ მამალაძე, ჯორჯიან თაიმსი“


 
 
rezolomi
post Oct 1 2010, 07:49 AM
წერილი #15


Advanced Member
***

ჯგუფი: Members
წერილები: 130
რეგისტ: 19-January 10
მდებარ: Tbilisi
წევრის ნომერი: 1,088



ფრთხილად! სომხები გვიტევენ





ილიას “ქვათა ღაღადზე” უკეთესად ვერაფერს გეტყვით, მაგრამ წლების წინ გავრცელდა ინფორმაცია, რომ რეაქციულ სომეხთა ნაწილი “ჩაკრულოსა” და ასლან ერისთავის მიერ შესრულებულ “მრავალჟამიერს” (მეორენაირად – ასლანურს) გვეცილებოდა. რატომ ამოირჩიეს სომხებმა მაინცდამაინც “ჩაკრულო” და “მრავალჟამიერი”?

ანსამბლ “ერისიონის” სამხატვრო ხელმძღვანელი ჯემალ ჭკუასელი ამას იმით ხსნის, რომ ქართული ხალხური სიმღერა “ჩაკრულო” კოსმოსში წავიდა, მთელმა მსოფლიომ გაიცნო ერისიონის ეს ცნობილი ჩანაწერი, ხოლო “მრავალჟამიერი” ყველასთვის მისაღები და საყვარელი სიმღერაა. “ქართულ და სომხურ მელოდიებს შორის არანაირი მსგავსება არ არსებობს. ქართულ სიმღერებში ისეთი სულია, რა გვაქვს ვინმესთან საერთო?”, – კითხულობს ჭკუასელი.

ჯემალ ჭკუასელი სხვა შემთვევასაც იხსენებს: „შეიძლება არ იცოდეთ, რომ მსგავსი პრეცენდენტი ადრეც მოხდა. 1989 წელს სან-ფრანცისკოში შეწუხებულმა ქართველებმა ფირფიტა მომიტანეს, ისინი აღშფოთებას ვერ მალავდნენ, დაგვღუპეს სომხებმაო. ფირფირტაში 15-20 სიმღერა იყო შეტანილი, მათ შორის, “ჩაკრულო”, ხოლო სომხებს ფირფიტაზე წაეწერათ: “სომხური სიმღერები”.

შევუტიე ქართველებს, მერე თქვენ, ქართული დიასპორა, აქ რას აკეთებთ-მეთქი? ვიფიქრე, ეტყობა ქართული დიასპორა ისე ძლიერი ვერაა, როგორც სომხების, ამიტომ ფირფიტა საქართველოში ჩამოვიტანე. ცეკაში ერთ-ერთ დიდკაცს მივუტანე, ცოცხალი აღარაა და არ მინდა, მისი გვარი დავასახელო. ვუთხარი, ვიღუპებით, ნახეთ, რა არის-თქო. გადაირია, ეს რა ვნახე, ნახე, მაგათ რას ვუზამო. სადაც საჭირო იყო, დარეკვასაც შემპირდა, მაგრამ თავი არ შეუწუხებია.

შევეხმიანე, რატომღაც არ ისურვა ჩემთან დალაპარაკება. მაინც არ მოვეშვი, შედეგად ის მივიღე, რომ ფირფიტა დამიკარგეს იმ მოტივით, სომხებს არ ვაწყენინოთო. უკვე ეჭვიც შემეპარა იმ კაცის ქართველობაში. დღეს გამოჩნდნენ არაქართველები, რომლებიც იჩემებენ ქართველობას. სახის ფერით, თვალებით, ბუნებით, ხასიათით ქართველი არაა და იჩემებს, ქართველი ვარო. ასეთები აბაზად გაყიდიან საკუთარ ქვეყანასაც”.

ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, არმენოლოგი ალექსანდრე აბდალაძე:
- ისტორიულ წიაღსვლას თუ მივყვებით, დავრწმუნდებით, რომ სომხეთი უძველესი დროიდანვე ცდილობდა, კავკასიაში დიდ სახელმწიფოდ გადაქცევას. ამიტომაც არსებობს გამოთქმა “დიდი სომხეთი.” მათი მესვეურები, მეფეები, მოგვიანებით კი საეკლესიო პირები ცდილობდნენ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს დაპყრობასა და გასომხებას. ასეთივე გეგმა ჰქონდათ ტაო-კლარჯეთთან მიმართებით. ისტორიულად ტაო-კლარჯეთთან მჭიდროდ იყო დაკავშირებული აჭარაც.

ქართველები ამას აცნობიერებდნენ?
- რა თქმა უნდა, ქართველები გულხელდაკრეფილნი სულაც არ იყვნენ, ისინი ებრძოდნენ და იგერიებდნენ დიდ დამპყრობლებს, დიდ იმპერიებს და, ცხადია, სომხების შემოტევასაც წინ არაერთხელ აღუდგნენ. ჩვენი წინაპრები ახერხებდნენ შეეჩერებინათ სომეხთა აგრესია ქართული მიწების მიმართ და, როგორც კი ჩვენი მეზობლები მიიტაცებდნენ ქართულ მიწებს, ზოგჯერ მალევე, ზოგჯერ კი მოგვიანებით უკან იბრუნებდნენ. ასე ხდებოდა ძველ დროში, ვგულისხმობ პირველ და მომდევნო საუკუნეებს.

თუკი გადმოვინაცვლებთ მე-20 ს-ში აღმოჩნდება, რომ 1918 წლისთვის სომხური პრობლემა კვლავაც განახლდა.
- მოხდა ისე, რომ მე-19 საუკუნეში რუსეთმა ამიერკავკასიაში საყრდენად მიიჩნია სომხეთი. საერთოდ, ცნობილია, რომ მე-19 საუკუნეში რუსეთმა საქართველოსთან ურთიერთობაში დიდი უსამართლობა ჩაიდინა. კერძოდ, 1783 წლის ტრაქტატის მიხედვით, საქართველო რუსეთისაგან ითხოვდა, ქართული სახელმწიფოებრიობა ხელუხლებლად დარჩენილიყო, რის შემდეგაც, ქართველებმა, მანამდე ირანისა და თურქეთის ვასალობას, ქრისტიანული რუსეთის ვასალობა ამჯობინეს.

ერთმორწმუნეობას მოჰყვა ქართული სახელმწიფოს რუსეთთან დაახლოება, მაგრამ ჩრდილოელმა მეზობელმა 1801 წელს ვერაგობა ჩაიდინა, ქართული სახელმწიფოებრიობა ერთი ხელის მოსმით მოსპო. ეს თავის დროზე ირანსა და თურქეთსაც არ გაუკეთებია, მათ ეს ვერ შეძლეს. როგორც ჩანს, მოყვრულად მოსული მტერი უფრო საშიშია. ქართული სახელმწიფოს, სამეფოების მოსპობას ქართველები ვერ ეგუებოდნენ და ცდილობდნენ სახელმწიფოებრიობის აღდგენას.

ამას მე-19 საუკუნის პირველ ნახევარში არაერთი აჯანყება მოჰყვა რუსეთის წინააღმდეგ. შემიძლია გავიხსენო 1832 წლის შეთქმულება, უფრო ადრინდელი აჯანყებებიც. ამის გამო რუსები მიიჩნევდნენ, რომ ქართვერლები ურჩი და სეპარატისტული ერია, ხოლო სომხეთს დიდხანს, ყოველ შემთხვევაში, მე-19 საუკუნის ბოლომდე, თავიანთ ერთგულად თვლიდნენ. ამას ხელს ისიც უწყობდა, რომ სომხური სახელმწიფო მე-11 საუკუნიდან აღარ არსებობდა, ისინი სხვადასხვა ქვეყანაში გაიფანტნენ. ამ დროს კი რუსეთმა მკვდრეთით აღადგინა სომხეთი, ჩვენი მეზობლები სხვადასხვა ქვეყნიდან (ირანიდან, თურქეთიდან და სხვა) სომხეთში დააბრუნა. რუსებმა ყოველნაირად შეუწყეს ხელი მათ სომხეთში დაბრუნებას.

საქართველოს მსგავსად, სომხეთის დაპყრობა არ უცდია რუსეთს?
- როცა რუსეთი შემოვიდა ამიერკავკასიაში, მე-19 საუკუნის დასაწყისისთვის, სომხეთში თითქმის არ იყო ადგილობრივი მოსახლეობა, მთელ სომხეთში ცხოვრობდა მხოლოდ 25 ათასი სომეხი, რაც ძალიან ცოტაა. 25 ათასი კაცი შეიძლება მხოლოდ ერთ დაბაში ცხოვრობდეს. სომხებს ჰქონდათ გეგმა, რუსეთის დახმარებით აღმდგარიყვნენ. ამიტომ თავდაპირველად მათ არ ჰქონდათ რუსეთის წინააღმდეგ აჯანყების მოწყობისა და სომხური სახელმწიფოებრიობის შექმნის სურვილი.

თუმცა მე-19 საუკუნის ბოლოს მათაც მოუნდათ სახელმწიფოს აღდგენა. მიუხედავად ამისა, რუსეთი ასკვნიდა, რომ სომხეთს რუსეთს იქით გზა არ ჰქონდა. სომხები ყოველთვის უფრო მორჩილნი იქნებოდნენ, ვიდრე ქართველები. ასეთ ვითარებაში რუსეთის ხელშეწყობით, სომხური წრეები, მათი ბურჟუაზია საქართველოში გაძლიერდა. ძველი გეგმაც გაიხსენეს და საქართველოს დაპყრობა-გასომხება განიზრახეს.

რაც შეეხება აჭარას? ეს კუთხე სომხებს განსაკუთრებით იზიდავთ.
- სომხური ბურჟუაზია გამდიდრდა, მთელი საქართველოს ყიდვა მოინდომა და განსაკუთრებით აჭარით დაინტერესდა. 1918 წელს საქართველომ, სომხეთმა, აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. სომხეთში, ჩვენგან განსხვავებით, ეროვნული ხელისუფლება მოვიდა. მათ დიდი სომხეთის შექმნა, პირველ რიგში, საქართველოს ხარჯზე მოინდომეს. ამ მიზნით ნებისმიერი სახელმწიფოსთვის აუცილებელია ზღვაზე გასასვლელის მოპოვება, რაც სომხებმა ბათუმში განიზრახეს.

რამდენადაც ვიცი, სომხებს ლაზეთზეც ჰქონდათ პრეტენზია.
- დიახ, ლაზეთზეც ჰქონდათ პრეტენზია, რომელიც ამჟამად თურქეთშია. სომხებმა ლაზეთის დაქვემდებარების გეგმაც შეიმუშავეს, მაგრამ ეს შედარებით რთული იყო. თურქეთთან ისინი არაერთხელ დამარცხებულან. მოგეხსენებათ, თურქეთმა მათ გენოციდი მოუწყო. ლაზეთზე გავლენის მოპოვებაში დიდ სახელმწიფოთა – ინგლისის, ამერიკის დახმარების იმედი ჰქონდათ. თუმცა უფრო რეალურად მიიჩნიეს ზღვაზე გასასვლელის მოპოვება ბათუმში. ეს ნიშნავს, რომ სომხეთიდან აჭარის გავლით ბათუმამდე რკინიგზა უნდა გაეყვანათ. ასეთნაირად შავ ზღვაზე გასასვლელი უნდა მოეპოვებინათ.

ცივილიზებულ სახელმწიფოსთან როცა გაქვს საქმე, დასაშვებია, ზღვაზე გასასვლელი მეზობელს იჯარით მისცე. ამ დროს კი საქართველოში ქართული ეროვნული წრეები საფუძვლიანად ფიქრობდნენ, რომ სომხეთთან ნორმალური ურთიერთობის დამყარება ძნელი იყო, რადგან ისინი აჭარისა და ბათუმის დაპყრობას მოინდომებდნენ. ქართველ პატრიოტებს ეჭვის საფუძველს ისიც აძლევდა, რომ 1918 წლის დეკემბერში სომხეთის დაშნაკურმა ხელისუფლებამ ჯარი შემოუსია საქართველოს, თანაც ომის გამოუცხადებლად. ამით მათ ორმაგი ვერაგობა ჩაიდინეს: პირველი, ეს არის ომი იმ საქართველოს წინააღმდეგ, რომელიც საუკუნეთა მანძილზე მფარველობდა სომხებს და იხიზნავდა საქართველოში. და მეორე ვერაგობაა, ომის გამოუცხადებლად სომხების შემოჭრა.

როცა ქართველები ჩაებნენ ამ ომში, საქმეში ჩაერია ინგლისი და ომიც შეწყდა. გაურკვეველი და არასასურველი ვითარება შეიქმნა იმ მხრივ, რომ ქართული მიწა-წყალი – ლორე-ტაშირი – ინგლისის ნებით ნეიტრალურ ზონად გამოცხადდა. შემდგომში, უკვე 1921 წელს ლორე-ტაშირი (ქვემო ქართლის სამხრეთ ნაწილი) ბოლშევიკურმა რუსეთმა საქართველოს წაართვა და სომხეთს აჩუქა. ეს მაშინ, როცა საუკუნეების მანძილზე ქართველებმა ზღვა სისხლი დაღვარეს ლორე-ტაშირის შესანარჩუნებლად და გასათავისუფლებლად. ასევე, ბოლშევიკურმა რუსეთმა საინგილო წაგვართვა და აზერბაიჯანს გადასცა.

მოკლედ რომ გითხრათ, 1918 წელს, როცა სომხეთმა ომი გააჩაღა საქართველოს წინააღმდეგ, ნახევარი საქართველოს, კერძოდ, აჭარისა და ბათუმის მიტაცებასაც ისახავდნენ მიზნად. თბილისის, გორის, ახალქალაქის, ახალციხის დაპყრობასაც გეგმავდნენ. იმ პერიოდში სომხეთის რუკები გამოიცემოდა, სადაც დაახლოებით ნახევარი საქართველო, ჩვენს მიერ ჩამოთვლილი ტერიტორიები სომხეთისთვის იყო მიკუთვნებული.

ასეთია ისტორია, ასეთ ვითარებაში ქართველები ვერ ენდობოდნენ სომხებს. იმ დროს ქართველებმა მოახერხეს, სომხებისათვის არ დაეთმოთ ზღვაზე გასასვლელი. სამწუხაროდ, დღეს შედარებით იოლად ახერხებენ სომხური წრეები, მოიპოვონ გავლენა აჭარაში, ბათუმში. იტალიელი თუ რაიმეს შეიძენს საქართველოში, ეს იმდენად საშიში არაა, როგორც სომხების შენაძენი. ისინი თბილისში რადენიმე ეკლესიას გვედავებიან.

თუ მათთან ურთიერთობას გავითვალისწინებთ, თუ როგორ ვითარებაში მოჰყავდათ ჩვენს მეფეებს ლტოლვილი სომხები და ასახლებდნენ საქართველოში, უსაფუძვლოა მათი პრეტენზია ძირძველ ქართულ ეკლესიებზე. რეაქციული იდეოლოგიის მიმდევარმა სომხებმა ჯერ კიდევ უძველეს დროს თავისებური იდეოლოგია შექმნეს. თითქოს, თუკი ამიერკავკასიაში, კერძოდ, საქართველოში, რამე სასიკეთო ხდებოდა, ეს კეთდებოდა ან სომხების ან გაქართველებულ სომხეთა (ნასომხარების) მიერ.

მათი იდეოლოგიით, სომხები არიან შემოქმედი ერი, ხოლო ქართველები – სხვისი კულტურული მიღწევების გადამღებნი. ქართული კულტურა თუ არსებობს, ეს თურმე სომხურის გადამღერება ყოფილა. ეს იდეოლოგია დღესაც ცოცხალია და ამ იდეოლოგიის ჩამოყალიბების პროცესში ყოველთვის გადასწვდებიან ხოლმე საქართველოს.

მე-19 საუკუნეში საქართველოს საქმე ისე წაუვიდა, რომ რუსეთის დახმარებით სომეხთა მრავალრიცხოვანი წრეები ფიქრობდნენ, მთელი საქართველო (პირველ რიგში, აღმოსავლეთ საქართველო) გაესომხებინათ, მიესაკუთრებინათ. ამას ქართველების მხრიდან პროტესტი მოჰყვა.

გულისხმობთ ილიას “ქვათა ღაღადს”?
- არა მარტო. ილიას გარდა, გავიხსენოთ იგივე აკაკი, იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა. სამწუხაროდ, საქმეს არ ეშველა. მათ სურდათ ნახევარი საქართველოსა და თბილისის დაპყრობა.

რატომ მაინცდამაინც ქართველები ამოიღეს მიზანში? ტერიტორიული სიახლოვის გარდა მათი პერიოდული შემოტევები იმითაც ხომ არ უნდა აიხსნას, რომ ქართველები მოვისუსტებთ ეროვნული პოზიციის დაცვაში, რითაც ისინი სარგებლობენ?
- რა თქმა უნდა. 90-იან წლებში სომხების რეაქციულმა ნაწილმა გამოაქვეყნა ასეთი წერილი: “ქართველი ერი დღეს არ არსებობს,” ეს ცალკეულ კუთხეთა კონგლომერატია, ამიტომაც შეგვიძლია მათი დამარცხება და ჯავახეთის სომხეთთან შეერთება. მათი აზრით, ქართველებში სათანადო დონეზე არ იყო ეროვნული შეგნება, ამდენად, სომხებს შეეძლოთ ამიერკავკასიაში მიზნის განხორციელება.

ისინი ნოეს შთამომავლებად მიიჩნევენ თავს. არარატი ნამდვილად მათ ეკუთვნით?
- ეს უკვე ლეგენდების სფეროა. საერთოდ, მეცნიერებაში მიღებულია, რომ სომხები შედარებით გვიან არიან მოსულნი ამიერკავკასიაში. არსებობს მონაცემი, რომ დღევანდელი სომხეთის ტერიტორიაზე სხვა ტომები ცხოვრობდნენ. შესაძლოა ვიფიქროთ, საუბარია ქართველურ ტომებზე, რომლებიც ოდესღაც არარატის მიდამოებში ბინადრობდნენ. თუმცა სომხებმა მოახერხეს ზოგიერთი ქართული ტომის განდევნა არარატიდან ან გასომხება.

მართალია, რომ მათი რეაქციული აქტივისტები, თბილისს სომხურ ქალაქად მიიჩნევდნენ?
- მთელი მე-19 საუკუნის, ასევე, მე-20 საუკუნის დასაწყისში, სომხები აცხადებდნენ, რომ თბილისი სომხური ქალაქია. დღესაც გვსმენია მათი რადიკალებისგან ასეთი სიცრუე. ცხადია, ესეც ზღაპარია. თბილისი არასდროს ყოფილა სომხური ქალაქი. უბრალოდ, სომხებმა თავიანთი სამშობლო მიატოვეს, ისინი იყვნენ ხიზნები, მათი სახელმწიფო მე-11 საუკუნეში დაეცა. გარკვეულ მიზეზთა გამო ქართველები მათ იფარავდნენ.

როგორც ამბობენ, ერთ-ერთმა სომეხმა ბერიას ჯავახეთის გადაცემა მოსთხოვა, რის გამოც ბერიამ იგი საკუთარ კაბინეტში მოკლა.
- დიახ. როგორც ისტორიკოსს, ფაქტებით მიყვარს საუბარი. თუმცა ვერსიის დონეზე მსგავსი გადმოცემა მართლაც არსებობს. როგორც აღვნიშნეთ, 1921 წელს ბოლშევიკურმა რუსეთმა ქართველებს ლორე-ტაშირი (ქვემო ქართლის სამხრეთ ნაწილში) წაართვა და გადასცა სომხებს. მადა ჭამაში მოდის და სომხების პრეტენზიები ამით არ დასრულებულა. მათ ჯავახეთის მისაკუთრებაც მოინდომეს, რაც მიუღებელი იყო საქართველოს საბჭოთა ხელისუფლებისთვის.

ერთ-ერთი ვერსიით, სომხეთის ცეკას მდივანი, გვარად ხანჯიანი შევიდა ბერიასთან კაბინეტში და სომხებისთვის ჯავახეთის მითვისების პრეტენზია წაუყენა. ამაზე შეკამათდნენ და ბერიამ ხანჯიანი თავისივე კაბინეტში რევოლვერით მოკლა.

მანანა ნოზაძე
 
 

2 გვერდები V   1 2 >
გამოხმაურება  ახალი თემა
1 წევრი კითხულობს ამ ფორუმს (1 სტუმარი და 0 ანონიმური წევრი)
0 წევრი:

 



  მსუბუქი ვერსია ამჟამად არის: 30th March 2017 - 05:36 PM