Warning: mysql_query() [function.mysql-query]: Access denied for user 'elitage'@'localhost' (using password: NO) in /home/elitage/domains/elita.ge/public_html/lofiversion/index.php on line 118

Warning: mysql_query() [function.mysql-query]: A link to the server could not be established in /home/elitage/domains/elita.ge/public_html/lofiversion/index.php on line 118
ELITA.GE > ქართული მითოსი, ხალხური თქმულებები
დახმარება - ძებნა - წევრები - კალენდარი
სრული ვერსია: ქართული მითოსი, ხალხური თქმულებები
ELITA.GE > ძირითადი > საქართველო და გარესამყარო
გვერდები: 1, 2, 3, 4, 5
tmt
"ქართული მითების პერსონაჟები"
და ხალხური თქმულებები

ქართველების წარმართობა - ი.ჯავახიშვილი - გვ.1
ანტიკური ხანის ქართული წარმართული პანთეონი - გვ. 1
კავკასიურ-იბერიული ხალხების მითოლოგია - გვ.1
ასტრალური კულტები - გვ. 1
სამყაროს სურათი არქაულ საქართველოში
(მითოლოგიური გაგება) - გვ.13

ფუსტი - გვ. 2

ძველეგვიპტურ ღვთაებათა ანარეკლი ქართულში
ავტორი: კობა ჭუმბურიძე - გვ. 2

ჭიაკოკონობა წარმართული ტრადიციაა
(ლევან მათეშვილი, „კარიბჭე“, აპრილი, 2004 წ) - გვ.11

ნინო ახუაშვილი
ხეთური დაკრძალვის რიტუალი და პარალელები ქართულ სამყაროსთან - გვ. 12

ხევსურეთის რწმენა (სერგი მაკალათია)
"მკვდრის დაკრეფა",
"სულის სახლი", "მწერელთ ნაძახინა" - გვ.12

ნაწყვეტი პროფესორ კახა კაციტაძის ლექციიდან.
რას ნიშნავდა გზა მითოსში? - გვ. 12
ლეგენდა "დამღვინებელ კაცებზე". - გვ.13






ქართული მითების პერსონაჟები


ადგილის დედა - გვ. 1
ალი (მითოლოგია) - გვ. 1; გვ. 2
ამბრი - გვ. 4
ამირანი (მითოლოგია)
არმაზი (ღვთაება) - გვ. 4



ბარბალე - გვ. 1
ბატონები
ბაყბაყ- დევი
ბედის მწერლები
ბერი-ბერა
ბერიკა
ბოსელი (ღვთაება)
ბოჩი - გვ. 1



გაცი და გაიმი - გვ. 3
გველისფერი
გიორგი (მითოლოგია)




დალი (მითოლოგია) - გვ. 1; გვ. 2
დამღვინებელი - გვ.13
დედაბერი - გვ. 1
დევი - გვ. 4
დობილნი




ვეშაპი (მითოლოგია)


ზადენი - გვ. 4


თევდორე (ღვთაება)


იახსარი


კვირია - გვ. 1
კოპალა - გვ. 3; გვ.2
კუდიანი
- გვ. 1



ლომისა - გვ.2; გვ.3


მამბერი
მაცილი - გვ. 2
მესეფები
მზეთუნახავი - გვ. 1
მირსა - მითრა - გვ.3
მინდორთ ბატონი
მიჭპა



ნაწილიანი


ოჩოკოჩი - გვ.1, გვ. 2
ოჩოპინტრე
- გვ.1


პირქუში



რაში
როკაპი - გვ. 1
თურქეთში მცხოვრები ჩვენებურის მოყოლილი როკაპზე - გვ.12



სამძიმარი - გვ. 1
სახლის ანგელოზი



ტყაშმაფა - გვ. 1, გვ. 2



ფასკუნჯი


ქაჯი



ღმერთი (ქართული მითოლოგია)


ყამარი - გვ. 1


წყარიშდიდა - გვ.1


ხვთისშვილი


ჯვარი
(ღვთაება)
ჯეგე --- გვ.3 -------


ჰარალე - გვ. 1



ხალხური თქმულებები:
"ოჩოკოჩი და მეთევზე " გვ.1
"წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი " - გვ.1
"ლეგენდა ციხეგოჯზე" - გვ. 2
" შვილი მსხვერპლად " - გვ. 2
თქმულებები მესეფეებზე - გვ. 2
გახუა მეგრელაური - გვ. 2
ლეგენდა ბულბულის ციხეზე - გვ. 2
თქმულება ალვერდის ტაძარზე - გვ. 2
თქმულება მუცოზე - გვ. 2
უშიშა ლიქოკელის ამბავი - გვ. 2
"დევენაანთხევის ლეგენდა - გვ.2
"რატომ არის საქრთველოში ბევრი ლამაზი" - გვ .3
"ბებრისციხის ლეგენდა " - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურის ტბებზე და როშკის ლოდზე" - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურზე და დევებზე II " - გვ.3
"ლეგენდა აბუდელაურის ტბების და დევების შესახებ III
(ავტორი - ბაბუა ალუდაური) - გვ.3

"დალი და მონადირე ალმასგილი" - გვ.3
"ლეგენდა კუდიგორის მთაზე" -გვ. 3
"თიანეთის შექმნის შესახებ " გვ. 3
"კისტანი "
(კვირია ჭინჭარაულის ნაამბობი) გვ. 3
"როგორ გაჩნდა ქვეყანაზე მთები და ხევები" - გვ. 4
"დალი და მონადირე მეფისა" - გვ. 4
"უშგულის ლამარიას " ამბავი - გვ. 4
სალამურის წარმოშობის მიზეზი - გვ. 4
კართანა - გვ. 11
" იამბე ციხის ნაშალო" - გვ. 12
"საკვირაო" - გვ. 12
"უფალანი" - გვ. 12
თიაქრის ლოცვა,
ქარის ლოცვა,
წარმართის ლოცვა - გვ. 12
მეგრული შელოცვა რომელიც გველს აშეშებს - გვ. 12
ჭვალის შელოცვა, გულის შელოცვა - გვ. 12
ელიას, ლაზარესა და ციური ეტლის ამბავი - გვ. 12


ბარდაველიძე ვ., ქართველთა უძველესი სარწმუნოების ისტორიიდან (ღვთაება ბარბარ-ბაბარ), თბ., 1941;
მისივე, ქართული (სვანური) საწესო გრაფიკული ხელოვნების ნიმუშები, თბ., 1953, თ. 2;
დონინი ა., ადამიანები. კერპები და ღმერთები, თბ., 1965
მაკალათია ს., ჯეგე-მისარიონის კულტი ძველ საქართველოში, თბ., 1938;
ჯავახიშვილი ივ., ქართული ერის ისტორია, წგნ., I, თბ., 1960, თ. 2
Boll F., Steraglaube und Sterndeutung, Lpz., 1918
tmt
ლომისა,
წინაქრისტიანული ღვთაება მთიულეთში. მისი სახელობის სალოცავებიდან ერთი ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფ ქედზეა, მეორე — სოფ. მლეთაში. ლომისას დღესასწაული იმართებოდა აღდგომის მე-7 კვირას.

ამ დღეს მლეთაში მლოცველები იკრიბებოდნენ მთელი აღმოსავლეთი საქართველოდან. დეკანოზები გამოასვენებდნენ დროშას და „ფერხისას“ სიმღერით აიტანდნენ მთაზე, სადაც იმართებოდა დღეობა შესაწირავით. ლეგენდების თანახმად, ლომისა გზოვანის წმ. გიორგია, რომელსაც ხორასნიდან 7 ათასი ტყვე დაუხსნია და ხარის რქებზე დაბრძანებული დამკვიდრებულა მლეთის მთაზე. მას ევედრებოდნენ შვილიერებას, თვალის სინათლეს, მიწისა და საქონლის ნაყოფიერებას. ლომისასსახით თაყვანს სცემდნენ საწინამძღვრო ჯვარს, რომელიც ტარზე იყო დამაგრებული და ოთხსავე ბოლოზე სოლარული სიმბოლოები — ბურთები ჰქონდა მიმაგრებული. მისი კულტის ამსახველი ლეგენდებისა და რიტუალების თანახმად, ლომისა მეომარია, ალისფერ ცხენზე ზის და ხელში მათრახი უჭირავს, რომლის დაკვრითაც წვავს ბოროტს. ლომისა გენეტიკურად უკავშირდება მონადირე, მხედარ ღვთაებას, რომელთა კულტი ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში ჩანს გავრცელებული საქართველოში. ლომისას კულტს სინკრეტიზაციის რთული გზა აქვს გავლილი და ქრისტიანობის ხანაში წმ. გიორგის სახელს დაუკავშირდა
.


აი კიდევ ინფორმაცია ლომისაზე -

ლომისა
თათარს რომ გაუტეხია საქართველო, ჯვარ - ხატები წაუღია და შვიდი ათასი ტყვე წაუსხია ხორასანს, იქ მთიულთა ერთი ჯვარიც ყოფილა, ლომისის ჯვარი...
ხორასანში შვიდ წელიწადს მოსავალი აღარ მოდიოდა, აღარცა ბავშვი ჩნდებოდა, აღარცა საქონელი, არც წვიმა მოდიოდა...
ბოლოს შეწუხდა ხალხი, წავიდნენ მოლასთან. მან უთხრა: ეს ტყვეებია და ეს ჯვარი თუ არ დააბრუნეთ, სულ გაწყდებითო.
ადგნენ და რომელიც მძლე ხარი ჰყავდათ, იმას დააკრეს შუბლზე ლომისის ჯვარი, შეკრიბეს ხალხი - შვიდი ათასი ტყვე და უთხრეს თავისუფლები ხართო...
უნდა გაუძღეს წინ ხარი, მაგრამ არ მიდის.. ტრიალებს ხარი.
თურე ერთი კოჭლი ქალი აკლდა ტყვეებში და სანამ ის არ მოვიდა, არ დაიძრა...
მოვიდა საიდანღაც კოჭლობით ქალი და ხარიც გაუძღვა ტყვეებს სამშობლოსაკენ. იარა ხარმა და სადაც კი დაისვენა ყველგან ნიში ააშენეს, წვერზე რომ ამოვიდა, იქ მოკვდა ხარი, გასკდა.
ამ ადგილზე ააშენეს ეკლესია და ლოცულობენ. ამიტომ ამბობენ: ლომისის წმინდა გიორგის გაუმარჯოს, ხორასანს შვიდი ათასი ტყვეს მხსნელსაო!

(მითოლოგიური ენციკლოპედია ყმაწვილთათვის -
ზ. კიკნაძე -თბილისი 2004)

ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია

http://enews.ge/2009/06/10/lomisis-wminda-giorgis-eklesia/



მეცამეტე საუკუნეში ჩვენს სამშობლოს საშინელი განსაცდელი დაატყდა თავს. ერთიანი და ძლიერი თამარის საქართველო დაკნინდა და გაპარტახდა. ხვარაზმელებიც მოგვევლინნენ ღვთის რისხვად. მათი ლაშქარი, რომელსაც სულთანი ჯალალ-ედ-დინი სარდლობდა, ორგზის შემოესია ქვეყანას. მტერი „აღაოხრებდეს საქართველოსა, არბევდეს და ტყვე-ჰყოფდეს და სრულად ხოცდეს და არავინ იყო ნუგეშინისმცემელი მათი… გაგრძელდა ესევითარი ჭირი და ზეგარდამომავალი რისხვა ხუთისა წლისა ჟამთა“. მტერმა მაშინ არაგვის ხეობაც დაარბია და 7000 არაგველი ტყვედ წაასხა.ტყვეებს თან მთიულეთის მთავარი სიწმინდე – გზოვანის წმინდა გიორგის ხატი – წაუღიათ. გადმოცემით, ამ ძლიერ ხატს ხვარაზმელთა (ხორასნელთა) მხარე „შეუკრავს“ – დედამიწას ნაყოფი აღარ გამოუღია, ადამიანი და საქონელი გაბერწებულა… ერთი სიტყვით, ქვეყანა დაღუპვის პირას მისულა.

თავზარდაცემულ სულთანს მკითხავები უხმია. მათ მოუხსენებიათ, უბედურების მიზეზი გურჯისტანის ხატიაო. საკირეში ჩააგდეთო, მყისვე უბრძანებია სულთანს. ასეც მოქცეულან, მაგრამ უვნებელი ხატი საკირიდან ამოფრენილა და იქვე მოვლენილი თეთრი ხარის რქაზე დაბრძანებულა. ხარი და ხატი მანამ არ დაძრულან ადგილიდან, სანამ სულთანს ყველა ტყვე არ გაუთავისუფლებია. მაინც დაჰკლებიათ ერთი კოჭლი დედაკაცი, რომელიც ვიღაც ხორასნელს მოახლედ წაუყვანია. ის ქალიც სასწრაფოდ მოუძებნიათ და ხატიანი ხარიც 7000 ტყვეყოფილის თანხლებით საქართველოსკენ დაძრულა. გზად, სადაც კი ხარს შეუსვენია, ხალხს ყველგან ნიში აუგია.

შინ დაბრუნებული ხარი, ყველას გასაკვირად, გზოვანის მთაზე კი არ ასულა, ერთ ციცაბო ბილიკს შესდგომია, ქსნისა და არაგვის ხეობათა წყალგამყოფ ქედამდე მიუღწევია და იქ უსულოდ დაცემულა. ხატიც იქვე დაფრენილა. ამ მთის წვერიდან არაგვამდე ხალხი ჯაჭვად გაბმულა და ტაძარი აუშენებია. რაკი ხარს ლომა ერქვა, სალოცავსაც ლომისას წმინდა გიორგი უწოდეს. ამის შემდგომ ტყვეყოფილები არაგვის ხეობაში გაფანტულან და მადლიერების ნიშნად წმინდა გიორგის სახელზე საყდრები აუშენებიათ. იქიდან მოყოლებული, უკვე რვა საუკუნეა, სულთმოფენობის შემდგომ ოთხშაბათს მლოცველებით, ლომისას უნჯი ანუ ძირძველი ყმებით, ივსება ძველი საყდარი. „ღმერთო, გაუმარჯვე დიდ ლომისას წმინდა გიორგის, ხორეშანით მობრძანებულს, შვიდი ათასი ტყვის მხსნელს, ქსნისა და არაგვის თავდამყუდებელს“, – ილოცებიან მთიულნი.

საინტერესოა, რომ ამ თქმულებას იმეორებს გურიის სოფელ ძიმითის წმინდა გიორგის ხატის კუბოს წარწერა, სადაც ნათქვამია: ეჰა შენ, დიდო მხნეო მხედარო და ღვაწლით შემოსილო და ხვარასანთა ტყვეთა მხსნელო, სასწაულთმოქმედო ახოვანო და წმინდაო მოწამეო გიორგი“.


† † †
ვახუშტი ბაგრატიონი წერს: „ლომისის მთის თხემსა არს ეკლესია წმინდა გიორგისა, წოდებული ლომისა (და ამის გამო ეწოდება მთასა ამას სახელი ესე), უგუნბათო. არნ მრავალნი ხატნი და ჯვარნი ოქრო-ვერცხლისანი დახიზნულობით. უჭვრეტს სამხრით ქსანსა, ჩრდილოეთით – მთიულეთს. მთა ესე უტყეო არს და ბალახ-ყვავილიანი, კალთათა ტყიანი“. ლომისის ტაძრის ტრაპეზი ორსაფეხურიანია. მასზე შეწირული ხატებია დასვენებული. არავინ იცის, სად არის ლომისის სასწაულთმოქმედი ხატი. აქაურთა თქმით, შიშიანობის დროს დეკანოზებს იგი გადაუმალავთ და სანაცვლოდ მისი მსგავსი ვერცხლის ხატი მოუჭედინებიათ. გადამალული ხატი ვეღარ უპოვიათ. ასლი ახლა მლეთის ეკლესიაშია დაბრძანებული. ეკლესიაშივე ინახება ლომისას ძველი ხატები (ჯვრები), ვერცხლით მოჭედილი და უბრალო ფერადი ქვებით შემკული (ორ მათგანს XVII საუკუნის ხუცური წარწერა აქვს, სადაც ბურდულის გვარია მოხსენიებული). ლომისას ერთი ბავრაყი (საეკლესიო დროშა) და ალამიც აქვს. ბავრაყი წითელია და ზედ ზანზალაკები ჰკიდია, ალამი კი სამფეროვანია (წითელი, თეთრი და ლურჯი). ალამს წვერზე შუბიანი თითბრის ბურთი უკეთია.
† † †
ლომისის მუხის კარს რკინა აქვს გადაკრული, რომელზეც თვრამეტსტრიქონიანი ხუცური წარწერა ამოუჭრიათ. ამ წარწერიდან ირკვევა კარის შემჭედი ოსტატების, პურისა და რკინის შემომწირველთა ვინაობა. წარწერა XVI-XVII საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს. კარს ოთხ მწკრივად რგოლები დაუყვება. ღამის დარაჯი, ეკლესიაში ქურდი რომ არ შეპარულიყო, ამ რგოლებს ფეხზე აყენებდა. თუ კარს ვინმე მიადგებოდა და წვალებას დაუწყებდა, რგოლები ცვიოდა და ხმაური დაძინებულ დარაჯს აღვიძებდა. თუკი მცველი დღისით დატოვებდა ეკლესიას, რგოლებს ისე აწყობდა, რომ უკან დაბრუნებულს შეემჩნია, ვინმე ხომ არ მიჰკარებოდა ტაძრის კარს. ლომისის კარის შესახებ ასეთ ამბავს ჰყვებიან: ერთხელ მთაზე მეფის ჯარს შეუსვენია. მოშიებულ მოლაშქრეებს კერძის მოსახარშად შეშა ვერ უპოვიათ, მეთაურის ბრძანებით ლომისის კარი ჩამოუხსნიათ, დაუპიათ და იმით დაუნთიათ ცეცხლი. უჭამიათ თუ არა, ყველა დაბრმავებულა. მეთაური ლომისას შევედრებია, თვალის ჩინი დაგვიბრუნე და ტაძარს რკინის კარს შევაბამო. ჯარს თვალი ახელია და სარდალს მადლობის ნიშნად ეს კარი შეუბამს.

ტაძარში ახლაც ინახება საყელურიანი დიდი რკინის ჯაჭვი. ვისაც აღთქმა აქვს დადებული ან აღთქმის დადება უნდა, ანდა რაიმეს ევედრება წმინდანს, ამ ჯაჭვს კისერზე იდებს და ტაძარს სამგზის შემოუვლის ლოცვით. ზოგს ეს წარმართობის გადმონაშთი ჰგონია, მაგრამ ეს ასე არ არის. ჯაჭვის კისერზე დადებით წმინდა გიორგისთვის ყმობის გამოცხადების ტრადიცია საქართველოში სხვაგანაც ყოფილა გავრცელებული (მაგალითად, აწყურში). საინტერესოა, რომ პალესტინაში წმინდა გიორგის ტაძრის მოლოცვისას თანამედროვე პილიგრიმებს სწორედ ასეთი საყელურიანი რკინის ჯაჭვი უნახავთ.

ხალხური გადმოცემით, ლომისის ჯაჭვი ბარიდან კისრით ამოუტანია დიდად ცოდვილ დადიანის ქალს. სხვა ვარიანტით, წმინდა გიორგის სასწაულებრივად უხსნია ერთი ქართველი ტყვე და მასაც მადლობის ნიშნად ჯაჭვი, რომელიც ტყვეობაში კისერზე ედო, ლომისის მთაზე ამოუტანია.

მეხატენი ამ ჯაჭვს ასე უმღეროდნენ:

„ლომისას ჯაჭვი ჰკიდია, არავინ იცის ვისია;
მოვიდა, ქალმა შესტირა: ეგ ჯაჭვი ჩემი ძმისია,
ლაშქრიდან გამოტანილი, შავგრემანაის ყმისია.
დეეხსენ, ჟანგმა შეჭამოს, ლომისას საკადრისია“.


† † †
მთიულებს დიდი რწმენა ჰქონდათ ალისფერ ცხენზე მჯდარი ლომისის წმინდა გიორგისა:

„წმინდა გიორგი ცხენზე ზის, ფეხთ უქრის ნიავქარია,
მხარზე ჰკიდია მათრახი სამოცდასამი მხარია,
ვისაც დაუქნევს, დაამჩნევს; მაგის დაკრული ცხარია“.


ლომისის მთავარმოწამეს შესთხოვდნენ ადამიანისა და საქონლის გამრავლებას, უშვილონი – წილიანობას (შვილიერებას); ვისაც ძუძუში რძე არ ედგა, დეკანოზი (ასე უწოდებენ მთიულეთში ხევისბერს) ტაძრის კედლიდან კირს ჩამოფხვნიდა, წყალში გახსნიდა და მაწოვარ დედაკაცს შეასმევდა. ბავშვსაც თმას პირველად აქ შეკრეჭდა დეკანოზი.

„დიდება დიდ ლომისასაო“, – დაილოცებიან ხოლმე სალოცავში ღამის სათევად მისული მლოცველები. დამხვდურთ ასე მიესალმებიან: „ხალხო, წყალობა ხატისაო“. „თქვენი მწყალობელიც იქნებაო“, – უპასუხებენ ისინი… შუაღამისას კი, როცა რძისფერი ნისლი დაჰფარავს ქსნისა და არაგვის ხეობას, ერთი მთიული ვერ მოითმენს და, თითქოს ნისლის გაფანტვა სურსო, ცისა და მიწის გასაგონად შესძახებს:

„საქართველოვ, ჩემო სამშობლოვ, წყალობა ხატისა! შეგეწიოს საქრისტიანოს გამჩენი“.
tmt
ანტიკური ხანის ქართული წარმართული პანთეონი

ქართველი ტომების უძველეს რწმენათა მიმოხილვისას გაირკვა, რომ ბუნების ძალებისა და მოვლენებისადმი თაყვანისცემისა თუ მათი გაღმერთების მხრივ ქართველებშიც სხვა ტომთათვის დამახასიათებელ სურათს ვხვდებით. როგორც ირკვევა, “თავისი წილი” ღმერთები ჰყავდათ ცალკე თემებსა და საგვარეულოებს, მთას, ხევს, მინდორს, ადგილს, ხეებს, სახლს, ფუძესა და ა. შ. ამასთანავე, ხალხური გადმოცემები და მდიდარი ეთნოგრაფიული მასალები გვიჩვენებენ, რომ ქართველებს ჰყავდათ საერთო დიდი (უფროსი) ღმერთებიცა და სატომო ან სატომთაშორისო ღვთაებებიც


ასე მაგალითად ადრე კლასობრივი საზოგადოების დროსაც ქართველთა წინაპრები ყველაზე დიდ პატივსა და თაყვანს ცის მნათობებს სცემდნენ – მთვარეს, მზესა და ვარსკვლავებს – ვითარცა საერთო ქართულ ღვთაებებს.

ახლა, შეიძლება ითქვას, კარგად არის გამორკვეული, რომ იმ დროის ქართულ ასტრალურ პანთეონს სამეული მეთაურობდა. პირველი მათგანი უფროსად მიჩნეული უზენაესი ღმერთი იყო; მეორე – ქალღმერთი მზე ან მზექალი, ხოლო მესამე – კვირია. უზენაესი ღმერთი ან მორიგე ღმერთი პანთეონსაც ედგა სათავეში და ცხადია – სამეულსაც.

იერარქიის მომდევნო საფეხურზე იდგნენ შესაბამისად: ჯვარი ან ხატი, ღვთისშვილები (ღვთისსანახი, ღვთისნაბადები) და ა. შ. უკვე იმ დროისათვის ქართველთა ყველა ღვთაება ანთროპომორფულ არსებებად არის წარმოდგენილი. ამასთანავე ირკვევა, რომ უზენაესი ღმერთი – მთვარე-ღმერთია, ე. ი. მამა-ღმერთია.

ისიც კარგად არის გამორკვეული, რომ ოდესღაც ქართველ ტომებს სათავისთავო სათემო ღვთაების გარდა ყველასათვის საერთო რწმენა ჰქონიათ და საერთო ქართული წარმართობაც ყოფილა.

ივ. ჯავახიშვილმა კარგა ხანია გამოარკვია, რომ მაგალითად, კვირიას თაყვანისცემასთან დაკავშირებულ სვანურ წესებს წმინდა ქართული წარმართული რწმენის ანარეკლი აქვთ დაცული და თვით სათანადო ფერხულის სიტყვებს მეფერხულე სვანები ქართულად წარმოთქვამენ. ამ წესების ძველქართულ სახელებთან ერთად ფერხულის ქართულად წარმოთქმის ჩვეულება უეჭველია თავდაპირველი, საერთო ქართული წესის ნაშთი უნდა იყოს.

ივ. ჯავახიშვილს სათანადოდ დამტკიცებული აქვს, რომ ახალწლის დღესასწაულის ჩვეულებების თანახმად, მეგრელი მეკვლეც თავის წარმოსათქმელ სიტყვებს მეგრულად კი არა, სწორედ ქართულად ამბობს ხოლმე, მითითებული და კიდევ ბევრი სხვა მონაცემი საფუძველს აძლევდა ავტორს დაესკვნა შემდეგი: “ცხადი ხდება, რომ არამც თუ საზოგადო ქართული, ყველა ქართველ ტომთათვის, მათ შორის მეგრელთა და სვანთათვისაც, საერთო წარმართობა არსებობდა, არამედ რომ წარმართობას საერთო ტერმინოლოგიაც, საერთო ენაც ქართული ჰქონდა
tmt
კარგად არის გამორკვეული, რომ იმ დროის ქართულ ასტრალურ პანთეონს სამეული მეთაურობდა. პირველი მათგანი უფროსად მიჩნეული უზენაესი ღმერთი იყო; მეორე – ქალღმერთი მზე ან მზექალი, ხოლო მესამე – კვირია

კვირია
— ქართულ მითოლოგიაში ღვთაება. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით კვირია ლოკალური სათემო ღვთაებების - ხვთისშვილთა წინამძღოლია, უზენაეს ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავალი და სამართლის შემოქმედი. მისი ეპითეტებია კარავიანი და ხმელთმოურავი. კვირიას საპატივცემულოდ ეწყობოდა დღესასწაულები კვირიცხოვლობა, ხალარჯობა ღამისთევით, მსხვერპლის შეწირვით და საკულტო ნადიმებით. დღესასწაულების დროს მწვანე ტოტებით ქოხებს აშენებდნენ. დასავლეთ საქართველოს მთიელებში კვირია ბუნების ნაყოფიერების მამაკაცური ღვთაებაა. მას ეძღვნებოდა ადრეული საგაზაფხულო დღესასწაულები, რომლებიც რვა ცალკეულ რიტუალს შეიცავდა. დღესასწაულთა დროს აშენებდნენ თოვლის კოშკს, აწყობდნენ მეზობელ სოფლებს შორის შეჯიბრებებს, მღეროდნენ ჰიმნებს, თამაშდებოდა სცენები, რომლებშიც თვალნათლივ მოსჩანდა ღვთაების ფალოსური ბუნება. დასავლეთ საქართველოს მთიელთა ცალკეულ სიმღერებში კვირია აგრეთვე უზენაეს ღვთაებად გვევლინება, რომელიც ზეცას და ზეციურ წყალს განაგებს. კვირიას ჰიმნს გვალვის დროს მღეროდნენ, რომ წვიმა მოსულიყო.

კვირია (ქართული) ძველი წარმართული ღვთაების სახელია. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით, კვირია ღვთისშვილთა წინამდგომია; სვანეთში ის ითვლებოდა ამინდის, მიწის ნაყოფიერებისა და შვილთა სიმრავლის ღვთაებად. ქრისტიანობის დამკვიდრების შემდეგ ის გაიგივეული იქნა წმინდა კვირიკესთან, რომლის სახელობის ტაძარი (ლაგურკა – ზემო სვანეთის სოფელ კალაში) დღესაც განსაკუთრებული პატივით არის გარემოსილი.
ი.ჯავახიშვილის მტკიცებით, კვირია შეიძლება წარმომდგარი იყოს კვირადღის სახელწოდებისაგან, ან ძველ საბერძნეთში გავრცელებული ვაჟის სახელისაგან კვირია ( " უფალი "), ან კიდევ კვირინე ღვთაების სახელისაგან. გიორგი მელიქიშვილის აზრით, იგი უკავშირდება ურარტულ ღვთაებას კუერას, ანდრო ლეკიაშვილის აზრით კი ქართველ მთიელებს კვირიას სახით იესო ქრისტე ჰყავდათ წარმოდგენილი.

სავარაუდოდ კვირიასთან არის დაკავშირებული სახელი კვირიკეც -

კვირიკე (ბერძნული) " უფლისა ". ქართულში ადრიდანვე გვხვდება არაერთი ისტორიული პირის სახელად. მისგან ნაწარმოებია გვარები: კვირიკაძე, კვირიკაშვილი, კვირიკიძე, კვირიკეიშვილი, კვირკვაია, კვირკვეია. კვირიკეს ქართული შესატყვისია უფლისა (აქედან გვარი – უფლისაშვილი). სომხურში ეს სახელი დაცულია კირაკოს-ის ფორმით. საერთოდ უნდა აღინიშნოს, რომ ბერძნული სიტყვა კვირიოს ( " უფალი ", " ბატონი "), საიდანაც ნაწარმოებია კვირიკე, საფუძვლად უძევს აგრეთვე არაერთ სახელსაც, როგორიცაა, მაგალითად, კაცის სახელები: კვირიონ (კირიონ), კვიროსი (კიროსი), კირიაკ, კირიან და ამათგან წამოქმნილი ქალის სახელები: კირა, კირიაკა, კირიანა, და სხვანი
.


http://www.geogen.ge/index.php?id_menu=52&...et=10&abc=1
tmt
ოჩოკოჩი

— ქართულ მითოლოგიაში ტყის ღვთაება. გადმოცემით, ოჩოკოჩს მეტყველება არ შეუძლია, მაგრამ მისი ხმა ადამიანებს თავზარს სცემს. ოჩოკოჩს სხეული ჟანგისფერი თმით აქვს დაფარული. მას გრძელი და ბასრი ბრჭყალები აქვს, მკერდზე კი ნაჯახის მსგავსი წანაზარდი, რომლითაც იგი მის მოწინააღმდეგეს შუაზე სჭრის. ადამიანის მიერ მოკლული ოჩოკოჩი მეორე გასროლის შემდეგ ცოცხლდება. გავრცელებული სიუჟეტების თანახმად ოჩოკოჩი ელტვის ტყის დედოფლის ტყაში-მაფას სიყვარულს.

ხალხური ნაამბობი
ოჩოკოჩი დიდია და ბანჯგვლიანი, მკერდზე ორი რქა აქვს გამოშვერილი. ტყეში მიუვალ ადგილებში ცხოვრობს. ღამით თუ ტყეში ძლიერი "ვოო!!" ღრიალი გაისმა - ეს ოჩოკოჩია ნამდვილად.

ოჩოკოჩი მწყემსთან მიდის, ცეცხლზე თბება
(მთქმელი მ.სიჭინავა 70 წლის, სოფ. ლესიჭინე, ჩხოროწყუს რაიონი)

ერთხელ ძროხებს ვმწყემსავდი. ღამით ჩემი ამხანაგები დაკარგული ძროხის საძებნელად წავიდნენ და მარტო დავრჩი კარავში. უცბად რაღაცნაირი - "ვოოს" ძახილი მომესმა. მივხვდი ოჩოკოჩი რომ იყო. შევშინდი და კუთხებში ძროხებთან დავიმალე. კარი გაიღო და ოჩოკოჩი შემოვიდა. საჭმელი შეჭამა და წავიდა. ცოტა ხნის შემდეგ ვიღაცამ დამიძახა: "ცეცხლი გინთიაო!" და ოჩოკოჩი ისევ შემოვიდა. ისიც მიუჯდა ცეცხლს, გაითბო ტანი და წავიდა.



ოჩოკოჩის ეშვები აქვს (მთქმელი ბ.მალანია 70 წლის, სოფ. ჩხოროწყუს )

მე არ მინახავს, მაგრამ ბევრჯერ გამიგია: ოჩოკოჩი კაცისნაირიაო, დაბღავისო, მთიან და ტყიან ადგილებში ცხოვრობსო. კაცს არ ერჩისო, მაგრამ თუ გააჯავრა, მაშინ შეებრძოლებაო. ოჩოკოჩი ახმახიაო, იტყოდნენმ ფეხშიშველა დადის და ეშვები აქვსო. მკერდზე საფეთელის მსგავსი რქები აქვს წამოზრდილიო. როცა დადის, ყვირის და მიხარხარებს. სადაც კაცი ცხოვრობს, იმ ადგილებში არ დადის. უმეტესად მონადირეები და მეჯოგეები ხვდებიან მას.


ოჩოკოჩი და მეთევზე (მთქმელი ა. კვარაცხელია 70 წლის, სოფ. ნაკიფუ)

ჩემს სახლში ერთხელ მუშაობდა მარტვილის რაიონიდან მოსული კაცი გრიშა ჯგერენაია. მან ასეთი ამბავი მოყვა: თურმე, გრიშას მეზობელი, ღამით, მდინარეზე დაგებულ ფაცერს დარაჯობდა. ცეცხლი ენთო და ღამეს ათევდა, ეშინოდა თევზი არავინ მომპაროსო. მდინარიდან მოესმა საშინელი ხმაური და წყლის დგაფუნი. წყლის შხეფები შორს იფანტებოდნენ, კაცმა ნახა, რომ აუარებელი თევზი დაცვენილა ფაცერზე. დაჭერილი თევზები ცეცხლის პირას დაუყრია. ცოტახანში თურმე ამ კაცთან მოსულა ოჩოკოჩი: კაცის ფორმის, დაბალი ტანის, ჩაფსკვნილი, ტანი ბალნით ჰქონდა დაფარული.

ოჩოკოჩს უთქვამს ამ კაცისათვის: - ეს თევზი ნახევარი ჩემიაო. მეც ბევრი ვიშრომეო, დანარებიდან გამოვდენე ისინი ხელებით, ფეხებითა და ჯოხითაო. ამდენი თევზიო ოდესმე თუ დაგიჭერიაო შენი ფაცერით? შენც ხომ გესმოდა ცემი ხმაურიო. კაცმა არაფერი უპასუხა. საერთოდ ოჩოკოჩთან საუბარი არ შეიძლება. მერე ოჩოკოჩს თვითონ გაუყვია შუაზე ეს თევზი. თავისი წილიდან ცეცხლზე შეუწვია სამყოფი თევზი და შეუჭამია. მერე დარჩენილი თევზი თან წაუღია და წასულა



ოჩოკოჩის მკერდი

მეგრული მითოლოგიის თანახმად,

უსიერ ტყეში, სადაც მზის სხივს სტუმრადაც არ მიესვლება, ცხოვრობს ოჩოკოჩი _ საკვირველი გოლიათი და ტყაშმაფას ქმარი.

მას მკერდზე, თმასთან ერთად, აქვს გრძელი ძვლისებური წანაზარდები, ბასრი რქის მსგავსი, ან საჩეჩელას მსგავსი გრძელი, რკინის კბილანებით, რომლითაც მტერს იოლად ამარცხებს.

ოჩოკოჩი გარეული ტახების მბრძანებელია. ტყეში თუ ვინმე შეხვდება, მძლავრი ხელებით თავის საშინელ მკერდზე მიიკრავს და ასე კლავს.

ოჩოკოჩს ერთხელ უნდა ესროლო, დაჭრილმა ოჩოკოჩმა რაც არ უნდა გეხვეწოთ, მეორე ტყვიაც გაიმეტეთ და სიცოცხლე სწრაფად დამამთავრებინეო, არ დაუჯეროთ. მეორე ტყვიის შემდეგ ოჩოკოჩს ჭრილობა გაუმრთელდება და მსროლელი თავად ხვდება მსხვერპლი
.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45...00#entry1700285



ოჩოკოჩს წააგავს ოჩოპინტრეც და ბოჩი -

ოჩოპინტრე
ქართულ მითოლოგიაში გარეულ ცხოველთა წინამძღოლი და მფარველი. მისი სახელის პირველი ნაწილი (ოჩო), ქართული პანთეონის სხვა ღვთაებას - ბოჩის უკავშირდება, ხოლო მეორე ნაწილი (პინტე, პინტრე) - ბერძნულ პანს. ოჩოპინტრე თითოეული ცხოველის სულს ფლობს. მონადირე სანადიროდ წასვლამდე (და ნადირობისას) ოჩოპინტრეს ევედრება იღბალს და ნადირის მოკვლის ნებართვას.


ბოჩი -
ქართველთა ძველი წარმართული ღვთაება. პირველად წერილობით ძეგლებში ექვთიმე მთაწმინდელთან გვხვდება. ი. ჯავახიშვილის აზრით, სახელი ბოჩი ოჩს და ვოჩს (მამალ თხას - ვაცს) უკავშირდება და ნადირთ მფარველი ან მისი მსგავსი ღვთაების სახელია. ვ. ბარდაველიძეს ოჩი||, ბოჩი მესაქონლეობის მფარველ ღვთაებად მიაჩნდა. ახალი ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით, ბოჩი მოსავლიანობის მფარველი ღვთაებაც უნდა ყოფილიყო.


სამივე კი (ტყის კაცი) გარკვეულწილად ჰგვანან პანს -



Пан ("понравившийся всем"), в греческой мифологии божество стад, лесов и полей, сын вестника богов Гермеса и нимфы Дриопы. Этот покровитель горных лесов и пастбищ, коз и овец был козлоног и рогат. Дриопа ужаснулась, увидев новорожденного сына, заросшего волосами и бородатого. Однако Гермес и боги-олимпийцы лишь рассмеялись и нарекли младенца Паном. Вместе с сатирами и силенами, демонами стихийных плодоносных сил земли, Пан входил в свиту Диониса. Игривый и жизнерадостный, он был известен своим пристрастием к вину и веселью, пылкой влюбленностью и преследованием нимф. Одна из них, Сиринга, в страхе перед козлоногим богом превратилась в тростник, из которого Пан сделал свирель. Непременный судья пастушеских музыкальных состязаний, он вызвал на соревнование Аполлона и, по мнению судьи, царя Мидаса, победил его. В отместку бог наградил судью ослиными ушами. Как божество стихийных сил природы, звуком своей свирели Пан наводил на людей беспричинный, так называемый панический страх, особенно в знойный летний полдень, когда замирали леса и поля. Пан помогал в битвах, наводя ужас на врагов; он помог Зевсу в борьбе с титанами. Культ Пана был особенно распространен в Аркадии, именно там расположена священная гора, названная его именем. В римской мифологии Пану соответствуют Фавн и сильван.
tmt
კავკასიურ-იბერიული ხალხების მითოლოგიური წარმოდგენებისთვის დამახასიათებელია მზის, მთვარის და სხვა მნათობების პერსონიფიკაცია. ქართულ მითებში მთვარე მამაკაცია, მზე - ქალი; ისინი ხან და-ძმანი არიან, ხან - ცოლ-ქმარი, ხან კი - დედა-შვილი. დაღესტნის მთიელები მთვარეს და მზეს ქალიშვილის და ჭაბუკის იერით გამოსახავდნენ, ამასთანავე ზოგიერთ მითში ისინი და-ძმად გვევლინებიან, ზოგში კი - შეყვარებულებად. აფხაზთა პანთეონში თავდაპირველად შედიოდა მზის ამოსვლის და ჩასვლის ღვთაება ხაიტი, რომელიც დაკავშირებული იყო ცოცხალთა სამყაროსთან, გარდაცვლილთა სამყაროსთან, ზღვასთან. ძველი წარმოდგენებით, ხაიტის საზღვაო სამეფოში მთებიდან უზარმაზარი ხვრელით ჩაედინება ყველა მდინარე. ხაიტის ქალური შესატყვისი - კოდოში, რომლის კულტიც გავრცელებული იყო აფხაზეთის სანაპირო ზოლში და ზოგიერთ მოსაზღვრე ადიღეურ ტომში (მაგ. შაფსუღებში), გამოისახებოდა მისადმი მიძღვნილი ტყეებისა და ცალკეული ხის თაყვანისცემით. მოგვიანებით აფხაზურ პანთეონში შევიდნენ ამრა (მზის პერსონიფიკაცია) და ამზა (მთვარის პერსონიფიკაცია). მთვარის ფაზების წარმოშობის შესახებ მითის მიხედვით, ამრა (მზე) - მშვენიერი ქალია, ხოლო ამზა - მისი ქმარი. ამზას მოსდევს მისი და - ეშმაკი. როდესაც დაეწევა გაქცეულ ძმას, იგი იწყებს მის ჭამას. ამ დროს ჩნდება ამრა, რომელსაც გაუგია უბედურების შესახებ. ის თავისკენ ექაჩება ამზას, ხოლო და - თავისკენ. კამათს ღვთაება გადაჭრის: 15 დღით იგი ამზას ეშმაკს აძლევს (რომელიც ამ პერიოდში თითქმის მთლიანად შთანთქავს მთვარეს), ხოლო 15 დღით - მის ცოლს ამრას. იგი ახერხებს მიუსწროს ამზას სიცოცხლის ბოლოს (როდესაც მთვარე ილევა) და ალერსით და ზრუნვით კვლავ შთაბეროს სიცოცხლე. სავსემთვარეობისას კვლავ ეშმაკი აღიდგენს უფლებებს. არსებობს მთვარეზე ლაქების ახსნის სხვადასხვა ვარიანტი: მეცხვარის მიერ ზევით ასროლილი და მთვარეზე გაბნეული ძროხის ნაკელი; ნართ სასრიყვას ჯოგი, რომელიც მთვარეზე ძოვს. ქართველთა წარმოდგენით ლაქები მთვარეზე დედის მიერ ცომში მოსვრილი ხელით შვილისთვის სილის გაწვნის კვალია. მრავალი კავკასიური ხალხის რწმენით მთვარის დაბნელება ხდება იმის გამო, რომ მას თავს ესხმის ურჩხული (დრაკონი), რომელიც მის შეჭმას ლამობს; არსებობდა ტრადიცია მთვარის დაბნელების დროს მისი მიმართულებით სროლისა, რათა ეხსნათ იგი.

ინგუშების და ჩეჩნების მითოლოგიაში ციური მნათობებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე სიუჟეტი არსებობს. ერთ-ერთის მიხედვით, პერსონიფიცირებული მზე (ან მზის ღმერთი) გელა დილით ზღვიდან ამოდის, ხოლო საღამოს კვლავ ზღვაში ჩადის. როდესაც იგი ჰორიზონტზე ამოდის, მისგან ზღვის ქაფი წვეთავს. წელიწადში ორჯერ (ბუნიობის დროს) დედამისს - აზას სტუმრობს (ზოგიერთი მითის მიხედვით, აზა მზის შვილია, ყოველივე ცოცხალის მფარველი; დაიბადა მზის სხივისგან და წარმოადგენს მზის სხივების მაცოცხლებელ ძალას). ერთ-ერთი მითის თანახმად, მზე და მთვარე ძმები არიან (თუმცა სხვადასხვა დედის შვილები), რომელთაც მუდმივად დევნის მათი ბოროტი და მოჟი, რომელსაც ცაზე თავისი ნათესავები შეუჭამია; როცა იგი მათ დაეწევა, ხდება დაბნელება. სხვა მითი მოგვითხრობს მზისა და სხვა მნათობების წარმოშობის შესახებ. მშვენიერ ქალიშვილს მისდევდა მასზე შეყვარებული სახელგანთქმული ოსტატი-მჭედელი, რომელმაც არ იცოდა, რომ ეს ქალიშვილი მისი და იყო: იგი მას გავარვარებული ოქროს კომბლით მისდევდა მანამდე, ვიდრე ორივენი არ მოკვდნენ. კომბლის ნაპერწკლები ვარსკვლავებად გადაიქცნენ, ჭაბუკი - მზედ, ხოლო ქალიშვილი - მთვარედ. დღემდე ჭაბუკი (მზე) ცდილობს დაეწიოს ცაზე მის შეყვარებულს (მთვარეს).

http://geomythology.gol.ge/Iber-CaucasMythology.htm
tmt
ბარბალე
ქართულ მითოლოგიაში მზის განმასახიერებელი ქალღმერთი. ძირითადად თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალის ნაყოფიერების საწყისის მფარველ ღვთაებას. ხალხური წარმოდგენით, ბარბალე განაპირობებს მიწათმოქმედების და მესაქონლეობის პროდუქტების სიუხვეს, ხელს უწყობს როგორც მსხვილი რქოსანი საქონლის და შინაური ფრინველის, ისე ადამიანის განაყოფიერებას. ბარბალესადმი იყო მიძღვნილი სხვადასხვა დღესასწაული, რომელთაგან მთავარი ზამთრის მზებუდობას ემთხვეოდა. ბარბალესადმი მიძღვნილ რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებში გამოიყენებოდა საგნები, რომლებიც მზის სიმბოლოებს წარმოადგენდნენ. თვით ბარბალეს სახელიც (ცნობილია აგრეთვე მისი სხვა ვარიანტები - საერთო ქართული - ბარბარე/ბაბალე და სვანური - ბაბარი/ბარბალი/ბარბოლი) ჰპოვებს ლინგვისტურ პარალელებს წრის, ბორბლის, მოელვარე ალის ქართულ დასახელებებში; ბარბალეს სახელში ვლინდება აგრეთვე ფორმალური და სემანტიკური მსგავსება შუმერულ-აქადურ ეპითეტთან bibbirru - მოელვარე სხივი, ბრწყინვალება.

ბარბალეს თაყვანს სცემდნენ, როგორც მკურნალს, რომელიც ადამიანებს თვალს უხელს და განკურნავს თავის ტკივილის, ყვავილის და სხვა დაავადებებისგან. ბარბალეს შეეძლო აგრეთვე ადამიანებზე უბედურებები, გასაჭირი და სიკვდილიც მოეწია
.


მე პირადად ხშირად მინახავა ბორბლის გამოსახულება სხვადასხვა ისტორიულ ძეგლებზე.

აი ეს დედაბოძი - გადაღებულია ახალგორის მუზეომში -



ზედა გამოსახულია ბორბალი -
ანუ იგივე ბირჯღალო.
ანუ ეს იგივა მზეა.

აი კიდევ ცნობა ბარბალეზე
აკაკი გელოვანის მითოლოგიური ლექსიკონიდან


ბარბალე
- ბაბარი, (შუმერულ ქართული ბარბარ - ბარბარე)
- ერთ ერთი უძველესი წარმართული ქალღმერთი - ქართულ (ძირითადად სვანურ) მითებში, მზის მოქცევის ადგილობრივი ღვთაება, დედობისა და ფურობის ასტრალური სახე. ეს ძალზე პოპულარული ქალღვთაება ნათლისა და ბნელის ბრძოლაში პირველს ემსახურება, ჩაბმულია კოსმოგონიურ მოვლენების რკალში, რადგან ზეგავლენას ახდენს მზის ბუნიობაზე, ებრძვის ციურ გველეშაპს, რომელიც ლამობს მზისა და მთვარი ჩაყლაპვას (კიდეც ყლაპავს ხოლმე მთვარეს და ამ დროს მთვარე სისხლისფრად ჩანს - ესაა მთვარის დაბნელების ახსნა სვანურ მითებში. შემდეგ მზე გველეშაპს ფატრავს სხივებით და ათავისუფლებს მნათობს).
უძველეს წარსულში მისი სახელობის თვე იყო დაალოებით იანვარი.
შუმერთა მზის ღვთაების ბაბბარის კავშირი ქართულ წარმართულ ბარბარესთან მზის ღმერთტან და ქალღმერთთან - უდავოა. სახელთა სხვადასხვაობის მიუხედავად მათი ფუნქცია და ხასიათი მთლიანობით ხასიათდება: ბარბარ - ბაბალე - ბარბარე - შამაში,
ენლილი - ლილე - და უთუ შეიძლება იწოდონ შუმერულ ქართული პანთეონის მზის ღვთებად. სვანეთში ბარბალეს სახე ღრმად დამკვიდრდა, შემდეგ შეცვალა ტარ-ღვთაებამ (" ტარ-ბედნიერმა"), ცხვრის მფარვლმა ღვთაებამ. კულტი მაინც დარჩა (ი .ჯავახიშვილი, ვ. ბარდაველიძე)

ბარბალეს საკულტო "გირგედს", მარმარილოს მრგვალ გამოსახულებას, "ხაჭაპურის გულს" უშგულის ღვთისმშობლის ეკლესიაში დღემდე ინახავენ უთუოდ მზის სიმბოლოს მნშვნელობა ჰქონდა, სენთან ბრძოლა ევალებოდა, ამიტომ უკლავდნენ ძროხას ან ხარს. მისი დღესასწაული ბარბალობა მზის მობრუნებასთან იყო დაკავშირებული. დიდ წმინდა სალოცავზე ბარბალ - დოლაშა ეძრვნებოდა სიმღერა, რაც მსხვერპლშეწირვის წინ სრულდებოდა და უდავოდ მზისა და ხარის კულტის შერწყმას გულისხმობდა:
"მზე შემოაქვთ რქებით ხარებს!! მზე შენია, ბარბალ - დოლაშ!!"
საკულტო ლოცვა სრულდებოდა ბარბალობას - სვანურად ბარბლობ, ბარბლაშ.
სარიტუალო შესაწირავი იყო რძის ფაფა, დიდი მრგვალი ხაჭაპურები (სვანურად მურგვალ ქუთ), ტაბლა (ლეჩხუმში) მრგვალი საგნები,
რომელნიც მზის დისკოს ემსგავსებიან: ნედლი წკნელის და მწვანე რტოების რგოლი, გვერგვი, გახვრეტილი კვირისტავი და სხვ...


მწვანე გრეხილის წკნელის რგოლები - "კირკვტაილები" სვანეთში განცხდაბ დღეს - ნათლიღებასაც იცოდნენ: სახლში ჰკიდებდნენ მრავლად. ეს სულ სოლარული (მზის) ატრიბუტებია. ღამით გამოცხობილ ხაჭაპურებს ბოსელში წაიღებდნენ,ან ფარეხში, იქვე ლოცულობდნენ და ჭამდნენ შინაურები, უცხოს არ უნდა ენახა.
თუ ამ რიტუალს რამე დააკლდებოდა, იმ წელს საქონელს ზიანი არ ასცდებოდა და "სულ უკუღმა მიდიოდა" პირუტყვი.


ანუ ჩვენ რომ ვიცით ლობიანების ცხობა ბარბარობაზე -
ეს წარმართული კულტის გადმონაშთია.

თან საინტერესოა კიდევ ერთი დეტალი
დეკემბერში ანუ 22 დეკემბერს ყველაზე მოკლე დღეა -
ანუ ამ დღის მერე ხდება "მზის შემობრუნება"
ანუ დღის ზრდა....
გარკვეულ წილად ეს სვანური რიტუალი ამასაც ასახავს
..
tmt
ასტრალური კულტები (ბერძნ. astēr - ვარსკვლავი),
ციურ მნათობთა თაყვანისცემა. ფართოდ იყო გავრცელებული მსოფლიოს ხალხებში, უმეტესად ძველ აღმოსავლეთში. ასტრალური კულტების აღმოცენებასა და გავრცელებას ხელს უწყობდა მიწათმოქმედების, განსაკუთრებით ირიგაციის განვითარება. შუამდინარეთსა და ეგვიპტეში ადრევე დაიწყეს დაკვირვება ციურ მოვლენებზე, რომელთა მიხედვით ადგენდნენ მდინარეების (ტიგრი, ევფრატი, ნილოსი) ადიდების დროსა და ხანგრძლივობას. ამ ნიადაგზე შემუშავდა ძვ. შუმერების, ბაბილონელების, ეგვიპტელებისა და სხვა. განვითარებული ასტრალური კულტები მაგ., ბაბილონელების ღვთაებათა პანთეონში შედიოდა უზენაეს ღვთაებათა შვიდეული: სინი (მთვარე), შამაში (მზე), მარდუქი (იუპიტერი), იშთარი (ვენერა), ნერგალი (მარსი), ნაბუ (მერკური) და ნინურტა (სატურნი). მათგან უდიდეს ღვტაებებად ითვკებოდნენ მთვარე და მზე. წინა აზიის უძველესი მოსახლეობის ღვთაებათა პანთეონში მზე უმთავრესად ქალღვთაების სახით იყო წარმოდგენილი. ბერძნები მას მამაკაცად წარმოადგენდნენ, მამაკაცად იყო მიჩნეული სემიტების მზის ღვთაებაც.

საქართველოში ასტრალური კულტებმა ძველთაგანვე განვითარების მაღალ საფეხურს მიაღწია და სხვადასხვა წეს-ჩვეულებათა სახით გვიანობამდე შემორჩა. აქაც ასტრალურ ღვთაებათა პანთეონში პირველი ადგილი მზეს და მთვარეს ეკავა. ამასთან, მზე წარმოდგენილი ჰყავდათ ქალღვთაების სახით (მზექალი, ბარბალე), ხოლო მთვარე - მამაკაცის სახით.

ქართველები დიდ ყურადღებას აქცევდნენ მზის მოქცევასთან დაკავშირებულ მოვლენებს და ამ მნათობის მოძრაობასთან (ნაბუნიობა) აკავშირებდნენ ბარბარობას ანუ მზის დაბადების დღეობას და თვის კალენდარს. ამავე დღეობის მიხედვით იქმნებოდა წარმოდგენა მომავალი წლის ავკარგიანობაზე. ძვ. საქართველოში მზის კულტთან ერთად არსებობდა განვითარებული მთვარის კულტი. მთვარის ღვთაებას, ზოგიერთი შეხედულებით,პირველი ადგილი ეკავა ასტრალურ ღვთაებათა პანთეონში. მისი ერთ-ერთი ტაძარი აღმართული იყო იბერიისა და ალბანეთის საზღვარზე. მთვარის კულტს ძველ საქართველოში ბევრი რამ ანათესავებს იმ ხალხთა (ასურელები, ბაბილონელები, საბიელები, ძვ. არაბები და სხვა) რელიგიის წარმოდგენებთან, რომელთაც მთვარე უმთავრეს ღვთაებად და მამაკაცად მიაჩნდათ. ივ. ჯავახიშვილმა დაამტკიცა, რომ ქართული ლამპრობა და საბიელების მთვარის დაბადების დღესასწაული ერთი და იგივეა. ორივე 24 იანვარს აღინიშნებოდა, ოღონდ ქართველები მთვარის სადიდებლად არყის ხის ტოტებს ანთებდნენ, საბიელები კი - პალმის ტოტებს.

საქართველოში, ისევე, როგორც სხვა ძველ კულტურულ ხალხებში, თაყვანს სცემდნენ აგრეთვე ცისკრის ვარსკვლავს. ხალხის რწმენით მზის ამოსვლის წინამორბედი ეს მნათობი სხვა ვარსკვლავებზე მეტად ჰგავდა მზეს. სვანეთი ეთნოგრაფიული მონაცემებით ირკვევა, რომ ქართველები ცისკრის ვარსკვლავის სადიდებელ რიტუალს სხვადასხვა დღეობებში ასრულებდნენ.

ქართველთა ასტრალურ რელიგიაში ასახულულია ქართველი ხალხის ისტორიულ წარსულის, ყოფა-ცხოვრების, მეურნეობისა და ბუნებრივი გარემოს თავისებურებანი. მაგ., დაწინაურებელი მელითონეობის საფუძველზე ქართველ ტომებში აღმოცენდა რწმენა-წარმოდგენები, რომელთა მიხედვით, რკინის ჭედვა ხალხს ასწავლა ცისკრის ვარსკვლავთან დაკავშირებული ქალღმერთის, "ოქროსნაწნავიანი" დალის (ნადირთ პატრონის) შვილმა, "ოქროსკბილიანმა" ამირანმა. ოქრო და ოქროსფერი მზეს უკავშირდებოდა. ხალხს სწამდა, რომ მზე ოქროს ბურთია და ქვეყანას ოქროს სხივებს ჰფენს. სვანური თქმულების "მზე და მთვარის" მიხედვით, საღამოს ზღვაში ჩასვენების დროს მზე ოქროს აბნევს და თუ კაცმა ამ დროს კვერნის ტყავი ზღვაში ჩადო, ტყავი ოქროთი დაიფარება.

ქართული ასტრალური კულტების ერთ-ერთი თავისებური ელემენტთა საახალწლო ჩიჩილაკი და მასთან დაკავშირებული წარმოდგენები. ჩიჩილაკის ერთ-ერთ სახეობას რაჭა-ლეჩხუმში გვერგვი ეწოდებოდა. მას შიგნით ჯვრის სახით ჰქონდა დატანებული თხილის ორი კანჩათლილი ჯოხი, ე. წ. "პაპაჯვარი". გვერგვი მზეს, სხივოსნობას განასახიერებდა და მას მზის ღვთაების ემბლემის მნიშვნელობა ენიჭებოდა. ქართული პანთეონი თავდაპირველად სამ დიდ ღვთაებას აერთიანებდა, მაგ., აღმოსავლეთ საქართველოში მთიელთა რელიგ. პანთეონის სათავეში იდგა მთვარის ღვთაება, ანუ მორიგე, მეორე ადგილი მზე ქალად წოდებულ მზის ქალღვთაებას ეკავა, ხოლო მესამე კვირიას, რომელიც შუამავლის როლს ასრულებდა ადგილობრივი ანუ მიწიერ ღვთაებებსა და მორიგეს შორის.


ძველ ქართულ ასტრალურ პანთეონში უზენაეს ღვთაებათა შვიდეულის სახელები ეწოდებოდა კვირის დღეებს. მეგრულში კვირა დღეა ჟაშხა, რაც მზის დღეს ნიშნავს; ორშაბათი - თუთაშხა - მთვარის დღე; სამშაბათი - თახაშხა - თახას დღე; ოთხშაბათი - ჯუმაშხა - ჯუხას დღე; ხუთშაბათი - ცაშხა - ცის დღე; პარასკევი - ობიშხა - ვობის დღე. ამ სახელებში "ხა" არის ფონეტიკური სახეცვლილი მეგრული დღა (დღე). ჟა (ბჟა) მეგრულად ნიშნავს მზეს, თუთა - მთვარეს. ივ. ჯავახიშვილის მოსაზრებით, სამშაბათი (მეგრ. თაშხა - თახაშხა) ქართველებისათვის მარსის და მისი ღვთების, თახას დღე უნდა ყოფილიყო. ოთხშაბათის მეგრულ-ჭანურ-სვანურ სახელში შემავალი "ჯუმა" შეიძლება იყოს მერკურის ძველი ქართული სახელი. ხუთშაბათის მეგრული სახელი ცაშხა ივ. ჯავახიშვილს მიაჩნდა ცისკრის ვარსკვლავის, ხოლო პარასკევისა - ობიშხა - იუპიტერის დღის შესატყვისად. შაბათ დღის ქართული სახელი არ ჩანს არც სვანურში და არც მეგრულ-ჭანურში. ს. ორბელიანის ლექსიკონში გვხვდება შვიდეულის დღეთა სახელები, რომლებიც დაცული ყოფილა ძველ სამწერლობო ქართულში. ეს სახელები შესაძლებლობას გვაძლევს გავიგოთ, თუ რომელი დღე რომელ მნათობთა და ღვთაებასთან იყო დაკავშირებული ქართულ წარმართულ კალენდარში. მართალია, მწკრივში ხუთი დღე დასახელებულია ბერძნულად, რაც მოწმობს, რომ ბერძნულ სახელებს განუდევნია სამწერლობო ქართული ენიდან შვიდეულია დღეთა ძველი ქართული სახელები, მაგრამ აქ დღეთა და მნათობთა სახელების დალაგების წესი ბერძნულს არ უდგება. ქართულში კვირა - მზის დღეა, ორშაბათი - მთვარისა, სამშაბათი - არიასი (მარსისა), ოთხშაბათი - ერმისა ანუ ჰერმესისა (მერკურისა), ხუთშაბათი - აფრიდიტესი ანუ ვენუსისა (ცისკრისა), პარასკევი - დიოსისა (იუპოტერისა), შაბათი - კრონოსისა.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=0
tmt
ვნახოთ კიდევ ქართული მითოლოგიის ქალი პერსონაჟები

ადგილის დედა
ქართულ მითოლოგიაში ცალკეული ადგილის (სოფლის, მთის, ხეობის, კლდის, ველის და სხვ.) მფარველი ქალღმერთი. ხევსურებს წარმოდგენილი ჰყავდათ ვერცხლის სამკაულებიანი ლამაზი ქალის სახით, რომელიც ზრუნავდა სოფლის მშვიდობიან ცხოვრებაზე და მისი მფარველობის ქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე მოხვედრილ უცხოებზე. შესაძლებელია, წარსულში ადგილის დედა ნაყოფიერების ქალღმერთიც იყო და მისი კულტი მთელ საქართველოში იყო გავრცელებული. ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად მისი კულტი ღვთისმშობლის კულტს შეერწყა, აქედანაა მისი სახელებიც - ადგილის ღვთისმშობელი ან ღვთისმშობელი. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელები თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალების, ბავშვების, მონადირეთა და საქონლის მფარველს



ადგილის დედა წააგავს ბერძნულ ქალღმერთ დემეტრას...




Деметра была сестрой Посейдона, Зевса и Аида. В ее владении находилась земля, и ее имя означало "Мать-Земля", Древнейшее доолимпийское божество.. Одно из самых почитаемых олимпийских божеств. Древнее хтоническое происхождение Д. засвидетельствовано её именем (буквально «земля-мать»; греч. δα, δη-γη, «земля»). Культовые обращения к Д.: Хлоя («зелень», «посев»), Карпофора («дарительница плодов»), Фесмофора («законодательница», «устроительница»), Сито («хлеб», «мука») указывают на функции Д. как богини плодородия.

დემეტრა (ბერძნ. Δημήτηρ Dēmētēr), ნაყოფიერებისა და მიწათმოქმედების მფარველი ღვთაება ბერძნულ მითოლოგიაში. მოგვიანებით კანონმდებლობის, ოჯახისა და ქორწინების მფარველიც. კრონოსისა და რეას ასული.

დემეტრას მითში აისახა ძველისძველი წარმოდგენა დედამიწაზე მცენარეულობის პერიოდული კვდომისა და აყვავების შესახებ. დემეტრასა და ზევსის ასული პერსეფონე ზევსისავე ნებართვით მოიტაცა ქვესკნელის ღვთაება ჰადესმა. განრისხებულმა დემეტრამ დედამიწას ნაყოფიერება დაუკარგა. ქვეყანაზე შიმშილმა დაისადგურა და ადამიანები ღმერთებს მსხვერპლს აღარ სწირავდნენ. ზევსმა პერსეფონეს უბრძანა, წელიწადის ორი მესამედი დედამიწაზე - დედასთან გაეტარებინა, დანარჩენი კი - მიცვალებულთა სამეფოში. დემეტრას საკულტო ცენტრი იყო ელევსინი, სადაც იმართებოდა ელევსინის მისტერიები - დემეტრასა და პერსეფონესადმი მიძღვნილი აგრარული დღესასწაულები. დემეტრას კულტი გავრცელებული იყო მთელ საბერძნეთსა და სიცილიაში. ძველი რომაელები დემეტრას კულტს აიგივებდნენ თავიანთ ღვთაება ცერერას კულტთან.
tmt
ალი
ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები, რომლებიც ვნებენ მშობიარეებს, ახალშობილებს, მარტოხელა მგზავრებს და სხვებს. ალები შეიძლება როგორც მამრობითი, ასევე მდედრობითი სქესის ყოფილიყვნენ. მათ საშინელი შესახედაობა ჰქონდათ (სპილენძის კბილები, შუშის კვალი, დასვრილი თმები). გადმოცემის თანახმად, ალები ცხოვრობენ ტყეში, კლდეებში, ნანგრევებში, შედიან თავლებში, ზოგჯერ მსხვერპლს, რომელსაც ახლო ნათესავის სახით ეცხადებიან, წყალში იტყუებენ. ქალ ალებს (ალქალებს) იგივე ფუნქციები აქვთ, თუმცა ნაკლები ფიზიკური ძალა გააჩნიათ. ზოგჯერ მათ ქალღმერთ დალის ფუნქციები მიეწერებათ და მის მსგავსად, მშვენიერი ოქროსთმიანი ქალის სახით ეცხადებიან თეთრ კაბაში. ალი ერთგული მსახური ხდება ადამიანის, რომელიც მას თმას და ბრჭყალებს დააჭრის. ალის ბოროტ ძალას წინ აღუდგება მის წინააღმდეგ შელოცვა ან წმინდა გიორგის სახელი.

ტყაში-მაფა
ქართულ მითოლოგიაში ტყის დედოფალი, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი. ხალხური წარმოდგენებით ტყაში-მაფა ოქროსთმიანი (ზოგჯერ შავთმიანი) მშვენიერი ქალია, რომელიც ტყეში ცხოვრობს. მასზეა დამოკიდებული მონადირის იღბალი. ტყაში-მაფა მონადირესთან საიდუმლო სასიყვარულო კავშირს ამყარებს; საიდუმლოს გაცემის შემთხვევაში იგი მის რჩეულს სიკვდილს მოუვლენს (ზოგჯერ ქვად აქცევს), ხოლო მის ოჯახს გააღატაკებს. ტყაში-მაფას სიყვარულს ეძიებს ოჩოკოჩი, რომლის ძალადობის გამო ტყაში-მაფა კვდება (ან მონადირის ხელშეწყობით შველის თავს). ზოგი მკვლევარი ტყაში-მაფას დალისთან და უსახელო “ტყის ქალის” სახელთან აკავშირებს, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა რაიონებში გავრცელებულ გადმოცემებსა და რიტუალურ სიმღერებში გვხვდება

წყარიშდიდა (მთქმელი ნ. სიგუა, ) წყარიშდიდა (წყარიშმაფა) ცხოვრობს ღელეში, ჭონჭყო ადგილებში, ტეხურში ის არ ცხოვრობს. ნახევარი (ქვევითა ნაწილი) თევზის ფორმისაა, ნახევარი (ზედა ნაწილი) ქალისა. წყარიშმაფამ თუ წინ გაგიარა და შენ მისი ნაკვალევი გადაკვეთე. უსათუოდ უჟმური შეგეყრება. ტყაშმაფა ქალია და ტყეში ცხოვრობს. წყარიშმაფა წყალში ცხოვრობს და უფრო თევზსა და ბაყაყს ჰგავს. ადამიანს ავადმყოფობას შეყრის ხოლმე

წყარიშმაფას მოჭრილი თმა (მთქმელი ჟ. ბოკუჩავა, სოფ. ლესიჭინე) ერთ ბიჭს უნახავს წყარიშმაფა. წყარიშმაფას სახელი დაუძახია - ხუტუ, ხუტუო! ამ ბიჭს მათრახი მოუქნევია წყარიშმაფასთვის . მას კივილი დაუწყია და ამ ბიჭის ოჯახი დაუწყევლია: "სახლში არც ერთი ცოცხალი არ დაგხვედროდესო." მართლაც ყველა ამოწყვეტილა. წყარიშმაფა ერთ ღამეს განუწყვეტლივ კიოდა თურმე. ამ ბიჭს გაუგონია კივილი და მისულა. წყარიშმაფას უთქვია: "სავარცხელი მომაძებნინეო." ამ ბიჭს უთქვამს: შენ რატომ დაწყევლე ჩემებიო და მაკრატლით თმა მოუჭრია და ცეცხლში დაუწვავს. წყარიშმაფას ძალა დაუკარგავს და ჩვეულებრივ ქალად ქცეულა.

წყლის დედა კივილით გაურბის დადევნებულ მგლებს (მთქმელი გ. ქობალია, გალის რაიონი) იტყოდნენ: წყალში ცხოვრობს (ზის) წყლის დედაო. იგი წინათ უნახავთ საკუთარი თვალით ერთ ღამეს, ქურდი კაცი მიდიოდა გზაზე და ნაქურდალ საქონელს მოდენიდა. გზა წყლის პირს მიჰყვებოდა. უცბად საშინელი კივილი შემოესმა. იფიქრა, ალბათ ქალიშვილი მოიტაცა ვიღაცამ და ის ქალია, რომ კივისო (მიჰკივისო). შეშინდა ქურდი და ტყის სიღრმეში შევიდა. ისევ გაისმა კივილი. ახლა უფრო ახლოს ისმოდა კივილის ხმა. დაინტერესდა ეს კაცი. ნახა, რომ წყალს მოაპობს წყლის დედოფალი (წყარიშმაფა), აქეთ-იქით ნაპირზე მგლები მისდევენ.ახლოს რომ მივიდა, ნახა, რომ ქალს არაფერი აცვია, ძალიან თეთრი ტანი და გრძელი თეთრი თმა აქვს. ამ თმით მთელი ტანი აქვს დაფარული. მდინარის ნაპირთან ყოფილა ღრმა დინება, ჩასაყვინთი მორევი. აქ რომ მისულა ეს ქალი, უცბათ გამქრალა, დაკარგულა. ალბათ, მგლებს გაექცა, თავის სამყოფში მიიტანა თავი.


სამძიმარი
ქართულ მითოლოგიაში ქაჯეთიდან მოტაცებული ქალი-ქაჯი. სამძიმარის მოტაცება ხახმატის გიორგის სახელს უკავშირდება. ამ წარმოდგენაში, ისევე, როგორც სამძიმარის შემდგომი ნათლობის სიუჟეტში აისახა წმინდა გიორგის მიერ წარმართი მეფის მოქცევის გავრცელებული მოტივი. სამძიმარი შეიძლება უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, შემდეგ კი პატარძლად შედის ოჯახში და დოვლათი და იღბალი შეაქვს. როდესაც გაირკვევა, რომ იგი მოკვდავი ქალი არ არის, სამძიმარი ტოვებს სახლს

დალი
ქართულ მითოლოგიაში ნადირობის ქალღმერთი, ველური ცხოველების მფარველი. საქართველოს მთიანეთში (უმეტესად სვანეთში) გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, დალის გარეგნობა მზეთუნახავის გარეგნობას წააგავს. დალი მიუვალ კლდეებზე ცხოვრობს, საიდანაც ეშვება მისი ოქროს თმები. დალი მაქციაა, მას შეუძლია ადამიანს გამოეცხადოს ცხოველის ან ფრინველის სახით. მის რჩეულ მონადირეს, რომელიც მასთან სიყვარულს გაიზიარებს, დალი ეხმარება ნადირობაში მანამ, სანამ მონადირე მათი სიყვარულის საიდუმლოს ინახავს. ამ პირობის დამრღვევი მონადირე აუცილებლად იღუპება. დალის და უცნობი მონადირის შვილად ითვლება ამირანი. ზემოთ

დედაბერი
ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში მოხუცი ქალები. ზოგი მათგანი კაცთმოყვარეა, კეთილგანწყობილი და ეხმარება გმირებს, ზოგი კი პირიქით, ადამიანთა მიმართ მტრულად არის განწყობილი. ამ უკანასკნელთ ემორჩილებიან ბუნებრივი სტიქიები, რომელთაც ისინი იყენებენ, რათა ხელი შეუშალონ გმირს მიზნის განხორციელებაში. ზემოთ
tmt
კუდიანი
ქართველთა მითოლოგიურ წარმოდგენებსა და ფოლკლორში გრძნეული ქალები. კუდიანები მახინჯები და კუზიანები არიან, დიდი კბილები და ეშვები აქვთ, მიწამდე სიგრძის თმები და მხრებზე გადაკიდებული ძუძუები. კუდიანებს ნებისმიერი სახის მიღება და ადამიანის მოჯადოება შეუძლიათ. ისინი ბნელ გამოქვაბულებში ცხოვრობენ და გადაადგილდებიან კატაზე, მამალზე, მგელზე ან სხვა ცხოველებზე ამხედრებულები ან გადაადგილებისთვის საყოფაცხოვრებო საგნებს იყენებენ - ქოთანს, როდინს, ცოცხს და სხვ. მათი წინამძღოლის - როკაპის დაძახებაზე კუდიანები ტაბაკონის მთაზე იკრიბებიან



როკაპი
ქართულ მითოლოგიაში კუდიანების მეთაური, რომლებსაც მისთვის ადამიანთა გულები მოაქვთ. ღმერთის მიერ დასჯილი როკაპი მიწაში ღრმად ჩასობილ რკინის ბოძზეა მიბმული. როკაპი ყოველ წელს ცდილობს ბოძის ამოგლეჯას და განთავისუფლებას, მაგრამ როდესაც თითქმის ახერხებს ამას, ბოძზე ჩიტი ჯდება; როკაპი მას ჯოხს მოუქნევს, ჩიტი გაფრინდება, ხოლო ბოძი კვლავ ღრმად ჩადის მიწაში
tmt
მზეთუნახავი
ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში ოქროსთმიანი მშვენიერი ქალი, რომელიც სასწაულებრივად იბადება მცენარეებიდან. მზეთუნახავი ჩაკეტილია ცხრა მთას იქით მიუვალ ციხე-კოშკში; გმირმა, რომ მოიპოვოს იგი, უნდა შეასრულოს ურთულესი დავალება ან გამოიცნოს მისი გამოცანები. ხშირად მზეთუნახავი მოჯადოებულია და გადაქცეულია ირმად, მტრედად, გველად. მისი მომაჯადოებელი ბოროტი არსების განადგურების შემდეგ მზეთუნახავი, ჯადოსნური სიტყვის ან მოქმედების შედეგად, თავის პირვანდელ სახეს იბრუნებს. მზეთუნახავი კეთილია და გამჭრიახი. ჯადოსნური საგნების მეშვეობით იგი ეხმარება გმირს, რომელსაც მიჰყვება ცოლად



ყამარი
ქართულ მითოლოგიაში ციური ქალწული, ამირანის შესახებ თქმულებების პერსონაჟი. ყამარის გარეგნობა და ხასიათი მზეთუნახავისას წააგავს. ყამარი კეთილი არსებაა, ერთგულად უყვარს ამირანი, რომელიც იტაცებს მას ზღვისიქითა ქვეყნიდან, ამარცხებს რა მამამისს - ამინდის და საავდრო ღრუბლების მეუფეს და ქაჯების მბრძანებელს. ყამარი მას შემდეგაც ელის თავის შეყვარებულს, რაც მას კლდეზე მიაჯაჭვავენ. ზოგი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ყამარის მოტაცება ზეციური ცეცხლის მოტაცებას განასახიერებს (აქედან სიუჟეტის დაკავშირება ბერძნულ პრომეთესთან).
tmt
ჰარალე

— ქართულ მითოლოგიაში მოსავლისა და ნაყოფიერების ღმერთი. ამ სახელიდან მომდინარეობს სიმღერის ტექსტი „ჰარი, ჰარალე“.


იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითები[/color]

[b]იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითოლოგია ჩრდილოეთ კავკასიაში და ამიერკავკასიის ნაწილში მცხოვრებ იმ ხალხთა მითოლოგიური წარმოდგენების ერთობლიობას წარმოადგენს, რომლებიც საუბრობენ კავკასიური ენების ოჯახში შემავალ ენებზე. ამ ხალხთა ჯგუფს განეკუთვნებიან: ქართველები, ადიღები (ყაბარდოელები, ადიღები, ჩერქეზები), აფხაზები, აბაზები, ჩეჩნები და ინგუშები (ვაინახები), დაღესტნელები (ავარელები, ლეკები, დარგუელები, ლაკები, ლეზგები და სხვ.) და სხვ.

წარმოშობის ისტორია
ეს მითოლოგიური სისტემები წარმოიშვა უხსოვარ წარსულში იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა წინაპარ ტომებს შორის. განვითარების პროცესში ეს სისტემები სხვადასხვა ზეგავლენას განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ზეგავლენა მათზე ქრისტიანობამ და ისლამმა იქონია. კავკასიურ-იბერიული მითების ცალკეული ციკლები თითქმის არ შემონახულა, რადგან დიდ ეპოსებს (მაგ. ქართული ეპოსი ამირანის შესახებ, კავკასიური ნართების ეპოსი) შეერწყა თითქმის ყველა მითოლოგიური სიუჟეტი და მოტივი. მრავალი წარმოდგენის და სიუჟეტის აღდგენა ხდება ენობრივი მონაცემებში და სიმღერებში, ცეკვებში, ზეპირ გადმოცემებსა და რიტუალებში გაბნეული მოტივების მიხედვით. ეს მოტივები, რომლებიც კარგავდნენ პირვანდელ კონტექსტს, ზოგჯერ ერწყმოდნენ გვიანდელ რელიგიურ სისტემებს და ქრისტიანული და მუსულმანური კულტის ელემენტებად იქცეოდნენ.

კავკასიურ-იბერიული მითოლოგიის უძველეს პლასტებზე წარმოდგენას იძლევა არქეოლოგია. ენეოლითისა და ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან ჩვენამდე მოაღწია საყოფაცხოვრებო და საკულტო დანიშნულების საგნების ფრაგმენტებმა, რომლებზეც გამოსახულია ასტრალური ნიშნები, ჯვრები, ოთხკუთხედები, ადამიანთა და ცხოველთა ფიგურები. სხვადასხვა ტიპის სამარხების არსებობა გვაფიქრებინებს უკვე ამ ეპოქაში სიკვდილისშემდგომი სამყაროს შესახებ კომპლექსური წარმოდგენების არსებობაზე. კავკასიელ ხალხთა კოსმოგონიური წარმოდგენების მიხედვით, ხმელეთს მრგვალი ფორმა ჰქონდა და გარშემორტყმული იყო ზღვით ან მთებით. სამყაროს კიდეზე იდგა ცხოვრების ხე, რომელიც ვერტიკალურად აერთებდა ცას, დედამიწასა და მიწისქწვეშა სამყაროს. ჩეჩნების და ინგუშების წარმოდგენების თანახმად, მიწისქვეშა სამყარო ვერტიკალურად შვიდ სხვა სამყაროდ იყოფოდა, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო თითოეული სამყაროს კიდეზე არსებული სოროებითა თუ საიდუმლო გამოქვაბულებით (მოგვიანებით ჩეჩნებსა და ინგუშებში წარმოიშვა ერთიანი მიწისქვეშა სამყაროს გაგება).

კოსმოგონიური წარმოდგენების შემდგომ განვითარებაზე თვალის გადევნება კარგად შეიძლება ენობრივი მონაცემების საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც სამყარო გადამკვეთ კოორდინატებზე განლაგებული ცალკეული სამყაროებისგან შედგება (შდრ. ქართული სკნელი); ვერტიკალურად განლაგდება ზედა სამყარო (ზესკნელი), მიწიერი სამყარო (სკნელი) და მიწისქვეშა სამყარო (ქვესკნელი); ჰორიზონტალურად სამყაროს ცენტრის (სკნელის) წინ მოთავსებულია წინა სამყარო (წინასკნელი), ხოლო უკან - უკანა სამყარო (უკანასკნელი). ზედა სამყარო დასახლებულია ღვთაებებით, ფრინველებით და ფანტასტიური არსებებით, შუა - ადამიანებით, ცხოველებითა და მცენარეებით. ქვედა სამყარო ბოროტი ქტონური არსებების - დევების, დრაკონების, აგრეთვე სიღრმისეული წ...ბის სამყაროა. სამ ვერტიკალურ სამყაროს (ქართულ მითოლოგიაში) შეესაბამება თეთრი, წითელი და შავი ფერი. წინა სამყაროს - ნათელს და კეთილგანწყობილს, შეესაბამება გაგება “აქ”, ხოლო მის საპირისპირო უკანა სამყაროს - ბნელს, იდუმალს, ხიფათით და მოულოდნელობებით აღსავსეს - გაგება “იქ”. ბოროტი უკანა სამყაროს გამო მრავალი ჩვეულებით იკრძალებოდა უკან მოხედვა. ვერტიკალურად და ჰორიზონტალურად განლაგებულ სამყაროთა მთელი ეს სისტემა გარშემორტყმულია ბნელი გარეთა სამყაროთი - გარესკნელით, რომლის იქით არაფერი არ არსებობს და რომელიც მოიაზრება, როგორც გაყინული სიბნელე და უცვლელი მარადისობა. ვერტიკალურად განლაგებული სამყაროები ერთმანეთისგან ჰაერის სისქით და ხმელეთით გამოიყოფა, ხოლო ჰორიზონტალური - შვიდი (ცხრა) მთით და ზღვით.

ერთი სამყაროდან მეორეში გადასვლა შესაძლებელია მხოლოდ ღვთაებების და ღმერთკაცებისთვის, ხოლო ადამიანს ასეთი გადასვლა შეუძლია მხოლოდ ღვთაების ნებართვით “იერის ცვლის” ანუ სიკვდილის გზით (შდრ. ქართული “გარდაცვალება”), როდესაც სული დროებით ტოვებს სხეულს, “მოგზაურობს” ღვთაებებთან ერთად ერთი სამყაროდან მეორეში, ხოლო დაბრუნების შემდეგ კვლავ შესახლდება მის სხეულში (ქართ. გახუა მეგრელაური, ინგუშური ბოტკი შირტკა). მოგვიანებით ჩნდება (ალბათ, ქრისტიანობის და მუსულმანობის გავლენით) სამოთხის და ჯოჯოხეთის ცნებები, ფორმდება სიუჟეტები, რომლებიც აღწერს სულის გადასვლას გარდაცვლილთა სამეფოში და ცოდვილთა სასჯელებს. ყველა სამყაროს ერთმანეთთან აერთიანებს სამყაროს კიდეზე მდგარი მსოფლიო ხე (მისი ვარიანტებია - სვეტი, რომელსაც ეყრდნობა ცარგვალი; კოშკი; ციდან დაშვებული ჯაჭვი; ირემი უზარმაზარი დატოტვილი რქებით, რომლებიც ცამდე აღწევს) მასზე მიბმული ცხოველით (აფხაზთა წარმოდგენით, როდესაც ცხოველი იღვიძებს და განთავისუფლებას ლამობს, ხდება მიწისძვრები). სამყაროთა შორის კავშირი მყარდება აგრეთვე ჯადოსნური ცხოველების, ფრინველების, ფანტასტიური არსებების (გმირთა რაშები, არწივები, თეთრი და შავი ცხვრები, დევები, ქაჯები და ა. შ.) მეშვეობით. ამ წარმოდგენებს უკავშირდება რწმენა ხის და ტყეების ზებუნებრივი ძალის შესახებ. მრავალი ტომი (აფხაზები, ადიღები, დაღესტნელები) თაყვანს სცემდა ხეებს და სწირავდა მსხვერპლს. ქართულ მითებში ღვთაებები ხშირად ევლინებიან ურჩ ქვეშევრდომებს ხეების სახით.

ჩეჩნების და ინგუშების კოსმოგონიური წარმოდგენა სიცოცხლის წარმოშობას უკავშირებს დედამიწაზე დაშვებულ უზარმაზარ თეთრ ფრინველს. დედამიწა მაშინ წარმოადგენდა ბრტყელ, უწყლო ხმელეთს, მცენარეებისა და ცხოველების გარეშე. ფრინველის უკან გაფრენის შემდეგ მისი ექსკრემენტებისგან წარმოიქმნა წყალი და თესლი, დაღვრილი წყლისგან წარმოიქმნა ზღვები, ტბები, მდინარეები; ქარით გაფანტული თესლით წარმოიშვა სხვადასხვა მცენარე. სხვა ვაინახური მითების მიხედვით მთები, ცხოველები და ადამიანები შექმნა დემიურგმა დიალამ. კავკასიურ-იბერიულ მითებში შემონახულია ძველი წინაქრისტიანული და წინაისლამური ღვთაებების პანთეონები უზენაესი ღვთაებით სათავეში. თუმცა მითებში უზენაესი ღვთაების გავლენა სხვა ღვთაებებზე ხშირად არ ვლინდება (ისევე, როგორც უზენაეს ღვთაებებს ხშირად უფრო არქაული მითოლოგიური პერსონაჟების ნიშან-თვისებები აქვს შემორჩენილი), რაც ამ წარმოდგენების შედარებით გვიანდელ წარმოშობაზე მიუთითებს. ამასთანავე, უზენაესი ღვთაების ცნებამ მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაცია განიცადა ქრისტიანობის და ისლამის გავლენით.

ქართული პანთეონის სათავეში დგას უზენაესი ღვთაება - ღმერთი, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ინაწილებს ზოგიერთ ფუნქციას სხვა ღვთაებებთან, არსებითად წარმოადგენს მსოფლიო წესრიგის ერთადერთ დამფუძნებელს და დამცველს, ყოველივე არსებულის მბრძანებელს. იგი იმყოფება მეცხრე ცაზე და მისი ნების გარეშე არაფერი არ ხდება არც მზისქვეშეთში, არც გარდაცვლილთა საუფლოში (ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ღმერთი ასოცირდებოდა ბიბლიურ მამა - ღმერთთან). დანარჩენ ღვთაებებს - ხვთისშვილებს (ღმერთის შვილებს) ლოკალური ღვთაებების - მფარველების და ადამიანთა და უზენაეს ღმერთს შორის შუამავლების ფუნქცია აქვთ. ხვთისშვილთა მეთაურად ითვლებოდა კვირია - ხმელეთის მმართველი, რომელსაც საკუთარი კარავი ანუ სახლეული ჰქონდა. ზოგიერთი მითის მიხედვით, კვირია ითვლებოდა შუამავლად ღმერთსა და დანარჩენ ხვთისშვილებს შორის, რომლებიც მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში იკრიბებოდნენ უზენაესი ღმერთის კართან (დასავლეთ საქართველოს მთის ხალხთა მითებში კვირია ნაყოფიერების ფალოსური ღვთაებაა).

აფხაზური პანთეონის სათავეში დგას ანცვა, რომელსაც შერწყმული აქვს ჭექა-ქუხილის და ნადირობის ძველი ღვთაებების, დედა-ღვთაების და სხვათა ნიშან-თვისებები. ადიღეურ მითოლოგიაში პანთეონის მეთაური, დემიურგი და შემოქმედი არის ტხა (სიტყვის წარმოშობა ადიღეური “დიგე”, “ტიგე” - მზე, საშუალებას იძლევა ვიფიქროთ, რომ თავდაპირველად შემოქმედის როლი ეკუთვნოდა მზის ღვთაებას); მოგვიანებით ტხას ფუნქციებმა გადაინაცვლა ტხაშხოსთან. ტხაშხოს კულტმა მიიღო ქრისტიანობის ზოგიერთი ელემენტი, ხოლო ჩრდილოეთ კავკასიაში ისლამის გავრცელების შემდეგ ალაჰის კულტს შეერწყა.

ჩეჩნურ-ინგუშურ მითოლოგიაში უზენაესი ღვთაება, დემიურგი არის დიალა. დაღესტანში ერთი და იმავე ფუნქციის მქონე მითოლოგიურ პერსონაჟებს არა აქვთ საერთო სახელი, თითქმის ყველა ხალხს თავისი ღმერთები ჰყავს. პანთეონის სათავეში დგას ზალი (ლეკებთან), ბეჩედი (ავარელებთან), გინიში (წახურებთან), იინიში (რუთულებთან) და სხვ.

tmt
ისტორიულმა შესწავლამ დაგვარწმუნა,რომ ქართველების საწარმართო სარწმუნოების მთავარ ღვთაებად მთვარე, [b]ღმერთი მამაკაცი ითვლებოდა.

ყურადღების ღირსია ის გარემოება, რომ მთავარ ღვთაებად მზე კი არ ითვლება, როგორც ჩვეულებრივ არის ხოლმე, არამედ მთვარე. ეს ცხადი, დამახასიათებელი თვისებაა სარწმუნოებისა. შემდეგ განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია აგრეთვე ის გარემოება, რომ მთვარე ქართველი ხალხის შეხედულებისამებრ მამაკაცია და არა დედაკაცი, როგორც ჩვეულებრივ არის
მიღებული. ესეც საგულისხმიერო დამახასიათებელი თვისებაა სარწმუნოებისა.
მთვარე მთავარ ღვთაებად ასურელებისა და ქარანელების ანუ საბიელთა სარწმუნოებაში ითვლებოდა, მას "სინ"-ს ეძახდნენ და ქვეყნიერების მბრძანებელადა სთვლიდნენ. საყურადღებოა მეტადრე ის, რომ ამ ორივე ხალხის შეხედულებითაც მთვარე მამაკაცად ითვლებოდა.


ეგვიპტელები, ებრაელები, ბერძნები, რომაელები, არაბები და ფინიკიელები მთვარეს ჩვეულებრივ დედაკაცადა სთვლიდნენ ხოლმე.

მაშასადამე, მხოლოდ ასურელებს, ქარანელთ და ქართველებს მიაჩნდათ მთვარე მთავარ ღვთაებად და ამასთანავე მამაკაცად. შედარებითი შესწავლა გვიჩვენებს, რომ ქარანელების, ანუ საბიელთა და ქართველების უძველეს სარწმუნოებათა შორის სხვა მხრივაც დიდი მსგავსება არსებობს.

ავიღოთ მაგალითად ჩვენი "ლამპრობა" (სვანური "ლიმპჲარი"). ზემოთ გამორკვეული იყო, რომ ეს ჩვეულება მთვარის დიდებისა და მსახურების ნაშთია, როცა ხალხი ანთებულ არყის ხეებით ხელში ამ ღვთაებას დიდებას უგალობდა ხოლმე. ჩვენ დავინახეთ, რომ ეს დღესასწაული ზამთარში იცის უეჭველად, რამდენიმე კვირით დიდმარხვის წინ. საბიელებსაც ჰქონდათ სწორედ ზამთარში, სახელდობრ იანვარში, დიდი უქმე, როდესაც ღვთაების სადიდებლად ნაძვის ტოტებს აანთებდნენ ხოლმე. საყურადღებო ისაა, რომ სწორედ ამ დროს, 24 იანვარს, მთვარის დაბადების დღესასწაული იყო დაწესებული. რასაკვირველია, ჩვენი "ლამპრობა" და ქარანელების მთვარის დაბადების დღესასწაული ერთი და იგივეა. საყურადღებოა, რომ თეთრი-გიორგობა ზამთარშიაც იცის, სახელდობრ 24 ― 25 დეკემბერს, ესე იგი ქრისტეს შობის დღეს; მაშასადამე, აქ მთვარის დაბადების დღე ქრისტეს დაბადების დღეს მიუზიდნია. ქარანელებსაც მთვარის დღესასწაული თვეში ოთხჯერ ჰქონდათ: ახალ მთვარეს, პირველ მეოთხედს, გავსებულის და მცხრალი მთვარის დროს. ქართველებსავით ქარანელებსაც მაისშივე ერთი რაღაც დღესასწაული ჰქონიათ, როდესაც ვარდსა სუნავდნენ ხოლმე. დასასრულ, ქარანელებსაც ადამიანის მსხვერპლად შეწირვის ჩვეულება სცოდნიათ და დიდი ყურადღების ღირსია, რომ სწორედ ის სიტყვა, რომელიც შესაწირავ მსხვერპლსა ნიშნავს ― "ზებარიხ", არაბული სიტყვა არ არის, არამედ ქართულსა და სომხურში ჩვეულებრივს სახელს "ზვარაკს" წარმოადგენს. ვინ ვისგან შეითვისა მთვარის თაყვანისცემა, ამ საკითხის გადაწყვეტა ჯერ შეუძლებელია: ზოგი მეცნიერები, როგორც მაგ. ჰომმელი და ნილსენი, არაბებისკენ იწევენ, ზოგი ასურელებისკენ, ზოგი სუმერისა და აკკადისაკენ. ამიერიდან ამ საკითხის გადაწყვეტის დროს მეცნიერებას ქართველების მთვარის თაყვანისცემაც უნდა გათვალისწინებული ჰქონდეს.

როგორც ზემოთ აღნიშნული იყო, მთვარის თაყვანისცემის დროს, თავდაპირველად ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვა მიღებული ყოფილა; მერე ეს წესი ამოიკვეთა და ადამიანის მაგიერ პირუტყვს სწირავდნენ ღვთაებას. ეს იცოდა ჩვენმა ისტორიკოსმა ლ. მროველმაც, რომელსაც ამ სათნო ცვლილების მოთავედ მეფე რევი მიაჩნია; მან "მეფობასა შინა მისსა აღარავის უტევა ქართლსა შინა ყრმათა "შეწირვად", რომელსა იგი ამისსა უწინარეს და პირველ შესწირვიდეს მსხვერპლად ყრმათა, არამედ ცხვრისა და ძროხისა შეწირვა განუწესა და ამისთჳს ეწოდა მას რევ მართალი"-ო, ამბობს ისტორიკოსი (ცხ. მეფეთა * 169 ― 170, გვ. 43).

რასაკვირველია, ქართველთა წარმართ ღვთაებათა სასუფეველში მარტო მთვარე არ იქნებოდა. უკვე ზემომოყვანილ თქმულებებში მთვარის გარდა ორი კიდევ სხვა იყო მოხსენებული, ღმერთი შემოქმედი და ღრუბელთა ბატონი. ხოლო მრავალი სხვა თქმულებებიდან და წყაროებიდან კიდევ დანარჩენ ღვთაებათა სახელებისა და თვისებების გამორკვევა შეიძლება. რაკი წყაროები სხვადასხვაგვარია, ამიტომ თვით ცნობებიცა და დასკვნა, რომელსაც ჩვენ მასალების კვლევაძიება შეგვძენს, ერთნაირი არ არის და, თუმცა თითოეული ღვთაების სახელისა და თვისებათა გამორკვევა თანაბარი სიცხადით შეუძლებელია, მაგრამ მაინც საგულისხმიერო სურათი გვეშლება თვალწინ.


ივანე ჯავახიშვილი
ქართველი ერის ისტორია
პირველი ტომი
თავი მეორე

ქართველების წარმართობა
http://www.amsi.ge/istoria/ij/qei1/T2.html
tmt
ეს არის სვანური ხალხური ამბავი (თქმულება), რომელიც ბატონმა ვარლამმა და ბაბუაჩემმა ერმენტო კვიციანმა ჩაიწერეს სოფელ დოლში (ბეჩოს თემი) 1940 წელს
http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&p...9020cf904ec29b0

აი ისიც:

XXXV. წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი

არის ერთი მოხუცი ქალი, შვილი არ უჩნდება. ღმერთს და კაცს ყველას შვილის
გაჩენას ევედრება. წავიდა ერთ დღეს სარეცხის გასარეცხად. [რომ] რეცხავს,
ასე გობზე ორი ვაშლი მოიტანა წყალმა. ეს ვაშლები მოხუცმა შეჭამა.
გავიდა ხანი (და), დრო და მოხუცი დაფეხმძიმდა. გაუჩნდა გოგო და ვაჟი.
ვაჟი იყო ფოლადის და გოგო წელსზემოთ /შუის ზევით/ ოქროსი და წელსქვემოთ ვერცხლის.
ეს გოგო და ვაჟი დღითიდღე /დღე მეორე/იზრდებიან. ვაჟს
ჰქვია შამშიათილი. მიდის ყოველდღე სანადიროდ. თავისი დედა და და
ნანადირევის ხორცით მარტო ჰყავს. და კოშკზე ჰყავს და
ნანადირევის ტვინსღა აჭმევს.
ერთ დღეს მიდის [ვაჟი] სანადიროდ და მიადგა ერთ სოფელს (და). ამ
სოფელში დიდი და პატარა ყველა ტირის და იხოკავს. ჰკითხა:
-- რატომ(ო) ტირიხართ თქვენ ასე?
ამათ უთხრეს: -- ერთი(ო) დევი დაეპატრონა ამ სოფელს და ყოველ
დღე საქონლის /სულდგმულის/ ჯოგი მიჰყავს.
წავიდა [ვაჟი] მეორე სოფელში და აქაც ასე ტირიან და იხოკებიან.
ამათ უთხრეს, რომ ერთი წითელი დევიო დაგვეპატრონა და
ყოველ დღე ცხენის ჯოგს გვართმევს.
არაფერი და, მიადგა მესამე სოფელს. აქაც ასე ტიროდნენ და იხოკავდნენ.
ჰკითხა ამათ და ამათაც ასე უპასუხეს:
-- ერთი თეთრი დევი(ო) მოდის ყოველდღე ამ სოფელში და
კაცის(ო) ჯოგი მიჰყავს.
ამათ გამოჰკითხა: -- რა გზით(ო) /რითო/ მიაქვს დევს ეს ბაჟი?
უთხრეს, რომ: -- ერთ ხიდზეღა(ო) აქვს გასაყვანი ყოველთვის.
წავიდა შამშიათილი ამ ხიდისკენ და დაუდარაჯდა. ხანი და
დრო გავიდა (და), ხიდზე საქონლის ჯოგი მოდის და უკან მოსდევს შავი დევი, შავ
ცხენს აზის, ისე. შუა ხიდზე გამოვიდა და აქ [რაში] გაუშეშდა.
დევმა უთხრა: -- ა, მსუნაგო რაშო, რისი(ო) გეშინია? ჩემიო შიშით
წყალში თევზი ვერ ჩერდება და მიწაზე სულდგმული, მეტი რისი(ო)
გეშინია? წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი ჯერ
დაუბადებელი იქნება; დაბადებული თუ იქნება, გაზრდილი არ იქნება [და]
აქ რა ენდომება?
-- ა, ცუდო მსუნაგო დევო, წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი
დაბადებულიც არის, გაზრდილიც არის და აქაც არის!
მივიდა დევთან და თავი მოაჭრა, ტანი მდინარეში ჩააგდო,
თავი თავისსავე რაშს მიამაგრა და გაუშვა ისე.
გავიდა ცოტა დრო და ხიდზე მოდის ცხენის ჯოგი. ჯოგს უკან
მოსდევს წითელი დევი, წითელ რაშს აზის, ისე. შუა ხიდამდე
მოვიდა და აქ რაში გაუშეშდა. [დევმა] უთხრა: -- რისი(ო) გეშინია?
ჩემი შიშითო წყალში თევზი ვერ ინძრევა, ცაზე ფრინველი.
წითელი ვაშლის შვილი შამშიათილი დაუბადებელი იქნება. დაბადებული თუ იქნება, გაზრდილი არ იქნება;
გაზრდილი თუ იქნება, აქ რა ენდომება?
-- ა, ცუდო მსუნაგო დევო, შამშიათილი დაბადებულიც არის, გაზრდილიც
არის და აქაც არის!
გადახტა და კისერი მოაჭრა. ტანი მდინარეში ჩააგდო, თავი
მიამაგრა რაშს და გაუშვა ისე.
საღამოსკენ /მხარისკენ/ ხიდზე მოდის ადამიანთა ჯოგი. ჯოგს მოსდევს
თეთრი დევი, თეთრ რაშს აზის, ისე. შუა ხიდამდე როგორც
მოვიდა, აქ რაში გაუშეშდა. ამ
დევმაც ისე უთხრა რაშს, როგორც
სხვა დევებმა. გადმოხტა შამშიათილი და დაჰკრა დაშნა, მაგრამ
დაშნა, როგორც ნამსხვრევი, ისე იქცა. თურმე ეს დევი ტოლისა
ყოფილა. ახლა უთხრა შამშიათილმა: -- მეჭიდავეო.
დევი ყაბულს მოვიდა. ჭიდაობენ, ჭიდაობენ, მაგრამ ვერცერთი ვერ ერევა.
ახლა უთხრა შამშიათილმა ხალხს: -- თქვენ(ო) მსუნაგებო მართლაც,
თორემ თქვენი გულისთვის(ო) ვაკეთებ /მაქვს/ ამას რატომ(ო) არ მეხმარებით?
მიესია ყველა (და), წააქციეს დევი, შებორკეს და შამშიათილმა
სახლში წაიყვანა. აქ გათხარა დიდი ორმო და ამაში
ჩასვა დევი, ზემოდან დიდი დოლაბი დაახურა.
არაფერი და არიან ასე. შამშიათილი ყოველდღე სანადიროდ
მიდის და საღამოს მოაქვს ნანადირევის ხორცი.
ერთ დღეს შამშიათილი არ არის სახლში, ისე თავის დედას
მიწიდან ღუღუნი მოესმა. მიაწვა დოლაბს და ჩასახედი გააკეთა
ორმოში. ორმოდან დევმა უთხრა:
-- მადლიმც გექნება, საჭმელიო მომიტანე რამე.
ასე დედაბერი ყოველდღე უზიდავს საჭმელს.
(ერთს) შემდგომ დევმა უთხრა: -- ბაგირიო დაგრიხე და
ამომიყვანე.
დედაბერმა უთხრა: -- რისიო აჯობებს დასაგრეხად?
დევმა უთხრა: -- შენს შვილსო ცხენები ჰყავს, იმათ კუდები
და ფაფრები მოაჭერი და იმისი(ო) დაგრიხე.
დედაბერმა ეს ასე გააკეთა. ორმოში ჩაუშვა ბაგირი, მაგრამ ვერ
ჩასწვდა დევამდე. დევმა უთხრა: შენიო ნაწნავი მიამატე. დედაბერმა
ასე გააკეთა და დევი ამოიყვანა. არიან ასე. დევი დღისით მასთან
ჰყავს და ღამით მალავს. ამ დევსა და დედაბერს ერთმანეთი შეუყვარდათ.
ახლა დედაბერს უნდა, რომ თავის შვილს რამე მოუხერხოს.
ერთ დღეს ნადირობიდან [რომ] დაბრუნდა, მაშინ შამშიათილმა თავის დედას
უთხრა: -- დედა, კარგა ვარგისი ხომ ვარ?
-- კარგიო, დედა გენაცვალოს, მაგრამ შენი მამისთანა
ვარგისი ვერ ხარ.
-- რას(ო) შვრებოდა იმისთანას ჩემი მამა, რომ მე ვერ გავაკეთო?
-- შენი მამაო ამ კოშკს ზემოდან დოლაბს გადააგდებდა
და მეორე მხარეს იჭერდა.
ამას მეც(ო) ვიზამ.
გადააგდო დოლაბი კოშკს ზემოდან და მეორე მხარეს დაიჭირა.
ახლა თავისმა დედამ უთხრა: -- შენი მამაო ძალიან ვიწრო პაჭიჭების
ჩაცმისას იღლებოდაო [და] ისე კოშკზე გადაგდებულ დოლაბს
მეორე მხარეზე იჭერდაო.
-- აბა მეცო შემიკერე ვიწრო პაჭიჭები.
მეორე დღეს თავისმა დედამ მისცა ძალიან ვიწრო პაჭიჭები
და ამათ ჩაცმაში ძალიან დაიღალა, ისე, რომ ოფლი წურწურით
სდიოდა. გადააგდო დოლაბი კოშკს ზემოდან, დახვდა მეორე მხარეს,
მაგრამ ვერ დაიჭირა და როგორც ნამსხვრევი, ასე გადაიქცა.

ხანი და დრო გავიდა და თავისი და, კოშკზე რომ იყო, არის
გაკვირვებული თავისი ძმის მოუსვლელობით. ერთ დღეს გამოიხედა კარში და
კოშკის გვერდით ნახა თავისი ძმა ნამსხვრევებად ქცეული.
დაიწყო კივილი, მაგრამ მკვდარს რას უშველიდა. ჩამოვიდა კოშკიდან,
ჩაიცვა თავისი ძმის სამოსი, დამტვრეული ტანი შეახვია
და ისე (ხელთ) დაიჭირა.

მიდის, მიდის (და), ერთ ტყეში შევიდა და აქ ვერხვის ფუღუროში
გახვეული თავისი ძმის ტანი შეინახა.
თვითონ დაიწყო სვლა. გადააწყდა ერთ სახელმწიფოს და აქ ხელმწიფე
ქალიშვილს ათხოვებს. კოშკზე ცხვირსახოცი ჰკიდია, და ვინც
ამ ცხვირსახოცს მშვილდ-ისარს მოარტყამს, იმასო მივცემ ჩემს ქალიშვილს.
ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ ვერ ახვედრებს /არტყამს/. სთხოვა ახლა ამ გოგომ
(ეს გოგო მამაკაცურად ჩაცმული არის): მეო მასროლინეთ.

ხელმწიფემ ნება მისცა. ესროლა ამ გოგომ და შუაში მოახვედრა.
ხელმწიფემ თავისი ქალიშვილი ამას დაულოცა ცოლად. აქ ქორწილი
გადაიხადეს და გოგომ უთხრა: -- მეო სხვა ადგილზე ვარ /მაქვს/ წასასვლელი და აქეთობისასო
გამოგივლი.

წავიდა მეორე სახელმწიფოში და აქაც ათხოვებს ხელმწიფე თავის
გოგოს, კოშკზე ბეჭედი ჰკდია და ვინც მოახვედრებს მშვილდს
იმისი არის გოგო. ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ ახვედრებს. სთხოვა ამ
გოგომ სროლის ნება. მისცეს ნება და ბეჭედს შუაში მოახვედრა.
ხელმწიფემ თავისი გოგო ამას მისცა.
აქაც ქორწილის შემდეგ წავიდა კვლავ მესამე სახელმწიფოში. აქ
ხელმწიფეს კოშკზე ნემსი უკიდია: ვინც კი ამ ნემსს
მოახვედრებს, იმასო ჩემს ქალიშვილს მივცემ. ესვრის ყველა, მაგრამ ვერავინ
ვერ ახვედრებს. ესროლა ამ გოგომ და ნემსი შუაზე გადაჭრა.
ხელმწიფემ თავისი ქალიშვილი მისცა, კარგი ქორწილი გადაუხადა,
ბევრი ქონება მისცა და ისე გაუშვა თავისი გოგო და სიძე.
გამოუარეს მეორე ცოლის სახლს. აქ ხელმწიფემ მრავალი ქონება
მისცა, ისე ამანაც გაუშვა ესენი. გამოუარეს პირველად [რომ] დაინიშნა,
იმ ცოლის სახლს. აქედანაც მრავალი ქონება წაიღო და ისე მოდის თავისი
სახლისკენ. გზაზე, სადაც თავისი ძმის ტანი შეინახა, იქამდე ცოტაღა
უკლიათ, ისე ამ გოგომ უთხრა [ამათ]: -- მეო წინ წავალ,
სახლეულებს გავაგებინებო და მზადო დაგვხვდებიან.
ადგა /მოვიდა/ ეს გოგო და თავისი ძმის ტანი გამოიტანა ფუღუროდან,
ჩააცვა სამოსი და დადო შუა გზაში. თვითონ კურდღლად გადაიქცა და
გაქრა.
გამოუარეს მექორწილეებმა და ცოლებმა შამშიათილს.
ეს მათი ქმარი ჰგონიათ. დაიწყეს კივილი.
უფროსმა ცოლმა უთხრა: -- კივილი არაფერს(ო) უშველის, ვისაცო
რა შეგიძლიათ, ის(ო) გააკეთეთ.
ერთმა თქვა: -- მეო გამრთელება შემიძლია.
მეორემ თქვა: -- მეო სისხლის ჩაყენება შემიძლია.
მესამემ თქვა: -- მეო სულის ჩადგმა შემიძლია.
ასე მოიქცა ყველა და გააცოცხლეს თავიანთი ქმარი. შამშიათილი
მიხვდა, რომ ეს თავისი დის მოწყობილი არის. ამან უთხრა: -- გამიშვითო წინ და სახლში(ო)
მოვემზადებით. -- წავიდა სახლში და სახლში
თავისი დედა და დევი ორთავე მოკლა. ამათ დარჩენიათ ვაჟიშვილი.
ეს შამშიათილს ძალიან უყვარს. მოაღწიეს თავისმა ცოლებმა და კარგი
ქორწილი გადაუხადა. არიან ასე.
ერთ დღეს შამშიათილი ცუდ გუნებაზე დადგა. თავისი
ცოლები ეკითხებიან: -- რატომ(ო) ხარ ცუდ გუნებაზე?
-- ჩემისთანაო და არავის ჰყოლია და ისო დამეკარგა.
წავალო იმის საძებრად.
თავის ცოლებს უჭირთ, მაგრამ უარს მაინც ვერ ეუბნებიან: -- ჩვენო
[რომ] გორგალი მოგცეთ, იმასო გაჰყევი.
დააგდო გორგალი გზაში და მიდის გორვით. ეს გორგალი ჩავარდა
მიწის ხვრელში. ჩაჰყვა შამშიათილი აქ და წააწყდა დიდ
მინდორს. ამ მინდორში ბავშვები რიკტაფელას თამაშობენ. ერთი ვაჟი
ურევიათ იმისთანა, რომ თავისი ტოლები ყველას მტვრად
აქცევს /მიაქვს/: ყველას სჯაბნის. შეხედა ამ ბავშვმა შამშიათილს და მოკურცხლა სახლში. აქ თავის
დედას უთხრა, რომ: -- დედა, შენო შენს ძმას [რომ] ახსენებდი, იმის
მსგავსიო წევს მინდორში.
-- აბაო, დედა გენაცვალოს, გადიო და შემოიყვანე.
წავიდა ეს ბიჭი და შემოიყვანა შამშიათილი. ამან თავისი და
იცნო და ძალიან გაუხარდათ ერთმანეთის ნახვა. არიან ასე ერთ
ალაგად. (ერთს) შემდეგ ბრუნდებიან თავიანთ სახლში. გზაზე ხვდებათ ოთხი
ცხენოსანი ვაჟკაცი. ერთმა უთხრა ამათ: -- განზე გადექითო,
თორემ, ჩემს ძმა შამშიათილს გეფიცებით, ცუდ დღესო
დაგაყრით.
შამშიათილმა უთხრა: -- რატომო ახსენებთ თქვენ შამშიათილს?
ერთმა უთხრა: -- შამშიათილი ჩემიო ძმა იყო.
სამმა უთხრა, რომ: -- ჩვენიო მამა იყო.
ეს შამშიათილს ძალიან გაუხარდა და უთხრა: -- აბა მეო ვარ
შამშიათილი.
ეს ამათაც ძალიან გაუხარდათ და ყველანი მოდიან სახლში. თურმე
შამშიათილი თავისი დის საძებნელად [რომ] წავიდა, მაშინ ცოლები ყველა
ფეხმძიმედ დარჩენია და ყველას ვაჟიშვილები შეძენია. ესენი ყველა შეიყარა
და კარგი ცხოვრება განვლეს.
ვიდრე ისინი მოვიდოდნენ, მანამდემც ვყოფილიყავით.

(ერმენტო კვიციანი. დოლი. ვარლამ თოფურია 2.V.1940.)
tmt
სენაკთან ახლოს მდინარე ტეხურის სანაპიროზე მდებარეობს ციხეგოჯი (ნოქალაქევი, ძვ.წ. მესამე საუკუნე). ისტორიული წყაროებით იგი ეგრისისა და სვანეთის ერისთავს ქუჯის აუგია. ეს ძეგლი ბერძნულ წყაროებში ’’არქეოპოლისად’’ მოიხსენება.

ლეგენდა, რომელზეც გიამბობთ, ამ ადგილს უკავშირდება


ნოქალაქევის ტერიტორია თათრებისაგან ყოფილა დაკავებული,დაუნგრევიათ, აუოხრებიათ ციხე-ქალაქი, ხალხიც გაუჟლეტიათ,მოსახლეობა საშინელ დღეში ყოფილა ჩავარდნილი. ერთხელ, ერთი ფეხმძიმე ქალი წყლის მოსატანად მდინარე ტეხურზე ჩასულა. გამოკიდებია ვიღაცა თათარი. ქალი გაქცეულა, მაგრამ მტერი ფეხდაფეხ მისდევდა, დაეწია კიდეც. ის იყო უნდა დაეჭირა,რომ ქალი შევედრებია ღმერთს, ღვთისმშობელს:

დედა მოკა,მოკა,მოკა,
სითი მოკა, მათი მოკა,
წორო ქიქივდგათი ბოგა.

(დედა ორსული,ორსული, ორსული,
შენც ორსული, მეც ორსული,
ორივემ თანაბრად გავიდგათ ხიდი.)

ამ სიტყვებით გადამხტარა წყალში, ნაპირები შევიწროვებულა და ქალი მეორე ნაპირზე გასულა უვნებლად.

იმ ადგილს, რომელიც ახლაც ვიწრო ხეობადაა დარჩენილი, დედამოკას ეძახიან.



http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&p...c&start=120
tmt
http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&p...c&start=120

ერთ-ერტ საინფორმაციო (ტურისტულ) ბუკლეტში ამოვიკითხე ფუსტების (თუ ფრუსტების) შესახებ, იმ ბუკლეტში ბილიკზეც იყო საუბარი რომელიც თუ სწორედ მახსოვს ლეჩხუმიდან-0სვანეთამდე გრძელდება ....
ეს ფუსტები რაღაც განძისმცველებივითააა..... ის ბუკლეტი თუ ჩამივარდა დავასკანერებ და დავდებ...
ეხლა ეს მცირედი რაც ინტერნეტში ვნახე:

ფუსტი

ფუსტელთა სამხედრო-სარწმუნოებრივ საიდუმლო ორდენს ჯერ კიდევ მახლობელი აღმოსავლეთის, მსოფლიო ცივილიზაციის აკვნად ცნობილ ძველ ქვეყნებში - ძველ ეგვიპტეში, შუამდინარეთში, ბაბილონში და ა.შ. იცნობდნენ. მოგვიანებით როგორც ჩანს მას გაეცნენ ევროპელებიც. ამ ორდენს გავლენა ინდა მოეხდინა ტამპლიერთა ორდენის ჩამოყალიბებაზეც.
ევროპელი რაინდის უმთავრესი ტიტულატურული მაჩვენებელი რომელიც კურთხევის დროს გადეცემოდა იყო მომცრო ხმალი რომელსაც ფუსტაკი ეწოდებოდა.
სვანეთში დღემდე გვაქვს ქრისტიანული კანონიკით აგებული და უძველესიქრისტიანული ხატებით, ჯვრებითა და ფრესკებით შემკული ფუსტის ტაძრები. სვანეთში ტერმინი "ფუსტი" უფლის სინონიმად მოიაზრება. მეუფლეობა, ფუსტელობა, იყო სამხედრო-სარწმუნოებრივ რაინდთა თუ გვარდიელთა კასტა, რომელთაც სატაძრო ქონების დაცვა ევალებოდათ. სვანურ სინამდვილეში აშკარად იკვეთება ფუსტელთა, როგოც ქრისტიანულ სიწმინდეთა დამცველთა ტრადიცია. მეორე ნიშანდობიობა, რაც სვანურ ყოფას დრემდე შემორჩენია, არის ის, რომ ფუსტელთა წარმართულიდან ქრისტიანულ მრწამსზე გადასვლა აშკარად შემოუნახავს აქაურ ყოფას. ამ ზღვრის წყალგამყოფად უნდა მივიჩნიოტ ვახტანგ გორგასლის ეპოქა. ვახტანგ გორგასალი როგორც დიდი სახელმწიფო რეფორმატორი და დამოუკიდებელი, ქართული ავტოკეფალიის შემქმნელი, ფუსტელთა ამხედრო-სარწმუნოებრივ ორდენს აყალიბებს, როგორ ქრისტიანული ეკლესიისა და მონასტრების დამცველ გვარდიას. ამის თქმის საფუძველს გვაძლევს ის, რომ ქრისტიან ფუსტელთა წარმართული დათვისგამოსახულებიანი დროშა (დათვი იყო მნათობთა ტოტემი) იცვლება ლომით (ლემი), რომელიც იერუსალიმისა და თვით ქრისტეს სიმბოლოც იყო. ლომის (ლემის) შუბლზე გამოსახულია ორი ჯვარი, აგრეთვე თითოეულ თათზეც ჯვრებია ამოტვიფრული. ამ საეკლესიო დროშის, ანუ ბავრაყის (ბავრაყი - სულხან-საბას განმარტებით საეკლესიო დროშას ერქვა) ბუნიკს ამშვენებს სამი წმინდა ქრისტიანული სიმბოლო: მთავარანგელოზი მიქაელი - ზეციური მხედრობის სარდაილ; წმ. გიორგი - მხედართა მფარველი; წმ. იონა - ვეშაპის მუცელში სამი დღე დატყვევებული და შემდეგ იქიდან გამოღწეული. ეს წმინდანებიც არიან ფუსტელთა სამხედრო-სარწმუნოებრივი ორდენის მფარველნიც. ვინაიდან ბუნიკზე მათი ტროპარებიც არის ამოტვიფრული საყურადღებოა, რომ ამ საბრძოლო-საეკლესიო დროშის მედროშე მემკვიდრეობით იყო ვახტანგიანთა გვარი, რაც ვახტანგ მეფის სახელთან გვაკავშირებს
tmt
ძალიან საინტერესო თქმულებაა, ფშავში ჩაწერილი, რომელიც ძალიან წააგავს აბრაამის ისტორიას, კერძოდ მის მიერ ისააკის მსხვერპლად მიყვანის ამბავს...

საინტერესოა ქართული ფოლკლორი
http://karavi.ge/viewtopic.php?t=523&p...c&start=120

მთხრობელი: ლუკა კობრეშვილი,
ჩამწერი: ტრისტან მახაური, ლაფანყური, 1985.


შვილი მსხვერპლად

...ერთ ბებერ კაცმა გველაპარაკა ჩემ ბალღობაში. ილაპარაკა, ჰოდა, დამახსონდა (ბალღობინდელი ყველა მახსონ): წინათაო პირველეებით ბალღებ უკლავო, ბალღიო. კანინ ეგრე ყოფილა, წესი, რა. არ შეიძლებოდა გადახვევა... მერე თურმე დანასა ლესავს, შვილი უნდა დაკლას და წამოზრდილა და ვერა ბედავს კაცი, კაცო, იმის დაკლვასა. კაცო, ერთი ჰყავ და როგორ უნდა დაკლას ბიჭი! უთქვია მერე, რო (ბალღს უთქვია): დამკალ, მამავ, რაღას ელი, სამსახურიო... რო ვერა ბედავს, ვერა ბედავს და ქრისტე ღმერთსაო ჭედილა წამაუყენებავ იმ ბალღთანაო და ის დაუკლავ და ბალღი დამრჩალა. მერე გადასულა ამ ცხვრის ჭედილეებზე და ბალღს აღარა ჰკლავდნენ.
tmt
მეგრული მითების პერსონაჟები

მესეფენი -
ქართული მითოლოგიური პანთეონის გმირები, რომლებიც შავი ზღვის სანაპიროზე მცხოვრებ ქართველ ტომთა წარმოდგენით, მესეფობის პერიოდში (28 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე ძველი სტილით) ამოდიან ზღვიდან. მათზეა დამოკიდებული თევზისა და ნადირთ სიმრავლე, ამინდის ცვალებადობა და სხვა. ნადირი მფარველი მესეფენი მართავენ ღრეობებს, ჭამენ და კვლავ აცოცხლებენ ნადირს. მონადირეებს მხოლოდ მათ მიერ შეჭმული და გაცოცხლებული ნადირი ერგება. ტერმინი „მესეფე“ გამრიგებელს, მეუფეს უნდა ნიშნავდეს.

ვირსალაძე ე., ქართული სამონადირო ეპოსი, თბ., 1964;
ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 1, თბ., 1960;
ვირსალაძე ე., ქსე, ტ. 6, გვ. 598, თბ., 1983






მესეფებს მთიდან ფრინველები და ნადირები ჩამოჰყავთ (მთქმელი დ. სორდია , სოფ. კირცხი)

მესეფობა შემოდგომასაა. ერთად ექვსი მესეფიაო. სამი ქალია და სამი კაცი. ისინი ერთად არ ამოვლენ. მესეფებს მთიდან საქონელი და ფრინველები ჩამოჰყავთ ზღვის სანაპიროზე. სამ თბილ დღეს მოდენიან ზღვის ნაპირამდე. ზღვიდან მთისაკენ სამ ცივ დღეს მიდენიან იმ საქონელსა და ფრინველს, რომლებიც სიცივეს იტანენ (უძლებენ). ამიტომაა მესეფობა სამ დღეს. მესეფის ამოსვლით ამინდის გამოცნობა შეიძლება. მესეფობის დროს თუ კარგი ამინდია - საქონელი თეთრად გამოწყობილმა გოგოებმა მოდენესო, იტყოდნენ და ზამთარიც კარგი იქნებაო. ცუდი დღეები თუ იქნა - საქონელი ნაბდიანმა ბიჭებმა მოდენესო და ზამთარიც ძლიერ თოვლიანი იქნებაო. მესეფობაზეა დამოკიდებული (მიბმული) მონადირის ბედი. მესეფი მიუჩენს თავის წილ ნადირს მონადირეს. ნადირს ეტყვის: შენ ამისულუფა (თია) ყოფილიყვე, შენ კი იმისაო. მართლდება ხოლმე ეს. მონადირემ თუ სხვას ესროლა, ტყვია აცდება. მისთვის განკუთვნილს როცა ესვრის, ტყვია არასგზით არ აცდება.


მესეფების სასახლე (მთქმელი ა. ქებურია - ჩხოროწყუ)
მესეფებზე ბაბუაჩემის ნათქვამი ვიცი. მესეფობა ოქტომბრის ბოლო სამ დღესა და ნოემბრის დასაწყის სამ დღეს არის. სულ ექვსი დღე. ჩემი ბაბუას დედის ძმა გვაძი შელია ყოფილა საჩინოში. წალობის დროს წასულა გარეული ტახის მოსაკლავად. ბევრი უვლია ტყეში აქეთ-იქით და ბოლოს დაღლილი ტყეში ერთ წაქცეულ ხეზე ჩამომჯდარა. შორიდან მეჯოგის ყიჟინის მსგავსი ხმა შემოესმა. შემდეგ სტვენის ხმაც გაუგია. ფრიველები და ტყის ნადირები ყველა ერთად მოდენილან, მაგრამ თუ ვინ იყო მათი პატრონი ეს ვერ გაუგია, თვალით ვერაფერს ხედავდა თურმე. ღორი წაბლთან მოსულა და მისი ჭამა დაუწყია. გვაძის თოფი დაუმიზნებია. ამ დროს ვიღაცას დაუძახია: - მე გამექეც, მაგრამ გვაძის ტყვიის ბედი ყოფილიყავიო. გვაძის უსვრია და ღორი წაქცეულა. - გამარჯობა გვაძიო! - უთხრა ვიღაცამ. მიუხედნია გვაძის და პირტიტველა ბიჭი უნახავს, რომელსაც თოფი ეკიდა მხარზე. გვაძი! ეს კერატი მე გაჩუქეო. შენ ამას ვერსად წაიღებ, მე გამომყევი, არ შეგეშინდეს, დამელაპარაკეო, გვაძი ვაჟკაცი იყო, გულიანი, დალაპარაკებია და თან უკან გაჰყოლია. ბევრი რომ უვლიათ, გვაძის უნახავს ერთი ეზო, რომელიც ირმის რქებით შემოღობილი. ჭიშკრად შექლესილი ჯიხვის რქები ეკიდა. გაუღია ამ ბიჭს კარი და ეზოში შესულან. თოფი გამოურთმევია გვაძისთვის და სახლში შეუყვანია. ცოტა ხნის შემდეგ ეს ბიჭი სხვანაირი ტანსაცმლით გამოსულა მეორე ოთახიდან და თხილის წნელით მოწნულ სკამზე დაუჯენია გვაძი. ისიც ისეთივე სკამზე დამჯდარა. შიგნიდან გოგოების სიცილისა და მხიარულების ხმა ისმოდაო. ბიჭი რომ დაიძახებდა "დოიტ-ს" სიცილის ხმა შეწყდებოდაო. იმ ბიჭს უთქვია: ისინი ჩემი დები არიანო. ქრისტიანის სუნს გრძნობენ და შენი ჭკუიდან შეშლა უნდათო, მაგრამ ამის ნებას მე მათ არ მივცემო. გვაძი ამდგარა და ეზოში გადაუხედია. უნახავს ერთი ძვლის მესერზე კაცი და მეორე ძვლის მესერზე ქალი იყო მიბმული. ქალს მოჭრილი კაცის თავი ეკიდა და კაცს კი ქალის მოჭრილი თავი ჰქონდა ჩამოკიდებული თხილის ტკეცისაგან დაგრეხილი თოკით. მიბმულები ერქინებოდნენ ძვლის მესრებს, მესრის ამოგდება სურდათ. ცოტას რომ მოარყევდნენ, მესერზე ბოლოქანქარა ჩიტი ჩამოჯდებოდა და აჯავრებდა ორივეს. იქვე ეგდო ცხენის ფეხის მსხვილი ძვალი. კაცი აიღებდა ამ ძვალს და დაჰკრავდა ჩიტს. ბოლოქანქარაგაფრინდებოდა, მორყეული მესერი კი ისევ გამაგრდებოდა ბოლომდე ჩაესობოდა. ამ ბიჭმა მითხრაო: ესენი ჩემი დედ-მააო. ერთხელ საქონლის გასადენად წავიდნენო. ერთმა კაცი მოიყვანა, მეორემ ქალიო. ორივე წაახდინეს, ჭკუიდან შეშალეს. ამის გამო ასეთი ბედი ვარგუნე ჩემს მშობლებსო. ისევ ჩამოვჯექი სკამზეო. მე თვალით რომ ვერ ვხედავ ისე, ხელი დამაბანინეს, ხელსახოცი მომცეს, საჭმელები წინ დაგვიწყვეს, მაგრამ ვის როგორ მოჰქონდა ამას კი თვალით ვერ ვხედავდიო. ჭამის დროს იცინოდნენ, მაგრამ მე ეს ბიჭი მიცავდა და ხელს ვერ მახლებდნენო. დამიგეს საწოლი და დამაწვინესო. ვიფიქრე: რა დამემართება ვინ იცის და ჯობია არ დავიძინო, მაგრამ დამძინებოდა და მეორე დღეს მზე რომ ამოიწვერა, გამეღვიძაო. საუზმე მაჭამეს. დაღამებამდე ვილაპარაკეთ. როცა დაღამდა, ის ბიჭი ისევ ისე გამოეწყო, როგორც პირველად ვნახე, ჩემი თოფი მომცა და მითხრა: - წავიდეთ ახლა შენ კერატთანო. წასულან. ტყეში გვაძის უცვნია თავისი ნაჯდომი ხე. - გვაძი! შენი კერატი აგერ აგდია. ახლა შენთვის მომიცია ნადირობის ბედიო: ეს ამბავი (რაც შეგემთხვა) არსად არ თქვა, თორემ მოკვდებიო. მეორე დღეს გვაძის ბიჭები წამოუყვანია კერატის წასაღებად. გვაძის უთქვია: წუხელ წაბლის ხეზე გავათენე ღამეო, მოუტყუებია. ბაბუაჩემმა თქვა: ეს ამბავი გვაძის სიბერემდე არ უთქვამსო. ბოლოს თქვა და მერე მოკვდაო. ის ბიჭი მესეფი იყოო. იმ წელს ბიჭები ამოსულან და ზამთარიც ძლიერი (მაგარი) ყოფილა. მესეფობის დღეებში თუ წვიმებია ბიჭი მესეფებია ამოსული და ზამთარიც მაგარი იქნება. თუ წვიმები არ იქნა ქალი მესეფები იქნებიან ამოსული და ზამთარიც კარგი იქნება.


ოჩოკოჩი
[/u]— ქართულ მითოლოგიაში ტყის ღვთაება. გადმოცემით, ოჩოკოჩს მეტყველება არ შეუძლია, მაგრამ მისი ხმა ადამიანებს თავზარს სცემს. ოჩოკოჩს სხეული ჟანგისფერი თმით აქვს დაფარული. მას გრძელი და ბასრი ბრჭყალები აქვს, მკერდზე კი ნაჯახის მსგავსი წანაზარდი, რომლითაც იგი მის მოწინააღმდეგეს შუაზე სჭრის. ადამიანის მიერ მოკლული ოჩოკოჩი მეორე გასროლის შემდეგ ცოცხლდება. გავრცელებული სიუჟეტების თანახმად ოჩოკოჩი ელტვის ტყის დედოფლის ტყაში-მაფას სიყვარულსოჩოკოჩი დიდია და ბანჯგვლიანი, მკერდზე ორი რქა აქვს გამოშვერილი. ტყეში მიუვალ ადგილებში ცხოვრობს. ღამით თუ ტყეში ძლიერი "ვოო!!" ღრიალი გაისმა - ეს ოჩოკოჩია ნამდვილად.

ოჩოკოჩი მწყემსთან მიდის, ცეცხლზე თბება
(მთქმელი მ.სიჭინავა 70 წლის, სოფ. ლესიჭინე, ჩხოროწყუს რაიონი)

ერთხელ ძროხებს ვმწყემსავდი. ღამით ჩემი ამხანაგები დაკარგული ძროხის საძებნელად წავიდნენ და მარტო დავრჩი კარავში. უცბად რაღაცნაირი - "ვოოს" ძახილი მომესმა. მივხვდი ოჩოკოჩი რომ იყო. შევშინდი და კუთხებში ძროხებთან დავიმალე. კარი გაიღო და ოჩოკოჩი შემოვიდა. საჭმელი შეჭამა და წავიდა. ცოტა ხნის შემდეგ ვიღაცამ დამიძახა: "ცეცხლი გინთიაო!" და ოჩოკოჩი ისევ შემოვიდა. ისიც მიუჯდა ცეცხლს, გაითბო ტანი და წავიდა.


ოჩოკოჩის ეშვები აქვს
(მთქმელი ბ.მალანია 70 წლის, სოფ. ჩხოროწყუს )

მე არ მინახავს, მაგრამ ბევრჯერ გამიგია: ოჩოკოჩი კაცისნაირიაო, დაბღავისო, მთიან და ტყიან ადგილებში ცხოვრობსო. კაცს არ ერჩისო, მაგრამ თუ გააჯავრა, მაშინ შეებრძოლებაო. ოჩოკოჩი ახმახიაო, იტყოდნენმ ფეხშიშველა დადის და ეშვები აქვსო. მკერდზე საფეთელის მსგავსი რქები აქვს წამოზრდილიო. როცა დადის, ყვირის და მიხარხარებს. სადაც კაცი ცხოვრობს, იმ ადგილებში არ დადის. უმეტესად მონადირეები და მეჯოგეები ხვდებიან მას.


ოჩოკოჩი და მეთევზე
(მთქმელი ა. კვარაცხელია 70 წლის, სოფ. ნაკიფუ)

ჩემს სახლში ერთხელ მუშაობდა მარტვილის რაიონიდან მოსული კაცი გრიშა ჯგერენაია. მან ასეთი ამბავი მოყვა: თურმე, გრიშას მეზობელი, ღამით, მდინარეზე დაგებულ ფაცერს დარაჯობდა. ცეცხლი ენთო და ღამეს ათევდა, ეშინოდა თევზი არავინ მომპაროსო. მდინარიდან მოესმა საშინელი ხმაური და წყლის დგაფუნი. წყლის შხეფები შორს იფანტებოდნენ, კაცმა ნახა, რომ აუარებელი თევზი დაცვენილა ფაცერზე. დაჭერილი თევზები ცეცხლის პირას დაუყრია. ცოტახანში თურმე ამ კაცთან მოსულა ოჩოკოჩი: კაცის ფორმის, დაბალი ტანის, ჩაფსკვნილი, ტანი ბალნით ჰქონდა დაფარული.

ოჩოკოჩს უთქვამს ამ კაცისათვის: - ეს თევზი ნახევარი ჩემიაო. მეც ბევრი ვიშრომეო, დანარებიდან გამოვდენე ისინი ხელებით, ფეხებითა და ჯოხითაო. ამდენი თევზიო ოდესმე თუ დაგიჭერიაო შენი ფაცერით? შენც ხომ გესმოდა ცემი ხმაურიო. კაცმა არაფერი უპასუხა. საერთოდ ოჩოკოჩთან საუბარი არ შეიძლება. მერე ოჩოკოჩს თვითონ გაუყვია შუაზე ეს თევზი. თავისი წილიდან ცეცხლზე შეუწვია სამყოფი თევზი და შეუჭამია. მერე დარჩენილი თევზი თან წაუღია და წასულა



ტყაშმაფა[u] –
ქართულ მითოლოგიაში ტყის მეფე-ქალია, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი. ხალხური წარმოდგენებით ტყაშმაფა ოქროსთმიანი (ზოგჯერ შავთმიანი) მშვენიერი ქალია, რომელიც ტყეში ცხოვრობს. მასზეა დამოკიდებული მონადირის იღბალი. ტყაშმაფა მონადირესთან საიდუმლო სასიყვარულო კავშირს ამყარებს; საიდუმლოს გაცემის შემთხვევაში იგი მის რჩეულს სიკვდილს მოუვლენს (ზოგჯერ ქვად აქცევს), ხოლო მის ოჯახს გააღატაკებს. ტყაშმაფას სიყვარულს ეძიებს ოჩოკოჩი, რომლის ძალადობის გამო ტყაში-მაფა კვდება (ან მონადირის ხელშეწყობით შველის თავს). ზოგი მკვლევარი ტყაშმაფას დალისთან და უსახელო “ტყის ქალის” სახელთან აკავშირებს, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა რაიონებში გავრცელებულ გადმოცემებსა და რიტუალურ სიმღერებში გვხვდება.

ტყაშმაფას გრძელი თეთრი თმები აქვს, რომელიც შიშველ ტანს უფარავს და კოჭებამდე წვდება. როცა ტყაშმაფა იცინის რძესავით თეთრი კბილები უჩანს. ტყაშმაფა ტყეში ცხოვრობს და ღამეულ მგზავრებს თუ შეხვდება და გამოელაპარაკება. ტყაშმაფას პასუხი არ უნდა გასცე ხელებით უნდა ელაპარაკო, თორემ ჭკუაზე შეგშლის...


წყარიშდიდა[u] (მთქმელი ნ. სიგუა, ) წყარიშდიდა (წყარიშმაფა) ცხოვრობს ღელეში, ჭონჭყო ადგილებში, ტეხურში ის არ ცხოვრობს. ნახევარი (ქვევითა ნაწილი) თევზის ფორმისაა, ნახევარი (ზედა ნაწილი) ქალისა. წყარიშმაფამ თუ წინ გაგიარა და შენ მისი ნაკვალევი გადაკვეთე. უსათუოდ უჟმური შეგეყრება. ტყაშმაფა ქალია და ტყეში ცხოვრობს. წყარიშმაფა წყალში ცხოვრობს და უფრო თევზსა და ბაყაყს ჰგავს. ადამიანს ავადმყოფობას შეყრის ხოლმე

წყარიშმაფას მოჭრილი თმა (მთქმელი ჟ. ბოკუჩავა, სოფ. ლესიჭინე) ერთ ბიჭს უნახავს წყარიშმაფა. წყარიშმაფას სახელი დაუძახია - ხუტუ, ხუტუო! ამ ბიჭს მათრახი მოუქნევია წყარიშმაფასთვის . მას კივილი დაუწყია და ამ ბიჭის ოჯახი დაუწყევლია: "სახლში არც ერთი ცოცხალი არ დაგხვედროდესო." მართლაც ყველა ამოწყვეტილა. წყარიშმაფა ერთ ღამეს განუწყვეტლივ კიოდა თურმე. ამ ბიჭს გაუგონია კივილი და მისულა. წყარიშმაფას უთქვია: "სავარცხელი მომაძებნინეო." ამ ბიჭს უთქვამს: შენ რატომ დაწყევლე ჩემებიო და მაკრატლით თმა მოუჭრია და ცეცხლში დაუწვავს. წყარიშმაფას ძალა დაუკარგავს და ჩვეულებრივ ქალად ქცეულა.

წყლის დედა კივილით გაურბის დადევნებულ მგლებს (მთქმელი გ. ქობალია, გალის რაიონი) იტყოდნენ: წყალში ცხოვრობს (ზის) წყლის დედაო. იგი წინათ უნახავთ საკუთარი თვალით ერთ ღამეს, ქურდი კაცი მიდიოდა გზაზე და ნაქურდალ საქონელს მოდენიდა. გზა წყლის პირს მიჰყვებოდა. უცბად საშინელი კივილი შემოესმა. იფიქრა, ალბათ ქალიშვილი მოიტაცა ვიღაცამ და ის ქალია, რომ კივისო (მიჰკივისო). შეშინდა ქურდი და ტყის სიღრმეში შევიდა. ისევ გაისმა კივილი. ახლა უფრო ახლოს ისმოდა კივილის ხმა. დაინტერესდა ეს კაცი. ნახა, რომ წყალს მოაპობს წყლის დედოფალი (წყარიშმაფა), აქეთ-იქით ნაპირზე მგლები მისდევენ.ახლოს რომ მივიდა, ნახა, რომ ქალს არაფერი აცვია, ძალიან თეთრი ტანი და გრძელი თეთრი თმა აქვს. ამ თმით მთელი ტანი აქვს დაფარული. მდინარის ნაპირთან ყოფილა ღრმა დინება, ჩასაყვინთი მორევი. აქ რომ მისულა ეს ქალი, უცბათ გამქრალა, დაკარგულა. ალბათ, მგლებს გაექცა, თავის სამყოფში მიიტანა თავი
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=0
tmt
დალი
— ქართულ მითოლოგიაში ნადირობის ქალღმერთი, ველური ცხოველების მფარველი. საქართველოს მთიანეთში (უმეტესად სვანეთში) გავრცელებული გადმოცემების თანახმად, დალის გარეგნობა მზეთუნახავის გარეგნობას წააგავს. დალი მიუვალ კლდეებზე ცხოვრობს, საიდანაც ეშვება მისი ოქროს თმები. დალი მაქციაა, მას შეუძლია ადამიანს გამოეცხადოს ცხოველის ან ფრინველის სახით. მის რჩეულ მონადირეს, რომელიც მასთან სიყვარულს გაიზიარებს, დალი ეხმარება ნადირობაში მანამ, სანამ მონადირე მათი სიყვარულის საიდუმლოს ინახავს. ამ პირობის დამრღვევი მონადირე აუცილებლად იღუპება. დალის და უცნობი მონადირის შვილად ითვლება ამირანი.


მაცილი
— ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები საიქიოდან. აშინებენ მგზავრებს და მონადირეებს, ააცდენენ მათ სწორი გზიდან, კლავენ ბავშვებს, აჯადოებენ ადამიანებს და საქონელს. მაცილებს მოსდევს კოპალა, რომელიც მათ კეტით და მშვილდ-ისრით კლავს. მაცილთა დედა ზოგჯერ დევების დედად მოიხსენიება; მას ეძღვნება სალოცავი სოფელ როშკაში, სადაც ქალები მსხვერპლად სწირავენ ცხოველებს

კოპალა
, წინაქრისტიანული სათემო ღვთაება აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ქართულ მითოლოგიაში ხევსურთა ლოკალური ღვთაება ხვთისშვილთა რიგიდან. ხალხური ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. მისი ძირითადი სამლოცველო იყო ფშავსა (სოფ. უძილაურთა) და ხევსურეთში (ლიქოკის ხეობა, ჭალაისოფელი). სალოცავი ლიკოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას. ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისგან და ზვავში მოყოლისგან, მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ. კოპალას სამლოცველოები იყო აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარსა და ქართლ-კახეთის ჩრდილოეთ ზოლში. მორწმუნეთა წარმოდგენით, კოპალა გაღვთიშვილებულ ხორციელად ითვლებოდა, რისთვისაც იახსართან ერთად მორიგე ღმერთს დაუკისრებია ფშავ-ხევსურეთის (ამ შემთხვევაში კოპალა ხევსურული, ხოლო იახსარი ფშავური ღვთაებაა) ტერიტორიაზე ოდესღაც მობინადრე დევ-კერპების განადგურება. მასვე მიაწერენ ავსულებთან ბრძოლის ფუნქციას, საკუთარი საყმოსა და სხვა ხორციელთა დაცვის ბოროტი ძალებისაგან. იმავე წარმოდგენით, კოპალა, როგორც სათემო ღვთაება, თავის ყმებს მფარველობდა გასაჭირში, თან ახლდა ლაშქრობებში და ხელს უმართავდა. ამ ფუნქციათა დამთხვევის გამო კოპალა და იახსარი მოძმე ღვთიშვილებად მიაჩნდათ. კოპალას ჰქონდა მამულები, სათიბები, ზვრები კახეთში, კურატების ჯოგი, სხვადასხვა დანიშნულების საზოგადოებრივ-საკულტო ნაგებობანი, სამეურნეო ინვენტარი, ფლობდა განძს და ა. შ.


tamuna m
http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
ქართველებს გაღმერთებული ჰყავდათ სხვადასხვა მცენარეები (მუხა, იფნი, ალვა, ცაცხვი, უთხოვარი, ვაზი, პირიმზე და სხვა), ცხოველები (ხარი, ტახი, მგელი გველი, ვეშაპი).
ქართველები მცენარეთა შორის ყველაზე მეტ პატივს სცემდნენ მუხას, როგორც მზესთან დაკავშირებულ საღვთო ხეს. ხევსურებსა და ფშაველებს სწამდათ მუხის ანგელოზის არსებობაც. მუხას უკავშირდება სალოცავ ადგილთა სახელწოდებანი: ჭყონდიდი ("ჭყონი" მეგრულად ნიშნავს მუხას), რკონი. თავდაპირველად ვაზიც საკულტო მცენარე იყო...ხეთა კულტი უძველესი რწმენის ყველაზე უფრო მტკიცე ფორმას წარმოადგენდა, რომლის ზოგიერთი ელემენტი დღემდეა შემონახული. მაგ. აფხაზებისთვის ქრისტიანობის მიღებამდე, საგვარეულო ტოტემს წარმოადგენდა თხმელა. აფხაზები ფიჭვის თესლს საჭმელად ხმარობდნენ და ბერძნები მათ ამის გამო ფტიროფატებს, ანუ გირჩისმჭამელებსაც უწოდებდნე. ფიჭვს აფხაზურად ეწოდება "აფსა". აქედან "აფსუა" ნიშნავს გირჩის მჭამელს.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
http://alternativa.ge/2009/07/07/37/

ძველეგვიპტურ ღვთაებათა ანარეკლი ქართულში

ავტორი: კობა ჭუმბურიძე | გამოქვეყნებულია კატეგორიაში: ეთნოლოგია

ერთი ვერსიის თანახმად სამყაროს შეიქმნა ცოლ-ქმრად წარმოდგენილ ღვთაებათა ოთხი წყვილის მიერ თავდაპირველი ქაოსიდან.

ამ ღვთაებათა ჯგუფს ოგდოდი ჰქვია და ისინი არიან პირველსაწყისი ქმნილებანი. მამრი ღვთაებანი გამოისახებიან ბაყაყის თავით მამაკაცის სხეულზე, ხოლო მდედრები – გველის თავით ქალის სხეულზე.
ამ ღვთაებებს თაყვანს სცემდნენ ჰერმოპოლისში.

ღვთაება რა მათ მიერ შექმნილ ტურტლის (მეჰტურტ) გორაში იშვა.

ჰუჰი და ჰუჰეთი უსასრულობის გამგებელნი არიან, ნუნი და ნუნეთი – პირველსაწყის წყალთა, ამუნი და ამუნეთი – დაფარულთა (უხილავთა), კუკი და კუკეთი კი წყვდიადისა.

თუმც ამავე დროს, კუკი (კეკი) და კუკეთი სინათლის შექმნაშიც მონაწილეობდნენ. კუკი, როგორც ღამის ღვთაება, სინათლის მომტანად ითვლებოდა, რაც შესაძლოა იმას ნიშნავს, რომ იგი განაგებდა ღამის მდინარებას და მზის მშობელ ბინდბუნდს.

რას ეძღვნება ჩვენებური როკვა ფარცაკუკუ (კუკილით ხლტომა – საბა). რატომ უნდა ეძახდეს ქართველი წყვდიადს – კუკუნეთსა და კუკუნახს, ხოლო თამაშს - კუკუდამალობანას (კუკუმალულობია).

გავიხსენოთ აგრეთვე თამაში – კეკე, კეკე, მალულა და წარმოვიდგინოთ, რა დროიდან მოდის ჩვენამდე ლექსი:

კეკე, კეკე, მალულა ტყიდან გამოპარულა, დაიჭირა ღამურა, შეწვა, შეახრამუნა.

კუკუნეტი ჩუქჩების ენაზე ჰქვია ბალახს, რომელიც პირველი არღვევს წყვდიადს და მზისკენ მიისწრაფის. ამ ბალახს ჩუქჩის ქალები აგროვებენ, პროცესს კი კაცები უთვალთვალებენ და თავისთვის სასურველ ქალს არჩევენ.

კუკუნა ჰავაიურად მზის სხივია.

კუკუნეთი – უკუნეთი – უკანასკნელი,

კუკი – რაღაცგვარ თოჯინას ქვია, ერთი ახსნით საფრთხობელასაც. იქნებ ეს კუკ-ღვთაების შესახედაობიდან გადმოდის.

ღვთაება შუ ცასა და მიწას შუა შრეა. გარდა ამისა, მისი ერთერთი სახეა შუქი (შეადარე შუმერულ ლილს, რომელიც ერთდროულად შუაშრეა და მასში მოძრავი მზეც და აქვე გაიხსენე სვანური ლილე). ეს ცოდნა გვაფიქრებინებს, რომ იმ დროს გააზრებული ჰქონდათ ატმოსფეროს მიერ სინათლის გარდატეხა და გაფანტვა.
შუ – შუა, შუქი
შუ ბასკურად ცეცხლია

მთვარის მამრი ღვთაება იშვიათია. თოთი ერთი ამათგანია. მან მთვარის ღვთაება ხნუმი (ხმუნი) დაამარცხა და მთვარის შუქის გამოყენებით დღეები დააწესა(?)
თოთი – თუთა (მეგრ. მთვარე)

ნილოსის ყოველწლიურ მოდიდებას ღვთაება ჰაპი განაგებდა.
ჰაპი – ხაპი – ხაპვა

დედაღვთაება მუტი კომენტარსაც არ საჭიროებს.
tmt
ალი

ერთხელ ერთ კაცს ღამე გზაზე შეხვედრია ალი.
-თუხი, ცხენს შემიჯინეო!
-არ შეგიჯენო!
-თუხი, შემიჯინეო...-არ მოეშვა ალი.
-შეჯექი და თან გადაჰყევიო!-უთხრა ბოლოს კაცმა.შეისვა, ბაშლაყით შემოიკრა წელზე და მიიყვნა შინ. ალს ალს ფრჩხილები ჰქონდა გრძელი, დააჭრეს, ვეღარსად წავიდა. დარჩა და როგორც ოჯახის წევრი, ისე მუშაობდა სახლში.
ერთხელ ლიტანიობას წასულა ყველა და ბავშვი იქვე დაუტოვებიათ აკვანში. დააწვა თურმე გულზე ამ ბავშვს დედაკაცი: მითხარი, ჩემი ფრჩხილები სად არისო?
ბავშმა რა იცის. კიდევ და კიდევ აწვება თურმე. ბავშვს სული ხდება. ამ ქალმა იფიქრა, მაღლა რომ იყურება, ალბათ იქ არის ჩემი ფრჩხილებიო. ავიდა ერდოში, იპოვა ფრჩხილები, ჩამივიდა დაბლა, ეს ბავშვი ქვაბში ჩაგდო, ცეცხლზე დადგა და წავიდა. გზად გაუვლია ეკლესისთან და აიმ კაცისათვის დაუძახია.
-თუკი, ხორც ჩაგექლამაო!
მოვიდნენ სახლში და რაღას ნახავდნენ!
ჩახარშულია ბავშვი ქვაბში.
tmt
გახუა მეგრელაური

გახუა იყო ჭორმეშიონი, გვარად გოგოჭური. მისი ნასახლარი ჭორმეშავის უბანში, რომელსაც ფიცრული ჰქვია, დღემდე არის შემორჩენილი.
იგი გუდანის ჯვარის მკადრე იყო, მაგრამ უფრო ხახმატის ჯვართან ყოფილა დაახლოებული, სადაც კი წავიდოდა ჯვარი, გახუას თან წაიყოლებდა ხოლმე. გახუას ჯვარი ხელზე მოუდიოდა; როცა იგრძნობდა ჯვარის მოახლოებას, სამკადრეოს გადაიფარებდა ხელზე, რათა ჯვარი ზედ დაბრძანებულიყო. გახუას პირს გვერდზე გაწევდა, რომ თავისი სუნთქვით ღვთისშვილი არ შეეწუხებინა და ასე ისმენდა მის ნებას. გახუა ხანდახან დაიკარგებოდა. ერთ- ორ თვეს არ გამოჩნდებოდა, საფარველდადებული დაჰყავდა თურმე ხახმატის ჯვარს.
სხვა ღვთისშვილებს არ მოსწონდათ რომ ხახმატის ჯვარი ასე იახლოებდა გახუას, ხორციელის სუნი არ ეამებოდათ და საყვედურობდნენ თავიანთ მოძმეს ჯვარს, ხახმატის წმინდა გიორგის: რა არის, ეს დედაკაცის ნამშობი ჩვენში გარიეო? ერთ დღეს, როცა გახუა თავის ფიცრულში იყო, ხახმატის გიორგი გამოეცხადა და აცნობა, რომ ღვთისშვილები მისი წინამძღოლობით ქაჯავეთის დასალაშქრავად მიდიოდნენ და მათ შორის საყმოს წარმომადგენელი უსათუოდ უნდა ყოფილიყო, რათა თავისი თვალით ენახა ქაჯავეთის სამჭედლოს საიდუმლო. ოღონდ რაკი სხვა ღვთისშვილები ადამინის ადამიანის სუნს ვერ იტანდნენ, ხახმატის გიორგიმ უბრძანა გახუას, სამ დღეს ემარხულა. ორ დღეს იმარხულა გახუამ, მაგრამ მესამე დღეს სულმოკლეობა გამოიჩინა და პური და ყველი შეჭამა, და ისევ აუვიდა გახუას ადამიანის სუნი. რა ექნა ხახმატის გიორგის? გხუა თავად ყვებოდა ხოლმე:წამიყვანეს ღვთისშვილებმა და ველკეთილზე ეხში დამაწვინეს და სული ამომიძვრინეს, გვამი კი იქვე მიწაში ჩამარხესო. ასე გაიყოლიეს ღვთისშვილებმა გახუას სული, აიარეს ველკეთილი, გადავიდნენ დათვისჯვრის უღელტეხილი და უჩინრად გასწიეს ქაჯავეთსიკენ ქაჯავეთის დალაშქვრის შემდეგ უკანა გზაზე მივიდნენ იმ ეხთან, სადაც გახუას გვამი იყო ჩაფლული. მისი სული ისევ სხეულში უნდა ჩაებრუნებინათ, მაგრამ გვამს თურმე მატლი ეხვეოდა და ისე ყარდა, რომ გახუას შეზიზღებია თავის იგვამი, აღარ მოუნდომებია ამყრალებულ გვამში შესვლა და გაქცევა დაუპირებია, სად გარბიხარ, მეპურყველე გახუაო, უთქვამთ ღვთისშვილებს, ჩაძვერი შენს გვამშიო - და "ძალით ცამაძვრინეს პირიდანო და ავდექი ხორციელი კაციო".
გახუას, - ამბობდნენ, - თაგვის ამონაჭამი აჩნდა მხარზეო. თავად ყვებოდა თურმე:ქვიშაში ტაგვს ჩემ მხარზე ხორცი ამოეამ და, რომ გავცოცხლდი, თაგვისაგან ამოჭმული მტკიოდაო. მერე წამალი მასწავლეს ღვთისშვილებმა და, როცა შინ დავბრუნდი, ნასწავლები წამალი მოვისვი და მომირჩაო.
ტავდაპირველად გახუა არაფერს ამბობდა თვთისშვილებთან თავისი სიარულის შეასხებ. ღვთისშვილებისგან არ ჰქონია ლაპარაკის ნება. ბოლოს. ხამში რომ შესულა, ნებაც მისცემია და საუბარიც დაუწყია თავის თავგადასავალზე და ღვთისშვილთა საიდუმლო ამბებზე. ამ დროს აღარც ხელზე მოუდიოდა ჯვარი.
გახუას ცოლის მოყვანის უფლება არჰქონია ჯვარისჰან, მაგრამ მაინც უთხოვია ცოლი. ბავშვს რომელიც შეეძინა, თან ოქროს ჯაჭვი ფაყვა დედის მუცლიდან:იზრდებოდა ბავშვი , იზრდებოდა ჯაჭვიც, მაგრამ ბოლოს ჯაჭვი აღარ გაიზარდა და მოახრჩო ბავშვი. ამბობდნენ, ჯვარის ნებას რომ არ გაემორჩილა, ამიტომ უძეოდ გადაეგო გახუაო.
ზ. კიკნაზე
მითოლოგიური ლექსიკონი, გვ25
tmt
ლეგენდა

ქვიშხეთიდან 4კმ - ში არის სოფელი ბულბულის ციხე,მისი ისტორია ასეთია:სოფელში ოდესგაც ცხოვრობდა ულამაზესი ქალი,რომელიც საოცრად მგეროდა.ომიანობის დროს ციხეში შეფარებულ ხალხს ატკბობდა თაცვისი საოცარი ხმით,რის გამოც შეარქვეს ბულბუია და სოფლის სახელიც მომდინარეობს მანდედან.სოფელში არის ძველი ციხის ნანგრევი.საოცარი ბუნებაა.ერთერთი მთაწმინდაც მანდაა

კიდევ ერთი თქმულება.
კახეთში დედოფლის წყაროში არის ესეთი მთა, ელია. ილია წინასწარმეტყველის დღეს იქ აღნიშნავენ ყოველწლიურად.. მაგრამ საქმე სხვაშია.. ამ მთას შორიდან რომ შეხედო, გეგონება ქალი წევს, გულხელდაკრეფილი...
ლეგენდა ასეთია:სოფელში ძალიან ლამაზი ქალი ცხოვრობდა, რომელიც ყაჩაღებმა მოიტაცეს. ღამით დასასვენებლად ერთ ადგილას გაჩერდნენ.. ქალი ძალიან განიცდიდა თურმე და სულ ტიროდა.. მეორე დილით გაღვიძებულ ყაჩაღებს ქალი აღარ დახვდათ.. თვითონ კი მთაზე აღმოჩნდნენ.. ისე, ვისაც ნანახი არ გაქვთ, მართლა ისე მეშინია ხოლმე რომ ვუყურებ.. კონტურები, ყველაფერი ისეთი ზუსტია...
ელიას მთა ქალს გავსო, ამას სიამაყით ყველა დედოფლისწყაროელი გეტყვის და იმასაც დაამატებს (პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით )
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t=523&start=0
tmt
თქმულება ალვერდის ტაძარზე

ყველამ იცით ალავერდის ტაძარი, მაგრამ ყველამ იცით მისი აშენების ისტორია, უფრო სწორედ ლეგენდა?
მოკლედ,
კახეთში, ალავერდის ჭალაში ცხოვრობდა ერთი წმინდა ბერი, იოსებ ალავერდელი. იმ დროსვე ცხრაკარში (წოვა და ჩაღმათუშების საძღვარზე) ერთი მთის ქედზე სასახლე ჰქონია ნაღარა-ხანს.
ეს ნაღარა-ხანი ერთხელ გამოსულა სანადოროდ, გაუშვია მიმინო. მიმინო ხოგამოეკიდა ერთ ხოხობს, რომელიც გაექანა და ალავერდელ; ბერს შეჰფარივია კალთაში. მიმინო შემოჯდა ხეზე და იქიდან დაუწყო ლოდინი თავის მსხვერპლს. ნაღარა-ხანი მივიდა ბართან და, როგორ თუ გაბედე ხოხბის შეფარებაო, უშიშვლია ხმალი მოსაკლავად, მაგრამ მოღერებული ხელი იმ წამსვე გაუშეშდა. ხანმა, რომ ეს სასწაული დაინახა, შეევედრა, ხელი განმიკურნე და რასაც მთხოვ იმას შეგისრულებო. ბერმა პატარა ფოცრის ეკლესიის აშენება სთხოვა და ხანმაც აუსრულა, ასე ჩაეყარა საფუძველი ალავერდის ეკლესიას, მაგრამ დღევანდელი სახის მიღებაზე კიდევ სხვა თქმულებაა,

ეკლესიაში ხშირად ჭიდაობდნენ, თამაშობდნენ და ძიძგილაობდნენ ბავშვები. ერთი მათგანი ყოველთვის დამარცხებული გამოდიოდა და, რომ ვერას გზით ვერ გაიმარჯვა, ასეთი ხერხი მოიგონა: შეწვა ერბო-კვერცხი და მიიტანა ეკლესიის კარებთან, წმინდა გიორგის მიართვა ძღვნად: ღონე მომეცი და გამამარჯვებინეო. . . ამ დროს ეკლესიაზე მდიდარმა ბერძენმა ვაჭრებმა ჩამოიარეს და რომ დაინახეს ერბო-კვერცხი, ჩამოსხდნენ ცხენებიდან და შეექცნენ . ჭამა რომ მოათავეს გაააგრძელეს გზა. გზაში ყველა ცუდად გახდა , ამიტომაც დაბრუნდნენ უკან და ყველაფერი ბერს მოუყვნენ. ბერმა მათი ავადმყოფობა წმინდა გიორგის წყენას მიაწერა. ვაჭრები შევირდნენ, რომ თუ მორჩნებოდნენ, დიდი ტაძარს ააშენებდნენ და აღასრულეს კიდეც. ააშენეს ისეთივე, როგორც დღეს გამოიყურება.
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t=523&start=0
tmt
ნახევრად ლეგენდა, ნახევრად ნამდვილი ამბავი, რადგან მეოცე საუკუნის ბოლოსკენაა მომხდარი და თანაც, მის გმირს, ეხლაც სოფელში იგონებენ, როგორც კარგ მონადირეს...

დალი გაგონილი გექნებათ ნადირობის ქალღმერთი და ისიც, თუ რა მტკიცე რიტუალი და ტრადიციაა, სვანეთში, ნადირობისთვის მზადება და წასვლა...

სვანეთში ოქროს მოპოვებასაც შეგახსენებთ, ცხვრის ტყავით მთიდან მომავალ მდინარეში როგორ პოულობენ ოქროს ნამცეცებს ქვიშიან სილაში...

ეს მონადირე, გვარით ქურდიანი, ცხრა დედმამიშვილიდან ერთი დარჩენოდა დედამისს. ერთ ღამეს დალი დასიზმრებია და უბრძანებია მის მიერ მითითებული მარშრუტით წასულიყო სანადიროდ. ბევრი უვლია მონადირეს. საშინლად დაქანცულა. მოსაღამოვებულზე მისი მზერა არაბუნებრივად მბრწყინავმა ლოდმა მიიპყრო. მიუახლოვდა ქურდიანი და ოქროს ლოდი შერჩა. ლოდი კი არა სადღაც მთასავით ყოფილა, სავარაუდოდ ალბათ საიდანაც მდინარეს მიჰქონდა მცირე ნაწილაკებად დაშლილი წყალთან ერთად.
დალის უმკაცრესად გაუფრთხილებია მონადირე ამის შესახებ არავისთვის ეამბნა, თუმცა უფლება მისცა ლოდის ნატეხი თან წაეღო.
შინ დაბრუნებულ მონადირეს დიდხანს არაფერი არავისთვის უთქვამს. მაგრამ ადამიანის სისუსტე მაინც თავისას აკეთებს და თბილისში გეოლოგიის ინსტიტუტში წამოუღია ეს ქვის ნატეხი, შესამოწმებლად. რაღაც დროის შენდეგ ინსტიტუტის თანამშრომლებმა, მიხვდნენ ალბათ რომ მართლა ოქრო ეჭირათ ხელში, სურვილი კი არადა, გიჟური ნდომა გამოთქვეს სვანეთში წასულიყვნენ და საკუთარი თვალით ენახათ ამ ოქროს ნატეხის ადგილი.
მონადირე, რომელსაც ასე თუ ისე, ისევ ახსოვდა დალის მკაცრი გაფრთხილება, მხოლოდ ერთი პირობით დათანხმდა გეოლოგებს. მას თვალახვეული უნდა მიეყვანა ისინი ოქროს საბადომდე. ნუ, გეოლოგები დათანხმებულად. 2 დღე ატარაო მონადირემ თვალახვეული გეოლოგები და მიიყვანა საბადოსთან. იქ გეოლოგებმა თავისი საქმე გააკეთეს, აიღეს სინჯები, მცირე ნატეხებიც თან წამოიღეს და ისევ თვალახვეული ატარა მონადირემ 2 დღე. გეოლოგები თბილისში დაბრუნდნენ. რაღაც დროის მერე ისევ ჩავიდნენ სვანეთში. მონადირე მოიკითხეს. სამწუხარო ამბავი კი დახვდათ - მონადირე, რომელიც ერთადერთი ადამიანი იყო, ვისაც მათი გამდიდრება შეეძლო, და რომელმაც თავისი პირობა დაარღვია, დალისგან დასჯილი, ნადირობის დროს კლდიდან გადაჩეხილა...

ასე დარჩა ეს ამბავი გაუხსნელი...არავინ იცის მართლა იყო ის კლდე თუ არა მდინარის სათავეში, და რომც იყოს, არავინ იცის გზა იმ ადგილებისკენ...
http://karavi.caucasus.net/viewtopic.php?t...sc&start=15


არის ერთი ამბავი (ალბათ ნამდვილი)
კოსტა ჯაჭვლიანი ერთ-ერთი ბილო მახვში და მღვდელი იყო მესტიის რაიონში. ბოლო კომუნისტებისგან საქართველოს "გაწითლების "გამო.
არის წმინდა გიორგის ეკლესია მარლა მთაში და ხატი ამ ეკლესიაში. ამ ხატზე აფიცებენ ვინმეს თუ დასაფიცებელი გახდება. და ამბობენ, რომ თუ ფიცი გატეხა ან იცრუა - ამ ადამიანს ხატი ხარის მეშვეობით სჯისო.
თვითონ ხატს იშვიათად აწუხემენ და ამიტომ. წყალს (ამ ხატით ნაკურთხს) ხმარობენ. რომელსაც იგივე ძალა აქვს.
60-იან წლებში რაღაცაზე დაფიცება დასჭირდათ და 2 კაცი გაუშვეს წყლისთვის. ასეთი წესია. და არავითარ შემთხვევაში გზიდან გადახვევა არ შეუძლიათ, როცა წყლით მოდიან.
სანამ მესტიის ხიდზე გადავიდიდნენ, ერთმა ზუსტად ორიოდე ნაბიჯი გადმოდგა ნათესავის სანახავად და გაესაუბრა.
ხიდზე არ იყვნენ გადასულები. რომ საპირისპირო მხრიდან გაცოფებული ხარი გამოექანა და რქებზე წამოაცვა/
დასაჯერებელია. რადგანაც ამ კაცის სახელი და გვარი ახსოვთ და ის კაციც ცოცხალია ვინც მასთან ერთად მოდიოდა.
tmt
მუცოს ზედა ნაწილში დღემდეა შემორჩენილი ოდნავ გვერდზე გადახრილი და კუთხეჩამონგრეული შეთეკაურთ (ჩოლოხათ) ციხე, რომელიც თავიდანვე გადახრილი აუგიათ. ამ ციხეს ერთი ლეგენდა უკავშირდება:

მუცოში ცხოვრობდა ხუთი ძმა შეთეკაურები. მათ შორის ერთი კოჭლი ყოფილა და შეიძლება, ამიტომ მას ჩოლოხას ეძახდნენ. აუშენებიათ ძმებს ციხე, მაგრამ მრუდი გამოსვლიათ. დაუბრალებიათ ჩოლოხასთვის და გაუგდიათ. წასულა ის კახეთში და იქ ერთ მემამულესთან 12 წლის განმავლობაში პატიოსნად უმსახურია. გასამრჯელოდ კი ერთი ჯორი უთხოვია – მთაში აქაური მაინც არაფერი გამომადგებაო. მიუცია მემამულეს ჯორი, შემჯდარა ჩოლოხა მასზე უკუღმა და გზას გასდგომია. გაბრაზებულა მემამულე, ასე რატომ მოიქეცი, რა გაწყენინეო? არაო, უთქვამს ჩოლოხას, უბრალოდ, აქ იმდენი ვიშრომე, სანამ ეს მიწა მოსჩანს, ზურგს როგორ შევაქცევო. ძალიან მოსწონებია მემამულეს ჩოლოხას პასუხი და იმ მიწის პატარა ნაკვეთიც უჩუქებია. დარჩენილა ჩოლოხა ახმეტაში და აქედან წამოსულა ჩოლოხაშვილების გვარიც. არსებობს ვარაუდი, რომ ჩოლოხასგან წარმოიშვა ჩოლოყაშვილების გვარიც.


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=30

მუცო, იგივე მიცუ მდებარეობს პირიქითა ხევსურეთში, მუცო-არდოტის ხეობაში, მდინარე ანდაქისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1880 მეტრზე. არავინ იცის და არც არავის ახსოვს, როგორ გაჩნდა ეს სოფელი ხევსურეთში. ის ისეთ მიუდგომელ, კლდოვან მთაზეა განლაგებული, შორიდან ფრიალო კლდეზე შეზრდილი ეგონება ადამიანს. ერთ დროს მუცო დიდი და მჭიდროდ დასახლებული სოფელი ყოფილა, ფიქალის სახლებით ქვებს ერთმანეთზე აწყობდნენ ისე, რომ მათ შორის მზის სხივიც არ ატანდა და რაღაც სასწაულით ყოველგვარი ქვითკირის გარეშე აშენებდნენ. მუცოელნი მთავარანგელოზის ყმაბი იყვნენ. სოფელს ბროლისკალოს მთავარანგელოზის სახელობის სალოცავი იცავდა, რომელსაც თავისი საგანძურიც ჰქონდა და დროშაც.

ხევსურები ყვებიან, მხოლოდ ორმა კაცმა იცოდა საიდუმლო საგანძურის ადგილსამყოფელი. საგანძურიც და დროშაც მხოლოდ ხევსურთა უდიდეს დღესასწაულზე _ `ათენგენობაზე~ გამოჰქონდათ. ჩამოატარებდნენ მედროშენი ზანზალაკეიან დროშას, მუხლს მოიყრიდნენ მის წინაშე ხატის ყმები, გამორჩეულ საკარგყმოს ლუდით სავეს `ხატის თასებს~ ჩამოურიგებდნენ და იმით მოსაგონარს სვამდნენ, ვინც სამშობლოსათვის დასდო თავი. Mერე დაწყებული ჟამიანობა და საიდუმლოს გასანდობად ღირსეული ახალგაზრდის ძიებაში საგანძურისა და დროშის სამალავების მცოდნეებმა საიდუმლო საფლავში თან წაიღეს. ასე დარჩა ლეგენდად მუცოს მიუვალ კლდეებში დამალული განძი და დროშა. მუცოელებს სჯერათ, რომ განძს ვერავინ იპოვის, ვიდრე მუცოს მფარველი ხატი თავად არ ამოარჩევს ღირსეულს და ძილში არ უჩვენებს მის ადგილსამყოფელს.

მუცოს მხოლოდ ორი შესასვლელი ჰქონდა: ქვემოდან – მდინარის მხრიდან და ზემოდან – კლდის ფერდობზე მიმავალი ვიწრო გზა. გადმოცემის მიხედვით, ქვემო მხრიდან სოფელი ქვითკირის გალავნით იყო დაცული, რომელიც შეღამებისას იკეტებოდა და მას მეციხოვნენი სდარაჯობდნენ. დაგვიანებულ მგზავს და მონადირესაც არ შეეძლო ღამით სოფელში შესვლა, თუ გალავნის იქით ისარს არ ისროდნენ და მეციხოვნეებს არ დაარწმუნებდნენ, რომ გალავანს გადმოღმა ნამდვილად მუცოელი იდგა. მუცოელებს თავისებური, გამორჩეული ისრები ჰქონდათ. სხვანაირი იყო მათი მშვილდებიც: ჯიხვის რქის ნაწილებისგან აწყობილი – მოკლე და ძნელად მოსადრეკი. ასეთი მშვილდი გუდანის ჯვარში ინახებოდა და ყველაზე ღონიერ ახალგაზრდებსაც უჭირდათ მისი მოდრეკა.
tmt
ესეც ისტორიული ამბავია - თქმულებასავით შემორჩა

არის ერთი ასეთი ქართული გვარი ლიკოკელი- .
ხევსურები არიან.
როდესაც მეფის რუსეთმა საქართველოში ფეხი მოიკიდა მთის მოსახლეობა არაერთხელ აუჯანყდა. აჯანყებულებს ძირითადად ციმბირს იქეთ ასახლებდნენ.
ერთ-ერთი გადასახლებული გვარად ლიკოკელი ყოფილა.
რუსეთ-იაპონიის ომის დროს. ერთ-ერთი, თანამედრომე ენით რომ ვთქვათ, იაპონელების "მედესანტე" რაზმი ამ ლიკოკელის ქოხთან მოხვდა. ეს მთიელი ქართული ორთაბრძოლის წესებს კარგად ფლობდა. მასთან ქოხში ჯერ ერთი ჯარისკაცი შევიდა, ცოტა ხანში მისი თავი გამოუგდია ლიკოკელს.
შემდეგ ორი, შემდეგ უფრიო მეტი, მოკლედ თითქმის მთელი რაზმი გაუწყვიტავს.
რაზმის მეთაურმა სირცხვილის გამო თავი მოიკლა .
თავად ლიკოკელს კი უკვე ასეული მიადგა შეიპყრეს. შემდგომ იაპონიაში გადაიყვანეს და სიკვდილით დასაჯეს როგორც "იაპონიის მტერი".


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=30

gobe -
წლევანდელ "არტგენზე" დასათვალიერებლად გამოფენილ იარაღებთან იყო ხევსურულ ტანისამოსში გამოწყობილი იარაღების ოსტატი, ახალგაზრდა კაცი . სწორედ მისგან მოვისმინე უშიშა ლიქოკელის ამბავი, რომელსაც 20 სამურაი გაუსტუმრებია იმ ქვეყანაზე. მასვე ჰქონდა გამოტანილი უშიშას ხმლის ნაწილი და გახვრეტილი ქარქაში. სწორედ იმ ხმლით ებრძოდა თურმე უშიშა იაპონელებს. მერე, თურმე იაპონელებს რაღაც მომენტით უსარგებლიათ და ლითონისაგან დამზადებული რაღაც სასროლი იარაღი (როგორც იმ კაცმა ამიხსნა, ამ სასროლ იარაღს ჰქონია რქის ფორმა, რომელსაც ისროდნენ "ნინძების სასროლი იარაღის" ვარიანტში) უსვრიათ უშიშასთვის, რომლითაც ქარქაში გახვრეტილა, ხოლო ხმალი კი გადატეხილა (?!).
tmt
ერთი სოფლის ლეგენდა, რომელიც თიანეთშია, სახელად "დევენაანთხევი".

ამ სოფელში ძალიან ხშირად გაიგებთ რაიმე ადგილის სახელს "დევის" მონაწილეობით: "დევის ხვრელი", "დევის წყარო" და ა.შ.
სოფლის წინამძღოლი ქალი ყოფილა, ძალიან მამაცი, ჭკვიანი და ძლიერი აღნაგობის, სახელად ევა რქმევია.
ერთხელაც სოფელზე მტერს მოუწევია დასალაშქრად. ევას რომ შეუხედავს მტრის მრავალრიცხოვანი ლაშქრისათვის, დარწმუნებულა, რომ რამდენიმე ათეული კომლი მოსახლეობით ვერ მოიგერიებდა მომხვდურს და ეშმაკობა უხმარია: მტრის მეთაურთან კაცი წარგზავნა და ათქმევინა: ჩვენი მეთაური ქალია. მას აქვს სურვილი, რომ შეგებრძოლოთ, იმედია, უარს არ იტყვით ამ გამოწვევაზე. დამარცხებული ადგილს დატოვებსო... მტრის მეთაურს გაცინებია და თანხმობა მიუცია... მეორე დღეს მტერმა და მტრის შერცხვენილმა მეთაურმა სოფელი დატოვა და ხალხმა ევას "დევ-ევა" შეარქვა, და სოფელს- "დევევაანთხევი" (დევენაანთხევი)...
ამ სოფლის ერთ მთაზე ვიპოვე თიხის ნატეხი, რომელიც მუზეუმში ჩვენ წ. აღ. მდე 3000-2500 წლით დამითარიღეს. იქვეა რელიეფურად ამობურცული მართკუთხედი, სავარაუდოდ შენობის ფუძე


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=30
tmt
გაცი და გაიმი

ქართულ მითოლოგიაში ღვთაებები, რომლებსაც ქრისტიანობის გავრცელებამდე სცემდნენ თაყვანს. კერპები ქართველებს თავიანთი პირვანდელი სამშობლოდან არიან-ქართლიდან მოუტანიათ. გაცზე და გაიმზე ცნობები მხოლოდ ხელნაწერებშია შემონახული. ამ ხელნაწერების თანახმად, გაცის ოქროს კერპი და გაიმის (გას) ვერცხლის კერპი არმაზის და ქართული წარმართული პანთეონის სხვა ღვთაებების კერპების გვერდით იდგა და ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ განადგურდა. ხელნაწერ ტექსტებში გაცი და გაიმი “ყველაზე იდუმალის გამგეებად” მოიხსენიება.
tmt
მირსა - მითრა

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
ქრისტიანობი წინამორბედ ღვთაებათა შორის ძველ მსოფლიოში უპირველესი ადგილი ეჭირა ღვთაება მირსას, ანუ მითრას.
მითრაიზმი წარმართული მოძღვრების უკანასკნელი და უძლიერესი სიტყვა იყო. მისი მკვლევარნი ერთხმად გვარწმუნებდნენ, წარმართულ მსოფლიოს ქრისტიანობა, რომ არ მოვლენოდა, კაცობრიობა მითრას იწამებდაო...
უძველესი ცნობები მითრას შესახებ დაცულია ინდოელტა "რიგვედაში", სადაც ის მოხსენებულია მთავარ რვთაება-ვარუნასთან თითქმის განუყრელად. მას უწოდებდნენ ვარუნამითრას, ან მითრავარუნას, რომელიც ნათელისა და ბრჭყინვალე ცის ღვთაებად იყო აღიარებული და აგრეთვე ყოველგვარი სიკეთისა და სიცოცხლის წყაროდ მიჩნეული ეს ტყუპი ღვთაება ყოვლის მცოდნე და მხილევლია. ორივე ერთ ეტლში სხედან, ერთს ფიქრობენ, ცრუსა და მატყუარას სასტიკად დევნიან. სამყაროსაც ერთად განაგებენ. მზე ვარუნა მითრას თვალად ითვლებოდა და მისი გამოხატულების სიმბოლო იყო...
ძველ სპარსეთში მითრას კულტი განსაკუთრებით აქემენიდების დროს გაძლიერდა: ის მხედართა მფარველ ღვთაებად იყო აღიარებული და მის სახელწოდებას თვით ირანის მეფეები და სარდლებიც ატარებდნენ...ამიერიდან მითრა ირანის მფეების მფარველ ღვთაებად იქცა. მის სახელს ფიცულობდნენ და ცხენებს სწირავდნენ. ირანის სამეფოს წინ მიუძღვოდა მითრასადმი შეწირული ეტლი, რომელშიც 6თეთრი ცხენი იყო შებმული. ამიტომ სადაც ირანის ძლევამოსილი ჯარი შედიოდა, იქ მას თავისი მფარველი ღვთაების მითრას კულტიც თან შეჰქონდა და მაზდეანობასთან ერეთად მითრაიზმსაც ავრცელებდა.
ამიტ აიხსნებოდა ის გარემოებაც, რომ მითრას კულტი ასე სწრაფად ვრცელდებოდა მცირე აზიაში, განსაკუთრებიტ პონტოსა და კაბადოკიაში.სადაც ბატონობდნენ ირანის არისტოკრატები და სადაც მითრას კულტურისა და ადგილობრივი ღვთაებათა ერთგვარი გადაჯვარედინება მოხდა.კსბადოკიიდან მითრას კულტი მთელს მსოფლიოში სწრაფად ვრცელდებოდა.
მითრას კულტი გავრცელებული იყო ძველ სომხეთში და მას "მიჰრს" ეძახდნენ. სომხური მიჰრის ღვთაებრიობის ხილული განსახიერება იყო ორგვარი: "არეგ-აკნ" მზის თვალი-ორმუზდის თვალი ან ხილული მზე.. მეორე "ლუსინ" მთვარე, რომელსაც მოსე ხორენელი "ცეცხლის დას" უწოდებს.
არსებობდა თუ არა წარმართულ საქართველოში მითრას კულტი?მართალია ასეთი სახელწოდები ღვთაება არ იყო, მაგრამ მაინც უნდა ვივარაუდოთ, რომ მითრაიზმის რწმენა საქართველოშიც იყო გავრცელებული, რადგან მჭიდრო კავშირი გვქონა აღმოსავლეთ კულტუროსან ერებთან.
ქართულ უზველეს მატინეში "მოქცევაი ქართლისაი", ქართველ მტავარ ღვთაებად არმაზია მოხსენებული, იგივე "აჰურამაზდა". ღვთაება არმაზისა და ცეცხლის თაყვანისცემის კულტის არსებობა საქართველოში, თავისთავად ჰგულისხმობს, მითრას რწმენის ჩვენში არსებიბას, , რომელიც აჰყრამაზდის მეორე პირად ითვლებოდა...
აჰურამაზდას განუწყვეტელი ბრძოლა ბოროტი ღვათაების არიმანის დასათრგუნად, უმთავრესად დამყარებული იყო იმ კეთილ გენიებზე და სულებზე , რომლებსაც იაზატებს უწოდებდნენ მათ შორის პირველობდა მითრა (სამყაროს გამგებელი და მებრძოლ ლაშქართა სარდალი) და ათარი (უხილავი წმინდა ცეცხლი). ამ ორივე კეთილი გენიის კულტი ქართულ ხალხურ რწმენაში დღემდე იყო დაცული. მა. დიდმარხის აღება ღამეს სამეგრელოში ასრულებდნენ სალოცავ "ჟინი ანთარს" (ზეციერი ანთარი). კერაზე აცხობდნენ ოთხკუთხა მოზრდილ ყველიან კვერს, რომელსაც ჯერ სუროს ფოთლებში შეახვევდნენ და შემდეგ ზედ ნაღვერდალს დააყრიდნენ. ვახშმის წინ ოჯახის უფროსი მამაკაცი კერასთან მივიდოდა, ნამცხვარს ნაცარსა და სუროს მოაცლიდა, კვერს ზედ კერაზე ოთხკუთხედ ნაჭრებად დაჭრიდა და ვედრება წარმოთქვამდა:
ზეციერო ანთარო, ბატონო-გამარჯვებულო!
ჩემი საქონელი შენ გაამრავლე!
ასობით ვიჭერდე და არაფერი
აკლდებოდეს, უშობელსა და
ხბოიანს ვერ ვარჩევდე ისე.

მიტრას კულტის ჩვენში არსებობას მოწმობს დას. საქართველოში დაცული ერთი ფრიად საყურადღებო სალოცავი, რომელსაც მეგრელები "მისრობას", ან "მირსობას" უწოდებენ, სვანები-"მეისარბ"-ს და გურულები "მოისარობას".
მირსობას მეგრელები დიდი მარხვის დაწყებამდე იხდიან. საგანგებოდ ასუქბენ ღორს ("ომირსე"). მირსობა დღეს, ხუთშაბათს (მეგრ.ცაშხა), ოჯახის უფროსი ამ ღორს კერის გარშემო რამდენჯერმე შემოატარებს შემდეგი ლოცვით: დღეს მირსობის მობრძანებავ! მე და ჩემს ცოლსა და შვილს ბედი მიეცი, ბედნიერად ამყოფე, ყოველი ალიანი და ჩალიანი (სიავე) გაუქარვე, ყოველივე ავი ზნისაგან, წყლისაგან შენ დაიცავი, შენ სახელდალოცვილო.
ლოცვის დასასრულს ღორს დაკლავენ. შემდეგ ოჯახის დიასახლისი, ოჯახის თითოეული წევრისთვის ორ-ორ მრგვალ კვერსა და კვერცხს მოხარშავს. სადილის წინ ოჯახის წევრები, უფროს-უმცროსობით კერასთან მდგარ ტაბლასთან მივლენ და სათითოდ თავიანტ კვერცხებსა და კვერებს. თვალებზე მიიფარებენ, თან ატრიალებენ და შემდეგ ლოცვას წარმოსთქვამენ: წმ. მირსა დღეს ვლოცულობ! ჩემი თვალის სიმრთელისათვის, კვერით და კვერცხით, ავი თვალის ტკივილი, ავი თვალის დაწირპლვა შორს გამიქარვე. მთაზე ბუზი მიფრინავდეს ჩემს თვალს დაანახვე, მტაზე წიანჭველა მიცოცავდეს, ღმერთო, ჩემს თვალს დაანახვე, ჩემი თვალის ნაქნარით ცემი გული გაახარე.
ამ ლოცვის დასასრულს კვერსა და კვერცხს იქვე შეწამენ.
მაგრამ მირსობის ეს რიტუალი უფრო კარგად და სრულად დაცულია მთიან სამეგრელოში, ჩხოროწყუს სამ სოფელში: გოდოგანში, გარახაში და ჯუმითში. მირსობა დღეს ამ სამ სოფელში იმართებოდა ხატობა, რომელსაც "ჯეგე" ან "ჯგეგე-მისარონი" ეწოდება.
სოფ. გოდოგანი კურზუს თემშია და აქ ერთ მაღალ გორაკზე აშენებულია პატარა ეკლესია. რომელსაც "ჯეგე-მესარონს" უწოდებენ. დგეობა იმართება თებერვალში, 2კვირით წინ ყველიერამდის და სალოცავათ წინათ დიდძალი მხვეწარი მოდიოდა თურმე, განსაკუთრებით ის გვარები, რომალთა ფუძის ან გვარის (ჯინჯიში ხატი) ხატად იგი ითვლებოდა.: ფიჩხაია, ბერულავა, ჩარგაზია, მიქაია, გოგუა, ლაშხია, ნაჭყებია, აშორდია, ფონია, კვაშილია, გაბედავა, არაჰამია და სხვა. ჩარგაზიასა და ნაჭყებიას გვარიდან ირჩევდნენ ნათეებს, რომლებიც ხატს ამწყალობნებდნენ. მირსობა დღეს გოდოგანში ომირსე ღორს კერის გარშემო სამჯერ შემოატარებდნენ და ჯეგე-მისარონს შესთხოვდნენ ოჯახის კეთილდღეობას. ომირსე ღორის ხორცის ჭამა დაღამებამდის არ შეიძლება. დილით კი მოხარშული კვერცხებითა და კვერებით თვალის საღობაზე ჩვეულებრივი წესით ლოცულობენ და შემდეგ ყველანი მიდიან ჯეგე-მისარონის ეკლესიაში, სადაც წინათ ასრულებდნენ სხადასხვა რიტუალს, ლოცვა-ვედრებას, რომელსაც მოჰყვებოდა ცეკვა-თამაში, სიმღერა და სხვა გართობანი. საღამოს მლოცავი სახლში მიდის. ოჯახის უფროსი ომირსე ღორით დაილოცებოდა, გაშლიდნენ სუფრას და რორის ხორცს სჭამდნენ.
ამ დღეს სალოცავად მოდიოდნენ გამოთხოვილი ქალები, რომელტა ფუძის ხატად ჯეგე-მისარონი ითვლებოდა. მათ ტან მიჰქონდათ სანტელ-საწირი და დაკლული ღორები. აქ გვარის ნატეები ამწყალობლებდნენ და შემდეგ შვილდში გამოატარებდნენ.
ვისაც შეთქმული ჰქონდა, იგი ჯეგე-მისარონს ღამეს უთევდა. მოჰყავდათ სულიტ ავადმყოფნი და თვალით სნეულნი. მათ მისარონის ხატის წინ დააწვენდნენ "ხატიში ითონჯირაფა", ღამეს ათევდნენდა ევედრებოდნენ ავადმყოფის განკურნებას.
თვალის სნეულების საწირში მიჰქონდათ ორი სანთელი, ორი კვერი, ორი კვერცხი და თეთრი ფულები. მუხლმოყრით ეკლეისას სამჯერ შემოუვლიდნენ და ევედრებოდნენ თვალის საღობას.
ასეთივე ხატობა იციან სოფელ გარახაში. თებერვალში, მირსობა დღეს გარახის წმ. გიორგის ეკლესიაში წინათ იმართებოდა ჯეგე-მისარონის დიდი ხატობა. ამ ხატის ყმებია: მაფორია და უბირია. ნათეებსაც ამ გვარიდან ირჩევდნენ. აქც თვალით სნეულნი და სულით ავადმყოფნი მოჰყავდათ. შეხვაწილები ხატს სწირავდნენ თვალის სანთელს, რომლების წარმოადგენდნენ თვალის კაკლისოდენა სანთლის რგოლებს. გარახიდან გათხოვილი ქალები მოდიოდნენ საწირით, დაკლული ღორებით, ლოცულობდნენ და ნათეები შვილდში გაატარებდნენ.
გარახასა და ჩხოროწყუს მახლობლად მდებარეობს სოფ. ჯუმითი. აქაც ასევე იცოდნენ წმ. გიორგის ეკლესიაში დიდი ხატობა
.
tmt
სოფ. ჭგვინთთან არის სოფ. ჯიხაშკარი. აქ დღესაც დაცულია სამლოცველო. ადგილი მისარონ-კარი. მას უჭირავას საკმაოდ მოზრდილი და გაშლილი ფართობი., რომელიც დაფარული ცაცხვის და მუხის ხეებით. შუა მოედანზე დგას ხის პატარა სამლოცველო და მას ჯეგე-მისარონს უწოდებენ. ნააღდგომევს ახალკვირის სამშაბათს მისარონ-კარში იმართებოდა ხატობა, სადაც სალოცავად მოდიოდნენ: ზარანდიები, შენგელიები და ჩარგაზიები., რომელთა საგვარეულო ხატად "ჯინჯი ხატად" იგი ითვლებოდა. ხატობა დღეს რიგის მიხედვით ამ საგვარეულოდან ერთ-ერთი ოჯახის უფროსი მისარონ კარზე მიიყვანდა კერატს, დაილოცებოდა გვარის კეთილდღეობაზე., შემდეგ ღორს იქვე დაკლავდა და ხორცს მლოცველებს გაუნაწილებდა. ღორის ტავს კი გადაულოცავდა იმ მეკომურის უფროსს, რომელსაც რიგით მეორე წელიადს ჯეგე-მისარონისათვის კერატი უნდა დაეკლა...
ჯეგე-მისარონის სამლოცველო იყო აგრეთვე სოფ. გეჯეთში. თებერვალში მირსობა დღეს სალოცავად მოდიოდნენ გეგენავები და ალასანიები და შესთხოვდნენ: თვალის სისაღეს, ყურის, თავის და წელის ტკივილისაგან განკურნებას. ხატს სწირავდნენ: მძივებს, ფულს, ნემსებს, ფერად ძაფებს და სხვა...
მირსობას სვანებიც იხდიან, რომლების თავიანთ "მეისარიბს" დიდი ზეიმით ეგებებიან. მეისარობა სვანეთში თითქმის ორ კვირას გრძელდებოდა და ყველიერის ორშაბათს თავდებოდა. მეისარობის პარასკევს ოჯახის უფროსი ამ დღისათვის საგანგებოდ გასუქებულ ღორს ან ხარს ჰკლავს, სულ ერთია რომელი იქნება, რომლის ხორცის ჭამა დალოცვაზე აკრძალულია. შემდეგ ოჯახის თითოეული წევრისათვის თვალის კაკლის ზომის და ფორმის თვალის კვერებს აცხობენ. მეორე დრეს, შაბატს ოჯახის უფროსი სამეისარიობო ღორსა და კვერებს თაბახზე დაალაგებს და შემდეგ ლოცვას წარმოთქვემას.: ხატო მეისარისაო, შენ სეგვეწიე და მოგვეხმარე, თვალების ჭირი მოგვაშორე, კაცების მშვიდობით გაგვახარე, საქონელი გაგვიმრავლე...
მეისარიობის დასასრულს, კვირა საღამოს ოჯახები ერთად შეიკრიბებიან, მიაქვთ თავიანთი სურსათი და, გაშლიან საერთო სუფრას და დაროს მხიარულად ატარებენ გათენებამდის. რაც მეისარიობის ტაბლაზე დარჩება, ყველაფერს გაინაწილებენ და სახლებში წაიღებენ.


მეისარიობის მომდევნო შაბათს ზემო სვანეთში ასრულებენ "ლიღუ-მესარის"-ის რიტუალს: აცხობენ კვერებს და "დარეცხან დედეშ"-ს (ცისას) ევედრებიან შინაური პირუტყვის მფარველობას.
ამ სალოცავს გურიაშიც სცემენ თაყვანს და მას "მოისარიობას" უწოდებენ. უფროსი ცომს მოზელს, შემდეგ მას ორ პატარა გუმდას მოსწყვეტს და ოჯახის წევრებს სათითაოდ გამოიძახებს. თითოეულ მათგანს ამ ცომის გუნდებს ორვიე თვალის გარშემო შემოუტრიალებს და თან მოისარს შესთხოვს მათი თვალის საღობას. შენალოც გუნდებს სუფთა წყალში ცაყრის., ცომის გუნდებიან წყალს კი მდინარეში ჩაღვრის.
კვერცხი, როგორც სიცოცხლის სიმბოლო, მითრას მიმდევართა შორის ღვთაების სიმბოლოდ იყო აღიარებული. ამის შესახებ "ვედაში" ნათქვემია, რომ მითრა მზე თვალი ღვთაებისა, კვერცხისაგან შობილი დიდად ეხმარება "სევითრებს" (კეთილ სულებს) ბოროტების დათრგუნვაში.
tmt
მირსობის რიტუალში ფრიად საყურადღებო მოვლენას ღორის მსხვერპლად შეწირვა წარმოადგენს.. წარმართულ საქართველოში ღორი წმ. მუხასთან დაკავშირებულ ტოტემათ ითველობოდა და ის ღვთაებისადმი იყო შეწირული. მითრაც ხომ მზისა და სინათლის ღვთაება იყო, რომლის წმინდა ცხოველთა შორის ღორის ტოტემსაც საპატიო ადგილი ეჭირა.
ამსთან აღსანიშნავია, რომ დას. საქართველოში მირსობას თებერვალში იხდიან, როგორც ეს აღმოსავლეთ ქვეყნებში იყო მიღებული. ძველ ქართულ წარმართულ კალენდარში თებერვალს ეწოდება მიჰრაკნისა, ანუ "მიჰრაკანი", ე. ი. მიჰრას, ანუ მირსას თვე. საგულისხმოა ისიც, რომ თვით ქართველი მეფეებიც მითრას სახელს ატარებდნენ. მაგ. მიჰრდატი ფარსმან მეფის შვილი; მიჰრანი ანუ მირიანი, ქართლის პირველი ქრისტიანი მეფე; მიჰრანი ქართლის პიტიახში.

მითრა, როგორც მეომართა ღვთაება და მზლეობის სიმბოლო, მეტად მიმზიდველი უნდა ყოფილიყო ქართველი მხედრობისათვის. ამას მოწმობს ქართული ხალხური ეპოსი, რომელშიც წითელი ზოლივით გატარებულია კეთილსა და ბოროტ ძალებს შორის დაუსრულებელი ბრძოლები, დევ-გმირთა სახით.
ამგვარე ეპიური ხასიათის ნიმუშს წარმოადგენს ქართული უძველესი სარწ,უნოებრივი თქმულება ამირანზე. პროფ. ივ. ჯავახიშვილმა ამირანის სახელწოდების შესახებ სამართლიანად ღანიშნა, რომ "სომხურ ხალხურ თქმულებაში, რომელიც ქართული ამირანის შესატყვისია, გმირს ჰმერი ჰქვია. ამიტომ შესაძლებელია ქართულ თქმულებაში თავდაპირველად გმირის სახელს ბგერა "ჰაე"-ეც ჰქონდა და იქნებ "ამიჰრანად" გამოითქმოდა, რაც თავის მხრივ "მიჰრას", "ამტრანს", მითრას უდრისო"...
ერთი სიტყვით აქ მოყვანილი რიტულური წესები და ისტორიული ფაქტები, მოწმობენ, რომ წარმართულ საქართველოში არსებობდა ღცთაება მირსას და მითრას კულტი, რომელსაც ხალხი თაყვანს სცემდა... ჩვენთვის საინტერესოა თუ რა ცვალებადობა განიცადა მირსამ ქრისტიანობის პერიოდში და რომელ წმინდანში ჰპოვა მან თავისი ღვათაებრიობის ნაწილობრივი განსახიერება. ამ მხრივ ჩვენ არ დაგვჭირდება სხადასხვა მოსაზრებების წამოყენება. ამაზე გარკვევით მიგვითითებს ხალხში კარგად დაცული სახელწოდება ჯეგე ან ჯგერაგ -მისარონი, რაც ნიშნავ წმინდანს, იმავე დროს გიროგისა და მირსას (მითრას).
tmt
ჯეგე, ჯგეგე, ჯგეჰე, გეგე-

ნიშნავს წმ. გიორგის.სვანურად "ჯგერაგ"-იც წმ. გიორგია. ხალხის შემეცნებაში ჯეგე-მისარონის სახით წარმოდგენილია წ. გიორგი.-მირსა. ნ.მარის აზრით მეგრული ჯგეგე, ჯეგე და სვანური ჯგერაგ თავდაპირველად ნიშნავდა მუხას, მუხის ტყეს, რომელსაც ჩვენში თაყვანს სცემდნენ წარმართობის დროს. შემდეგ მუხის რწმენა წმ. გიორგის დაუკავშირდა.საყურადღებოა, რომ ფშავ-ხევსურეთში წმ. გიორგის ხშირად ლოცვებში "მუხის ანგელოზად" მოიხსენიებენ.
ხეთა მსახურება წარმართულ საქართველოში გავრცელებული იყო და განსაკუთრებიტ თაყვანს სცემდნენ მუხას, რომელიც ითვლებოდა მზის ღვთაების სადგომად და მორწმუნეთ თვალში იგი წარმოადგენდა ერთგვარ ფეტიშს. მუხის ნაყოფით-რკოთი იკვებებოდნენ ღორები და ეს ცხოველიც მუხის ღვთაებისადმი იყო შეწირული.
მოხდა ჯერ მუხისა და მისარონის კულტის შერწყმა. შემდეგ ჯეგე-მისარონი გაქრისტიანებულ საქართველოში იღებს წმ. გიორჰის სახეს. მირსას კულტში მოცემულია ქართული რელიგიური შემეცნების სამი პერიოდ: ხეთმსახურება, მაზდეანობა და ქრისტიანობა
.
tmt
ჩვენი მიზანია მითრასა და წმ. გიორგის დაპირისპირებით გავარკვიოთ მათ შორის გენეტიკური კავშირი.
წმ. გიორგი პირველ ქრისტიანთა შორის მეომარ წმინდანად და ქრისტიანთა მფარველად იყო აღიარებული...იგი მითრასავით კეთილსა და ბოროტს შუა დგეს დგას და ბოროტების დასათრგუნად იბრძვის. ამ ბოროტების გამოსახულებაც, სწორედ ის გველეშაპია, რომელსაც წმ. გიორგი თავისი მახვილით ჰგმირავს. ამასთანავე ორივე ღვთაება ერთნაირი, სამხედრო მოკაზმულობით არაინ აღჭურვილნი: თავზე ჩაფხუტით, მუზარადით, ხელში უჭირავთ გრძელი შუბი, წელზე არტყიათ ხმალი და თეთრ ცხენზე სხედან...
მითრასა და წმ. გიორგის შედარებას ვიწყებთ პირველყოვლისა ორივე ამ ღვთაებისადმი შეწირული მასხვერპლისა და რიტუალის მსგავსების მიხედვით. მითუმეტეს ჩვენ ვიცით, რომ ამა თუ იმ მთავარ ღვთაებას მისი ღვთაებრივი ფუნქციონალობის მიხედვით ერთ რომელიმე ცხოველის მსხვერპლს წირავდნენ. მიტრას, როგორც სინათლისა და მძლეობის ღვთაებას, სხვა ცხოველებთან ერთად, უმტავრესად ხარებს სწირავდნენ...
...ასეთი შედარებისათვის, სხვათაშორის, საუკეთესო მასალას წარმოადგენს ილორის წმ. გიორგობაც მთელი თავისი რიტუალებით...ილორის გიორგობაზე არსებობს რამდენიმე აღწერა, მაგრამ ჩვენ აქ მოვიყვანთ ყველაზე უფრო ძველ აღწერას, რომელიც ეკუთვნის ალქანჯერო ლამბერტს.
ნოემბრის 20-ს (ძვ. სტილით) დღესასწაულობ წმ. გიორგის დღეს. ხალხში ის ცრუმორწმუნეობაა გავრცელებული, რომ ამ დღეს ეს დიდებული მოწამე მოიპარავს არემარეში ხარს და ღამით მოიყვანს ილორის ეკლესიაში, რომელიც მის სახელზეა აშენებული. ამ ეკლესიას დიდ პატივსა სცემენ არამც თუ მეგრელები, არამედ მახლობელი ხალხნიც. ამიტომ მდიდარია ეს ეკლესია ოქროთი და ვერცხლით და ძვირფასი თვლებიტ შემკული ხატებით. თვიტ კარები ვერცხლით შემკულია. იმდენად თაყვანს სცემენ ამ ეკლესიას, რომ თუმცა იგი მოშორებულად, ზღვის პირას დგას, მაგრამ ფიქრი არ არის, რომ ვინმემ გაქურდოს იგი. არტამც თუ კარის გატეხვის შიში არა აქვთ, არამედ მისი ძვირფასი ქვები, რომ ახლომახლო გზაში დაააბნიონ, იმას ხელს არავი ახლებს. ამ წმინდანის შიშით მარტო აქაურები კი არა, არამედ თვით აფხაზებსაც, რომლებიც სრულიად მოკლებულნი არიან სარწმუნოების სინათლეს, ეშინიათ მისი და თაყვანს სცემენ მას.
ეს შიში უმთავრესად აი საიდან წარმოსდგება: ამ ეკლესიის კედელზე რამდენიმე ფრიად დიდი შუბია, რომელთაც რკინის დიდი ორპირი მახვილი აქვთ. მღცდელებს ხალხში ის აზრი გაუვრელებიათ, რომ წმ. გიორგი ერთ-ერთი შუბით უსათუოდ მოჰკლავს იმას, ვინც მის მიმართ გამოიჩენს უშიშროებას. ამ ამბით დაშინებუ;ლი, ვერავინ ბედავს ამ ეკლესიის გაქურდვას, ან სხვანაირად შეურაცხყოფას.
20ნოემვერს მთავარი თავისი ჯარისკაცებით, თავად-აზნაურებით და ოდიშის ხალხით მიდის ილორის ეკლესიაში დღესასწაულზე დასასწრებათ და იმის სანახავდ, თუ როგორე მოიყვანს წმ. გიორგი ხარს. მარტო ოდიშელები კი არა, აფხაზები და სვანებიც ბლომად მოდიან. ეკლესიას გარს უვლის გალავანი, რომლის სიმაღლე იქნება ტითქმის 15 მტკაველი.
შესავალთან დიდი კარებია. და ამ კარებზე აგებულია მშვენიერი სამრეკლო, მრავალი ზარით. წინა დღით, როცა დაბნელდემა მთავარი მოვა თავის ამალით და კარტან, რომელშიც არიან ეპისკოპოსები, თავადები და აზნაურები კლიტით დაკეტავს ამ კარებს და გარდა ამისა, კლიტეს დაასვამს თავის ბეჭედს და წავა მოსასვენებლად. მეორე დილას, გათენებამდის,მთავარი ისევ მოვა თავის ამალით.რომ დარწმუნდება მთავარი, რომ ბეჭედი მთელია და არვის ხელი არ უხლია, მოხსნის ბეჭედს და კარს გაღებს. შიგნით გალავანსა და ეკლესიას შუა, დაინახავენ ხარს. ამის დანახვაზე მთელი ხალხი დიდი მოწიწებით მადლობას შესწირავენ წმ. გიორგის ამისთანა ხარის მოყვანისათვის. მაშინვე მოჰყვებიან ზარების რეკვას და ამით აგებინებენ ყველას-ხარი მოყვანილიაო. ყველანი დარწმუნებულები არინ, რომ ხარი თავისი ხელიტ სემოიყვანა წმ. გიორგიმ-ამბობენ კიდევ, რომ წმ. გიორგი სამჯერ მიიყვანს ამ ხარს ზღვიდან მთამდე და მტიდან ზღვამდე და ამ გზით კურთხეულ ქმნილს ეკლესიის გალავანში დააგდებს ხალხის სასარგებლოდ.
ხალხში დიდ ლაპარაკს გამოიწვევს ეს ხარი იმისდა მიხედვით, თუ რა სახით ნახავენ მას. თუ დაჭერის დროს ხარი არ დანებდა, რქებით ირჩოლებს, იტყვიან, რომ წოლეს უსათუოდ ომი იქნებაო. თუ ხარი დაწოლილი და მტვერში ამოსვრილი იპოვეს, იტყვიან ღომის კარგი მოსავალი იქნებაო, ბოსტნეულისა და პურისაო. თუ ხარი ცვარით დანამული იქნა, კარგი მოსავალი იქნება ღვინისო. თუ ფერად ქერაა, ადამიანთა, პირუტყვთა ხშირი სიკვდილი იქნებაო. და თუ თეთრი ან ჭრელია, ფრიად კარგი ნიშანიაო. თუმცა ეს ნიშნები ყოველ წელიწადს მტყუნდება, მაგრამ მაინც სწამთ, როგორც სახარება. ხოლო თუ ეს ერთ-ერთი ნიშანთაგანი გამართლდა, მაშინვე ყოველმხრივ კაცებს გაგზავნიან და ყველას შეატყობინებენ ამ ამბავს.
ხარს გაიყვანენ გალავნის გარეთ და იქ დააკვლევინებენ იქაურ მცხოვრებს, რომლის ოჯახს ძველთგანვე ეკუთვნის ხელობა. ამ ოჯახშივე ძველიდან დარჩენილია ნაჯახი, რომლითაც უკნა დაიკლას ის ხარი და მას ინახავენ, როგორც საღვთო ნივთს და სხვაზე არაფერზე ხმარობენ. ის კაცი ვინც დაკლავს ხარს, გაანაწილებს კიდეც: უმეტესი ნაწილი რქებითურთ ეკუთვნის მთავარს. ამ რქებს მტავარი შეამკობს ოქროთი და ძვირფასი ქებით, და დიდ დღესასწაულზე ღვინოს დალევს წმ გიორგის სადიდებლად. იმერეთის მეფესაც კარგი წილი ეკუთვნის. თუმცა მეფესთან მთავარი მტრად იყო და ომობდა კიდეც, ამან ნაწილი მაინც გაუგზავნა. მეფემ მიმტანი უხვად დაასაჩუქრა და ისე გამოუშვა. ასევე მოიქცა მთავარი გურიელის მიმართაც. სხადასხვა ძველებურ გვარს ოდისში თავისი წილი აქვს მიჩენილი. რაც დარჩება დაჭრიან წვრილ-წვრილად და დაურიგებენ ხალხს. ამ ხორცს გაახმობენ კვამლზე და დიდის საოებით შეინახავენ ავადმყოფობის დროს მოსახმარად. დარწმუნებულნი არიან, რომ ეს ხორცი საუკეთესო წამალია ყოველგვარი ავადმყოფობის, თუმცა ბევრჯერ ბედნიერი შედეგი არ ჰქონია ამ წამალს, მაგრამ მაინც ყველა ავადმყოფობის დროს ის ურჩევნიათ...
ასეთივე სახის რიტუალი სრულდება კახეთშიც, სადაც ცნობილია აწყურის თეთრი გიორგობა. 14 აგვისტოს, როცა მლოცველები დილით გარიჟრაჟზე შეუდგებიან ტაძრის გარშემო ხოხვით და სხვადასხვა რიტუალით ლოცვა-ვედრებას. ამ დროს უცბათ დაიძახებენ: გზა! გზა! თოკით ხარს შემოარბენინებენ , რომელსაც რქაზე ორი ანთებულ სანთელი აქვს მიკრული. მღვდელი ხარს ბალანს შესტრუსავს და შემდეგ დიდი ზეიმით დასაკლავად წაიყვანენ. ხარს მუხრუჭს მოსდებენ და მიწაზე დააგორებენ. ამ დროს ხალხი დაიძახებს: დიდება შენს სასწაულ მოქმედ ძალას, თეთრო გიორგი, ხარმა რომ ასე მალე იგრძნო შენი ძალა. წაქცეულ ზვარაკს ყელში ხანჯალს გაუყრიან და თუ ხარმა ტოკვა წევა დაიწყო, ხალხში ჩოჩქოლი ატყდება, რომ მსხვერპლი წმინდა გულით არ ყოფილა შეწირულიო. შემდეგ ცეცხლს დაანთებენ, თოფებს ისვრიან და ქადაგად ეცემიან...

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
საყურადღებოა, რომ წმ. გიორგის ერთ-ერთი უდუდესი სალოცავი ლომისის წმ. გიორგი

http://www.orthodoxy.ge/eklesiebi/lomisa/lomisa.htm

რომელიც მლეთაშია (მთიულეთი), ხარი "ლომას" სახელით არის ცნობილი. ეს ლომისას წმ. გიორგი ხალხური თქმულებით ხორასანიდან (ირანიდან) მოსულა. იგი მჯდარა თეთრი ხარის ლომას რქაზე და საქართველოში ისე შემოსულა. ამ ტქმულებით წმ. გიორგი მითრას სამშობლო ირანთან არის დაკავშირებული და როგორც მითრა წმ. გიორგიც ხარზე მჯდომად არის წარმოდგენილი. შეგვიზლიოა ვიფიქროთ, რომ თავდაპირველოდ ხარ-ლომა დაკავშირებული ყოფილიყოს თვიტ ლომთან, რომელსაც მიტრას კულტში მეოთხე ადგილი ეჭირა. მითრას ბარელიეფზე ლომი, როგორც ცეცხლის სიმბოლო, ხშირად არის გამოხატული და ამიტომ საფიქრებელია, რომ ჩვენშიც ლომი მირსასთან ყოფილიყოს დაკავშირებული, როგორც მისი საკულტო ცხოველი. შემდეგ ის ლომი შესცვალა ხარ-ლომამ და იგი დაუკავშირდა წმ. გიორგის. ამას ისიც მოწმობს, რომ ზემო სვანეთში, მესტიის წმ. გიორგის ეკლესიაში დღემდე ინახება ლომის გამოსახულების დროშა და ნეკრესის წმ. გიორგისადმი შეწირულ კურატს ლომ-ტახტს უწოდებენ. ტახებს ხომ მითრას სწირავდნენ. ამგვარად მითრას საკულტო ცხოველები-ტახი, ლომი და ხარი-ქრისტიანულმა რწმენამ ჩვენში წმ. გიორგის დაუკავშირა.
ძველი ქართული ტაძრების ფასადები მითრეუმების მსგავსად, შემკულია ხარის ქანდაკებით, როგორც მაგალითად ბოლნისი, სვეტიცხოველი, იფარის ეკლესია სვანეთში და სხვა. ფრინველებში კი წმ. გიორგის ვენში მამლებს სწირავენ. გიორგობას თელეთში, აწყურში, გერში, არბოში და სხვა, მლოცველებს მიჰყავთ მამლები და ხატს ღამეს უთევენ. გათენებისას მამალს ხელში დაიჭერენ და ეკლესიას მუხლის მოყრით და ვედრებით სამჯერ შემოუვლიან. შემდეგ ამ მამლებს ააფრენე. მამალი მაზდეანებშეი წმინდა ფრინველად იტვლებოდა და იგი დაკავშირებული იყო მითრას რწმენასთან. ხშირად მითრას ბარელიეფზე მამალია გამოსახული. მაზდეანების რწმენით მამალი თავისი ყივილით აფრთხობდა ბოროტ სულებს და ამგვარად იცავდა კეთილმორწმუნეებს სიავისაგან...
tmt
ფშავ-ხევსურეთში წმ. გიორგი კოპალა განუქყვეტლის ებრძვის და მუსრავს ბოროტ დევებს. ამასთან აღსანიშნავია, რომ ქართული თქმულებით წმ. გიორგი დაკავშირებულია ამირანთან. სოფ. გერგეთში არსებობს ასეთი გადმოცემა, რომ როდესაც ღმერთმა თავხედობისთვის დასაჯა და კლდეზე მიაჯჭვა ამირანი, ამითი უნდოდა მის დაუძინებელ მტერს გველეშაპს ესარგებლა და ამირანი შეეჭეამა, მაგრამ ეს წმ. გიორგიმ გაიგო, იქვე გაჩნდა და გველეშაპი გააქვავა.
ამიტომ განსაცდელის ჟამს, ქართველი ხალხი, როგორც მითრას მითრიელები, მფარველობისათვის მხოლოდ წმ. გიორგის მიმართვავენ. მითრა იყო ძლეობის, გამარჯვების და ლაშქრის ღვთაება, რომელიც მითრიელების წარმოდგენით ლაშქარს წინ მიუძღვოდა და მტერს მუსრავდა. ამიტომ მითრას მოლაშქრენი ატარებდენ "მითრას მოლაშქრეთა" საპატიო ტიტულს. უძლეველი მითრას დროშის წინამძღოლობით იბრძოდა ლიცინიის ლაშქარი კონსტანტინე მეფის წინააღმდეგ.
წმ. გიორგიც ასეთივე მეთაური და უძლეველი მხედარი იყო ჩვენი ხალხის წარმოდგენით. სუჰუნის წმ. გიორგის ხატზე წარწერები ასე იწყება "მხედართმთავარო, შვიდწილუძლეველო მოწამეო წმ. გიორგი:"...; "მხნეო მხედარო ქრისტესო წმ. გიორგი"...; "მძლეო, დიდო მხედარო:" და სხვა. ფშავ-ხევსურთში წმ. გიორგი ლაშარის ჯვარი და გუდანის ჯვარი (წმ. გიორგი) მოლაშქრეთა წინამძღოლად ითვლებოდა.
ლაშარი ფშავის წარმოდგენით გმირი და უძლეველი მხედარია. იგი მტრისაგან იცავს ფშავისხევს და ლაშქრობის დროს წინ უძღვის მათ. იგი მძლეობის მომცემიაო. ეს უძლეველი მხედარი ლურჯაზე ზის და თავის ჰყმათ უხილავად დაჰყვებაო, რომ ისინი განსაცდელისაგან დაიფაროსო. ლაშარშივე წყდებოდა ლაშქრობისა და ზავის საკითხები. აქ იყო დიდი ლაშარის დროშა, რომელიც ლაშქარს წინ მიუძღვოდა.
ასეთივე მებრძოლია ხევსუეთის გუდანის ჯვარი, რომელსაც წმ. გიორგობით ლოცულობენ. ლაშარობის საქმე გუდანს ეკითხებოდა და ხევსურეთის ლაშქარს მუდამ წინ მიუძღვოდა. ხევსურების რწმენით, თუ გუდანისწმ. გიორგის ლაშქრობაში გაუჭირდებოდა, მას მორიგი ღმერთის ბრძანებით შეეშველებოდნენ კოპალა, პირქუში და სხვანი.
საქრთველოს სამეფო ალამზეც წმ. გიორგი იყო მითრასავით გამოსახული, გარშემო შვიდი მნათობით და ეს დროშა სამეფო ლაშქარს მუდამ წინ მიუძღვოდა. ამირომ, როგორც რომაელი იმპერატორები თავიანთ გამარჯვებას მითრას მიაწერდნენ, ასევე ქართველი მეფეებიც თავიანთ გამარჯვებებს წმ. გიორგის განგებას აწერდნენ. გიროგი მესამის სახელმწიფო ბეჭედზე ეწერა: "წმ. გიორგი მოსავი შენი გიორგი ძალითა შენითა ვძლევ მტერთა ჩემთა"...
ერთი სიტყვით წარმართული რწმენისა და რიტუალით ირკვევა, რომ ქართველ წმ. გიორგის თავი ღვბთაებრიობით გენეტიკური კავშირი ჰქონდა წარმართულ მითრასთან, ანუ მირსასთან, რომლის კულტი მითრაიზმის სახით გავრცელებული იყო ძველი აღმოსავლეთის და დასავლეთის ქვეყნებიში...

(სერგი მაკალათია)

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
ხალხური თქმულება:
რატომ არის საქრთველოში ბევრი ლამაზი

იყო ინდოეთის მეფე შედათი, კაცი იმდენად გულზვიადი და კადნიერი, რომ გადაწყვიტა ქვეყნად სამოთხე აეშენებინა: ხალხი ღმერთად მიმიჩნევსო.
გააშენებინა ედმი. იგი მართლაც საუცხოო სანახავი იყო და სწორედ სამოთხეს ჰგავდა, მაგრამ...
-რა სამოთხეაო,-კრძალვითა და მოწიწებით მოახსენეს შედათს,-როცა სიგ ანგელოზნი არ არაინო?
მეფემ მაშინვე მნოუწოდა თავის მხლებლებს და უბრძანა: დაიარეთ ქვეყანა და, სადა კი ნახოთ ლამაზი ქალი, მე მომგვარეთო.
მეფეს უნდოდა, რომ ეს ლამაზები სამოთხეში დაესახლებინა.
მხლებლებმა შეასრულეს ბრძანება მეფისა, შეკრიბეს "გურიები" მთელი ქვეყნის პირზე და გაემართნენ ინოდოეთს, კავკასიაში რომ მოვიდნენ, აქ შეიტყვეს უცებ, რომ ღმერთმა უწყალოდ დასაჯა შედათი კადნიერებისათვის, დაახვია უმარავი კოღო, რომელთაც ისე დაჰკბინეს უბედური მეფე, რომ რუმბივით დასივდა და მელე სულაც განუტევა.
ლამაზმანებმა ეს ამბავი რომ მოისმინეს, გადაწყვიტეს, ნუღარც უნდოეთში წავალთ, ნუღარც ჩვენს ქვეყანაში დავბრუნდებითო, დავრჩეთ აქ, ამ ტურფა მხარეში, ყოველგვარ სამოთხეს სჯობიაო.
ეს არის მიზეზი იმისა, რომ საქართველოში ასე ბევრი ლამაზი ქალია
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
ბებრისციხის ლეგენდა


მცხეთა ყოველი მხრიდან კარგად გამაგრებული და სტრატეგიულად შესანიშნავი დედაქალაქი იყო! ერთერთ ასეთ საიმედო საგუშაგოს ბებრის ციხე წარმოადგენდა!
ის იმდენად ძველია, რომ მისი ნიშებისა და საბრძოლო ხვრელების მიხედვით, ჯერ კიდევ მშვილდ-ისრის მეტი იარაღი არ სცოდნიათ!!!!! თუმცა, როგორც ყველა ციხე-იმდენჯერ აშენდა და გადაკეთდა, რომ ზუსტი თარიღი არ ითქმის ხოლმე!!!
ეს ციხე ვინმე სიმონს აუგია ხეობის ვიწრო ადგილას! გზა გადაუკეტავს და შიგ მეციხოვნეები ჩაუყენებია. მას ორი შვილი ჰყავდა: მოსიყვარულე და სათნო-მაკრინე და გულქვა, მიუკარება მამუკა!
მამის გარდაცვალების შემდეგ მამუკამ დიდი გადასახადი დაუწესა ყმებს. მაკრინემ ხვეწნით თავი მოაბეზრა ძმას, ეს ხალხი შეიბრალეო და მამუკამ დაც არ დაინდო-კოშკში გამოკეტა!!!!
ერთ დღეს, როცა ყმებს წყალ-წყალა საჭმელს უმზადებდნენ, ქვაბში ყვავები ჩაცვივდნენ. ყმებმა წყალი გადაღვარეს და მამუკას რისხვა დაიმსახურეს. ყმების დასასჯელად გაქცეულა, მაგრამ ქვაბიდან გველები ამოსულან და შემოხვევიან. სასიკვდილოდ განწირული მამუკა ღმერთს შევედრებია-ოღონდ გადამარჩინე და ეკლესიას აგიგებო! კოშკის სარკმლიდან მაკრინესაც დაუნახავს და გულმხურვალედ ულოცია-ძმისთვის სიცოცხლე შეენარჩუნებინა უფალს. ღმერთს ვედრება შეუსმენია!

დაღუპვას გადარჩენილ თავადს საკუთარი ქონება ყმებისთვის დაურიგებია! ციხიდან წასულა და ბერად შემდგარა. მაკრინეც მონაზვნად აღკვეცილა მცხეთას!
ამ ამბიდან 70 წლის შემდეგ მაკრინე გარდაცვლილა. დაკრძალვაზე მოსულა გათეთრებული უცნობი მოხუცი, დაჩოქილა, მიცვალებულს შუბლზე მთხვევია და თავდახრილს ასე მიუმართავს მისთვის: "დაო ჩემო,ჩვენ შევასრულეთ ჩვენი აღთქმა." ეს უთქვამს და უსულოდ დაცემულა იქვე! ლეგენდის მიხედვით ამიტომ ეძახიანო ბებრისციხეს!


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=45
tmt
ლეგენდა აბუდელაურის ტბებზე და როშკის ლოდზე



ლეგენდა ლამაზია, როგორც ნამდვილ ლეგენდას შეეფერება

ჭაუხების ძირას სამი ძმა დევი ცხოვრობდაო, ერთხელაც ამ დევებმა ერთ კაი ყმას (სახელი არც მას ახსოვდა) და მოსტაცესო, გამოედევნა ეს კაი ყმაო და "გაჰკვეთა ცხენი და კაცი, წვერიც უწვდინა ქვიშასაო" ხომ გაგიგიათ ასე უქნია იმასაც, შოლტით გადაჭრა ერთი დევიო, დანარენ ძმებს შეეშინდათ, გაათავისუფლეს ქალი და გაიქცნენო...

ეხლა როშკის ლოდი არის ის გადაჭრილი ძმა დევი, ორი ძმა კი აბუდელაურის ტბებში ჩაძვრნენ და დაიმალნენ, ეხლა უძიროებია ეს ტბები, იმიტომ რომ შიგ დევები ცხოვრობენო !!!


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=45

ლეგენდა აბუდელაურზე და დევებზე II
http://publish.dlf.ge/sergimakalatia/khevsureti.htm

ხელხური თქმულებით, ერთხელ ფშავ-ხევსურეთში დევები მოგროვილან და მათ ფშავ-ხევსურეთის არაგვის დაგუბება განუზრახავთ. ეს რომ ფშავის იაჴსარს და ხევსურეთის კოპალას გაუგიათ, მაშინვე ერთმანეთისათვის ძმობა შეუფიცავთ და საომრად ფშავის ჭალაზე ჩასულან. აქ დევები ქვებს აგროვებდნენ თურმე, რომ არაგვი დაეგუბებინათ და ფშავ-ხევსურეთი წაელეკათ. ამტყდარა ბრძოლა და დახოცილი დევებისაგან არაგვის წყალი წითლად შეღებილა. მაგრამ ერთი დიდი დევის მოკვლა გაძნელებულა, მას ზურგზე დიდი ქვა ეკიდა თურმე და ამით წყლის დაგუბებას ცდილობდა. ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ კოპალას დევისათვის ლახტი მაგრა დაუკრავს და იქვე გაუგორებია. მაგრამ მეორე ცალთვალა დევი ხევსურეთისაკენ გაქცეულა და აქ როშკის ხორხის ტბაში, აბუდელაურის ტბაში ჩავარდნილა, იაჴსარი ამ დევს დასდევნებია და იგი შიგ ტბაში მოუკლავს.




ლეგენდა აბუდელაურის ტბების და დევების შესახებ III

(ავტორი - ბაბუა ალუდაური)

,,...სინდაურაის მაღალო ყინულის ზარადიანო...”

აბუდელაურის ტბებს ღვთის შვილთა და დევ-კერპთა ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი უკავშირდება.

მივყვეთ მოვლენათა მსვლელობას და ბოლოს აბუდელაურის ტბებთან მიგვიყვანს დაჭრილ დევს გამოდევნებული იახსარის (ზოგ ვარიანტში - კოპალას) კვალი.

,,გმირი კოპალასა’’ და ,,ლაღი იახსარის’’ ამბები ალექსი ოჩიაურის მიერ უკანაფშავის ცნობილი ხევისბერის ბიჭურ ბადრიშვილისაგან არის ჩაწერილი.

იახსარი თავიდან ყოფილა ხორციელი, წმინდა ბერი. ღვთით ბოძებული დიდი ძალის წყალობით იგი ებრძოდა დევებს და ანადგურებდა. იმ დროს დევ-კერპნი ,,ზეპირად გამოსულნი” ყოფილან, ხოცავდნენ და ჭამდნენ ადამიანებს. ამიტომ ,,მორიგე ღმერთმა’’ იახსარს და კოპალას, ერთურთის მოძმეთ, ორივე წმინდა ბერს, მიულოცა ძალა და შეძლება დევებთან ბრძოლისა და მათი განადგურებისა.

იახსარს სოფელ შუაფხოს მახლობლად ჰქონდა პატარა სამლოცველო, საბერო, საცხოვრებელი და საყარაულო, საიდანაც უთვალთვალებდა ერთ დიდსა და მდიდარ დევს ,,გამხვეურას’’. გამხვეურა იმ დევს იმიტომ ერქვა, რომ ,,გახვივებული’’ ე.ი. გამდიდრებული და გამრავლებული იყო ცხოვრებითა და ცოლ-შვილით.

გამხვერუას დედა იყო ცხრათავიანი და ცხრა ვაჟი ჰყავდა.

ცხრათავა დედა ჰყოლიყო,
ცხრათი გამზრდელი შვილისა,
სალუდე ქვაბი თავს ედგა,
საზარელ იყო სინისა.

გამხვეურა ცხოვრობდა იახსარის საცხოვრებლის მახლობლად. ამ ადგილს ახლა გამხეურთკარი ჰქვია - დევის სახელიდან გამომდინარე.

გამხვეურას საცხოვრებლის მოპირდაპირე მხარეს, იქ სადაც ახლა სოფელი თხილიანია, იყო კიდევ ერთი სოფელი დევებისა. გამხვეურას და იმ სოფლის დევებს ფაცერი ჰქონდათ გაბმული შუაფხოს ჭალაზე და გამვლელ-გამომვლელებს არ უშვებდნენ. დევები გამრავლდნენ და მოინდომეს ,,ავისგორს’’ დასახლება, სადაც ახლა იახსრის სალოცავია, სოფელ შუაფხოში. დაიწყეს სახლის მშენებლობა.

იახსარი ხატის ხევის მხრიდან მიეპარა დევებს იმ დროს, როდესაც ისინი კარის თავზე დასადები ქვის აწევას ცდილობდნენ, მაგრამ ვერ ეწეოდნენ. იახსარმა გადაიწია კალთები და ქვა მარტომ დადო თავის ადგილზე. დევები მიხვდნენ, რომ ის იახსარი იყო, შეეშინდათ და ავიგორიდან გაიქცნენ. იახსარმა თავისი დადებული ქვაც მათ ესროლა და გამხვეურთკარში სახლი დაუნგრია.

ფშავის ხელობაზე მცხოვრები დევების ამოწყვეტის შემდეგ ივრის ხეობაში გადავიდა და იქ დევებისაგან დატყვევებული მჭედელი ,,პირქუში’’ გაათავისუფლა.

პირქუშიც ხორციელი იყო, შემდეგ ხთიშვილი გახდა და დღეს ფშავში ახადელები (ახადი მიხა ხელაშვილის სოფელია), ხოლო ხევსურეთში სოფელ გაცალიგოს მცხოვრებნი ლოცულობენ. ამ ორი სოფლის მკვიდრნი, როგორც ერთი სალოცავის ყმები, ერთი-მეორესთან ახლო ურთიერთობაში არიან.

ივრის ხეობიდან მობრუნებულმა იახსარმა თხილიანაში მცხოვრები დევები დახოცა, მაგრამ ერთი გამორჩეულად დიდი დევი ხევსურეთისკენ გაექცა და იახსარიც კვალზე მიჰყვა.

სოფელ როშკასთან მან დევს ლახტი ესროლა და თვალი დაუზიანა. ლახტი დიდ ლოდსაც მოხვდა და ოთხ ნაწილად გახლიჩა. ეს ლოდი დღესაც იმავე ადგილას დევს როშკის ხეობაში. დაჭრილი დევი ხეობის სათავისკენ გაიქცა, აბუდელაურის ერთ-ერთ ტბამდე მიაღწია და წყალში ჩაძვრა. იახსარი თან ჩაჰყვა დევს და ტბაში მოკლა. დევის სისხლმა ტბის ზედაპირი დაფარა. რაკი უწმინდურის სისხლში ჰქონდა ხელი გარეული, იახსარი ტბიდან ვეღარ ამოვიდა.

სამი წელიწადი დაჰყო ტბის ფსკერზე. ბოლოს ერთმა მკითხავმა იახსარის ყმებს უთხრა - იახსარი მაშინ ამოვა ტბის ძირიდან, როდესაც ოთხრქა და ოთხყურა ცხვარს იშოვით და მის განსაწმინდელად ტბის ნაპირას დაკლავთო. ასეთი ცხვარი იახსრის ყმებმა დიდი ძებნის შემდეგ ერთი ბლოელი კაცისგან იყიდეს, დაკლეს და ტბის ზედაპირიც გაიხსნა. იქიდან თეთრი ბროლის ქვა ამოვიდა, რომელზეც იახსარი იჯდა მტრედის სახით. აქედან გაფრენილი იახსარი (მტრედი) ლიქოკის ხეობის ერთ მაღალ მთაზე - კარატის წვერზე დაჯდა. იქ იახსრის ნიში და საზარე ააშენეს. კარატიდან უბისთავს გადაინაცვლა. იქაც ნიშია. ბოლოს შაუაფხოში დაბრძანდა და იახსრის მთავარი სალოცავიც იქ არის.

კოპალას ყმები ამ დევის მოკვლად თავის სალოცავს მიაწერენ.

კოპალა იახსრის მოძმედ ითვლება. ისიც, იახსრის მსგავსად, ხორციელი ყოფილა. ბავშვობაში დევებს მოუტაციათ, როგორც გამორჩეული ყმაწვილი. დიდი ხნის წვალების შემდეგ დევებს გამოჰპარვია და წმინდა ბერებთან მისულა სალოცავად. გამწარებულ კოპალას დამბადებლისთვის იმდენი ძალა უთხოვია, რამდენიც დევების გასანადგურებლად დასჭირდებოდა. დამბადებლმა მას საჭირო ძალა უბოძა. კოპალა მიადგა დევებისა და მათი ხელმწიფის საცხოვრებელ ადგილს - ციხეგორს (სოფელ აკუშოს მახლობლად) და დევებს იქიდან წსვლა უბრძანა. თანაც, თავისი ძალა რომ ეგრძნობინებინა, რკინის კუნძს ცული დაკრა და შუაზე გააპო.

დევებმა შესთავაზეს - ირემთკალოდან (სოფლის სახელია უძილაურის თავზე) ციხეგორისკენ ქვები გავისროლოთ და ვინც აჯობებს, ციხეგორიც იმას დარჩესო.

დანიშნეს შეხვედრის დღეც. დათქმულ დროს ყველამ ირემთკალოზე მოიყარა თავი, მარტო ხაშრელი (ადგილის სახელია ივრის ხეობაში) დევი ბეღელა არ მოვიდა. მას იახსარმა შეუკრა გზა საპარავის ყელში, დაჰკრა ლახტი (,,აიმაღლა საგმირო’’ - ხევისბერი ბიჭურის სიტყვებით) და იქვე მოკლა.

ამ დროს, ირემთკალოზე კოპალა და დევები თანაბარი წონის ქვებს არჩევენ და შეჯიბრისთვის ემზადებიან. ციხეგორს კვირია (ერთ-ერთი ძლიერი ღვთაება) არის მსაჯული თუ ვისი ნასროლი უფრო შორს დაეცემა. პირველად დევმა გაისროლა ქვა.

კოპალას ნასროლი შეიძლება დევის ნასროლამდე ვერ მისულიყო, მაგრამ კვირიამ წამოარტყა უხილავი მათრახის წვერი და ქვა უფრო შორს დაეცა.

ციხეგორი და დევთა ხელმწიფის საბრძანებელი კოპალას დარჩა, დევები კი აქედან მაღარისკაროს მახლობლად კართანაში გადავიდნენ (კართანის სამაროვანს, რომელიც 80-იან წლებში გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ადგილობრივი მკვიდრნი დღესაც ,,დევების საფლავთ” უწოდებენ).

ერთ დღეს კართანაში დევებმა მოილაპარაკეს - როდესაც კოპალა სახლში არ იქნება, საბრძანებელი ქვა მოვიპაროთო. ასეც მოიქცნენ, მაგრამ მათ კოპალა დაეწია კართანასთან, ორივე დევი მოკლა და ქვაც იქვე დააგდებინა. იმ ადგილას ახლა ,,კოპალას ნიში’’ და სალოცავია. კართანადან წამოსულმა კოპალამ მიგრიაულთაში მცხოვრები დევები ამოხოცა. კოპალას ყმების მონათხრობის მიხედვით, მიგრიაულთიდან გაქცეულ დევს გაჰყვა კოპალა აბუდელაურის ტბამდე და როგორც იახსრისა და დევის ვარიანტში ვთქვით, აქაც ზუსტად იგივე მეორდება, მარტო ღვთისშვილთა სახელებია შეცვლილი.

დევ-კერპებთან კოპალასა და იასხრის ბრძოლის რამდენიმე ლექსი შემოინახა ხალხურმა პოეზიამ.



* * *

როდესაც როშკას და მის სანახებს ხედავ, არ შეიძლება არ გაგახსენდეს ამ სოფლიდან არხილოსკალოში გადასახლებული ცნობილი მელექსე ივანე წიკლაური (მამუკათ ივანე). ის სიკვდილამდე აქაურობას ელაპარაკებოდა და ალბათ არ დარჩენილა ტოპონიმი, რომელიც თავის ლექსებში არ ეხსენებინოს. ბევრისთვის სწორედ ივანე წიკლაურის ლექსებიდან გაეხვია რომანტიკულ ბურუსში იგივე ,,აბუდელაურის ტბა’’, ,,სინდაურაის მაღალი’’, ,,გაღმ როშკა’’, ,,ბეღლისკარი’’, ,,სალათიე’’ და სხვა.

სინდაურაის მაღალო,
ყინულის ზარადიანო,
ეხლა რომ ჩემებ თვალები,
წინავ სხვებ გიცქერდიანო.
ეემის უკან ვითანი
მავლენ და ჩაივლიანო.
ვით დათხოვნილნი მაკვლავნი
უკან არ ბრუნდებიანო.
კაცთ ხელით შაუჩერებო
სოცოცხლის ბორბლის ტრიალო.
აღაროს მაღბრუნდებია,
რამოდენნ მაგნატრიანო.

როშკის წყლის გვერდზე მიმავალ ბილიკს აბუდელაურის ტბებთან ავყავართ. აქედან თვალწინ იშლება პირაქეთი ხევსურეთი და აღმოსავლეთ კავკასიონის პეიზაჟი. ვეებერთელა ლოდებითა და ათასფერადი ყვავილებით მოფენილ აბუდელაურის ვაკეზე სამი ტბაა. ერთ-ერთ მათგანში ეშვება მწვერვალების ,,დავით აღმაშენებელსა’’ (იგივე ,,სინდაურა’’) და ,,ლადო ასათიანს’’ შორის მდებარე მუდმივი ყინულვარდნილის ფართო ზოლი.


tmt
დალი და მონადირე ალმასგილი

ბეჩოელი მონადირე ყოფილა ალმასგილ. მაგრად ნადირობდა თურმე. ეკითხებოდა მისი რძალი ხშIრად:
-რა ამბავია ალმასგილ, შენსავით რომ ვერავინ ნადირობსო?
-შენსთავს მოუარე, არაფერი გეკითხება. ეგ ჩემი საქმე არისო,-ეტყობა ხოლმე ალმასგილი.
მაინც ყთვალთვალებდა რძალი. მოსვენებას არ აძლევდა. ამხანაგს ჩესჩივლა ალმასგილმა:
-შინ მოსვენება არ მაქვს, სანადიროდ წასვლის წინ რძალი თავს დამტრიალებს სულო.
ამხანაგმა უთხრა:
-თუ ასეა, გარეთ გამოდი, მინდორში, იქ დაიძინე და უთენია გამოაგივლი, წავიდეთ სანადიროთო.
დაუჯერა ალმასგილმა. დაწვა მინდორში და სასთუმლად გუდა დაიდო.
გამოვია შუაღამეს რძალი, ეძენა ვაჟი, ეძება და მონახა მინდორში. მიეპარა, გუდას დაუწყო სინჯვა. უცხო, ლამაზი თავსაფარი ჰქონდა გუდაში. ამოიღო რძალმა, გაშალა, მთელ მინდორს გადაეფარა. რძალს შეეშინდა, კეცავს ამ თავსაფარს, კეცავს, ვერ დაკეცა და გუდაში ვერ ჩაატია ნახევარიც. გაიპარა სახლში. გამოეღვიძა ვაჯს, ნახა ეს თავსაფარი, ეწყინა და იმ დღეს სანადიროდ აღარ წავიდა.
მეორე დღეს ვაჟმა ადგილი ინაცვლა და ისევ გარეთ დაიძინა. მოვიდა რძალია. დაიწყო გუდაში ხელის ფათური. ამოალაგა გუდიდან ვაზნები. აწყობს რძალი ვაზნებს უკან-ნახევარიც არ ჩაეტია.
ცუდ გუნებაზე დადგა დილით ალმასგილი:
-სიცოცხლე აღარ მიწერია დიდი ხნისაო,-ამხანაგს უთხრა.
მაინც წავიდნენ მთაში. ერთი ერთ მხარეზე ავიდა, მერე-მეორეზე. დათქვეს: რომ ავიდეთ, რომელიც აუსწრებს, იმან მოძებნოს დაგვიანებულიო.
აუსწრო ამხანაგმა. არსად სჩანს ალმასგილი: ჩაჰტვა ღელეს მეორე მხარეს, ბახა, ზვავი ჩამოწოლილიყო, ზვავის გვერდით ალმასგილის ქუდი ეგდო. მოძებნა და ამოიყვანა მკვდარი. წამოიღო სახლში და მეორე დღეს ისევ ტყეში გაბრუნდა სანადიროდ.
დაანთო ცეცხლი ღამე. მწვადი შეწვა. უცბად ვიღაცამ ჩამოსძახა მთიდან. ეს ყოფილა ნადირთ პატრონი დალი. თურმე თავის დას ეძახოდა: ის ვაჟი გუშინ რად დაღუპე, ზვავი რატომ ჩამოუშალეო?
-ჩემს ნაჩუქარ ვაზნებს და თავსაფარს კარგად ვერ მოურა, თავის რზალს ჩაუგდო ხელშიო.
-ახლა რა ეშველება იმ ბიჭს, არ ვიტიროთო?
-მონადირეა მანდ, მისი ამხანაგი, ის გვიშველისო.
გამოეცხადა დალი მონადირეს და სთხოვა, მოგვიხერხე, რომ შევიდეთ და ჩემი სატრფო დავიტიროთო.
მოვიდა ტრილის დღე. მკვდარი მონადირის ამხანაგმა დაამზადა სასმელი და სატირალი მოაწყო. გაშალა ეზოში და ყველა მოტირალი სუფრასთან მიიპატიჟა. მხოლოდ მკვდრის დედა დაიმალა ოთახში. თავისი მკვდარი ვაჟი ვერ დატოვა. შევიდნენ მკვდართან დალები, გახადეს ტანთ, ახალი აბრეშუმის ტანისამოსი ჩააცვეს. ამ დროს ვერ მოითმინა თურმე დედამ და ამოიხვნეშა. დაფრთხნენ დალები და გაუჩინარდნენ.
ამბობენ დალი მონადირეს შეიყვარებსო და იღბალს მისცემსო, მაგრამ თუ მონადირე ამის შემდეგ სხვა ქალს გაეკარა ან დალის სიყვარულის ამბავი გაანდო, დალი შურს იძიებს და ვაჟს სიცოცხლეს მოუსწრაფებსო. მოკლავს. მერე კი მოვა საფლავზე და აკივლდება, იტირებს და მკვდარ მონადირეს საფლავიდანაც კი ამოიღებსო.
ამიტომ სვანეთში სამი ღამის განმავლობაში დარაჯობენ მონადირის საფლავს-დალმა არ დაიტიროსო.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
ყვარლის რაიონში მდებარე კუდიგორის მთა ალბათ ყველას გაგიგონიათ, ილია ჭავჭავაძეს აქვს ნახსენები. მის გვერდით ერთი მთაა, ქალი აყვანის მთას უძახიან ადგილობრივები. მასთან ერთი სევდიანი ამბავია დაკავშირებული.

ერთ მწყემს შეყვარებია ბატონის ქალი, ნამეტნავად შეყვარებია. არადა ჩვეულებრივ მწყემს ვინ მისცემდა ბატონის ქალს. ასეთი პირობა დაუდიათ მისთვის, თუ ქალს მთაზე აიყვან, სალამურის დაკვრის გაუჩერებლად, ქალს გაგატანთო.

ამ ჩვენს მწყემსაც აუკიდებია ქალი, დაუწყია სალამურზე დაკვრა და ასე ასულა მთის წვერზე.

სალამურის დაკვრით დაქანცულს მთაზე ასულს სული განიტევებია. ასეთი სევდიანი ისტორია აქვს ამ მთას. ხალხურმა ლეგენდამ ბატონის ქალი მაინც არ გააყოლა მწყემს, მაგრამ მთის წვერზე მაინც აიყვანა, ქალი მისი გახადა. დედულეთში როდესაც მივდივარ, ამ მთას უნდა გავუაროთ გვერდზე, ყოველთვის რაღაცა სევდას იწვევს ეს მთა, მთა დიდი სიყვარულის, სიყვარულის მიღწევის და ვერმიღწევის სიმბოლოსავითაა.
tmt
თიანეთის შექმნის შესახებ რამდენიმე ლეგენდა არსებობს.. მათ შორის ასეთიც არის..

ძველად, თურმე თიანეთში ერთი გამორჩეული ოჯახი ცხოვრობდა, ახალგაზრდა ცოლ-ქმარი და ორი შვილი.. ერთს თინათინი ერქვა -- ასულს და ყრმა ვაჟს -- იორამი.. მაშინ მსხვერპლთშეწირვა ხშირი იყო და ქმარს განუცადებია ერთ დღეს ცოლისათვის, შვილები უნდა შევწირო ღმერთსო.. უბრძანებიათ თურმე მისათვის..

ახალგაზრდა დედას არ დაუნებებია შვილები, ვერ გაუმეტებია, რის გამოც თურმე მძიმედ აწამეს..

მსხერპლთშეწირვის დღეს, ჩვეულებრივ, გავსებულა ეზო-მიდამო, კარი, გარეულითა და შინაურებით, ღმერთის მიმართ მთხოვნებლებით, მსხერპლთშეწირვის ოსტატებით თუ აღმასრულებებითა და უბრალო ადამიანებით, ბევრის ბედი ყოფილა ამ ამბავზე დამოკიდებული...

საბრალო დედა დილეგში ჩაესვათ და ისე მიეყვანათ სარიტუალო ადგილზე... გაწამებული კიოდა და უხმობდა საშველად, მაგრამ... უშედეგოდ და უთანადგომოდ...

მზიანი იყო ამინდი თურმე, ამას კი თავიანთი ღმერთის მოთხოვნად მიიჩნევდნენ მაცხოვრებლები.. მამა მოშორებით იდგა და ელოდებოდა აღსრულებას..

და..

და იმ დროს, როდესაც მზეც მწველად აჭერდა და ჩახუთულსა და გაბრუებულ გარემოს ცეცხლის ალი კიდევ უფრო მწველსა და ულმობელს ხდიდა.. როდესაც შესაწირი ბავშვების მამა მოშორებით იდგა და არაფერს ამბობდა.. როდესაც კივილგანგმირული დედა უიმედოდ ცდილობდა მშველელის მოხმობას.. როდესაც ბავშვებიც გამოიყვანეს, გაურკვევლად და მიუხვედრელად ატირებულ-შემცბარები.. როდესაც მოამზადეს კველაფერი იმ საბოლოო წუთებისათვის, რომ მსხვერპლის შეწირვა დაეწყოთ... როდესაც წამები ითვლებოდა.. დანის პირი უკვე კარგად გალესილი სისხლის მოლოდინში ზის მორზე განისვენებდა.. და ცეცხლი მძლავრ ტალღად იტრიალებდა მორევივით ცეცხლის ტალღებს.. ბავშვებს კი უახლოვდებოდა მსხვერპლშემწირავი...

როდესაც ხელი მოჰკიდა და ძალით დააშორა, თითქოსდა გაგლიჯა ერთმანეთისაგან და-ძმა, ხელში ატოტებული წაიყვანა.. მიუახლოვდა მსხვერპლშეწირვის ადგილს... ამ დროს.. ამ დროს.. ამ დროს წამი წუთად გაიწელა.. წუთი - საათად.. საათი - დღედ და დღე-საუკუნედ.. მოიღრუბლა და მიმოშავდა იქაურობა.. მოქუფრულმა ცამ დაამთქნარა და ისე გაიზმორა, ხეებმა ჭახა-ჭუხი დაიწყეს, აკანკალდნენ.. ფოთლებშიშიშსევარდნილი ბებერი მუხებიც კი გალერწმებას ნატრულობდნენ, რომ იქიდან როგორმე ქარს გაჰყოლოდნენ და ფეხაკრეფილები გაქცეულიყვნენ.. აგრუხუნდა მიწა და აიზილა ცასთან და აქუფრდა.. და.. სწორედ ამ დროს ცა გაიხსნა.. ნათელი შემოიჭრა და ხელი დაეშვა მიწაზე.. მზიური ხელი... შემოევლო თინათინს, იორამსა და დედას მათს და წაიყვანა ზეცად... ზეცამ კი უდანაშაულო დედის ცრემლები დააწვიმ-დააწყალა სოფელს.. აზილა დიდი და პატარა ერთმანეთში და ააფორიაქა.. ააწარღვნა და დაიმშვიდობა..

გავიდა დიდი თუ ცოტა დრო.. ეს ამბავი მახლობელმა სოფლებმაც გაიგეს და უდანაშაულო შვილების შეწირვას თავი დაანებეს.. იმ ადგილას კი ახალი სოფელი გააშენეს...

წარღვნის შედეგად გაჩენილ მდინარეს იორამის სასახელოდ იორი დაარქვეს, ხოლო სოფელს თინათინის სახელად - თიანეთი..

დღესაც ხშირად ახსენებს ხოლმე ბუნება იქაურ მოსახლეებს, რომ სამართლიანები იყვნენ და უყვარდეთ ერთმანეთი, ტორემ იორმა ადიდება იცის..


http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=90
tmt
კისტანი






ეს ისტორია განთავსებულია აქ
http://www.karavi.ge/viewtopic.php?t=523&a...sc&start=45

კისტანი
(კვირია ჭინჭარაულის ნაამბობი)

კისტნის ისტორია იწყება იჯის კარიდან. გადმოცემის მიხედვით სამი ძმათაბგან ერთი კოჭლი ყოფილა, თუმცა ამის მიუხედავად მოუსვენარი იყო და ვერაფრით შეურჩევია საცხოვრებელი ადგილი. ბოლოს მოსულა დღევანდელი კისტნის ადგილას, მოსწონებია იქაურობა და ჩამომჯდარა. ამის გამო ამ ადგილს იჯის კარი შეერქვა. ეს ადგილი დღევანდელი კისტნის ოდნავ ზემოთაა და იქ დღესაც არის შემორჩენილი დიდი ლოდებით ნაშენები ნანგრევი.

კისტანზე ანდრეზებში ორი დიდი ბრძოლის ისტორიაა შემორჩენილი. პირველი მაშინ მომხდარა, როდესაც კისტნის ციხე ჯერ კიდევ ბოლომდე არ ყოფილა აშენებული, ციხეს ხოლიგა აშენებდა (კისტნის ორი ციხიდან, რომლებიც ზემოთ მთაზე დგას, ერთი ათანდილაანთ მამიშვილობას ეკუთვნის, მეორე - აბულეთაურთ). კისტნის მოპირდაპირე მხარეს არის მთა, რომელსაც ჭეჭყეთს ეძახიან, ამ მთიდან გადმოსულა ქისტებისა და ლეკების ლაშქარი. ლეკებს გადმოუხედიათ და უთქვამთ – ჩავიდეთ იქ, კარგი ქალები ჰყავთო, რაზედაც ქისტებმა უპასუხეს: ,,კარგ ქალებს კარგი ვაჟებიც ეყოლებიანო” და ურჩიეს ლეკებს სოფელს არ დასხმოდნენ თავს. თუმცა ლეკებმა რჩევა არ გაითვალისწინეს და სოფელს შეუტიეს, ქისტები კი უკან გაბრუნდნენ. ბრძოლა მოხდა სულიან წყალთან (სულიანი ხევსურულად სუნიანს ნიშნავს). ამ ბრძოლის დროს იმდენი ლეკი დაუხოციათ, რომ წყალთან დარჩენილი გვამებისგან სუნი დამდგარა, ამიტომაც დაერქვა ამ წყალს სუნიანი. გადარჩენილმა მომხდურებმა გაქცევით უშველეს თავს. მაგრამ გიორწმინდაში მათ შატილივნები დაუხვდნენ და მუსრი გაავლეს. ერთ-ერთი ლეკი გამორჩეულად დიდი ტანისა იყო, რომელსაც ბრძლის დროს ორი კისტნელი მოუკლავს. გიორწმინდაში ის-------ბუჩქის უკან იმალებოდა, სადაც ის ბულომ მოკლა. ამაზე ლექსიც არის შემორჩენილი:

"ლეკო ორ ორის მოკლავო
დედა გაგიწყრა ხვთისაო,
გელიათ ბულომ მაგაბა
წვერთეთრი სიათისაო."

მოკლული ლეკი შატილში დაასვენს. დასატირებლად ამოსულმა დედამ იკითხა – რა მოხდა, როგორ მოკვდაო. შატილივნებმა უთხრეს ორი კაცი მოგვიკლა და მოვკალითო. ამის გამგონე დედამ თქვა – ისე გავზარდე იფქლის ქვის ნაცემი პურის მეტი მაგისთვის არაფერი მიჭმევიაო და რახან ორი კაცის მეტი ვერ მოკლა, ნეხვის გროვაზე გადააგდეთო.

ამ ბრძოლას ხელმძღვანელობდა შამილის ნაიბი ახვედის ვახვედი.

მეორე ლაშქრობა უფრო მასშტაბური იყო. მომხდურთა ჯარი იმხელა ყოფილა, მთელი ჭალა დაუფარავს. კისტანში ათენგენობას ზეიმობდნენ. ამ დროს ხატში ყოფილა მოხუცი დეკანოზი, რომელიც იქვე დარჩენილა მტრის შესაკავებლად, სანამ ხალხი ციხეებს შეაფარებდა თავს. ხატის განძი მაშინ ათანდილაანთ მამიშვილობის კაცს ებარა, მაგრამ ის ისე შეშინებულა, განძი დაუტოვებია და ციხეებისკნ გაქცეულა. სამაგიეროდ, ამ დროს ხატში გუროდან ამოსულმა ბათიკაანთ მამიშვილობის კაცმა განძი არ დატოვა და ციხეებისკენ წაიღო. მოხუცმა ხუცესმა რამდენი ხნითაც შეძლო შეაკავა მტერი და საშუალება მისცა ამ კაცს აესწრო სამშვიდობოს, თუმცა მერე უნახავთ, რომ მას 9 ნატყვიარი ჰქონდა ჩოხაზე.

გადმოცემით განძის გადამრჩენელი ბათიკაანთ მამიშვილობაში კაცები მომრავლებულან, ხოლო ათანდილაანთ მამიშვილობის მამაკაცები პირიქით თითქმის გაწყვწტილან.
tmt
როგორ გაჩნდა ქვეყანაზე მთები და ხევები

ღმერთმა თურმე დედამიწა, ცაზე უფრო დიდი გააჩინა, არ მოერგო ცა დედამიწას, ვერ ესარქვლებოდა.
მაშინ ეშმაკმა ურჩია თურმე ღმერთს: მოუჭირე მიწას შენი ძლიერი მკლავები და ცა ზარფუშივით დაეხურებაო.
მართლაც ღმერთმა დაუჯერა ეშმაკს, მოუჭირა დედამიწაზე მკლავები..ცა დაესარქველა, მაგრამ მიწა კი შეიზნიქა და აქა-იქ ამოიბურცა გორებად
.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
დალი და მონადირე მეფისა

-დედავ გენაცვა, საგზალი მომიმზადე, არჩვ-ჯიხვი მომენატრაო-უთხრა მონადირე მეფისამ თავის დედას.
გამოუცხო დედამ ხმაიდები თავის საყვარელ შვილს და სანადიროდ გაისტუმრა.გარიჟრაჟზე აბიდა მთაზე მონადირე. ის-ის იყო საუზმე უნდა ეჭამა, რომ კივილი მოესმა, მონადირეს მისთვის ყური არ უთხოვებია. ახლა მეორედ შემოესმა კივილი.
"წყეული ვიყო, თუ არ გავიგო, ვის უჭირს ასეო,"-გაიფიქრა მონადირემ. აიხედა მაღლა, ხედავს ცას სწვდება თეთრი კლდე.
კლდის წვერზე ოქროსნაწნავებიანი დალი გადმომდგარა და კივის
-დიდება შენდა, ვინც არ უნდა იყო, მითხარ, რა გაგჭირვებიაო,-მიმართა დალს მონადირემ.
-მე ვარ კლდის დალი, შვილი მგელმა მომტაცაო. ბავშვი კლიდიდან გადმომიგორდა, ქვევით მსუქანი მგელი ყოფილა დადარაჯებული და გორს იქით გაუყენაო.
-ნუ შეწუხდები, ცბიერ მგელს მე გავეკიდებიო, ბავშვს გადავარჩენო!-შესძახა მონადირემ.
მგელი ქედ-ქედ მიძუნძულებდა, დალის შვილი პირში ეჭირა. შეურჩია დრო მეფისამ, სტყორცნა ისარი და იქვე გააგორა. პირი ღია დარჩენო მგელს. მეფისამ იგი გაატყავა, ტყავი წელზე შმოიკრა, ბავშვი მხარზე შმოისვა და ისე მიჰგვარა დედამისს-კლდის დალს.
-დედაჩემო, ნაწნავი გადმომიგდეო,-შესძახა ბავშმა.
-ისემც დედის მადლი გქონია, მე დედის მთქმელი აღარავინ დამრჩა. დედის მთქმელი ნადირმა მომტაცაო!
-მე ვარ შენი შვილი, მონადირემ მიხსნა მგლის პირიდანო!
დალმა კლდიდან გადმოიხედა, კლდის ძირში შვილი დაინახა, გადმოუგდო ოქროს ნაწვავი და შვილი ზევით აიყვანა.
-მონადირევ ჩემო,-უთხრა დალმა,-რითი გადაგიხადო სამაგიოერო? გინდა, ყოველდღე თითო სუნს მოგაკვლევინებ? არად, თუ გინდა, ყოველ სექტემბერს ცხრა ჯიხვს მოგცემ, წვრილ არჩვს ყოველ კვირაში! თუ არადა, ის მირჩევნია, შენს ლამაზ დანიშნულზე უარი თქვა, ჩემთან დარჩე სამუდამოდო!
-არა, დედოფალო, სიყვარუის როგორ გაკადრებ?! ვერც ჩემს დანიშნულზე ვიტყვი უარს. ისევ ისე მირჩევნია, ყოველ სექტემბერს ცხრა ჯიხვი მომაკვლევინო,-უთხრა მოკრძალებით ყმაწვილმა.
სხავ გზა არ იყო. დედოფალმა აასრულა დანაპირები, მაგრამ ვაჟის უარი გულს მწარე ხინჯად ჩაესო. ვერ აპატია, რომ მოკვდავი დანიშნული არჩია, კლდის პატრონის, დალის, სიყვარულს.
ერთ დღეს მონადირე ტყეში დანაპირები ცხრა ჯიხვი შემოეყარა. ერთი მათგანი ოქროს რქიანი იყო. დაუმიზნა მონადირემ ისარი ოქროს რქიან ჯიხვს და ოქროს რქას მოხვდა. არ მიიკარა ისარი რქამ და მონადირეს შიგ შუბლში შეუბრუნა
.


http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=20
tmt
ერთხელ უშგულის ლამარიას ხატს (ღვთისშობლის სალოცავს) ერთმა დევმა ხელი სთხოვა (მეტაფორულად მისი წაბილწვა მოინდომა), რაზეც ხატის კატეგორიული უარი მიიღო. დევი განრისხდა და ლამარიას წყალში დახრჩობა-დაღუპვა გადაწყვიტა. მოიტანა მთის ზომის ქვები და ენგური გადაკეტა. მდინარე დაგუბდა და სულ მალე ხატს მიწვდებოდა. ხატმა ლაგურკის კვირიკეს სთხოვა შველა. მისი დახმარებით გაირღვა კედელი და მდინარე კალაპოტს დაუბრუნდა. დევს 2 ქვა ჰქონდა მოსატანი და დასადები და წყალი ლამარიამდე მიაღწევდა.

http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45...00#entry1983380
tmt
დევი

-ბოხეენი ყოფილან გვარად, ღებელები: თაზი, თემირა და მამუკო.
წასულა სანადიროდ თაზი. შვილი წაუყვანია. დაუნთიათ ღამე ცეცხლი ტყეში. შუაღამისას მოსულა ბანჯგვლიანი დევი და ჩამომჯდარა ცეცხლის პირას. თაზის თოფი მუხლთშუა ედგა. მოუმართა თოფი და ესროლა. გადავარდა თოფი და გადავარდა დევი ბექზე.
-ერთხელაც მესროლეო,-ეუბნება დევი თაზი. არაო, მამაჩემს ერთის მეტი არ დაუბარებიაო.
-აი შენ დედასაო!
თურმე მეორეს რომ ესროლოს გამრთელდება. მეორე დღეს ჩასულა ხევში, ყურებუ დაუჭრია. იმ დევს დაუწყევლია:
-ბოხენი არც აშენდეთ და არც გადაშენდეთო...
-მართლაც, სანამ იმ სოფელში ცხოვრობდნენ, არა მრავლდებოდნენ.

http://church.ge/index.php?showtopic=3224&st=40
tmt
სალამურის წარმოშობის მიზეზი ადამიანის ჭირ-ვარამი ყოფილა, ობლის საფლავზე ამოსულა პირველი ლერწამი, ქარს დაუბერავს და გულისმომკვლელ ხმაზე ამოუკვნესია ბედკრულის გულზე ამოსულ მცენარეს. სალამური მშრომელი ადამიანის განუყრელი თანამგზავრი და მეგობარი ყოფილა, მისი ჭირის მოზიარე და ლხინის დამატკბობელი. ხალხის რწმენით სალამურის მოსპობა არავითარ ძალას არ შეუძლია: ცეცხლიც კი ვერაფერს აკლებს თურმე სალამურს. მის ფერფლში მშობლის სახე ისახება და ნატეხები ისევ გამოსცემენ საამო ჰანგსო. სალამურის პოპულარობაზე ისიც მეტყველებს, რომ დაკარგული ბავშვის მოძებნა და გამოცნობაც ამ საკრავს აქვს დაკისრებული ქართულ ფოლკლორში. ზოგიერთი თქმულების მიხედვით, სალამური ადამიანს ღვთაებისაგან მიუღია. ამიტომ იგი ღვთაებრივ საკრავად არის მიჩნეული. ერთ-ერთი თქმულების მიხედვით, ადამიანს სალამური მთავარანგელოზების სასწაულმოქმედი საკრავის მიმსგავსებით შეუქმნია. გადმოცემათა ნაწილი ამ წყალობას ზღაპრულ ხარს - წიქარას მიაწერს. ქართულ ყოფაში სალამური გამოიყენება ჭირშიც და ლხინშიც. აქედან გამომდინარეობს ხალხში გავრცელებული ტერმინები: «საჭირო» და «სალხინო». «სალხინო» ადამიანს სიხარულს ანიჭებს, ცხოველებს ათვინიერებს, ფრინველებს გალობას აწყებინებს. «საჭირო» კი გლოვის, მწუხარების ჰანგს გადმოსცემს, ადამიანს დარდს უმსუბუქებს, ახლომახლო მყოფთ მის დასახმარებლად მოუწოდებს. ერთ-ერთი ზღაპრის მიხედვით, «საჭირო» სალამურს ბალახის ატირებაც კი შეუძლია.
http://forum.gol.ge/index.php?showtopic=45...00#entry1919565

ეს არის "lo-fi" (მსუბუქი) ვერსია. სრული ვერსიის სანახავად, რომელიც შეიცავს მეტ ინფორმაციას, სურათებს და გაფორმებასდააჭირეთ აქ.
Invision Power Board © 2001-2019 Invision Power Services, Inc.